Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 24 9475162 9436055 2026-09-14T11:18:05Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9475162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Asia (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 44.579.000 |Loĝantoj = 4,164,252,000 ([[Listo de kontinentoj laŭ loĝantaro|1a]])<ref>"Continents of the World". The List. Worldatlas.com. Arĥivita el la originalo en la [[22a de julio]] 2011. [http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm] Alirita la 25an de Julio 2011.</ref> |Landoj = 37 |Dependaj teritorioj = 6 |Lingvoj = [[Ĉina lingvo|ĉina]] <br /> [[Hinda lingvo|hinda]] <br /> [[Bengala lingvo|bengala]] <br /> [[Japana lingvo|japana]] <br /> [[Panĝaba lingvo|panĝaba]] |Horzonoj = [[UTC]]+2 al UTC+12 |Plej grandaj urboj = [[Tokio]] <br /> [[Seulo]] <br /> [[Mumbajo]] <br /> [[Nov-Delhio]] <br /> [[Osako]] }} {{Portalo|Geografio}} [[Dosiero:Asia Globe NASA.jpg|eta|dekstra|300ra|Satelita komponita bildo de Azio.]] '''Azio''', kun 44.579.000&nbsp;km<SUP>2</SUP>, estas la plej granda [[kontinento]] de la [[mondo]]. Ĝi havis 4.164 milionojn da loĝantoj en la jaro [[2011]] kaj tiele ĝi estas [[Listo de kontinentoj laŭ loĝantaro|la plej loĝata]] [[kontinento]] de la [[mondo]]. Oni parolas 1780 malsamajn [[lingvo]]jn en Azio. Ĝi situas ĉefe en la orienta kaj norda hemisferoj kaj kunhavas la kontinentajn teramasojn de [[Eŭrazio]] kun la kontinento Eŭropo. Azio kovras areon de 44.579.000 kvadrataj kilometroj, nome ĉirkaŭ 30% el la totala terareo de la Tero kaj 8,7% el la totala surfaca areo de la Tero. La kontinento, kiu estis dumlonge hejmo de majoritato de la homa [[Monda loĝantaro|loĝantaro]]<ref>"Asia's First Civilizations - India And China" [http://history-world.org/Asia's%20First%20Civilizations.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160829201038/http://history-world.org/Asia%27s%20First%20Civilizations.htm|date=2016-08-29}} Alirita la 14an de Septembro 2016.</ref>, estis loko de multaj el la [[Lulilo de Civilizacio|unuaj civilizoj]]. Azio elstaras ne nur pro sia ĝenerala grando kaj loĝantaro, sed ankaŭ pro densaj kaj grandaj setlejoj same kiel pro amplekse grande loĝataj regionoj ene de kontinento de 4,4 mil milionoj da personoj {{Mankas fonto}}. Ĝenerale, Azio limas oriente de la [[Pacifika Oceano]], sude de la [[Hinda Oceano]] kaj norde de la [[Arkta Oceano]]. La okcidenta limo kun Eŭropo estas historia kaj kultura koncepto, ĉar ne estas klara fizika kaj geografia separoj inter ambaŭ "kontinentoj". La plej ofte komune akceptitaj limoj lokigas Azion oriente de la [[Sueza Kanalo]], la [[Urala Rivero]], kaj la [[Uralaj Montoj]], kaj sude de la [[Kaŭkazaj Montoj]] kaj la [[Kaspia Maro]] kaj la [[Nigra Maro]].<ref>National Geographic Atlas of the World (7a eld.). Washington, DC: National Geographic. 1999. ISBN 978-0-7922-7528-2. "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> [[Ĉinio]] kaj [[Hindio]] alternis kiel la plej grandaj ekonomioj en la mondo el 1 al 1800 p.K. Ĉinio estis ĉefa ekonomia povo kaj allogis multajn orienten,<ref>"Professor M.D. Nalapat. Ensuring China's "Peaceful Rise". [http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html|date=2010-01-10}} Alirita la 22an de Januaro, 2016.".</ref><ref>"Dahlman, Carl J; Aubert, Jean-Eric. China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century. WBI Development Studies. World Bank Publications. [http://eric.ed.gov/?id=ED460052] Alirita la 22an de Januaro, 2016.".</ref><ref>"The Real Great Leap Forward. The Economist. Sept 30, 2004". The Economist. [http://www.economist.com/printedition/specialreports?story_id=E1_PNTJQTR] Alirita la 22an de Januaro, 2016.</ref><ref>"Chris Patten. Financial Times. Comment & Analysis: Why Europe is getting China so wrong. [http://search.ft.com/?queryText=China+the+world%25E2%2580%2599s+largest+economy+for+18+of+the+past+20+centuries&y=6&aje=false&x=14&id=050926000484&ct=0] Alirita la 22an de Januaro, 2016.". Arkivita el la originalo la 5an de Marto 2008.</ref> kaj por multaj la legenda riĉo kaj prospero de la antikva kulturo de Hindio personigis Azion,<ref>[http://www.indianscience.org/essays/22-%20E--Gems%20&%20Minerals%20F.pdf] Alirita la 22an de Januaro, 2016.</ref> allogante [[komerco]]n, esploradon kaj [[koloniismo]]n el Eŭropo. La hazarda malkovro de Ameriko fare de Kolumbo serĉante Hindion pruvas tiun profundan fascinon. La [[Silka Vojo]] iĝis la ĉefa komercvojo Orient-Okcidenta en Azio dum la Markolo de Malako elstaras kiel ĉefa marvojo. Azio montris ekonomian dinamismon (ĉefe ĉe Orienta Azio) same kiel fortikan loĝantokreskon dum la 20a jarcento, sed la ĝenerala loĝokresko ekde tiam falis.<ref>"Like herrings in a barrel". The Economist. The Economist online, The Economist Group (Millennium issue: Population). 23a de Decembro 1999. [http://www.economist.com/node/346605] Alirita la 14an de Septembro 2016.</ref> Azio estis naskoloko de plej el la ĉefaj grandaj religioj, kiaj [[judismo]], [[kristanismo]], [[islamo]], [[hinduismo]], [[budhismo]], [[konfuceismo]], [[taoismo]], [[ĝajnismo]], [[sikismo]], [[zaratuŝtrismo]] kaj [[bahaismo]], same kiel de multaj aliaj religioj. Pro ties grando kaj diverseco, la koncepto de Azio — nomo kiu datas reen el la klasika antikveco — povas fakte rilati pli al homa geografio ol al fizika geografio.<ref>"Asia". AccessScience. McGraw-Hill. Arkivita el a originalo en 27a de Novembro 2011. [https://web.archive.org/web/20111127141127/http://accessscience.com/abstract.aspx?id=054800&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fid%3d054800] Alirita la 26an de Julio 2011.</ref> Azio estas ege varia laŭlonge kaj ene de siaj regionoj rilate al la etnaj grupoj, kulturoj, medio, ekonomio, historiaj ligoj kaj regosistemoj. Ĝi havas ankaŭ mikson de multaj diferencaj klimatoj gamaj el ekvatora sudo tra varmega dezerto en [[Mezoriento]], moderklimataj areoj en Oriento kaj la ekstrema kontinenta centro al ampleksegaj [[ĉearkto|ĉearktaj]] kaj [[Polusa regiono|polusaj regionoj]] en [[Siberio]]. == Etimologio == La origina Azio estis la [[romia imperio|romia]] provinco [[Asia]] en orienta [[Anatolio]], kie estis la urboj [[Pergamo]] kaj [[Efezo]]. [[Aziologio]] aŭ ''Aziaj studoj'' estas la termino ofte uzata en Nordameriko kaj Aŭstralio por tio, kio estas konata en Eŭropo kiel [[orientaj studoj]]. == Geografio == [[Dosiero:Location-Asia-UNsubregions.png|eta|320ra|Divido de Azio en regionoj fare de Unuiĝintaj Nacioj: malhelblue; [[Norda Azio]]; rozkolore, [[Centra Azio]]; helverde, [[Okcidenta Azio]]; ruĝe, [[Suda Azio]]; flave, [[Orienta Azio]]; kaj oranĝe, [[Sud-Orienta Azio]].]] Azio dividiĝas en kelkajn geografiajn regionojn kaj subregionojn, kies limoj ne koincidas kun la modernaj ŝtatlimoj. Ĉe malsamaj fontoj ili povas nomiĝi diverse kaj havi diversajn signifojn. :[[Centra Azio]] - [[Malgrand-Azio]] - [[Mez-Azio]] - [[Okcidenta Azio]] - [[Orienta Azio]] - [[Norda Azio]] - [[Suda Azio]] - [[Sud-Orienta Azio]] La kontinenta termaso situas en la orienta duonsfero norde de la [[ekvatoro]], krom la [[ĉukotko|ĉukotka duoninsulo]] en orienta [[Siberio]], kiu situas oriente de la [[internacia datlinio]], kaj la sudorientaj insuloj de [[Indonezio]], kiuj situas sur la suda duonsfero de la tero. Azio estas la plej granda [[kontinento]] de la tero. Pro ĉirkaŭ 44.614 milionoj da kvadrataj kilometroj (sen [[Rusujo]] 31.7 milionoj da kvadrataj kilometroj) ĝi entenas ĉirkaŭ duonon de la tuta landareo. Kune kun [[Eŭropo]] Azio estas parto de la granda kontinento [[Eŭrazio]]. Iom aparte, foje oni konsideras ankaŭ mondoregionon [[Azio-Pacifiko]]. === Limoj === Azio estas limigita norde de la [[Arkta Oceano]], oriente de la [[Pacifiko]] kaj sude de la [[Hinda Oceano]]. Oriente la limo al Eŭropo konsistas de nordo al sudo el la montaro [[Uralo]], la rivero [[Uralo (rivero)|Uralo]], la [[kaspia Maro]], tio estas la kavo de Maniĉ, la [[Kaŭkazo]], la suda bordo de la [[Nigra Maro]] kaj [[Bosporo]], [[Marmora Maro]] kaj la [[Dardaneloj]]. De la [[Barenca Maro]] ĝis la [[Nigra Maro]] tiu limo longas ĉirkaŭ 2.700&nbsp;km. Azio estas ligita al [[Afriko]] norde de la [[Ruĝa Maro]] de la ĉe [[Suezo]] 145&nbsp;km larĝa duoninsulo [[Sinajo]]. Nordoriente troviĝas la kontinentaj termasoj de Azio kaj [[Nordameriko]] disigitaj de la iom pli ol 80&nbsp;km larĝa [[Beringa Markolo]]. Sudoriente la [[indonezio|indonezia]] [[insularo]] ligas la kontinenton al [[Aŭstralio]]. La marbordoj de Azio longas ĉirkaŭ 82.300&nbsp;km, el kiuj 15.900&nbsp;km bordas la Arktan Oceanon, 27.300&nbsp;km la Pacifikon, 33.600&nbsp;km la Hindan Oceanon kaj ĉirkaŭ 5.500&nbsp;km la [[Mediteraneo]]n kaj la Nigran Maron. === Ekstremejoj === [[Dosiero:Tuva Kyzyl Center of Asia 200107260179.jpg|maldekstra|eta|La geografia centro de Azio en [[Kizil]], Rusujo.]] * La geografia centro de Azio situas laŭ kalkulo de la brita geografo Douglas Carruthers<ref>''Unknown Mongolia: A Record of Travel and Exploration in North-West Mongolia and Dzungaria''; Douglas Carruthers; Hutchinson & Co., 1914, ISBN 81-206-0857-7</ref> el la frua [[20-a jarcento]] ĉe [[Kizil]] en la aŭtonoma rusa respubliko [[Tuvio]] en suda [[Siberio]] ĉe la kunfluejo de la [[Granda Jenisejo]] kaj la [[Malgranda Jenisejo]]. * La plej norda punkto de la kontinento estas la [[kabo Ĉeljuskin]] (77° 40′ N) sur la duoninsulo [[Tajmiro]] en [[Siberio]]. * La plej suda punkto de la kontinento estas la ŝtato [[Johor]] ĉe la pinto de la [[Malaja duoninsulo]], la plej sudorientaj insuloj de la indonezia insularo troviĝas eĉ sur la suda duonsfero de la tero. * La plej okcidenta punkto estas la [[kabo Baba]] en [[Malgrand-Azio]] (26° 4′ E). * La plej orienta punkto troviĝas ĉe la [[kabo Deĵnjov]] (169° 44′ Ŭ) sur la Ĉuĉuka duoninsulo en orienta Siberio. === Riveroj kaj lagoj === ==== Riveroj ==== ===== Riveroj, kiuj enfluas en la Arktan Oceanon ===== [[Dosiero:Ru200107240021.jpg|eta|dekstra|Ŝiplevejo ĉe la Jenisejo ĉe Divnogorsk.]] La plej gravaj riveroj de Siberio fluas de sudo al nordo en la arktan oceanon. Tio malhelpis la malfermon de Siberio, ĉar ne eblas surakva ligo de okcidento al oriento. krome la riveroj navigeblas nur somere. Tamen riveroj havas gravan ekonomian signifon por la provizado de la regionoj situantaj norde de la transsiberia fervojo. La plej gravaj siberiaj riveroj de okcidento al oriento estas * [[Obo]], * [[Jenisejo]], * [[Leno (rivero)|Leno]], * [[Kolima]]. ===== Riveroj, kiuj enfluas en la Pacifikon ===== [[Dosiero:Lanzhou-rio-amarillo-d01.jpg|maldekstra|eta|[[Flava rivero]] ĉe Lanzhou.]] [[Dosiero:YangtzeInThreeGorges.jpg|maldekstra|eta|La [[Tri Gorĝoj]].]] [[Dosiero:Mekong.jpg|maldekstra|eta|Pejzaĝo ĉe la [[Mekongo]].]] La [[Amuro]] estas 2.824&nbsp;km longa rivero en [[Ĉinujo]] kaj [[Rusujo]], kiu enfluas en la [[Pacifiko]]n. La rivero estiĝas ĉirkaŭ 65&nbsp;km okcidente de la kantono Mohe pro la kunfluo de la [[Arguno]] kaj de la [[Ŝilka (rivero)|Ŝilka]]. La Amuro estas limrivero inter Rusujo kaj Ĉinujo. La [[Flava Rivero]], [[ĉine]] ''Huang He'' estas rivero en la nordo de la popolrespubliko de Ĉinujo. Ĝi estas 5.464&nbsp;km kaj tial la dua plej longa rivero de Ĉinujo. La fonto de la Flava Rivero troviĝas en [[Tibeto]], ĉirkaŭ 200&nbsp;km norde de la duona linio inter [[Lasao]] kaj [[Xining]]. La [[Jangzio]] estas pro sia longeco de 6.380&nbsp;km la plej longa rivero de Azio, kaj post la [[Nilo]] kaj la [[Amazono (rivero)|Amazono]] la plej longa rivero de la mondo. 2.800&nbsp;km de la Jangzio estas navigeblaj. La [[Mekongo]] estas rivero en sudorienta Azio. La indikoj pri ĝia longeco varias inter 4.350&nbsp;km kaj ĝis 4.909&nbsp;km. ===== Riveroj, kiuj enfluas en la Hindan Oceanon ===== [[Dosiero:Indus near Skardu.jpg|eta|Riverujo de la [[Induso]] ĉe Skardu.]] La 2.092&nbsp;km longa [[Iravadio]] estas rivero en sudorienta Azio. Ĝi fontas en la sudoriento de Tibeto kaj enfluas en la [[Andamana maro|Andamanan maron]] ĉirkaŭ 150 ĝis 180&nbsp;km sudokcidente de [[Ranguno]], urbo en [[Birmo]]. La rivero [[Gango]] havas longecon de 2.511&nbsp;km. Ĝi trafluas [[Hindio]]n kaj [[Bangladeŝo]]n. Post trafluo de grandega enfluejo ĝi atingas, kiel ankaŭ la 2998&nbsp;km longa [[Bramaputro]] la golfon de [[Bengalo]] kaj tiel la [[Hinda Oceano|Hindan Oceanon]]. La [[Induso]] estas pro siaj 3.180&nbsp;km la plej longa rivero de la hinda subkontinento kaj la plej grava rivero de [[Pakistano]]. La nomo ''Hindujo'' devenas de la nomo de tiu rivero. ==== Lagoj ==== ===== Senelfluaj lagoj ===== La Aralo estas senelflua [[salakva lago]], kiu situas po duono en [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. Ĝi troviĝas en centra Azio meze de grandaj [[dezerto]]j kaj [[stepo]]j. Iam pro ĉirkaŭ 66.900&nbsp;km² la Aralo estis la kvara plej granda lago de la mondo. Sed pro homa agado kaj por akvumigi dezerton malpli kaj malpli da akvo atingas la lagon. La [[Balkaŝo]], kio signifas ''[[marĉo|marĉlago]]'' estas senelflua lago en la dezerteca stepo de orienta [[Kazaĥio]]. La lago estas ĝis 18.428&nbsp;km² granda. La [[Morta Maro]] estas ĉirkaŭ 600&nbsp;km² granda senelflua [[salakva lago]] situanta en la fosaĵego de la [[Jordano]], norda sekvo de la [[granda Rifto|granda afrika rifto]]. La [[Isik-Köl]] en [[Kirgizio]] estas post la sudamerika [[lago Titikako]] la dua plej granda montara lago de la mondo, pro areo de 6.236&nbsp;km². La lago [[Van (lago)|Van]] estas la plej granda lago de [[Turkio]] kaj situas en la oriento de la lando. La [[Urmia]] estas la plej granda ena lago de [[Irano]]. Ĝi situas je alteco de 1.280 m super la maro. Ĝi ne havas elfluon. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Azio}} [[Dosiero:Chinese_silk,_4th_Century_BC.JPG|dekstra|eta|260ra|Detalo de Ĉina [[silko]] de la 4a jarcento a. K. La tipa komerco de silko tra la [[Silka Vojo]] konektis diversajn regionojn Ĉinajn, Baratajn, Centraziajn kaj Okcidentaziajn al Eŭropo kaj Afriko.]] La marborda periferio de Azio estis la hejmo de kelkaj de la plej fruaj konataj civilizacioj de la mondo: ĉiuj el la tri regionoj evoluigis fruajn civilizaciojn ĉirkaŭ fekundaj riveraj valoj. Ĉi tiuj valoj estis fekundaj ĉar la grundo estis riĉa kaj povis porti multajn radikajn kultivaĵojn. La civilizacioj en [[Mezopotamio]], la [[Induso|Indusa Valo]] kaj [[Ĉinujo]] estis tre similaj kaj probable interŝanĝis teknologiojn kaj ideojn kiel [[matematiko]]n kaj la [[rado]]n. Aliaj ideoj kiel tiu de skribo probable evoluis unuope en ĉiu areo. Urboj, ŝtatoj kaj poste imperioj evoluis en tiuj malaltaj regionoj. En la stepa regiono longe loĝis surĉevalaj nomadoj kaj de la centraj stepoj ili povis atingi ĉiujn areojn de Azio. La nordan parton de la kontinento, kovrantan multe da [[Siberio]] ankaŭ ne povis aliri la stepaj nomadoj pro la densaj arbaroj kaj pro la [[tundro]]. Tiuj areoj en Siberio estis tre maldense loĝataj. La centron kaj la periferion malkunigis montoj kaj dezertoj. La [[Kaŭkazo]], la [[Himalajo]], la [[Karakumo|Karakuma Dezerto]] kaj la [[Gobio|Gobia Dezerto]] estis baroj kiujn la stepaj ĉevalistoj nur povis transiri malfacile. Dum teknologie kaj kulture la urbaj loĝantoj estis pli altnivelaj, ili povis fari malmulton por milite defendi sin kontraŭ la surĉevalaj hordoj de la stepo. Tamen, la (geografie) malaltaj regionoj ne havis sufiĉan herbaĵon por subteni grandan surĉevalan soldataron. Kaj tiel la nomadoj kiuj konkeris ŝtatojn en Okcidenta Azio estis baldaŭ devigitaj adapti sin al la lokaj socioj. La historio de Azio prezentis gravajn evoluadojn viditajn en aliaj partoj de la mondo, samkiel eventojn kiuj influis tiujn aliajn regionojn. Ĉi tiuj inkluzivigas la komercon de la [[Silka Vojo]], kiu disvastigis kulturojn, lingvojn, religion kaj malsanon dum Afrika-Eŭrazia komerco. Alia grava avanco estis la novaĵo de [[Nigra pulvo|pulvo]] en mezepoka Ĉinujo, kiu kaŭzis altnivelan militadon pro la uzo de pafiloj. === Civilizoj === [[Dosiero:Göbekli Tepe.jpg|450ra|eta|maldekstre|Elfosejo de Göbekli Tepe.]] Templan areon en sudorienta Turkujo ĉe [[Göbekli Tepe]], kun verŝajna dato ĉirkaŭ 10000 a. K., oni vidis kiel la komencon de la kulturo "[[Novŝtonepoko|Novŝtonepoka]] 1". Tiu ejo estis estigita de nomadaj [[ĉasistoj-kolektistoj]]; tion oni scias pro tio ke estas ne konstanta domaro en la proksimaĵoj. Tiu templa ejo estas la plej malnova konata homfarita adorejo. De 8500–8000 a. K. farmantaj komunumoj komencis disvastiĝi al [[Anatolio]], Norda Afriko kaj norda [[Mezopotamio]]. Komence de la historia epoko (do proksimume ekde 3000 a. K.), en suda [[Mezopotamio]] vivis la [[Sumeranoj]]. Komence ĉiu urbo estis sendependa ŝtato, kiun regis urba reĝo nomata “granda viro” (“Lugal”). La urbestro ankaŭ estis templestro. Ekde ĉirkaŭe 2800 a. K. malrapide venis Sumeren [[ŝemidoj]]; ekde proksimume la sama epoko, oni ankaŭ konstruis la famajn [[zigurato]]jn, pluretaĝajn templojn.<ref name=dtv>Kinder, Hermann kaj Hilgemann, Werner: ''dtv-Atlas zur Weltgeschichte'', Deutscher Taschenbuch Verlag, 1964 (1986)</ref> [[Dosiero:Mohenjodaro_Sindh.jpeg|eta|Ruinoj de [[Mohenjo-Daro]], Pakistano.]] La [[Induso-civilizacio]] estis Bronzepoka civilizacio (3300–1300 a. K.; matura periodo 2600–1900 a. K.), kiu estis centrita plejparte en la okcidenta parto de la Bharata Subkontinento; oni konsideras, ke frua formo de hinduismo estis elfarita de tiu civilizacio. Kelkaj de la grandaj urboj de ĉi tiu civilizacio estas [[Harapo]] kaj [[Mohenĝo-daro]], kiuj havis altan nivelon de urba planado kaj de artoj.<ref name="Mughal, Muhammad Aurang Zeb 2011">Mughal, Muhammad Aurang Zeb (2011).</ref><ref name="Mughal, Muhammad Aurang Zeb 2011"/> La proo de la detruo de tiuj regionoj ĉirkaŭ 1700 a. K. diskuteblas, kvankam indicoj sugestas, ke ĝi estis kaŭzita de naturaj katastrofoj (precipe inundoj) kaj de Hindeŭropaj invadantoj.<ref><cite class="citation web" >[http://library.thinkquest.org/11372/data/history.htm "The Indus Valley Civilisation"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130509014129/http://library.thinkquest.org/11372/data/history.htm |date=2013-05-09 }}. </cite></ref> Tiujn invadantojn oni ofte nomas la [[Arjoj]] kaj ilia superregado kreis la [[Veda Civilizo|Vedan civilizon]], kiu daŭris ĉirkaŭe de 1500 a. K. al 500 a. K. Dum tiu periodo, la [[Sanskrito|Sanskrita]] lingvo evoluis kaj la [[Vedoj]] estis skribitaj, himnoj kiuj rakontis pri Arjaj dioj kaj militoj. Tio estis la bazo por la Arja religio, kiu poste evoluis je [[Hinduismo]], religio bazita sur la kasta sistemo de klaso (kiu konsistis el la kvar [[varno]]j), sur la [[Brahmano|brahmana]] sacerdoteco kaj sur la evoluanta duon-monoteismo.<ref>Stearns, 2011, paĝo 68</ref> En 729 a. K. la [[Asirio|Asiria]] reĝo [[Tiglatpilezero la 3-a]], jam reĝo de malsuda [[Mezopotamio]], de [[Sirio]], kaj de partoj de [[Fenicujo]] kaj de [[Palestino]], iĝis reĝo de [[Babilono]]. Post la morto de la [[Asirio|Asiria]] reĝo [[Asurbanipal]] (626 a. K.), [[Nabopolasaro]] de [[Babilono]] militprenis kaj detruis ĉiujn Asiriajn urbojn, kun helpo de [[Kjaksaro]] de [[Medujo]]. Nabopolasaro regis [[Mezopotamio]]n, [[Sirio]]n kaj [[Palestino]]n inter 625 kaj 605 a. K. [[Dosiero:Achaemenid-empire-500BCE.png|300ra|eta|maldekstre|La Aĥemenida Imperio ĉirkaŭ la jaro [[-500|500 a.K.]].]] La [[Aĥemenida dinastio]] de la [[Persujo|Persa]] imperio, fondita de [[Kiro la 2-a]], regis areon de [[Antikva Grekio|Helenujo]] kaj de [[Turkio|Turkujo]] al la [[Induso]] kaj al Centra Azio inter la 6-a kaj 4-a jarcentoj a. K. Persa politiko inkluzivis toleremon por aliaj kulturoj, tre [[Centralizismo|centran registaron]] kaj gravajn infrastrukturajn evoluigojn. Poste, sub [[Dario la Granda]], la teritoriojn oni enigis, burokratismon evoluigis, al la nobeloj asignis militistajn poziciojn, impostan kolekton zorgeme organizis kaj spionojn uzis por certigi la lojalecon de regionaj oficialuloj. La persa Imperio estis sukcesa pri establi pacon kaj stabilecon en Okcidenta Azio kaj havis gravan influon pri arto, pri politiko (influante Helenismajn gvidantojn) kaj pri religio. [[Aleksandro la Granda]] konkeris tiun imperion en la 4-a jarcento a. K., kreante la nelongan [[Helenisma Epoko|Helenisman periodon.]] Li estis nekapabla establi stabilecon kaj post lia morto, Persujo rompis je malgrandaj, malfortaj dinastioj inkluzivantaj la [[Seleŭkio|Seleŭkidan Imperion]], sekvitan de la [[Partoj|Parta Imperio.]] Je la fino de la "[[Klasika epoko]]", Persujo estis restabiligita je la [[Sasanida Imperio]], ankaŭ konata kiel la dua persa Imperio. La epokon, en Bharato, de la [[Maŭrja imperio|Maŭrja]] kaj de la [[Gupta imperio|Gupta]] imperioj, oni nomas la Ora Epoko de [[Barato]]; ili estis markitaj de multaj inventaĵoj kaj eltrovoj en scienco, teknologio, arto, religio, kaj filozofio, kiuj kristaligis la elementojn de tio, kio estas ĝenerale konata kiel [[Barata kulturo]]. [[Dosiero:01 terracottawarriorsgroup.jpg|dekstre|eta|300ra|dekstra|Militistoj de la [[Terakota armeo]] de la [[Qin-Dinastio]].]] La [[Dinastio Zhou|Zhou-dinastio]] uzis [[Feŭdismo|feŭdan sistemon]] donante potencon al lokaj nobeloj kaj fidante je ilia lojaleco por kontroli ĝian grandan teritorion. Rezulte, la ĉina registaro dum tiu tempo estis malcentra kaj malforta kaj ofte malmulton la imperiestro povis fari por solvi naciajn aferojn. La [[Qin-Dinastio]] (ĉine: 秦朝; pinyin: Qín Cháo) estis la unua reganta dinastio de Imperia [[Ĉinujo]]; ĝi daŭris de 221 al 207 a. K.<ref>Stearns 2011, p. 42.</ref> La nova Imperiestro aboliciis la feŭdan sistemon kaj rekte nomumis burokration, kiu devu fidi je li por potenco. La [[Dinastio Han|Han-Dinastio]] (simpligita ĉina: 汉朝; tradicia ĉina: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo ; 206 a. K. – 220 p. K.) estis la dua imperia dinastio de Ĉinujo, antaŭirita de la Qin-Dinastio kaj postirita de la [[Tri reĝlandoj]] (220–265). Post la klasika epoko diversaj imperioj en diversaj epokoj etendiĝis tra diversaj mondoregionoj en Azio, kiaj la [[Mongola Imperio]], la [[Mogola Imperio]], [[Islamo]] el la 7a jarcento, la [[Rusa Imperio]] al Siberio ekde la [[19a jarcento]], la [[Japana Imperio]] dum la unua duono de la [[20a jarcento]] ktp. == Demografio == [[Dosiero:Chang%27an_avenue_in_Beijing.jpg|eta|maldekstre|260ra|[[Ĉinio]] estas la plej loĝata lando en Azio kaj en la mondo. Jen trafiko en [[Pekino]].]] Pro pli ol 4.164 milionoj da loĝantoj, Azio estas [[Listo de kontinentoj laŭ loĝantaro|la plej loĝata]] kontinento de la tero. La meza loĝdenso estas ĉirkaŭ 87 loĝantoj/km². Orienta Azio havis pro multo la plej fortan ĝeneralan plialtigon de la [[indico de homa disvolviĝo]] (IHD) de ajna regiono en la mondo, preskaŭ duoble averaĝe atingo de IHD dum la pasintaj 40 jaroj, laŭ la analizoj pri sano, eduko kaj enspezo. Ĉinio, la dua plej alta atinganto en la mondo en terminoj de plibonigo de la IHD ekde 1970, estas la nura lando el la listo de "10 Pintoj" pro enspezo pli ol atingoj en sano aŭ eduko. Ties propersona enspezo pliiĝis laŭ rimarkinda 21-oble dum la lastaj kvar jardekoj, ankaŭ eligante centojn de milionojn ekster la malriĉo. Tamen ĝi ne estas inter la pintaj plenumantoj de la regiono en plibonigo de lerneja aliro kaj vivodaŭro.<ref>"2010 Human Development Report: Asian countries lead development progress over 40 years" (PDF). UNDP. [http://hdr.undp.org/en/media/PR6-HDR10-RegRBAP-E-rev5-sm.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130723015556/http://hdr.undp.org/en/media/PR6-HDR10-RegRBAP-E-rev5-sm.pdf|date=2013-07-23}} Alirita la 15an de Septembro 2016.</ref> [[Nepalo]], lando de [[Suda Azio]], aperas kiel unu el la plej rapidaj kreskantaj movantoj el la mondo ekde 1970 ĉefe pro atingoj en sano kaj eduko. Ties nuna [[vivdaŭro]] estas 25 jarojn pli longa ol en la [[1970-aj jaroj]]. Pli ol kvar el ĉiu kvin infanoj de lerneja aĝo en Nepalo nune iras al bazlernejo, kompare kun nur unu el kvin antaŭ 40 jaroj.<ref name="ReferenceA">"2010 Human Development Report: Asian countries lead development progress over 40 years" (PDF).</ref> Japanio kaj Suda Koreio rangis inter landoj grupigitaj en la IHD (nombroj 11a kaj 12a en la mondo, kiuj estas en la kategorio de "tre alta homa disvolvigo"), sekvita de [[Hongkongo]] (21a) kaj [[Singapuro]] (27a). [[Afganio]] (155a) rangis la plej malaltaj inter la landoj de Azio el la 169 landoj taksitaj.<ref name="ReferenceA"/> == Landoj de Azio == '''Ŝtatoj en Azio laŭ alfabeta ordo:''' {| class="wikitable" |- ! Ŝtato !! Ĉefurbo !! Areo (km²) !! Loĝantaro |- | {{Afganio}} || [[Kabulo]] || 652 864 || 33.6 mln |- | {{Armenio}} || [[Erevano]] || 29 000 || 3.7 mln |- | {{Azerbajĝano}} || [[Bakuo]] || 86 600 || 9.2 mln |- | {{Barejno}} || [[Manamo]] || 750 || 1.0 mln |- | {{Bangladeŝo}} || [[Dako]] || 144 000 || 147.4 mln |- | {{Barato}} || [[Nov-Delhio]] || 3 287 590 || 1 095.4 mln |- | {{Birmo}} || [[Pjinmano]] || 676 578 || 48.8 mln |- | {{Brunejo}} || [[Bandar-Seri-Begavano]] || 5 765 || 370 mil |- | {{Butano}} || [[Timbuo]] || 47 000 || 672 mil |- | {{Ĉinio}} || [[Pekino]] || 9 596 960 || 1 349.6 mln |- | {{Filipinoj}} || [[Manilo]] || 300 000 || 84.5 mln |- | {{Indonezio}} || [[Ĝakarto]] || 1 919 440 || 234.7 mln |- | {{Irako}} || [[Bagdado]] || 434 128 || 28.9 mln |- | {{Irano}} || [[Teherano]] || 1 648 000 || 75.1 mln |- | {{Israelo}} || [[Jerusalemo]] || 242 145 || 8.1 mln |- | {{Japanio}} || [[Tokio]] || 377 944 || 127.3 mln |- | {{Jemeno}} || [[Sanao]] || 528 000 || 15 mil |- | {{Jordanio}} || [[Amano]] || 89 206 || 4 mil |- | {{Kamboĝo}} || [[Pnom-Peno]] || 181 040 || 10 mil |- | {{Kartvelio}} || [[Tbiliso]] || 69 700 || 4.9 mln |- | {{Kataro}} || [[Doho]] || 10 400 || 642 mil |- | {{Kazaĥio}} || [[Astano]] || 2 717 000 || 16.2 mln |- | {{Kipro}} || [[Nikozio]] || 9 251 || 802 mil |- | {{Kirgizio}} || [[Biŝkeko]] || 198 500 || 5.4 mln |- | {{Kuvajto}} || [[Kuvajturbo]] || 20 200 || 1.7 mln |- | {{Laoso}} || [[Vjentiano]] || 236 800 || 5.6 mln |- | {{Libano}} || [[Bejruto]] || 10 400 || 4.8 mln |- | {{Malajzio}} || [[Kuala-Lumpuro]] || 329 758 || 28.3 mln |- | {{Maldivoj}} || [[Maleo]] || 298 || 349 mil |- | {{Mongolio}} || [[Ulaanbaataro]] || 1 564 116 || 2.8 mln |- | {{Nepalo}} || [[Katmanduo]] || 147 181 || 29.3 mln |- | {{Nord-Koreio}} || [[Pjongjango]] || 120 500 || 23.3 mln |- | {{Omano}} || [[Maskato]] || 212 457 || 3.0 mln |- | {{Orienta Timoro}} || [[Dilo]] || 14 874 || 1.1 mln |- | {{Pakistano}} || [[Islamabado]] || 880 254 || 167.8 mln |- | {{Rusio}} || [[Moskvo]] || 17 075 400 entute, 37 600 000 en Azio || 143.0 mln |- | {{Sauda Arabio}} || [[Riado]] || 2 149 690 || 28.7 mln |- | {{Singapuro}} || [[Singapuro]] || 693 || 5.0 mln |- | {{Sirio}} || [[Damasko]] || 185 180 || 19.7 mln |- | {{Sri-Lanko}} || [[Sri Jayawardenapura Kotte]] || 65 610 || 20.2 mln |- | {{Sud-Koreio}} || [[Seulo]] || 100 032 || 48.8 mln |- | {{Taĝikio}} || [[Duŝanbo]] || 143 100 || 7.2 mln |- | {{Tajlando}} || [[Bankoko]] || 513 115 || 67.4 mln |- | {{Turkio}} || [[Ankaro]] || 780 580 || 73.2 mln |- | {{Turkmenio}} || [[Aŝgabato]] || 488 100 || 5.0 mln |- | {{Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj}} || [[Abu-Dabio]] || 83 600 || 7.5 mln |- | {{Uzbekio}} || [[Taŝkento]] || 447 400 || 27.7 mln |- | {{Vjetnamio}} || [[Hanojo]] || 329 560 || 82.7 |} '''Neagnoskitaj kaj parte agnoskitaj ŝtatoj:''' * [[Abĥazio]] * [[:ru:Азад Кашмир|Azad Kaŝmir]] * [[Montara Karabaĥo]] * {{Palestino}} * [[Sud-Osetio]] * [[:ru:Государство Шан|Ŝan]] * {{Tajvano}} * [[Turka Respubliko Norda Kipro]] * [[Vaziristano]] '''Dependaj aŭ okupitaj teritorioj:''' * {{flago|Aŭstralio}} [[Aŝmora kaj Kartia Insuloj]] ([[Aŭstralio|aŭstraliaj]]) * {{Kokosinsuloj}} ([[Aŭstralio|aŭstraliaj]]) * {{Kristnaskinsulo}} ([[Aŭstralio|aŭstraliaj]]) == Ekonomio == [[Dosiero:1 singapore city skyline dusk panorama 2011.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Singapuro]] havas unu el la plej aktivaj [[haveno]]j en la mondo kaj estas la kvara plej granda komerccentroj de la mondo.]] Azio havas la duan plej grandan nominalan [[MEP]] de ĉiuj kontinentoj, post [[Eŭropo]], sed la plej grandan kiam mezurite en aĉetpovegaleco. Aktuale en [[2011]], la plej grandaj ekonomioj en Azio estas [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Barato]], [[Sud-Koreio]] kaj [[Indonezio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aneki.com/countries2.php?t=Largest_Economies_in_Asia&table=fb126&places=2&unit=*&order=desc&dependency=independent&number=5&cntdn=n&r=-201-202-203-204-205-206-207-208-209-210-211-212-116-214-215-216-217-218-219-220&c=asia&measures=Country--GDP&units=*--$*&decimals=*--* |titolo=5 largest economies in Asia |alirdato=2014-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220730041726/https://www.aneki.com/countries2.php?t=Largest_Economies_in_Asia&table=fb126&places=2&unit=%2A&order=desc&dependency=independent&number=5&cntdn=n&r=-201-202-203-204-205-206-207-208-209-210-211-212-116-214-215-216-217-218-219-220&c=asia&measures=Country--GDP&units=%2A--%24%2A&decimals=%2A--%2A |arkivdato=2022-07-30 }}</ref> Surbaze de ''Global Office Locations 2011'', Azio dominis la oficejajn lokigojn kun 4 el supraj 5 kiuj estis en Azio, nome [[Honkongo]], [[Singapuro]], [[Tokio]], [[Seulo]] kaj [[Ŝanhajo]]. Proksimume 68 procentoj de internaciaj firmaoj havas oficejon en [[Honkongo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cfoinnovation.com/content/hong-kong-singapore-tokyo-worlds-top-office-destinations |titolo=Hong Kong, Singapore, Tokyo World's Top Office Destinations {{!}} CFO innovation ASIA |alirdato=2014-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110807011203/http://www.cfoinnovation.com/content/hong-kong-singapore-tokyo-worlds-top-office-destinations |arkivdato=2011-08-07 }}</ref> En la fino de la [[1990-aj jaroj]] kaj komenco de la [[2000-aj jaroj]], la ekonomioj de la Ĉinio<ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=916768 Five Years of China's WTO Membership. EU and US Perspectives on China's Compliance with Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism], Legal Issues of Economic Integration, Kluwer Law International, Volume 33, Number 3, pp. 263–304, 2006. by [http://papers.ssrn.com/sol3/cf_dev/AbsByAuth.cfm?per_id=629289 Paolo Farah]</ref> kaj Barato kreskis rapide, ambaŭ kun meza jarkreskofteco de pli ol 8%. Aliaj lastatempaj tre altaj kreskiĝintaj landoj en Azio inkludas [[Israelo]]n, [[Malajzio]]n, [[Indonezio]]n, [[Bangladeŝo]]n, [[Tajlando]]n, [[Vjetnamio]]n, [[Mongolio]]n, [[Uzbekio]]n, [[Kipro]]n kaj [[Filipinio]]n, kaj mineralriĉajn (inklude nafton) landojn kiaj ekzemple [[Kazaĥio]], [[Turkmenio]], [[Irano]], [[Brunejo]], [[Unuiĝintaj Arabaj Emiratoj]], [[Kataro]], [[Kuvajto]], [[Saud-Arabio]], [[Barejno]] kaj [[Omano]]. Laŭ ekonomika [[historiisto]] Angus Maddison en aia libro ''The World Economy: Millennial Perspective'', Hindio havis la plej grandan ekonomion de la mondo dum 0 a.K. kaj 1000 a.K.<ref>The World Economy: Historical Statistics, Angus Maddison</ref><ref>http://www.theworldeconomy.org/MaddisonTables/MaddisontableB-18.pdf</ref> Ĉinio estis la plej granda kaj plej progresinta ekonomio sur la tero por multo da registrita historio,<ref>{{Cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |title=Professor M.D. Nalapat. Ensuring China's "Peaceful Rise". Alirita la 30an de Januaro 2008 |publisher=Bharat-rakshak.com |date=11-a de septembro 2001 |accessdate=1-a junio 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |arkivdato=2010-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |archivedate=2010-01-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |arkivdato=2010-01-10 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED460052&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED460052|titolo=Dahlman, Carl J; Aubert, Jean-Eric. China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st century. WBI Development Studies. World Bank Publications. Accessed 30a Januaro 2008|alirdato=1-a de junio 2010|eldoninto=Eric.ed.gov}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=E1_PNTJQTR|titolo=The Real Great Leap Forward. The Economist. 30a Septembro 2004|alirdato=1-a Junio 2010|dato=30a Septembro 2004|verkaĵo=The Economist}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080305025204/http://search.ft.com/ftArticle?queryText=China+the+world%E2%80%99s+largest+economy+for+18+of+the+past+20+centuries&y=6&aje=false&x=14&id=050926000484&ct=0 Chris Patten. ''Financial Times''. Comment & Analysis: Why Europe is getting China so wrong. Alirita la 30an de Januaro 2008.]</ref> ĝis la [[Brita Imperio]] (ekskludante [[Hindio]]n) preterpasis ĝin en la mezo de la [[19-a jarcento]]. Dum pluraj jardekoj en la komenco de la [[20-a jarcento]] Japanio estis la plej granda ekonomio en Azio kaj dua plej granda de iu ununura nacio en la mondo, post superado fare de [[Sovet-Unio]] (mezurita en retmateriala produkto) en 1986 kaj [[Germanio]] en 1968 (NB: Kelkaj superŝtataj ekonomioj estas pli grandaj, kiel ekzemple la [[Eŭropa Unio]] (EU), la NAFTA (NAFTA) aŭ APEC). Tio finiĝis en 2010 kiam Ĉinio preterpasis Japanion por iĝi la due plej granda ekonomio de la mondo. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="130" perrow="4"> Myanmar Irrawaddy Minguin 200302130104.jpg|La [[Iravadio]] ĉe la templo Minguin en [[Birmo]]. Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1.jpg|[[Ĉomolungmo]] en [[Tibeto]]. Naadam rider 2.jpg|Mongolia [[stepo]]. File:Akkem Valley 2011.jpg|[[Altajo]]. File:Hunza Valley from Eagle Point.jpg|Hunza Valo. File:Baa atoll islands.JPG|[[Atolo]]j de [[Maldivoj]]. File:Red sand of the Wadi Rum desert.jpg|Ŭadi Rum en [[Jordanio]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstralazio]] * [[Eŭrazio]] * [[Lingvoj de Azio]] * [[Mezoriento]] * [[Tutaziismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=Kategorio:Azio|wikt=Azio|ReVo=azi}} * http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html {{en}} * http://www.freeworldmaps.net/asia/index.html {{en}} * http://www.asia.alloexpat.com/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070813181319/http://www.asia.alloexpat.com/ |date=2007-08-13 }} {{en}} [[Dosiero:Asia WV banner.jpg|775ra]] {{Havenda artikolo|Azio}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=1 |tago=9}} {{Kontinentoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Azio| ]] mfwbp6j1e3sic900sy6lan53eyqgkx5 0 598 9475096 9326439 2026-09-14T08:59:57Z Sj1mor 12103 9475096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto | nomo = The Beatles | dosiero = The Beatles members at New York City in 1964.jpg | priskribo de dosiero = |grandeco de dosiero = 300px | larĝa dosiero = | fono = muzikgrupo | alie nomata = | kromnomo = | deveno = {{Flago|Anglio}} [[Liverpool]], [[Anglio]] | ĝenro = [[Rok-muziko]]<br />[[Popmuziko]] | aktivaj jaroj = [[1957]] – [[1970]] | eldoninto = [[Parlophone]]<br />[[Capitol Records|Capitol]]<br />[[Odeon Records|Odeon]]<br />[[Apple Records|Apple]]<br />[[Vee-Jay Records|Vee-Jay]]<br />[[Polydor]] | ttt = [http://www.beatles.com/ www.beatles.com] |parencaj temoj = <!--[[Tony Sheridan]], [[The Quarrymen]], [[Plastic Ono Band]], [[The Dirty Mac]], [[Wings]], [[Traveling Wilburys]], [[Rory Storm and the Hurricanes]], [[Ringo Starr All-Starr Band]], [[Billy Preston]],--> [[Stars on 45]] |nuntempaj membroj = [[John Lennon]] (1957–1970)<br />[[Paul McCartney]] (1957–1970)<br />[[George Harrison]] (1957–1970)<br />[[Ringo Starr]] (1962–1970) |antaŭaj membroj = [[Pete Best]] (1957–1962)<br />[[Stuart Sutcliffe]] (1960–1961) |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes |}}}} '''The Beatles''' ({{prononco|ðə ˈbiːtl̩z}}; [[angla]]lingve vortluda kombinaĵo inter la anglaj ''"beetle"'' ([[skarabo]]) kaj "''beat"'' ("[[Ritmo (muziko)|ritmo]]"), kaj eble ankaŭ "''beatnik''" (nekonformulo) estis [[Britio|brita]] [[rokgrupo]], kreita en [[1957]] en [[Liverpool]]. Ĝi estis unu el la plej komerce sukcesaj kaj kritike aklamitaj bandoj en la historio de [[populara muziko]], krom la plej influa bando de ĉiuj tempoj,<ref>Hasted 2017, p. 425.</ref> kaj ludis ŝlosilan rolon en la disvolvigo de la [[kontraŭkulturo]] de la [[1960-aj jaroj]] kaj la rekono de la populara muziko kiel arta formo.<ref>Frontani 2007, p. 125.</ref> La ĉefaj membroj (ekde [[1962]]) estis [[John Lennon]] ([[ritma gitaro]], [[voĉo]]), [[Paul McCartney]] ([[bazgitaro]], [[voĉo]]), [[George Harrison]] (ĉefgitaro, voĉo), kaj [[Ringo Starr]] ([[drumo]], voĉo). La bando radikis en [[skiflo]], [[bitmuziko]] kaj [[rokenrolo]] de la [[1950-aj jaroj]], sed poste inkluzivis kaj miksis multajn aliajn [[ĝenro]]j, kiel tradician kaj [[klasika muziko|klasikan muzikon]], kaj aliajn ĝenrojn en pionira stilo. Ili esploris [[folkmuziko]]n, [[Barata muziko|Baratan muzikon]], [[psikedela muziko|psikedelan muzikon]] kaj [[ŝtonroko]]n. Kiel pioniroj de diskoregistrado, kantoverkado kaj artisma prezentado, the Beatles revoluciis multajn aspektojn de la muzikaj industrio kaj etoso kaj estis ofte publikigitaj de amaskomunikiloj kiel estroj de la junularo siaepoke kaj de socikulturaj movadoj.<ref>Frontani 2007, p. 157.</ref> La naturo de ilia grandega populareco, konata kiel "[[Beatle-manio]]", transformiĝis dum ilia muzik-verkado kreskis kompleksece. Estrite de la ĉefaj kantoverkistoj Lennon kaj McCartney, the Beatles evoluis el antaŭ grupo de Lennon nome [[the Quarrymen]], kaj faris sian reputacion ludante en kluboj de Liverpulo kaj [[Hamburgo]] dum tri jaroj el 1960, dekomence kun [[Stuart Sutcliffe]] kiu ludis [[Basgitaro|base]]. La kerna triopo formita de Lennon, McCartney kaj Harrison, kune ekde 1958, trairis sinsekvon de drumistoj, kiel [[Pete Best]], antaŭ peti Starr aliĝi al ili en 1962. Administranto [[Brian Epstein]] muldis ilin kiel profesia bando, kaj produktoro [[George Martin]] gvidis kaj disvolvis ilian registradon, ege etendante ilian enlandan sukceson post kontrakti kun [[EMI Records]] kaj atinginte sian unuan sukcesaĵon, "[[Love Me Do]]", fine de 1962. Dum ilia populareco iĝis la intensa fanfrenezecon "[[Beatle-manio]], la bando akiris la kromnomon "the Fab Four", kun Epstein, Martin aŭ alia membro de la etoso de la bando foje estis neformale referencita kiel la "kvina Beatle". Komence de [[1964]], the Beatles estis jam internaciaj steluloj kaj estis atingintaj senprecedencajn nivelojn de kritika kaj komerca sukceso. Ili iĝis ĉefa forto de la kultura reapero de Britio, kio rezultis en la [[Brita Invado]] al la usona pop-merkato, kaj tuj ili faris sian filmodebuton per ''[[A Hard Day's Night (filmo)|A Hard Day's Night]]'' (1964). Kreskiĝanta deziro rafini siajn studiklopodojn, kun neeltenebla naturo de ilia koncertoturneoj, kondukis al retiriĝo de la bando el koncertaj aperoj en [[1966]]. Tiam ili produktis diskojn tre altkvalitajn kaj prilaboritajn, kiel la albumoj ''[[Rubber Soul]]'' (1965), ''[[Revolver]]'' (1966) kaj ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967), kaj atingis pliajn komercan sukceson per ''[[The Beatles (albumo)|The Beatles]]'' (konata ankaŭ kiel "la Blanka Albumo", 1968) kaj ''[[Abbey Road]]'' (1969). La sukcesoj de tiuj diskoj antaŭanoncis la alevenon de la "albuma epoko", ĉar [[muzikalbumo|albumoj]] iĝis la hegemonia formo de diskokonsumado super la antaŭe hegemoniaj [[unuopaĵo]]j; ili ankaŭ pliigis la publikan intereson en [[Psikedelaĵo|psikedelaj drogoj]] kaj en la spiriteco de [[Oriento]], kaj faris ankaŭ progresojn en [[elektronika muziko]], albumarto kaj [[muzikvideo]]j. En 1968, ili fondis [[Apple Corps]], plurbranĉa amaskomunikila korporacio kiu plue superrigardas projektojn rilatajn al la heredo de la bando. Post la disigo de la grupo en [[1970]], ĉiuj ĉefaj iamaj membroj sukcesis kiel soloistoj kaj okazis nur portempaj kunlaboraĵoj inter eks-Beatles. Lennon estis murdita en [[1980]] kaj Harrison mortis pro pulmokancero en [[2001]]. McCartney kaj Starr pluigis siajn respektivajn muzikkarierojn. ''The Beatles'' estas la [[Listo de plej vendantaj muzikistoj|plej vendantaj muzikistoj el ĉiuj tempoj]], kun ĉirkaŭkalkulitaj vendadoj de 600 milionojn da diskoj tutmonde.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/yeah-yeah-yeah-rare-footage-of-the-beatles-dublin-performance-34420385.html|title=Yeah, Yeah, Yeah! Rare footage of the Beatles's Dublin performance|last=Siggins|first=Gerard|date=7a de Februaro 2016|work= [[Irish Independent]]|access-date=1a de Decembro 2017|archive-date=9a de Novembro 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109095328/https://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/yeah-yeah-yeah-rare-footage-of-the-beatles-dublin-performance-34420385.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-19800654|title=The Beatles at 50: From Fab Four to fabulously wealthy|last=Hotten|first=Russell|date=4a de Oktobro 2012|work=[[BBC News]]|access-date=28a de Januaro 2013|archive-date=12a de Marto 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312172123/http://www.bbc.co.uk/news/business-19800654|url-status=live}}</ref> Ili estas la plej sukcesa bando en la historio de la usona pintolisto ''Billboard charts''.<ref>[https://www.billboard.com/charts/greatest-of-all-time-artists/ "Greatest of All Time Artists".] Billboard. Alirita en 21a de Marto 2023.</ref> Ili tenas la rekordon de plej numer-unuaj albumoj en la brita [[UK Albums Chart]] (15), plej numer-unuaj sukcesoj en la usona pintolisto ''Billboard'' Hot 100 (20), kaj plej granda nombro de unuopaĵoj venditaj en Britio (21.9 milionoj). La bando ricevis multajn premiojn, kiel sep premioj [[Grammy]], kvar ''Brit Awards'', unu [[Academy Award]] (al la plej bona fimomuziko pro la dokumenta filmo de 1970 ''Let It Be'') kaj dek kvin premioj Ivor Novello. Ili estis enmetitaj en la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]] en 1988, kaj ankaŭ ĉiu ĉefa membro estis unuopa enmetita inter 1994 kaj 2015. En 2004 kaj 2011, la revuo [[Rolling Stone]] vicigis tiun ĉi rokgrupon en la unua rango en la listo de [[La 100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj (Rolling Stone)|la 100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj]], kiel multaj aliaj artkritikantoj kaj tekstistoj. Por almenaŭ unu el ties kanzonoj, eble la plej fama, nome "[[Yesterday]]", ekzistas Esperanta traduko "[[Hieraŭ ĵus]]". Por aliaj esperantlingvaj tradukoj, oni povas rigardi en suba ĉapitro En Esperanto aperis. == Historio == Tiu ĉi muzika grupo unuiĝis en [[Liverpool]], en la lastaj jaroj de la sesa jardeko (la naskiĝjaron de la grupo oni opinias esti [[1959]]). Unue formiĝis la bando el [[John Lennon]], [[Paul McCartney]] kaj [[George Harrison]]. En la [[1963]]-a jaro unuiĝis kun ili Richard Starkey, pli konata kiel [[Ringo Starr]]. Resume la kvaropaj grupanoj estis [[George Harrison]] ([[1943]]-[[2001]]), [[John Lennon]] ([[1940]]-[[1980]]), [[Paul McCartney]] ([[1942]]) kaj [[Ringo Starr]] ([[1940]]), dum iamaj membroj estis jenaj: [[Stuart Sutcliffe]] ([[1940]]-[[1962]]) kaj [[Pete Best]] ([[1941]]). === 1956–1963: formado === ==== The Quarrymen kaj nomŝanĝoj ==== {{Ĉefartikolo|The Quarrymen}} [[Dosiero:Front of Quarry House, part of Calderstones School, Sep 2012.jpg|eta|Quarry House, parto de Quarry Bank High School, Septembro 2012.]] Novembre 1956, 16-jaraĝa [[John Lennon]] formis grupon de [[skiflo]] kun kelkaj amikoj el la mezlernejo ''Quarry Bank High School'' en [[Liverpulo]]. Ili por mallonge nomiĝis ''the Blackjacks'', antaŭ ŝanĝi sian nomon al [[the Quarrymen]] malkovrinte, ke jam alia loka grupo estis uzanta tiun nomon.{{sfn|Spitz|2005|pp=47–52}} 15-jaraĝa [[Paul McCartney]] renkontiĝis kun Lennon la 6an de Julio 1957, kaj aliĝis kiel [[ritmogitaro|ritmogitaristo]] tuj poste.{{sfn|Spitz|2005|pp=93–99}} Februare 1958, McCartney invitis sian amikon [[George Harrison]], tiam same 15-jaraĝa, spekti la bandon. Harrison estis aŭdita de Lennon, kiu estis impresita de lia ludado, sed Lennon dekomence pensis, ke Harrison estas tro juna. Post unu monato de insistado, dum dua kunveno (aranĝita de McCartney), Harrison ludi la ĉefgitaran parton de la instrumenta kanto "Raunchy" sur la supra ferdeko de Liverpula buso,<ref>{{harvnb|Miles|1997|p=47}}; {{harvnb|Spitz|2005|p=127}}.</ref> kaj ili enlistigis lin kiel ĉefgitaristo.{{sfn|Miles|1997|p=47}}{{sfn|Lewisohn|1992|p=13}} Januare 1959, la amikoj de Lennon el Quarry Bank estis lasinta la grupon, kaj li ekstudis en la altlernejo ''Liverpool College of Art''.{{sfn|Harry|2000a|p=103}} La tri gitaristoj, laŭ la nomo ''Johnny and the Moondogs'' (Johanĉjo kaj la Lunhundoj),{{sfn|Lewisohn|1992|p=17}} estis ludantaj [[rokenrolo]]n dum ili serĉas drumiston.{{sfn|Harry|2000b|pp=742–743}} Amiko de Lennon en la arta altlernejo nome [[Stuart Sutcliffe]], kiu estis ĵus vendinta unu el siaj pentraĵoj kaj estis konvinkita aĉeti basgitaron per la monakiro, aliĝis en Januaro 1960. Li sugestis ŝanĝi la nomon de la bando al ''Beatals'' ("[[skarabo]]j" misliterumite), kiel omaĝo al [[Buddy Holly]] kaj ''the Crickets'' (la [[grilo]]j).{{sfn|Lewisohn|1992|p=18}}{{sfn|Gilliland| 1969|loc=show 27, track 4}} Ili uzis tiun nomon ĝis Majo, kiam ili iĝis ''the Silver Beetles'' (arĝentaj skaraboj), antaŭ entrepreni mallongdaŭran turneon en [[Skotlando]] kiel apoga grupo por la pop-kantisto kaj kolego de [[Liverpulo]] nome Johnny Gentle. Komence de Julio, ili estis alinomitaj kiel ''the Silver Beatles'', kaj ĉirkaŭ la mezo de Aŭgusto simple ''the Beatles''.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=18–22}} ==== Unuaj muzikejoj kaj brita populareco ==== [[Dosiero:Hamburg - Grosse Freiheit 36 und Kaiserkeller - 2016.JPG|maldekstre|eta|Kaiserkeller en 2016.]] Antaŭ ol akiri la bone konatan sukceson, ili ludis kune en [[Germanujo]], kie ili pliboniĝis kiel muzikistoj. Allan Williams, neoficiala administranto de the Beatles, aranĝis muzikejon por ili en [[Hamburgo]]. Ili aŭskultekzamenis kaj dungis drumiston [[Pete Best]] meze de Aŭgusto 1960. La bando, nun kvinopo, eliris el Liverpulo por Hamburgo kvar tagojn poste, kontraktis kun klubposedanto Bruno Koschmider por kio estos dungado de tri monatoj kaj duono.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=21–25}} Koschmider estis konvertinta paron de [[striptizejo]]j en ruĝa distrikto en muzikejoj, kaj li dekomence metis the Beatles en la Indra Club. Ferminte Indra pro bruplendoj, li movis ilin al Kaiserkeller en Oktobro.{{sfn|Lewisohn|1992|p=23}} Kiam li eksciis, ke ili estis ludintaj ĉe la rivala Top Ten Club rompante sian kontrakton, li donis al ili averton por kontraktofinigo post unu monato,{{sfn|Lewisohn|1992|pp=24, 33}} kaj informis al la minoritata Harrison, kiu estis atingitan restadpermeson en Hamburgo mensogante al la germanaj aŭtoritatoj pri sia aĝo.{{sfn|Gould|2007|p=88}} La aŭtoritatoj aranĝis la deportadon de Harrison por la fino de Novembro.{{sfn|Lewisohn|1992|p=24}} Unu semajnon poste, Koschmider arestigis McCartney kaj Best pro incendio post ili bruligis [[kondomo]]n en cementa koridoro; la aŭtoritatoj deportis ilin.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=24–25}} Lennon revenis al Liverpulo komence de Decembro, dum Sutcliffe restis en Hamburgo ĝis la fino de Februaro kun sia germana fianĉino Astrid Kirchherr,{{sfn|Lewisohn|1992|p=25}} kiu faris la unuajn duonprofesiajn fotojn de the Beatles.{{sfn|Spitz|2005|pp=222–224}} Dum la venontaj du jaroj, the Beatles koncertis dum periodoj en Hamburgo, en kiuj ili uzis "Preludin" kaj por distrado kaj por eltenado de energio dum tutnoktaj koncertoj.{{sfn|Miles|1997|pp=66–67}} En 1961, dum sia dua Hamburga engaĝiĝo, Kirchherr tondis la hararon de Sutcliffe laŭ stilo "exi" (el [[ekzistadismo]]), poste adoptita de la aliaj Beatles.{{sfn|Lewisohn|1992|p=32}}{{sfn|Miles|1997|p=76}} Poste, Sutcliffe decidis lasi la bandon komence de tiu jaro kaj sekvi siajn artajn studojn en Germanio. McCartney ludis bason.{{sfn|Gould|2007|pp=89, 94}} Produktoro Bert Kaempfert kontraktis tion kio estas nun kvaropo ĝis Junio 1962, kaj li uzis ilin kiel apoga bando al Tony Sheridan en serio de registraĵoj por [[Polydor|Polydor Records]].{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 27, track 4}}{{sfn|Spitz|2005|pp=249–251}} Kiel parto de la sesioj, the Beatles kontraktis kun Polydor por unu jaro.{{sfn|Lewisohn|2013|p=450}} Listigita (atribuita) al "Tony Sheridan & the Beat Brothers", la unuopaĵo "[[My Bonnie]]", registrita en Junio 1961 kaj publikigita kvar monatojn poste, atingis la numeron 32an en la pintolisto de la gazeto ''Musikmarkt''.{{sfn|Everett|2001|p=100}} Post the Beatles finigis sian duan koncertrestadon en Hamburgo, ili ĝuis pliiĝantan popularecon en Liverpulo kun la kreskiĝanta movado [[Bitmuziko|Merseybeat]]. Tamen, ili estis laciĝintaj je la monotoneco de tiom nombraj aperoj en la samaj kluboj nokton post nokto.{{sfn|Lewisohn|1992|p=33}} Novembre 1961, dum unu el la oftaj ludadoj de la grupo en la [[the Cavern Club]], ili renkontiĝis kun [[Brian Epstein]], loka posedanto de diskovendejo kaj muzikkolumnisto.{{sfn|Miles|1997|pp=84–87}} Li iam poste rememoris: "Tuj plaĉis al mi tio kion mi aŭdis. Ili estis freŝaj, kaj ili estis honestaj, kaj ili havis tion kio laŭ mi estis ia aspekto... stelkvalito."{{sfn|Lewisohn|1992|pp=34–35}} ==== Unuaj registroj ĉe EMI ==== [[Brian Epstein]] decidis reprezenti ilin kiel muzikgrupon. Epstein alproksimiĝis al la bando dum la sekva monatparo, kaj ili nomumis lin kiel sia administranto en Januaro 1962.{{sfn|Miles|1997|pp=84–88}} Komence kaj meze de 1962, Epstein klopodis por liberigi the Beatles el iliaj laŭkontraktaj devoj al Bert Kaempfert Productions. Li finfine negocadis unumonatan pli fruan liberigon kontraŭ unu lasta registrosesio en Hamburgo.{{sfn|Winn|2008|p=10}} Je ilia reveno al Germanio en Aprilo, afliktita Kirchherr akceptis ilin ĉe la flughaveno kun la novaĵo pri la morto de Sutcliffe la antaŭan tagon pro [[Cerba sangado|cerba hemoragio]].{{sfn|Lewisohn|1992|p=56}} Epstein eknegocadi kun diskomarkoj por registrokontrakto. Por sekurigi registrokontrakto en Britio, Epstein negocadis fruan finon por la kontrakto de la bando kun Polydor, kontraŭ pliaj registroj apoge al Tony Sheridan.{{sfn|Lewisohn|2013|p=612, 629}} Post aŭskultado en Novjaro, Decca malakceptis la bandon, dirante, "Gitargrupoj estas eksmodiĝantaj, Mr. Epstein."{{sfn|The Beatles|2000|p=67}} Tamen, tri monatojn poste, produktoro [[George Martin]] kontraktis the Beatles kun la marko [[Parlophone]] de [[EMI]].{{sfn|Lewisohn|1992|p=56}} [[Dosiero:Abbey Rd Studios.jpg|eta|dekstra|Ĉefa enirejo al [[Studioj Abbey Road|EMI Studioj]] (nune Studioj Abbey Road, fotita en 2007) |alt=A flight of stone steps leads from an asphalt car park up to the main entrance of a white two-story building. The ground floor has two sash windows, the first floor has three shorter sash windows. Two more windows are visible at basement level. The decorative stonework around the doors and windows is painted grey.]] La unua registrosesio de Martin kun the Beatles okazis en la [[Studioj Abbey Road|EMI Studioj]] (poste Studioj Abbey Road) en Londono la 6an de Junio 1962.{{sfn|Lewisohn|1992|p=59}} Li tuj plendis al Epstein pri la drumado fare de Best kaj sugestis, ke ili uzu [[sesimuzikisto|sesidrumiston]] anstataŭe.{{sfn|Spitz|2005|pp=318, 322}} Konsiderante jam la maldungadon de Best,{{sfn|Miles|1998|pp=49–50}} the Beatles anstataŭis lin meze de Aŭgusto pere de [[Ringo Starr]], kiu lasis la bandon ''Rory Storm and the Hurricanes'' por aligi al ili.{{sfn|Lewisohn|1992|p=59}} Sesio de la 4a de Septembro en EMI rezultis en la registro de "[[Love Me Do]]" kun Starr ĉe la drumoj, sed malkontenta Martin dungis drumiston Andy White por la tria sesio de la bando unu semajnon poste, kiu produktis registrojn de "Love Me Do", "Please Please Me" kaj "P.S. I Love You".{{sfn|Lewisohn|1992|p=59}} Martin dekomence elektis la Starr version de "Love Me Do" por la unua unuopaĵo de la bando, kvankam postaj reeldonoj aperigis la White version, kun Starr nur ĉe tamburino.{{sfn|Lewisohn|1992|p=59}} Publikigita komence de Oktobro, "Love Me Do" pintis en la numero 17a en la pintolisto de la gazeto ''Record Retailer''.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=59–60}} Ilia televida debuto okazis poste en tiu monato pere de rekta ludado en regiona programo de novaĵoj ''People and Places'' de ''Granada Reports''.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=81, 355}} Post Martin sugestis reregistri "Please Please Me" je pli rapida ritmo,{{sfn|The Beatles|2000|p=90}} studisesio fine de Novembro produktis tiun registron,{{sfn|Lewisohn|1992|pp=62, 84}} pri kiu Martin akurate profetis, "Vi ĵus faris vian unuan Numeron 1an."{{sfn|Harry|2000a|p=875}} Decembre 1962, the Beatles finigis sian kvinan kaj finan muzikrestadon en Hamburgo.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=62, 86}} Ĉirkaŭ 1963, ili estis interkonsentintaj ke ĉiuj el la kvar bandanoj kontribuu per kantado al siaj albumoj – inklude Starr, spite sian limigitan voĉgamon, por validigi lian restadon en la grupo.{{sfn|Gould|2007|p=191}} Lennon kaj McCartney estis establinta kantoverkan partnerecon, kaj ĉar la sukceso de la bando kreskiĝis, ilia dominanta kunlaborado limigis la oportunojn de Harrison kiel [[ĉefkantisto]].{{sfn|Harry|2000a|p=494}} Epstein, por maksimumigi la komercajn eblojn de the Beatles, kuraĝigis ilin adopti pli profesian alproksimiĝon al koncertado.{{sfn|Gould|2007|pp=128, 133–134}} Lennon rememoris, ke li diris, "Rigardu, se vi vere deziras aliri al tiuj pli granda lokoj, vi devas ŝanĝiĝi – haltigi manĝadon sursceneje, haltigi fivortojn, haltigi fumadon ...."{{sfn|The Beatles|2000|p=67}} Lennon diris pri Epstein, "Ni kutime vestiĝis kiel plaĉis al ni, sur kaj for la scenejo. Li estis dirinta al ni, ke ĵinzoj ne estis precize elegantaj kaj ke eble ni devus elturniĝi por vesti pli taŭgajn pantalonojn, sed li ne volis, ke ni subite aspektu reakciemaj. Li lasis nin serĉi propran senton de individueco."{{sfn|The Beatles|2000|p=67}} === 1963–1966: Beatle-manio kaj turneaj jaroj === {{Ĉefartikolo|Beatle-manio}} ==== ''Please Please Me'' kaj ''With the Beatles'' ==== [[Dosiero:The Beatles logo.svg|eta|maldekstra|altdekstre=0.7|alt=The logo of the English rock band the Beatles|La logoon de la bando desegnis la instrumentisto Ivor Arbiter.{{sfn|Womack|2007|p=76}}]] La 11an de Februaro 1963, the Beatles registris dek kantojn dum unusola studisesio por sia debuta LP, ''[[Please Please Me]]''. Ĝi estis suplementita per la kvar kantoj jam publikigitaj en siaj unuaj du unuopaĵoj. Martin konsideris registri la LP koncerte ĉe The Cavern Club, sed poste decidis, ke la akustiko de la konstruaĵo estis maltaŭga, kaj elektis ŝajnigi "koncertan" albumon kun minimuma produktorado en "unusola maratona sesio ĉe Abbey Road".{{sfn|Gould|2007|p=147}} Post la modera sukceso de "Love Me Do", oni publikigis la unuopaĵon "Please Please Me" en Januaro 1963, du monatojn post la albumo. Ĝi atingis numeron unuan en ĉiu brita pintolisto escepte ĉe tiu de ''Record Retailer'', kie ĝi pintis en la numero dua.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=88, 351}} Rememorante kiel the Beatles "urĝe publikigis sian debutalbumon, produktaĉante ''Please Please Me'' en unu tago", kritikisto de [[AllMusic]] nome Stephen Thomas Erlewine skribis jenon: "Jardekojn post sia publikigo, la albumo ankoraŭ sonas freŝe, precize pro siaj intensaj originoj."<ref name="Please Please Me AllMusic">{{cite web |last=Erlewine |first=Stephen Thomas |author-link=Stephen Thomas Erlewine |title=''Please Please Me'' – The Beatles |publisher=[[AllMusic]] |url=https://www.allmusic.com/album/please-please-me-mw0000649873 |access-date=21a de Decembro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530202703/http://www.allmusic.com/album/please-please-me-mw0000649873 |archive-date=30a de Majo 2012 |url-status=live }}</ref> Lennon ne tro intervenis tiam en la komponado; li kaj McCartney estis "nur verkanta kantojn ''à la'' [[The Everly Brothers|Everly Brothers]], ''à la'' Buddy Holly, popkantoj kun malpli el ili ol el tiuj – por krei sonstilon. Kaj la vortumado estis preskaŭ banala."{{sfn|Sheff|1981|p=129}} Publikigita en Marto 1963, ''Please Please Me'' estis la unua el dek unu sinsekvaj albumoj de Beatles publikigitaj en Usono kiu atingis la numeron unuan.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=90, 351}} La tria unuopaĵo de la bando, "From Me to You", aperis en Aprilo kaj startigis preskaŭ nerompitan serion de dek sep unuopaĵoj kiel Britiaj numer-unuaj, inklude ĉiujn escepte unu el dek ok kiujn ili publikigis dum ĉirkaŭ la sekvaj ses jaroj.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=89, 350–351}} Publikigita en Aŭgusto, ilia kvara unuopaĵo, nome "She Loves You", atingis la plej rapidajn vendojn el iu ajn disko en Britio ĝis tiam, vendante tri kvaronojn de miliono da ekzempleroj en malpli ol kvar semajnoj.{{sfn|Gould|2007|p=159}} Ĝi iĝis ilia unua unuopaĵo kiu vendis unu milionon da ekzempleroj, kaj restis la plej vendata disko en Britio ĝis 1978.{{sfn|Harry|2000a|p=990}} "She Loves You" estis superita laŭ vendoj de "Mull of Kintyre", de la post-Beatles-a bando de McCartney nome [[Wings]].{{sfn|Harry|2000a|p=990}} La sukceso rezultis en pliigo de la ekspono en amaskomunikiloj, al kio the Beatles reagis per malseriozaj kaj komikaj sintenoj kio defiis la kutimojn de tiamaj pop-muzikistoj, inspirante eĉ pli da intereso.{{sfn|Gould|2007|pp=166–169}} La bando turneis en Britio trifoje en la unua duono de la jaro: kvarsemajna turneo kiu startis en Februaro, la unua tutlanda turneo de the Beatles, antaŭis trisemajnajn turneojn en Marto kaj Majo–Junio.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=90, 98–105, 109–112}} Dum ilia populareco etendiĝis, ekokazis frenezecajn laŭdadojn al la grupo. La 13an de Oktobro, the Beatles stelulis en [[Varieteo|varietea]] televidprogramo ''Sunday Night at the London Palladium'', nome pinta brita varietea spektaklo.{{sfn|Pawlowski|1990|p=146}} Ilia ludado estis televidelsendita kaj rigardita de ĉirkaŭ 15 milionoj da spektantoj. Titolo de enlanda gazeto en la sekvaj tagoj stampis la terminon "Beatlemania" ([[Beatle-manio]]) por priskribi la tumultan entuziasmon de kriantaj faninoj kiuj salutis la bandon – kaj tio restis.{{sfn|Pawlowski|1990|p=146}}{{sfn|Spitz|2005|pp=444–445}} Kvankam ne reklamitaj kiel turneestroj, the Beatles superis usonajn stelulojn Tommy Roe kaj Chris Montez dum la februaraj engaĝigoj kaj ricevis la pintolokon "by audience demand" (pro peto de publiko), ion kiu neniun brita stelo estis antaŭe atinginta dum turneo kun artistoj el Usono.{{sfn|Lewisohn|1992|p=88}} Simila situacio okazis dum ili turneo en Majo–Junio kun [[Roy Orbison]].{{sfn|Lewisohn|1992|p=90}} [[Dosiero:The Beatles and Lill-Babs 1963.jpg|eta|maldekstra|alt=Paul McCartney, George Harrison, Swedish pop singer [[Lill-Babs]] and John Lennon on the set of the [[Swedish Television|Swedish television]] show ''Drop-In'' in 1963|McCartney, Harrison, sveda pop-kantistino Lill-Babs kaj Lennon en la studio de la spektaklo de la sveda televido ''Drop-In'', 30a de Oktobro 1963.{{sfn|Miles|1998|p=86}}]] Fine de Oktobro, the Beatles startigis kvintagan turneon en Svedio, ilia unua eksterlande ekde la fina Hamburga engaĝiĝo de Decembro 1962.{{sfn|Harry|2000a|p=1088}} Je ilia reveno en Brition la 31an de Oktobro, kelkaj centoj da kriantaj fanuloj akceptis ilin sub forta pluvo ĉe la [[Flughaveno London Heathrow|Flughaveno Heathrow]]. Ankaŭ inter 50 kaj 100 ĵurnalistoj kaj fotistoj, same kiel reprezentantoj el la [[BBC|BBC Televido]], aliĝis al la flughavena akceptado, la unua el pli ol 100 tiaj eventoj.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=92–93}} Sekvatage, la bando stratigis sian kvaran turneon en Britio en naŭ monatoj, tiu planita por ses semajnoj.{{sfn|Lewisohn|1992|pp=127–133}} Meze de Novembro, dum la Beatle-manio intensiĝis, polico turnis sin al uzado de alt-premaj akvo-[[hoso]]j por kontroli la homamasojn antaŭ koncerto en [[Plymouth]].{{sfn|Davies|1968|pp=184–185}} ''Please Please Me'' retenis la pintan pozicion en la pintolisto de ''Record Retailer'' dum 30 semajnoj, estante dispintigita de sia sekvaĵo, ''[[With the Beatles]]'',{{sfn|Lewisohn|1992|pp=90, 92, 100}} kiun EMI publikigis la 22an de Novembro kaj ricevis rekordon de antaŭmendoj de 270 000 ekzempleroj. Tiu LP pintis per duono da milionoj da albumoj venditaj en unu semajno.{{sfn|Lewisohn|1992|p=93}} Registrita inter Julio kaj Oktobro, ''With the Beatles'' faris pli bonan uzadon de studiproduktoradaj teknikoj ol sia antaŭaĵo.{{sfn|Gould|2007|p=187}} Ĝi tenis la pintan lokon dum 21 semajnoj kaj restis pintoliste dum 40 semajnoj.{{sfn|Harry|2000a|p=1161}} Erlewine priskribis la LP kiel "a sequel of the highest order – one that betters the original" (sekvaĵo plej altnivela, pli bona ol la originalo).<ref>{{cite web |last=Erlewine |first=Stephen Thomas |title=''With the Beatles'' – The Beatles |publisher=AllMusic |url=https://www.allmusic.com/album/with-the-beatles-mw0000192941 |access-date=21a de Decembro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530202746/http://www.allmusic.com/album/with-the-beatles-mw0000192941 |archive-date=30a de Majo 2012 |url-status=live }}</ref> Kontraŭ la tiam norma praktiko, EMI publikigis la albumon antaŭ la tuja unuopaĵo "I Want to Hold Your Hand", sen iu kanto por maksimumigi la vendadon de la unuopaĵo.{{sfn|Gould|2007|pp=187–188}} La albumo kaptis la atenton de muzikkritikisto William Mann de la gazeto ''[[The Times]]'', kiu sugestis, ke Lennon kaj McCartney estas "la plej elstaraj anglaj komponistoj de 1963".{{sfn|Gould|2007|p=187}} Tiu gazeto publikigis serion de artikoloj en kiuj Mann havigis detalan analizadon de tiu muziko, kvalifikante ĝin kiel respektinda.{{sfn|Harry|2000a|p=1162}} ''With the Beatles'' iĝis la dua albumo en la brita pintohistorio se temas pri vendado de miliono da ekzempleroj, io antaŭe atingita nur fare de la muziko de la filmo ''South Pacific'' de 1958.{{sfn|Harry|2000b|p=978}} Skribante notojn por la albumkovrilo, la gazetisto de la bando [[Tony Barrow]] uzis la superlativon "fabulous foursome" (fabela kvaropo), kion la amaskomunikiloj amplekse adoptis kiel "the Fab Four".{{sfn|Harry|2000a|p=402}} ==== Unua vizito al Usono kaj Brita Invado ==== {{Ĉefartikolo|Brita Invado}} En [[1964]] la grupo atingis egan sukceson, kaj en Britujo, kaj en [[Usono]], danke al la sekvaj diskoj. Ili filmis en Usono du filmaĵojn; la unua, ''A Hard Day´s Night'' nomumiĝis por la Oscar-premio en la kategorio de la plej bona sonbando. Ekde [[1965]] kaj en [[1966]] kaj [[1967]] la grupo ŝanĝis sian kunmetadon de [[kanto]]j, enirante en [[Psikedela rokmuziko|psikedelon]] kaj kreante la plej bonajn kantaĵojn en la muzika historio de la [[20-a jarcento]] en diskoj kiel ''[[Rubber Soul]]'', ''[[Revolver]]'' kaj ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]''. [[Dosiero:Abbey Road Zebra crossing 2004-01.jpg|eta|220ra|Stripasejo de Abbey Road kiu estis kovrilfoto de fama [[disko]] ''[[Abbey Road]]'' de ''Beatles''.]] Ekde [[1968]] multaj problemoj venis al la grupo, problemoj pri la kunmetado de kantaĵoj, pri mono, kaj tiaj problemoj iom post iom disigis ilin, ĝis kiam en [[1970]] McCartney decidis forlasi la grupon. Kvankam konflikto okazis, la sukcesoj de la grupo estis egaj ankaŭ dum tiuj jaroj, ili eldonis ege konatajn diskojn kiel ''[[The Beatles (albumo)|The Beatles]]'' (ankaŭ konata kiel ''la Blanka Albumo'' - pro la blanka koloro de sia kovrilo), ''[[Abbey Road]]'' kaj ''[[Let It Be]]''. La grupo gajnis grandegan famon en [[Britujo]] en [[1963]] pro la disko ''Please Please Me''. En [[1964]], apero en televid-programo ''Ed Sullivan Show'' en [[Usono]] lanĉis ĝian karieron mondskale kaj kaŭzis furoron, kiun oni nomis ''Beatlemania''. Ili aktoris kaj muzikis en du filmoj, ''A Hard Day's Night'' kaj ''Help!''. La disko ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' aperis ĉe la pinto de ilia sukceso en [[1967]], kaj instigis pli artan kaj eksperimentan muzikon ĉe preskaŭ ĉiuj muzikgrupoj en tiu jardeko. Post la aperoj de tri elstaraj diskoj, ''The Beatles'' aŭ "Blanka Albumo" ([[1968]]), ''Abbey Road'' ([[1969]]), kaj ''Let It Be'' ([[1970]]), la grupo disiĝis en [[1970]] pro grandaj opinidiferencoj inter la grupanoj. [[Beatle-manio]] - la furoro pri la [[muzikbando]] The Beatles - estas termino, kiu referencas al [[Sociologio|sociologia]] fenomeno konata kiel "[[Amashisterio|homamasa psikozo]]", kiu afliktis [[Unuiĝinta Reĝlando|Brition]], [[Usono]]n kaj la ceteron de la mondo meze de la [[1960-aj jaroj|sesdekaj jaroj]], en ĉio rilata al la Beatles, precipe inter [[Adolesko|adoleskulinoj]]. Beatle-manio estis karakterizita per [[histerio]] koncerne ĉion rilate al la grupanoj, ĉu imitante iliajn hararanĝojn kaj vestaĵojn, laŭtajn kriegojn ĉe koncertoj kaj renkontiĝoj de adorantoj ĉe la lokoj kie la grupanoj alvenis (ekzemple, flughavenoj kaj hoteloj). The Beatles siavice forte influis milojn da muzikistoj, tro multnombraj por listigi ilin ĉi tie. == Muzika signifo == [[Dosiero:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|eta|240ra|Gitaroj de McCartney kaj Harrison]] [[Dosiero:Guitars of the sort played by Lennon.jpg|eta|240ra|Gitaroj de Lennon]] La Beatles estis ofte nomataj la plej grava [[popo|pop-bando]] de la [[1960-aj jaroj]]<ref>Ian MacDonald, ''Revolution in the Head. The Beatles (Revolucio en la kapo. The Beatles'’, Records and the Sixties, pp. 382, ISBN 1-55652-733-0''</ref> kaj influis preskaŭ ĉiujn sekvajn ĝenrojn de popo kaj rokmuziko. Siavice oni indikis, ke ili ricevis influojn inter aliaj de [[Elvis Presley]], [[Chuck Berry]], [[Little Richard]], [[Eddie Cochran]], [[Buddy Holly]], [[Arthur Alexander]] ktp. Ĝis la jaro [[2003]] ili jam vendis ĉirkaŭ 1,3&nbsp;miliardoj da diskoj, bendoj, ktp. Ekde [[1964]] la Beatles komencis evolui muzike kaj eksperimenti aliajn muzikstilojn. Tiel aŭdeblas en la albumo ''[[Beatles for Sale]]'' influoj de [[popola muziko]] kaj de [[kontreo]]. La sekva albumo ''[[Help!]]'' entenas unuan fojon gastomuzikistojn kaj, kiel poste regule, el la klasika muziko, interalie aŭdeblas en la balado ''[[Yesterday]]'' peco, en kiu la kantisto (McCartney) estas akompanata de sia akustika gitaro kaj krome nur de [[arĉa kvarteto]]. En la en [[1965]] publikigita albumo ''[[Rubber Soul]]'' unuanfojon aŭdeblas hindaj influoj. La albumo ''[[Revolver]]'' el la jaro [[1966]] imponis per larĝa panoramo de diversaj pop-varioj. Tio montras esencan forton de la Beatles: ili sukcesis uzi diversajn gustojn sen perdi la propran karakteron. Per la albumo ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' de la jaro [[1967]] ili prezentis la unuan [[koncepta albumo|konceptan albumon]] de la pophistorio, kiu inspiriĝis ankaŭ de ''[[Pet Sounds]]'' de la [[The Beach Boys|Beach Boys]].<ref>George Martin, ''Summer of Love. The Making of Sgt. Pepper (Amsomero. La estiĝo de Sgt Pepper'', Londono, 1994, pp. 48</ref> ''Sgt. Pepper'' estis ankaŭ la unua disko de la pophistorio sur kies kovrilo estis presitaj la tekstoj de la kantoj. Per la duobla disko ''[[The Beatles (albumo)|The Beatles]]'' – nomita kutime pro la kovrilo simple ''"la blanka albumo"'' - la Beatles montris denove sian tutan muzikan spektron. == Signifo al la popkulturo == Ĝis la alveno de la Beatles, similan ondon de entuziasmo kaj adoro ricevis nur [[Frank Sinatra]] en la [[1940-aj jaroj]] kaj [[Elvis Presley]] en la [[1950-aj jaroj]]. Kontraŭe al la [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] la Beatles ludis la rolon de la ''ĝentilaj knaboj,'' kaj dum longa tempo iliaj tekstoj estis tiuj de simplaj kantoj. Tamen fine de la [[1960-aj jaroj]], pro la sociaj ŝanĝoj la Beatles ŝanĝis sian stilon. Ekde [[1965]] la tekstoj estis influitaj de [[Bob Dylan]],<ref>Barry Miles, ''Paul McCartney. Many Years From Now (Paul McCartney. Multaj jaroj ekde nun'', p. 226, ISBN 3-498-04396-X</ref> kaj iĝis pli profundaj kaj personaj. Komponaĵoj kaj aranĝaĵoj iĝis pli kaj pli kompleksaj. En kantoj kiel ''She Said, She Said'' ili esprimis ekde [[1966]] siajn spertojn pri [[LSD]]. Ili interesiĝis pri hinda spiriteco kaj akceptis en [[1967]] la transcendentan meditteknikon de la guruo [[Maharishi Mahesh Yogi]]. Fine la Beatles sciis majstre adaptiĝi al la aktualaj sociaj fluoj. Tiel ili eksperimentis en [[1967]] pri psikedelaj elementoj en la muziko, sed malpli ol ekzemple [[Pink Floyd]] samtempe. Ne laste pro siaj filmoj – ĉefe ''[[Yellow Submarine (filmo)|Yellow Submarine]]'' ([[1968]]) – ili multe influis la popkulturon kaj partoprenis la estiĝon de muzikaj videoj, ĉar portempe ili kreis filmetoj aparte por novaj diskoj kaj sendis tiujn al televidstacioj. La filmetoj por ''Paperback Writer'', ''Rain'', ''Strawberry Fields Forever'' kaj ''Penny Lane'' estis la unuaj muzikaj videoj de la pophistorio, en kiu la bando ne nur ludis sian muzikaĵon, sed kie okazis ankaŭ aliaj aferoj. Tamen tiutempe oni registris ilin per filmkamerao, sed ne videokamerao. Starr kaj Harrison diris poste pri tio, ke ili filmis por eviti prezenti vive siajn titolojn en televidstudioj.<ref>{The Beatles, ''The Beatles Anthology'', p. 214, ISBN 0-8118-2684-8</ref> == Diskaroj == === Albumoj === Albumoj en Usono estis diferencaj (kompare kun tiuj en Britio) ĝis ''Revolver''. ''Magical Mystery Tour'' estis kompleta albumo, kaj ''Hey Jude'' estis kompila albumo. {{Div col|cols = 2}} ==== Unuiĝinta Reĝlando ==== * ''[[Please Please Me]]'' (1963) * ''[[With the Beatles]]'' (1963) * ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964) * ''[[Beatles for Sale]]'' (1964) * ''[[Help!]]'' (1965) * ''[[Rubber Soul]]'' (1965) * ''[[A Collection of Beatles Oldies]]'' (1966) * ''[[Revolver]]'' (1966) * ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967) * ''[[Magical Mystery Tour]]'' (1967-Duobla "EP") * ''[[The Beatles (albumo)|The Beatles]]'' ("White Album") (1968) * ''[[Yellow Submarine]]'' (1969) * ''[[Abbey Road]]'' (1969) * ''[[Let It Be]]'' (1970) ==== Usono ==== * ''[[Introducing the Beatles]]'' (1963) * ''[[Meet the Beatles!]]'' (1964) * ''[[The Beatles' Second Album]]'' (1964) * ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964) * ''[[Something New]]'' (1964) * ''[[The Beatles' Story]]'' (1964) * ''[[The Beatles '65]]'' (1965) * ''[[The Early Beatles]]'' (1965) * ''[[The Beatles VI]]'' (1965) * ''[[Help!]]'' (1965) * ''[[Rubber Soul]]'' (1965) * ''[[Yesterday...and Today]]'' (1966) * ''[[Revolver]]'' (1966) * ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967) * ''[[Magical Mystery Tour]]'' (1967) * ''[[The Beatles (albumo)|The Beatles]]'' ("White Album") (1968) * ''[[Yellow Submarine]]'' (1969) * ''[[Abbey Road]]'' (1969) * ''[[Hey Jude]]'' (1970) * ''[[Let It Be]]'' (1970) {{Div col end}} ==== Kompiloj kaj postaj albumoj ==== Albumoj eldoniĝis kaj en la Unuiĝinta Reĝlando kaj en Usono. En la albumoj markitaj "*", la usona kaj brita versioj enhavas malsamajn kantojn. {{Div col|cols = 3}} * ''[[The Beatles 1962-1966]]'' ("[[Red Album]]") (1973) * ''1967-1970'' ("Blue Album") (1973) * ''Rock'n'Roll Music'' (1976) * ''Magical Mystery Tour'' (Unuiĝinta Reĝlando, kompleta albumo - 1976) * ''The Beatles at the Hollywood Bowl'' (1977) * ''Live! At the Star Club in Hamburg, Germany'' (1977) * ''Love Songs'' (1977) * ''The Beatles Collection'' (1979) * ''Rarities'' (1980)* * ''Reel Music'' (1982) * ''20 Greatest Hits'' (1982)* * ''Past Masters, Volume One'' (1988) * ''Past Masters, Volume Two'' (1988) * ''Live at the BBC'' (1994) * ''Anthology 1'' (1995) * ''Anthology 2'' (1996) * ''Anthology 3'' (1996) * ''Yellow Submarine Songtrack'' (1999) * ''The Beatles 1'' (2000) * ''Let It Be...Naked'' (2003) * ''The Capitol Albums, Volume 1'' (2004) * ''The Capitol Albums, Volume 2'' (2006) * ''Love'' (2006) {{Div col end}} == Kantoj == * ''[[Lucy in the Sky with Diamonds]]'' * ''[[Ob-La-Di, Ob-La-Da]]'' * ''[[Tomorrow Never Knows]]'' * ''[[Yesterday]]'' == En Esperanto aperis == * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/dum-milde-ploras-la-gitar/ Dum milde ploras la gitar'] (While my guitar gently weeps) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/estu-vi/ Estu vi] (Let it be) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/imagu/ Imagu] (Imagine) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/io/ Io] (Something) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/pardonu-min/ Pardonu min] (Jealous guy) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/hierau/ Hieraŭ] (Yesterday) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/kaj-mi-sxin-amas/ Kaj mi ŝin amas] (And I love her) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/knabino/ Knabino] (Girl) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/michelle/ Miŝel] (Michelle) * [http://verkoj.com/lauteme/kantoj/beatles/oraj-songxoj/ Oraj sonĝoj] (Golden slumbers) == Memoro == En [[2019]] la Ministerio pri edukado de [[Rusio]] [[:n:eo:Kantoj de Queen kaj Nirvana estas rekomenditaj al la rusiaj lernejanoj|inkluzivis kanton]] kanton ''All You Need Is Love'' en "La kultura normo de la lernejano" — la eduka projekto, kiu celas spiritan, estetikan kaj artan evoluon de la rusiaj lernejanoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * The Beatles (2000). [https://books.google.es/books?id=HWuQu8EMDKcC&redir_esc=y ''The Beatles Anthology''.] San Francisco: Chronicle Books. ISBN 978-0-8118-2684-6. Arkivita el originalo la 21an de Januaro 2023. Alirita la 31an de Marto 2014. * Everett, Walter (2001). [https://archive.org/details/beatlesasmusicia00ever ''The Beatles As Musicians: The Quarry Men through Rubber Soul''.] Oxford kaj New York: [[Oxford University Press]]. ISBN 978-0-19-514105-4. Alirita la 31an de Marto 2014. * Frontani, Michael R. (2007). [https://books.google.es/books?id=QHtMYEl4QxsC&pg=PP1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''The Beatles: Image and the Media''.] University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-965-1. Arkivita el originalo la 22an de Januaro 2023. Alirita la 31an de Marto 2014. * Gilliland, John (1969). [https://digital.library.unt.edu/search/?fq=str_title_serial%3A%22The+Pop+Chronicles+%28John+Gilliland+Collection%29%22&sort=date_a&start=26 "The British Are Coming! The British Are Coming!: The U.S.A. is invaded by a wave of long-haired English rockers" (audio).] Pop Chronicles. [[University of North Texas|University of North Texas Libraries]]. * Gould, Jonathan (2007). ''Can't Buy Me Love: The Beatles, Britain and America''. New York: Three Rivers Press. ISBN 978-0-307-35338-2. * Harry, Bill (2000a). ''The Beatles Encyclopedia: Revised and Updated''. London: Virgin. ISBN 978-0-7535-0481-9. * Harry, Bill (2000b). ''The John Lennon Encyclopedia''. London: Virgin. ISBN 978-0-7535-0404-8. * Hasted, Nick (2017). ''You Really Got Me: The Story of The Kinks''. Omnibus Press. ISBN 978-1-7855-8851-8. * Lewisohn, Mark (1988). ''The Complete Beatles Recording Sessions''. New York: Harmony. ISBN 978-0-517-57066-1. * Lewisohn, Mark (1992). ''The Complete Beatles Chronicle: The Definitive Day-By-Day Guide To the Beatles' Entire Career'' (2010 eld.). Chicago: Chicago Review Press. * Miles, Barry (1997). ''Paul McCartney: Many Years from Now''. New York: Henry Holt and Company. ISBN 978-0-8050-5249-7. * Miles, Barry (1998). ''The Beatles: A Diary – An Intimate Day by Day History''. London: Omnibus. ISBN 978-0-7119-9196-5. * Miles, Barry (2001). ''The Beatles Diary Volume 1: The Beatles Years''. London: Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-8308-3. * Pawlowski, Gareth L. (1990). ''How They Became The Beatles''. McDonald & Co (Publishers) Ltd. ISBN 978-0-356-19052-5. * Sheff, David (1981). Golson, G. Barry (eld.). [https://archive.org/details/playboyinterview00lenn_0 ''The Playboy Interviews with John Lennon and Yoko Ono''.] Playboy. ISBN 978-0-87223-705-6. * Spitz, Bob (2005). ''The Beatles: The Biography''. New York: Little, Brown. ISBN 978-0-316-80352-6. * Winn, John C. (2008). [https://books.google.es/books?id=UwvYhxcBr5oC&redir_esc=y ''Way Beyond Compare: The Beatles' Recorded Legacy, Volume One, 1957–1965''.] New York: Three Rivers Press. ISBN 978-0-307-45157-6. Arkivita el originalo la 22an de Januaro 2023. Alirita la 31an de Marto 2014. * Winn, John C. (2009). [https://books.google.es/books?id=LdsMqbAQJWgC&redir_esc=y ''That Magic Feeling: The Beatles' Recorded Legacy, Volume Two, 1966–1970''.] New York: Three Rivers Press. ISBN 978-0-307-45239-9. Alirita la 31an de Marto 2014. * Womack, Kenneth (2007). ''Long and Winding Roads: The Evolving Artistry of the Beatles''. London & New York: Continuum. ISBN 978-0-8264-1746-6. == Vidu ankaŭ == * [[Brita invado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.beatles.com Oficiala paĝaro de The Beatles] * [http://www.jugi3.ch/homepage/thebeatles.htm Diskaro de Beatles] * ''[http://enciclopediarock.com/index.php/b/beatles The Beatles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180114034414/http://enciclopediarock.com/index.php/b/beatles/ |date=2018-01-14 }}'', su EnciclopediaRock.com {{Beatles}} {{Havenda artikolo|Beatles, The}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:The Beatles| ]] [[Kategorio:Britaj rokmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Liverpool]] [[Kategorio:Kvartetoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1960]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj malfonditaj en 1970]] smsruy1brwfmqbg5vcmmp011ncqpkfc 0 886 9475118 9429676 2026-09-14T09:14:34Z Sj1mor 12103 9475118 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Salsa dancing banner Strandbar berlin.jpg|centre|775ra]] {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Danco | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Ŝatokupo }} [[Dosiero:Bhutan 10.jpg|eta|260ra|Tradicia [[Butano|butana]] danco]] [[Dosiero:Cha-Cha-Cha Valente Cruz 9543.JPG|alternative=|eta|390x390ra|[[Ĉaĉao]]]] [[Dosiero:Tango_dancers_in_Montevideo.png|alternative=|eta|250x250ra|[[Tango]]]] [[Dosiero:Breakdance vienna crop.jpg|eta|260ra|[[Rompdancado|Rompdanco]]]] [[Dosiero:Hans Thoma - Kinderreigen (1872).jpg|eta|260ra|''Der Kinderreigen'' de [[Hans Thoma]] (1839-1924). Bildo de infana amikaro dancante en la kamparo.]] '''Danco''' estas mova socia aktiveco, praktikata precipe dum akompano de [[muziko]]. La danco povas enigi pli bonan [[humoro]]n kaj ankaŭ ĝi estas esprimo de [[sento]]j de dancisto, do ĝi povas esti konsiderata kiel speco de [[arto]]. La estiĝo de danco estas metata en periodo de [[segmenta socio|familia socio]], kie ĝi potencigis [[rito|ritajn]] [[ceremonio]]jn. Tiun ĉi funkcion ĝi havis ĝis [[malnovepoko]], kiam al tiu ĉi funkcio aliĝis ankoraŭ arta funkcio. Tiutempe ne ekzistis danco en geopo, sed sole individua danco - arto aŭ danco grupa - rita.[[Dosiero:Joy in traditional dance.jpg|eta|Ĝojo en tradicia danco]]En la [[20-a jarcento]] estiĝis vico de konkursoj, kiuj diferenciĝas laŭ speco de danco. Kun la sistemo de konkursoj estiĝis ankaŭ sistemo de taksado por diversaj dancoj, tiu ĉi taksado estas fondita je kombino de subjektivaj impresoj (ĝojo el danco, esprimo en la vizaĝo, natureco ktp.) kaj je objektivaj faktoj kiel estas komplikeco de danca prezento kaj ties faro (precipe ĉe [[akrobato|akrobataj]] dancoj oni taksas interrilaton inter intenco kaj faro). Vidu artikolon [[balo]]. Oni povas indiki distingon inter la kuntekstoj de pli profesia [[sceneja dancado]] kaj pli spontana partoprenema dancado,<ref>[http://www.artsalive.ca/en/dan/dance101/forms.asp Canadian National Arts Centre – Dance Forms: An Introduction] Alirita la 28an de februaro 2019</ref> kvankam tiuj du kategorioj ne ĉiam estas komplete apartaj. Eblus abstraktigite vortumi, ke danco estas "traduko de inspiro, plej ofte melodia aŭ ritma, al movado". Dancado estas [[rito]], parto de tradicia [[kutimaro]], performa [[arto]], sporta disciplino, speco de [[psikoterapio]], ertaltira, militinstiga, [[religia danco|religia]] formo de socia interago aŭ simple esprimo de [[emocio]]. Aliaj formoj de homa movado estas foje konsiderataj kiel havantaj dancecan kvaliton, kiel [[batalarto]]j, [[gimnastiko]], [[Kuraĝigistinoj|kuraĝigistinado]], [[arta sketado]], [[sinkrona naĝado]], marŝobandoj kaj multaj aliaj formoj de [[atletiko]]. == Variaj kaj universalaj signifoj <ref>[[Esperanta Retradio|EsperantaRetradio]] [http://esperantaretradio.blogspot.com/2023/02/danco-varia-esprimilo.html?view=flipcard Danco - varia esprimilo] la 22-an de februaro 2023</ref> == Danco estas tre grava parto de multaj kulturoj tra la mondo. En kelkaj el ili, danco estas pli ol nur [[ekzercado]] aŭ [[Amuzo|amuziĝo]], ĝi estas parto de religiaj ceremonioj, familiaj celebraĵoj, sociaj okazaĵoj, kaj aliaj esencaj aspektoj de la vivo. La danco estas eble unu el la plej primitivaj formoj de artefarado, kiu estas estigita per la movado de la korpo kun la esprimoj de sentoj kaj ideoj. La danco havas longan kaj elstaran historion, kaj estis praktikata fare de homoj dum multaj jarcentoj. Ekzistas multaj variaj formoj kaj stiloj de danco kiuj evoluis kaj disvolviĝis, kaj ankaŭ ekzistas multaj kialoj kaj avantaĝoj por praktiki ĝin. Danco povas havi multajn pozitivajn efikojn sur onian [[Fizika taŭgeco|fizikan]] kaj [[Mensa sano|mensan]] [[Sano|sanon]]. Ekzemple, danco implikas movojn, kiuj postulas fizikan streĉon kaj povas esti tre bonaj kiel kardiovaskula ekzerco. La danco povas helpi plibonigi la [[Respirsistemo|respirsistemon]], kaj reduktas la riskojn de [[Kormalsano|koraj malsanoj]]. Ĝi ankaŭ stimulas la [[Cerbo|cerbon]], ĉar oni bezonas lerni novajn movojn kaj sekvi muzikajn [[Ritmo (muziko)|ritmojn]]. Tio plibonigas la [[Memoro|memoron]], la [[Kogno|kognan kapablon]] kaj kreas senton de pli da [[memfido]]. Ĝi ankaŭ helpas oniajn emociojn. Danco povas redukti [[Streso|streson]] kaj maltrankvilon. Ĝi povas helpi al vi senti vin pli feliĉa kaj pli liberema. Multaj dancoj estas sociaj kaj implikas partoprenon de aliaj homoj. Tio plibonigas oniajn [[Socia interago|sociajn interagojn]], kiel la komunan laboron, la [[Komunikado|komunikadon]], la [[Empatio|empation]] ktp. Danco donas gravan kaj grandan kontribuon por la homa kogna disvolviĝo, kaj ĝi havas interesan rolon kiam oni parolas pri sociemo kaj interrilatiĝo. Per ĝi, oni povas esprimi sentojn, rakonti historiojn, kaj komuniki sen vortoj. == Historio == === Antikva epoko === [[Dosiero:Ägyptischer Maler um 1400 v. Chr. 001.jpg|eta|maldekstra|<center>bildigo de danco en antikva Egiptio, ĉirkaŭ 1400 antaŭ nia erao]] La plej malnova konservita dokumentado de dancado estas hindaj [[prahomaj pentraĵoj|rokaj pentraĵoj]], kiuj originis en la periodo de kvina ĝis tria jarmiloj antaŭ nia erao. Pentraĵo en la kavernoj de [[Bhimbetka]] montras formacion de dancado en vico<ref>[http://www.neuenhofer.de/guenter/madhyamaha/madhthemen.html Bildo de la kavernoj de Bhimbetka:Danco en formacio] ({{de}}). </ref> Reprezentaĵoj de la plej fruaj formoj de [[hinduismo]] bildigas la dion [[Ŝivao]] kiel "Reĝo de la danco". Inter la jaroj 400 kaj 200 en [[Hindio]] ekestis la libro ''Natjaŝastra '', en Esperanto "Sankta scienco de danco", la plej influa frua verko pri dancado. En [[antikva Egiptio]] ekzistis ritaj dancoj, kiu montris la morton kaj renaskiĝon de la dio [[Oziriso]] - tiuj dancoj estis teknike tiel kompleksaj ke ilin nur povis plenumi profesiaj dancistoj. La loĝantoj de [[antikva Grekio]] sistemigis la dancadon laŭ diaĵoj kaj iliaj asociitaj emociaj esprimoj. Grava historia dokumento estas la priskribo de la helenisma [[cirklodanco]] ([[malnovgreke]] ἡ χορεία, ''hē ĥoreía'') en la verkaĵo [[Iliado]] de [[Homero]], kreita inter la 8-a kaj 6-a jarcentoj antaŭ nia erao. [[Ekstazo|ekstazaj]] dancoj estis parto de la Dionizadoj, festoj honore al la dio [[Dionizo]], el kiuj poste evoluis la teatraj ĝenroj [[dramo]] kaj [[komedio]]. En tiuj formoj de teatro ofte partoprenis [[koruso]], kies movadoj estis fiksitaj kiel ''Χορογραφία'', "koreografio" - el tio evoluis la moderna koncepto de [[koregrafio]]. [[Terpsiĥoro]] (''Τερψιχόρη)'', laŭ la [[helena mitologio]], estis [[muzoj|muzo]] de danco, de teatra [[ĥoro]] kaj, laŭ aliaj, ankaŭ de [[muziko]] kaj tekstoj de kanzonoj. Oni reprezentas ŝin kun kronoj el floroj kaj liro en la manoj. === Renesanco === [[Dosiero:Galliard.jpg|dekstra|eta|[[Galjardo]] en [[Sieno]], Italio, 15a jarcento.]] Kvankam en la eŭropa [[Mezepoko]] oni sendube ĉiam dancis, precipe en la farmistaj sezonaj festoj, pri tio ekzistas nur malmultaj dokumentoj. En la komenco de la 15-a jarcento, signifa ŝanĝo okazis kiam la dancado de miksitaj paroj iĝis populara ŝatokupo en la [[kortumo]]j de eŭropaj nobeloj. La apero de la unua ceremonia gvidanto de kortuma danco kaj la apero de la unuaj manlibroj pri dancado substrekas la fakton ke la danco iĝis parto de la nobela vivostilo. La kortuma poeto de [[Francisko Sforza]] ''Antonio Cornazzano'' (1429-1484), krom multnombraj aliaj skribaĵoj ankaŭ verkis "libron pri la arto de dancado" (itale ''Libro dell'arto del danzare'', 1460). La ''danse basse'', populara danca formo en la [[Renesanco]], estis esence [[procesio|procesia]] danco kun graciaj ceremoniaj movadoj, kiujn povus ankaŭ plenumi la sinjorinoj en siaj malkomfortaj vestaĵoj. Inter la plej popularaj dancoj de tiu speco estas la [[Pavano]] ("pava danco"). La gajeco kaj inklino al pli liberaj moroj de la frua 16-a jarcento kondukis al la enkonduko de ''danse haute'' ("alta danco") kiu postulis rapidajn movojn, saltojn kaj fizikan lertecon. La unua tia danco estis la [[Galjardo]] el [[Italio]], kiu danciĝis precipe sen mantuŝo en diversaj paŝoj kaj saltoj. Ankaŭ la dancoj [[Korento]], [[Alemando]] kaj la tre populara [[Gavoto]] de la 17-a jarcento apartenas al tiu grupo. La viglaj dancoj de la supera klaso de la 16-a jarcento estis stiligitaj kopioj de la dancoj de la tiutempaj malaltaj klasoj. En la dua duono de la 16-a jarcento la dancoj iĝis pli unuecaj kaj samtempe pli spektaklaj. Danclernejoj en la gravaj eŭropaj kortumoj instruis dancadon al la nobeloj, tiel ke la plej popularaj dancoj povis esti facile kopiataj de unu lando al alia. Talentaj balaj reĝisoroj organizis superbajn prezentojn, en kiuj dancado, [[kantado]], [[recitativo]]j kaj [[pantomimo]] estis kombinataj en riĉe ornamita kadro. La libro ''Orchésographie'' el 1588 de ''Thoinot Arbeau'' estas konsiderata la plej bona dokumenta fonto pri la dancado de la malfrua renesanco. === Baroko === La baroka danco sekvis la jam disvolvigitan dancemon denove en Francio (''ballet de cour'' aŭ kortuma baleto), kie ĝi evoluigis la {{N|instrumenta muziko}}, de unika melodio sed kun ritmaro adaptita al danco. Li estis patronita speciale de la reĝo [[Ludoviko la 14-a]], kiu organizis el danco grandajn spektaklojn (''Ballet de la Nuit'' (nokta baleto), [[1653]], en kiu la reĝo mem partoprenis kiel rolulo suno), kaj kreis en [[1661]] la Reĝan Akademion de Danco. Kiel koreografo elstaris [[Pierre Beauchamp]], kreinto de la ''danse d'école'' (lerneja danco), nome la unua sistemo [[Pedagogio|pedagogia]] por danco. La ĉefaj tipoj de danco tiuepoke estis la jenaj: [[menueto]], ''bourrée'', [[Polonezo|polonezo]], ''rigaudon'', ''[[allemande]]'', ''[[Sarabando|zarabande]]'', ''[[Paspiedo|passepied]]'', ''gigue'', ''[[Gavoto|gavotte]]'', ktp. En Hispanio populariĝis aliaj diversaj dancostiloj kiel la jenaj: ''seguidilla'', ''zapateado'', ''[[Ĉakono|chacona]]'', ''[[fandango]]'', ''[[Ĥoto|jota]]'', ktp.<ref>Abad (2004), p. 25-35.</ref> [[Dosiero:Il Ballo2.jpg|maldekstra|eta|300ra|Socia danco de la [[18a jarcento]].]] En la [[18a jarcento]] - nome la epoko de [[Rokoko]] - pluis la franca hegemonio, kaj en [[1713]] oni kreis la Baletlernejon de la [[Operejo de Parizo]], nome la unua dancakademio. [[Raoul-Auger Feuillet]] kreis en [[1700]] sistemon de notacio por danco, por transskribi la diversan varion de dancomovoj. En tiu epoko la klera danco eksendependiĝis el [[poezio]], [[opero]] kaj [[teatro]], kaj atingis aŭtonomecon kiel propra arto, kaj eĉ formulis propran vortotrezoron. Oni ekverkis muzikajn verkojn nur por baleto, elstare [[Jean-Philippe Rameau]] – kreinto de la ''opéra-ballet'' –, kaj ekaperis nomoj de elstaraj dancistoj, kiel [[Gaetano Vestris]] kaj [[Marie Anne de Cupis de Camargo|Marie Camargo]]. Je popola nivelo, la moda danco estis la [[valso]], de takto ¾, dum en Hispanio aperis la [[flamenko]].<ref>Abad (2004), p. 37-66.</ref> Dum la [[novklasikismo]] la ĝenro baleto ĝuis grandan disvolvigon, ĉefe pro la teoria kontribuo de la koregrafo [[Jean-Georges Noverre]] kaj lia koncepto ''ballet d'action'' (agadbaleto), kiu elstarigis la senton super la gesta rigideco de la akademia danco. Oni serĉis pli grandan naturalismon kaj pli bonan kongruon de muziko kaj teatro, fakto perceptebla en la verkoj de la komponisto [[Christoph Willibald Gluck]], kiu nuligis multajn konvenciojn de la baroka danco. Alia elstara koregrafo estis [[Salvatore Viganò]], kiu donis pli grandan viglan buntecon al la «baletanaro», nome la dancistaro kiu akompanas la protagonistajn dancistojn, kiu akiris sendependecon rilate al tiuj.<ref>Abad (2004), p. 37-56.</ref> === Romantismo === La [[Romantismo|romantisma]] danco rekuperis emon por la popoldancoj, la folkloraj dancoj, multaj el kiuj oni malforgesigis. Aperis la klasika vestaĵaro de baleto (nome la ''[[Baleta jupo|tutuo]]''), por la unua fojo en la ''Baleto de la Monaĥinoj'' de ''Robert le Diable'' (1831), de [[Giacomo Meyerbeer]]. Oni ekkomponis muzikon pure por baleto, kaj elstaris ''Coppélia'' (1870), de [[Léo Delibes]]. El teoria vidpunkto, elstaris la figuro de la koregrafo [[Carlo Blasis]], ĉefa kreinto de la moderna baleto ĉar kodigis ĉiujn teknikajn aspektojn koncerne al danco: en ''La kodo de Terpsiĥoro'' (1820) li rilatis la dancon kun la aliaj artoj, farante studojn de [[anatomio]] kaj korpaj movoj, ampleksigante la vortotrezoron rilate al la danco, kaj distingante variajn tipojn de dancistoj laǔ ilia fizika aspekto. Li ankaǔ enkondukis la dancon sur la piedpintoj, en kiu elstaris [[Marie Taglioni]] kaj [[Fanny Elssler]]. En popularaj dancoj, pluis la modo de [[valso]], kaj aperis la [[mazurko]] kaj la [[polko]].<ref>Abad (2004), p. 57-90.</ref> [[Dosiero:Snowdance.jpg|eta|250ra|Ludo de ''[[La Nuksrompilo]]'', de [[Pjotr Ĉajkovskij]].]] Meze de la [[19-a jarcento]], pro la muzika [[naciismo]], la geografia centro pri kreado kaj plinovigo pasis el [[Parizo]] al [[Sankt-Peterburgo]], kie la Imperia Baleto atingis nivelojn de granda brilo, kun kerna centro en ties [[Mariinskij-Teatro]] – kaj, poste, en la [[Bolŝoj-Teatro]] de [[Moskvo]] –. La ĉefa figuro en la kunformado de la rusa baleto estis Marius Petipa, kiu enkondukis tipon de rakonta koregrafio en kiu la propra danco estas kio rakontas la historion. Li faris baletojn pli longajn, de ĝis kvin aktoj, konvertante la baleton en granda spektaklo, kun brilaj surscenigado, elstare lia kunlaboro kun [[Pjotr Ĉajkovskij]] en ti esceptaj verkoj: nome ''La bela dormantino'' (1889), ''[[La Nuksrompilo]]'' (1893) kaj la ''[[Cignolago]]'' (1895). Je popola nivelo, la plej fama danco de la epoko estis la [[kankano]], dum en Hispanio aperis la [[habanero]] kaj la ĉotiso.<ref>Abad (2004), p. 92-122.</ref> === Nuntempa danco === La [[nuntempa danco]] startis denove per la hegemonio de la rusa baleto atingita fine de la 19a jarcento: [[Michel Fokine|Miĥail Fokin]] donis pli da gravo al esprimivo super la tekniko; lia verko ''[[Les Sylphides]]'' (1907) inaŭguros la «atmosferan baleton» – nome nur danco, sen intriga fadeno –. [[Sergej Djagilev]] atingis grandegan sukceson pere de la ''[[Rusaj Baletoj]]'' en [[Parizo]], enkondukante la dancon en la avangardajn tendencojn: lia unua granda sukceso estis la ''polovcianaj dancoj'' de la [[Princo Igorj]] de [[Aleksandr Borodin]] (1909), al kiu sekvis ''[[La Fajra Birdo]]'' (1910), ''[[Petruŝko]]'' (1911) kaj ''[[La konsekro de la printempo]]'' (1913), de [[Igor Stravinski]]; finfine, ''Parade'' (1917) estis mejloŝtono ene de la avangardo, kun muziko de [[Erik Satie]], [[koregrafio]] de [[Leonid Mjasin]], libreto de [[Jean Cocteau]] kaj dekoracio de [[Pablo Picasso]]. En la grupo de Djagilev elstaris la dancistoj [[Wacław Niżyński|Vaslav Nijinski]], [[Anna Pavlova]] kaj [[Tamara Karsavina]]. Pro la [[Soveta Revolucio]] la rusa baleto iĝis ilo de politika propagando, kaj perdis grandan parton de sia kreivo, kvankam aperis grandaj dancistoj kiel [[Rudolf Nurejev]] kaj [[Miĥail Bariŝnikov]], kaj oni produktis memorindajn verkojn kiel ''Romeo kaj Julieta'' (1935) kaj ''Cindrulino'' (1945), de [[Sergej Prokofjev]], kaj ''Spartako'' (1957), de [[Aram Ĥaĉaturjan]]. Krome elstariĝis la sistemo [[Pedagogio|pedagogia]] ideota de [[Agripina Vaganova]]. [[Dosiero:Macke Russisches Ballett 1.jpg|eta|200ra|maldekstra|''Rusaj Baletoj'' (1912), de [[August Macke]], ''Kunsthalle'', [[Bremeno]].]] La [[Ekspresionismo|ekspresionisma danco]] estis rompo disde la klasika baleto, ĉar serĉis novajn formojn de esprimivo baze sur la libereco de la korpa gestaro, liberigita el ligiloj de [[metriko]] kaj [[ritmo]], en kiu graviĝis la korpa memesprimivo kaj la rilato kun la loko. Ĝia ĉefa teoriulo estis la koregrafo [[Rudolf von Laban]], kiu kreis sistemon kiu klopodis integrigi korpon kaj animon, metante emfazon al la energio kiu eliras el la korpoj, kaj analizante la movon kaj ĝian rilaton kun la spaco. Tiu nova koncepto kristaliĝis ĉe la dancistino [[Mary Wigman]]. Sendepende, la granda figuro de komenco de la jarcento estis [[Isadora Duncan]], kiu enkondukis novan dancoformon, inspiritan en grekaj idealoj, plej malferma al la improvizo, al la spontaneco. En la [[intermilita periodo]] elstaris la [[Francio|franca]] kaj [[Britio|brita]] skoloj, same kiel ekelstariĝis dancistoj de [[Usono]]. En Francio, la Baleto de la [[Opero de Parizo]] revenis al la brilo de la romantisma epoko, danke ĉefe al la laboro de [[Serge Lifar]], [[Roland Petit]] kaj [[Maurice Béjart]]. En Granda Britio elstaris figuroj kiel [[Marie Rambert]], [[Ninette de Valois]], [[Frederick Ashton]], [[Antony Tudor]], [[Kenneth MacMillan]], [[Margot Fonteyn]], ktp. En Usono, kie estis malabunda tradicio, oni alvenis en malmulta tempo al alta nivelo de kreivo kaj profesieco, danke al unuarange pioniroj kiel [[Ruth Saint Denis]], [[Martha Graham]], [[Doris Humphrey]] kaj [[Agnes De Mille]]. La rusa [[George Balanchine]] – aperinta el la kompanio de Djagilev – instaliĝis tie en [[1934]], kaj tie fondis la ''School of American Ballet'' (Lernejo de usona baleto), kaj produktis spektaklojn kiuj renomis lin kiel unu de la plej bonkvalitaj koregrafoj de la jarcento. En la [[1950-aj jaroj]] kaj [[1960-aj jaroj]] elstaris la plinoviga aktiveco de [[Merce Cunningham]] kiu, influita de la [[abstrakta ekspresionismo]] kaj la [[hazarda muziko]] de [[John Cage]], enkondukis la dancon bazitan sur la hazardo, la [[ĥaoso]], la sentialo (''chance choreography''). Alia granda mejloŝtono de la epoko estis ''[[West Side Story]]'' (1957) de [[Jerome Robbins]]. Kun [[Paul Taylor]] la danco eniris en la etoson de la [[postmoderneco]], per dekomenca manifesto en lia ''Duet'' (1957), kie li restis senmova ĉe pianisto kiu ''ne'' ludis la pianon. La postmoderna danco enkondukis la ĉiutagon, la ordinarajn korpojn kontraŭ la stiligitaj korpoj de la klasikaj dancistoj, kun kombino de stiloj kaj influoj, el orientaj al folkloraj, aligante eĉ movojn de [[aerobiko]] kaj ''[[kickboxing]]''. Aliaj postmodernaj koregrafoj estis [[Glen Tetley]], [[Alvin Ailey]] kaj [[Twyla Tharp]]. En la lastaj jardekoj de la 20a jarcento elstaris koregrafoj kiel [[William Forsythe (koregrafo)|William Forsythe]] kaj [[Mark Morris]], same kiel la [[Nederlando|nederlanda]] skolo, reprezentata de [[Jiří Kylián]] kaj [[Hans van Manen]], kie edukiĝis ankaŭ la hispano [[Nacho Duato]]. Je la kampo de popularaj dancoj, en la 20-a jarcento ekzistis granda diverseco de stiloj, inter kiuj rimarkindas: [[Fokstroto|fokstroto]], ĉarlestono, [[Frapa dancado|frapodanco]], [[ĉaĉao]], [[tango]], [[bolero]], [[pasodoblo]], [[rumbo]], [[Sambo (danco)|sambo]], kongao, merengeo, salso, ''twist'', [[Rokenrolo|rokenrolo]], [[Lunpaŝado|lunpaŝado]], ''hustle'', ''[[breakdance]]'' ktp.<ref>Abad (2004), p. 124-363.</ref> == Dancostiloj == Ekzistas grandega gamo da dancaj formoj. Ĝis nun ne akceptiĝis universala [[skemo]] kategoriigi la diversajn dancojn, kaj tial ankaŭ ĉi tie nur prezenteblas proksimuma orientiĝo, ne klasifika sistemo. Eblas trovi trajtojn, laŭ kiuj dancoj pli-malpli meteblas en grandajn grupojn, sed ekzaktaj kriterioj por dividoj al certaj subgrupoj ne troveblas. Kutima kategoriigo ordigas laŭ la socia [[evento]] aŭ celo de la danco. Laŭ evento grupigeblas ritaj [[Sankta danco|dancoj kun religia fono]], popolaj aŭ folkloraj dancoj ligitaj al tradiciaj etnaj kutimaroj, kaj sociaj dancoj, kiuj praktikatas en sociaj festoj ĉiuspecaj. Laŭ celo diferencigeblas la arta danco, turnira danco, kiu rigardatas [[sporto|sporta]] disciplino, terapia aŭ medita dancado, prezenta danco sur [[scenejo]], rigardata de pli aŭ malpli granda publiko, la pure distra dancado kaj la svata danco, kies celo estas impresi deziratan ontan partneron kaj proksimiĝi al la persono dezirata por kutima para vivo. Ankaŭ popularas grupigo laŭ la nombro de dancantoj en unuopan dancon, paran dancon kaj grupan dancon - iom malfacilas ke ene de sola danco eblas miksi tiujn tri formojn. Grupajn dancojn laŭ la geometria formo de la danca grupo eblas plu diferencigi je cirkla danco, ĉena (unu dancisto post alia) kaj vica (unu dancisto apud alia) dancoj. Specifa grupo estas la formacia danco, en kiu la geometria formo de la danca grupo ofte ŝanĝiĝas. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-L0602-0329, Prag, Weltfestspiele, Gruppe aus Böhmen.jpg|eta|<center>folklora dancgrupo el [[Bohemio]] en la 1-a [[Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro]] de 1947 en Prago.]] [[Dosiero:Krojovany pruvod Mala Rusava.jpg|eta|<center>nuntempa folklora dancgrupo el najbara [[Moravio]].]] Troveblas multaj pliaj karakterizaĵoj, laŭ kiuj diferencigeblas dancoj, precipe ecoj de la danca tekniko, sed tiaj diferencigoj uzatas kompare malofte. === Folklora, historia kaj spiriteca danco === Aparte vastan gamon da formoj havas la popolaj aŭ folkloraj dancoj, kiuj tre diferencas laŭ la lokaj etnoj kaj ties tradicioj. Ekzemplo pri internacie konata tradicia folklora danco estas la [[hula danco]] de Havajo, alia pri relative moderna folklora danco la [[gumbota danco]] el [[Sudafriko]]. Teknike elstaras interalie la sida danco el la insuloj de suda Pacifika Oceano kaj la glava danco de [[Skotlando]]. Specifaj formoj de danco evoluiĝis el la festado de [[karnavalo]]. En okcidenta [[Germanio]] kaj najbaraj regionoj de [[Nederlando]] kaj [[Belgio]] konatas specife karnavalaj scenejaj dancoj de knabinoj (nuntempe ankaŭ malofte de geknaboj) en napoleonecaj gardistaj kostumoj, kies kulture origina ideo estis moki pri la okupado de [[Rejnlando]] fare de la napoleona armeo komence de la 19-a jarcento, sen ke oni povuas puni tiun kaŝan esprimon de protesto. Specifa danca ĝenro la "gardistaj dancoj" tamen nur iĝis en la 1920-aj jaroj, kiam aldoniĝis elementoj de la vicaj dancoj de knabinoj el la tiutempaj scenejaj danc-spektakloj. Internacie pli konatas la [[Sambo]] de la brazila karnavalo. [[Dosiero:Whirlingdervishes.JPG|eta|maldekstra|250ra|<center>turniĝantaj [[derviŝo]]j de la ordeno ''[[Mevlevio|Mevlevi]]'' en Turkio.]] La termino "historia danco" celas la revivigon de historie malaperintaj dancoj, aparte el la eŭropa mezepoko, pere de nuntempaj dancgrupoj. Ili praktikas dancojn jam menciitajn en la supra ĉapitro "Renesanco", kiel ekzemple [[Pavano]] (la "pava danco"), [[Galjardo]], [[Korento]], [[Alemando]] aŭ [[Gavoto]]. Formoj kiel [[tranco]], nome dancoj (ekzemple en [[Balio]], foje dancataj nudpiede paŝante sur ardanta karbo) aŭ sakralaj dancoj (de modernaj kristanaj eklezioj aŭ ezoteraj movadoj) celas spiritajn spertojn dum la dancado. Centras la koncentriĝo pri la propra korpo kaj meditado dum la dancado. Aparte konata formo de tia dancado estas la turniĝantaj [[derviŝo]]j en Turkio. Ankaŭ [[judoj]] praktikas dancadon kaj en religiaj kaj en sociaj ceremonioj. === Sceneja dancado === [[Dosiero:Two dancers.jpg|alt=A man and woman, mid-leap|eta|Du dancistoj de [[moderna danco]] sur scenejo.]] [[Sceneja dancado]] krom parola teatro kaj [[muzika teatro]] estas la tria tradicia formo de teatro. Aparte la [[baleto]] per sia longa tradicio tre influis aliajn formojn de arta dancado. Komence de la 20-a jarcento [[Isadora Duncan]] iniciatis movadon kontraŭ la rigidaj konvencioj de la klasika baleto. Tiu ideon de "libera dancado" interalie pluevoluigis Ruth St. Denis, Mary Wigman ("esprima danco") kaj [[Martha Graham]] ("moderna danco"). Post la [[Dua Mondmilito]] kaj aparte en la 1960-aj kaj [[1970-aj jaroj]] ekestis vasta gamo de novaj koreografiaj stiloj kaj dancaj teknikoj, ekzemple "danca teatro" laŭ [[Pina Bausch]], la japana ĝenro [[butoo]] kaj formo nomata "novklasika baleto" laŭ ''Uwe Scholz''). La aktualaj stiloj kaj evoluoj de sceneja dancado resumiĝas per la termino [[nuntempa danco]]. === Socia dancado === [[Dosiero:Ballroom dance exhibition.jpg|eta|<center>bazaj konoj pri "standardaj" paraj sociaj dancoj kiel [[valso]] en okcidente influitaj industriiĝintaj landoj konsideratas parto de la ĝenerala eduko.]] Socia dancado laŭ la moderna difino de la programo de la monda danca konsilio dominiĝas per para dancado laŭ muzikaĵoj de la ĝenroj [[valso]], [[diskoteko|diskoteka]] [[popmuziko]] kaj [[Svingo (muzikstilo)|svingo]]. En multaj landoj aldone popularas latinamerikaj dancoj (kiel [[ĉaĉao]], [[sambo]] aŭ [[merengo]]) kaj kiel aparta kategorio [[tango]], aparte la klasika argentina tango. La dancaro laŭ [[Svingo (muzikstilo)|svinga muziko]], evoluiĝinta el la ĵaza muziko de Usono, per dancoj kiel ''Lindy Hop'', ''Charleston'', ''Shag'', ''Balboa'' kaj ''Boogie-Woogie'' gvidis al la danca ĝenro [[rokenrolo]]. Krom tiuj "klasikaj" modernaj sociaj dancoj ekzistas modaj dancoj, kiuj ofte popularas nur mallonge kaj foje danciĝas laŭ unuopa difinita muzikaĵo, kiel ekzemple la danco [[Lambada]]. Aparta formo de [[sporta danco|sporta socia dancado]] estas la [[rulseĝo|rulseĝa]] dancado, en kiu paroj kun unu korpe handikapita kaj unu nehandikapita partnero komune plenumas sociajn dancojn. Ankaŭ aparta celo de danco estas la [[danca terapio]], kiu estas grupiĝo de pluraj skoloj de per-arta [[psikoterapio]], en kiuj centras dancado en servo de psika kuracado. La libere improvizata dancado, komprenata kiel ĉiu speco de movado kun krea esprimo kaj komunika rolo, celas la individuan esprimon, komprenon kaj prilaboron de emocioj kaj {{J|interhoma rilato}}. [[Dosiero:Bauchtanz Chryssanthi Sahar.jpg|eta|maldekstra|<center>ventra dancistino]] === Spektakla dancado === Spektakla dancado krom la artaj, sportaj aŭ religiaj dimensioj provas aparte fokusigi la distron de la publiko. [[Frapa dancado]] aparte karakteriĝas per tio, ke la dancistoj plejparte agas per piedaj movoj, dum movado de la resta korpo estas pli limigita. La [[ŝuo]]j havas metale fortigitajn plandojn, tiel ke ĉiu kontakto de la plandoj kun la planko kaŭzas bone aŭdeblan klakan sonon kaj la dancistoj per siaj piedaj movoj agas kiel ritmomuzikistoj. Ĵaza kaj moderna dancado grupigas vastan gamon de dancoj, kiuj iom post iom evoluis el la [[ĵazo]]. Krom la klasika ĵaza danco kaj [[moderna danco]] en tiu kategorio estas pluraj dancaj formoj aparte praktikataj en la junulara kulturo, ekzemple [[hiphopo]] aŭ stilo nomata ''popping'', en kiu la dancistoj imitas la movadojn de [[roboto]]j. Kompare tre malsamas la tiel nomata [[rompdancado]], en kiu la dancistoj per nekutime multa kontakto de manoj, ŝultroj kaj dorso al la grundo plenumas akrobatecajn movojn. [[Dosiero:Sankai Juku.jpg|eta|300ra|<center>la grupo [[Sankai Juku]] en prezento de la ''Festival Internacional Cervantino'' en 2006.]] La [[ventra danco]], pro siaj karakterizaj movadoj de la [[pelvo]] kaj de la [[ventro]] inter la [[kokso]]j, estas dancata ofte de virina, malpli ofte de vira dancisto, foje ankaŭ de grupoj. Kvankam ĝi ofte interpretiĝis erotike, la orientala danco principe ne estas erotika danco. [[Butoo]] (舞踏 Butō?) estas formo de japana danca teatro kiu ampleksas diversan gamon de agadoj, teknikoj kaj instigoj por dancado, prezento kaj movado. Oftaj karakterizaĵoj de la arto inkludas ludemajn kaj groteskajn figuraĵojn, tabuajn temojn, ekstremajn aŭ absurdajn mediojn, kaj la scenejaj dancadoj estas tradicie farataj en blanka korpofarbado kun malrapida, tre kontrolita moviĝo. Se dum la dancado uzatas brulantaj [[torĉo]]j, uzatas la termino "fajrodanco". La speco de la akompana muziko povas forte varii, de orientala muziko tra rokmuziko, popmuziko aŭ hiphopo ĝis muziko de la eŭropa mezepoko. === Kontaktdanco === [[Kontaktdanco]], ankaŭ nomata kontaktimprovizado, estas danco-praktiko en kiu la kontaktpunktoj inter la partoprenantoj estas deirpunkto de esplorado tra improvizitaj movoj. Temas pri tre libera movoformo kiu konsistas el [[moderna danco]], [[gimnastiko]] kaj [[luktosporto]] kaj kiu metas grandan emfazon sur komuna improvizado. Kontaktdanco povas esti praktikata de du aŭ pli da partoprenantoj. Kontaktdanco estas konsiderata kiel speco de improvizita danco kaj estas unu el la plej konataj formoj de postmoderna danco. === Aliaj === Pri la multnombraj pliaj dancstiloj provizore simple informu la sekva listo de ligiloj al apartaj artikoloj: {{Div col|cols = 3}} :[[Baleto]] <!-- artikolo [[klasika danco]] ne ekzistas esperantlingve. La franca, germana, angla vikipedio deklaras la vorton simpla sinonimo de baleto. --> :[[Danca terapio]], interalie [[biodanco]] :[[Formacia danco]] :[[Nuntempa danco]] (=nuntempaj skoloj de klasika danco) :[[Ventra danco]] aŭ foje orienta danco :[[Popoldanco]] :[[Klakdanco]] :[[Salona danco]] :[[Sporta danco]] :[[Rokenrolo]] :[[Rompdancado]] {{Div col end}} == Dancoj == [[Dosiero:Tanzturnier 51.JPG|eta|Sergej kaj Viktoria Tatarenko, germanaj venkintoj de la turniro amatora pri latinamerikaj dancoj.]] {{Div col|cols = 3}} :[[Baĉato]] :[[Cirklodanco]] :[[Ĉaĉao]] :[[Ĉardaŝo]] :[[Danzono]] :[[Fokstroto]] :[[Habanero]] :[[Kankano]] :[[Kontraŭdanco]] :[[La Bamba]] :[[Mambo]] :[[Mazurko]] :[[Merengo]] :[[Paĉango]] :[[Pasodoblo]] :[[Polko]] :[[Polko-mazurko]] :[[Polonezo]] :[[Polsko]] :[[Rumbo]] :[[Salso]] :[[Sambo]] :[[Sinodanco]] :[[Tango]] :[[Tverko]] {{Div col end}} Aparta temo de danco estas [[arta sketado]]. === Popoldancoj === [[Dosiero:CCMDonation25.JPG|eta|300ra|Gedancistoj de [[Danzono]].]] * [[Anglaj kampardancoj]] * [[Armena danco]] * [[Bretona danco]] * [[Bulgaraj popoldancoj]] * [[Flamenko]] * [[Francaj tradiciaj dancoj]] * [[Galopedo]] * [[Kongado]] * [[Latinamerikaj dancoj]] * [[Mevlevio]] * [[Pluvdancado]] * [[Spirit-danco]] * [[Ŝalaĥo]] * [[Usonaj dancoj]] === Specialaj movoj === : [[Lunpaŝado]] == Listo de dancistoj == {{Ĉefa|listo de dancistoj}} [[Dosiero:Top-Hat-Rogers-Astaire.jpg|eta|[[Ginger Rogers]] kaj [[Fred Astaire]] eble estas la plej fama paro de dancistoj el la filmoj de [[Holivudo]] (1935).]] Iuj aparte konataj dancistoj estas : [[Carmen Amaya]] (1913–1963), hispana [[Flamenko]]-dancistino : [[Fred Astaire]] (1899–1987), usona [[frapa dancado|frapdancisto]] : [[Jane Avril]] (1868–1943), franca ''Cancan''-dancistino : [[Josephine Baker]] (1906–1975), usona sceneja dancistino : [[James Brown]] (1933-2006), usona kantisto kaj [[rompdancado|rompdancisto]] : [[Isadora Duncan]] (1877–1927), usona dancistino, koreografino, pioniro de ekspresionisma danco : [[Michael Flatley]] (naskiĝis en 1958), usona dancisto, koreografo kaj produktisto de irlanda [[frapa dancado]] : [[La Goulue]] (1866–1929), franca ''Cancan''-dancistino : [[Martha Graham]] (1894–1991), usona dancistino kaj koreografo : [[Mata Hari]] (1876–1917), niederlanda sceneja dancistino kaj spionino por [[Nazia Germanio]] : [[Michael Jackson (muzikisto)|Michael Jackson]] (1958-1909), usona popkantisto kaj dancisto : [[Gene Kelly]] (1912–1996), usona [[frapa dancado|frapdancisto]] kaj aktoro : [[Ginger Rogers]] (1911-1995), usona [[frapa dancado|frapdancistino]] : [[Marika Rökk]] (1913–2004), germania sceneja dancistino == Rilataj temoj == * [[Danca kunulado]] * [[Dancanta domo]] * [[Dancbando]] * [[Dancejo]] * [[Dancmuziko]] * [[Danca notacio]] * [[Danco de malgrandaj cignoj]] * [[Dancoj de Universala Paco]] * [[Diskoteko]] * [[Go-go dancistino]] * [[Historio de ventra danco]] * [[Koreografio]] * [[Monda Danca Konsilio]] * [[Salondanco]] * [[Sporta danco]] * [[Striptizo]] == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri danco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>[http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php listigo de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |date=2011-12-25 }} [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]</ref>: * {{citaĵo|''Facile estas danci, se la feliĉo kantas.''}} * {{citaĵo|''Danci kiel kato ĉirkaŭ poto.''}} * {{citaĵo|''Danci laŭ ies fajfilo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Abad Carlés, Ana (2004). Historia del ballet y de la danza moderna. Alianza Editorial, Madrid. ISBN 84-206-5666-6. * Abra, Allison. "Going to the palais: a social and cultural history of dancing and dance halls in Britain, 1918–1960." Contemporary British History (Sep 2016) 30#3 pp. 432–433. * Blogg, Martin. Dance and the Christian Faith: A Form of Knowing, The Lutterworth Press (2011), ISBN 978-0-7188-9249-4 * Carter, A. (1998) The Routledge Dance Studies Reader. Routledge. ISBN 0-415-16447-8. * Cohen, S, J. (1992) Dance As a Theatre Art: Source Readings in Dance History from 1581 to the Present. Princeton Book Co. ISBN 0-87127-173-7. * Daly, A. (2002) Critical Gestures: Writings on Dance and Culture. Wesleyan University Press. ISBN 0-8195-6566-0. * Miller, James, L. (1986) Measures of Wisdom: The Cosmic Dance in Classical and Christian Antiquity, University of Toronto Press. ISBN 0-8020-2553-6. == Eksteraj ligiloj == * Wikisource Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Dance "Dance"]. [[Encyclopædia Britannica]] (11a eld.). Cambridge University Press. * [http://www.gutenberg.org/etext/17289 Historic illustrations of dancing from 3300 BC to 1911 AD] el [[Project Gutenberg]] * [https://web.archive.org/web/20060820155540/http://www.dancemuseum.org/ United States National Museum of Dance and Hall of Fame] {{Projektoj|q=danco|ReVo=danc.0o}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Dance |revizio=882610171 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Danza |revizio=113705935 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Historia de la danza |revizio=113443822 }} {{Havenda artikolo|Danco}} [[Kategorio:Danco|*]] [[Kategorio:Teatraj profesioj]] [[Kategorio:Distraj profesioj]] [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Kulturo]] gz7n6f8ps6gn7glnx4iatuotj3sapuh 0 1156 9475143 9471550 2026-09-14T10:58:57Z Kani 670 /* Industriaj monumentoj */ 9475143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Erfurto | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Erfurt}} | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | alia_nomo3 = | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Erfurter Dom von Oben 08.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Eble la plej konata bildo de Erfurto: la du preĝejoj sur monteto super la katedralplaco, sub kiu okazas ĉiujare granda kristnaska bazaro vintre, somere festivaloj kaj printempe kaj aŭtune amaso da aliaj aranĝoj! <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flagge der kreisfreien Stadt Erfurt laut Hauptsatzung.svg | blazono = DEU Erfurt COA.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Erfurt | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Germanio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Turingio | regiono_tipo = Federacia lando | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Franka imperio | histregiono1 = Orientfranka imperio | histregiono2 = Germana Regno | histregiono3 = Tria regno | histregiono4 = Germana Demokratia Respubliko | parenco_tipo = | parenco = | parenco1 = | distrikto = | distrikto_tipo = | limo = | limo_noto = | municipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | montaro = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = [[Gera (rivero)|Gera]] | rivero1 = | rivero2 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Erfurto | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 58 | lat_s = 35 | lat_NS = N | long_d = 11 | long_m = 1 | long_s = 31 | long_EW = E | regiono-ISO = DE | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 430 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = 158 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 269.17 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 203485 | loĝantaro_dato = 31.12.2012 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = [[Andreas Bausewein]] | ĉefulo_noto = | ĉefulo_tipo = Reganta urbestro | ĉefulo_partio = [[Socialdemokratia Partio de Germanio|SPD]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 <!--| poŝtkodo = jam en vikidatumoj! --> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Unesko *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_lokumilo_plurobla = Germanio/Turingio | tipo1 = reliefo | alt1 = Vidu situon de Erfurto kadre de Germanio | tipo2 = reliefo | alt2 = Vidu situon de Erfurto kadre de Turingio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Erfurto | mapo1_lokumilo = Erfurto | mapo1_grandeco = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situa mapo de Centra Erfurto | mapo2_lokumilo = Centra Erfurto | mapligilo = jes | zomo = 9 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Erfurt | statistiko = | retpaĝo = [http://www.erfurt.de/ef/de/ www.erfurt.de] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[dosiero:Erfurt-Ortsteile.png|eta|Kvartaloj de Erfurto]] '''Erfurto''' (germane: ''Erfurt'') estas [[eksterdistrikta urbo]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]] kaj ties ĉefurbo. Ĝi estas la ĉefa urbo plej proksima al la geografia centro de Germanio, situanta je 100 kilometroj sudokcidente de [[Lepsiko]], je 150&nbsp;km norde de [[Nurenbergo]] kaj je 180&nbsp;km sudoriente de [[Hanovro]]. Kun ĝiaj najbaraj urboj [[Vajmaro]] kaj [[Jena]] ĝi formas la centran metropolitan areon de Turingio kun proksimume 500 000 loĝantoj. Por turistoj kun malmulte da tempo rekomendatas la sekvo de la kultura rondirado [[Erfurto en unu tago]]. Resume la urbo estas: <!-- pri noto vidu la diskutpaĝon --> * Grava trafika nodo: Erfurto estas la urbo en la t.n. koro verda de Germanujo. Jam mezepoke la urbo grandiĝis estante kruciĝo de malnovaj komercaj vojoj. * Juvelo arĥitektura: Erfurto tiel estas vera bildlibro de germana historio. La urbokerno estas unu el la plej bone konservitaj en tuta [[Mezeŭropo]]. * Centro kultura kaj politika * Kongresurbo: Kiel pli malfrue tiel ankaŭ hodiaŭ: Erfurto ebligas facile renkontiĝojn diversajn por [[foiro]]j kaj kongresoj. Ĝiaj bonegaj kaj modernaj trafiksubstrukturoj kaj granda gamo de gastigantaj servoj invitas al tio. == Historio == === Ĝis la Reformacio === La historio de la urbo de preskaŭ 1300 jaroj seninterrompe dokumentiĝas: en 742 [[Sankta Bonifaco]] menciis urbon kun nomo "Erphesfurt" en letero al la papa moŝto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Bonifatius: Heidenopfer, Christuskreuz, Eichenkult|alirdato=25a Aŭgusto 2010|familia nomo=Heinemeyer|persona nomo=Karl|jaro=2004|ĉapitro=Bonifatius in Mitteldeutschland|eldoninto=Stadtverwaltung Erfurt|paĝoj=73–87|redaktinto=Hardy Eidam, Marina Moritz, Gerd-Rainer Riedel, Kai-Uwe Schierz|lingvo=[[Germana lingvo]]}}</ref> Ĝi la jarcentojn antaŭajn evoluis en pluraj setlaj kernoj ĉe la travadejoj de la rivero [[Gera (rivero)|Gera]]. La de Bonifaco fondita [[Episkopujo de Erfurto]] (baldaŭ poste unuigita kun la ĉefepiskopujo de [[Mainz]]; refondita en la 20-a jc) bonege markas ĝian centran rolon. Ĝis hodiaŭ Erfurto ne nur restis la religia centro: ĝi jam ĉiam estis "Metropolis Thuringiae", la metropolo de Turingio, kiel nomis ĝin Hartmann Schedel en sia ''Monda kroniko'' de 1493. La mezepoka komerca kaj kultura centro kun preskaŭ 20.000 loĝantoj nombriĝis al la plej grandaj urboj de la [[Sankta Romia Imperio]]. Aparte la kultivado kaj prilaborado de [[izatido]] (planto por havigi bluan koloron) riĉigis la burĝaron. La riĉeco permesis ekde la 13-a jc gajni aŭtonomion antaŭ la majenca ĉefepiskopo, kian ĝuis la t.n. [[libera regna urbo|Regnaj urboj]]. La lando de Erfurto etendiĝis je ĉirkaŭantaj regionoj kaj iĝis grava potencfaktoro. Erfurto ankaŭ membris ĉe [[Urbtria Ligo de Turingio]]. Atestas la memkonfideon multaj monumentoj, antaŭ ĉio la ensemblo de la [[Katedralo de Erfurto|Katedralo]] kaj la [[Preĝejo Sankta Severo (Erfurt)|Preĝejo Sankta Severo]]. Kiel tria surmonta preĝejo videalvide lumiĝis la [[Preĝejo de Sankta Petro (Erfurt)|kirko de la benediktana monaĥejo]]. Krom multaj sakralaj ejoj ankaŭ imponaj patriciaj domoj kaj la [[Krämerbrücke (Erfurt)|Ponto de la brokantistoj]] estas ĝis nun fremdultrafikaj juveloj. Same ĉeestas ĝis nun [[Universitato de Erfurto|universitata vivo]]; pro privilegio de 1379 la altlernejo estas la plej malnova en hodiaŭa Germanio. La plej fama studinto estis [[Martin Luther]], kiun ege influis la urbon. Pri li memorigas la [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium maius]], la [[Georgenburse Erfurt|Georga kolegieto]], la [[Collegium Marianum (Erfurt)|Collegium Marianum]] kaj la [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto|Aŭgustenana monaĥejo]]. Post inspira fulmotondra travivaĵo en [[Stotternheim]] nordoriente de Erfurto, Luther promesis frokiĝi. La ideoj kondukintaj al [[Reformacio]] radikas ankaŭ en lia erfurta periodo. Riĉega juda vivo speguliĝas i.a. en [[Sinagogo malnova de Erfurto|Malnova sinagogo]] kun la fama ''erfurta trezoro'' kaj mezepoka [[Mikveo mezepoka de Erfurto|mikveo]]. Tio igis la urbon kandidati por stato de [[Monda heredaĵo de UNESKO]]. Dum la t.n. ''Freneza jaro'' 1509 ribelis la erfurtanoj kontraŭ la financa politiko; simbolo por tio estis la mortigo de [[Heinrich Kellner]]. Dum 3 tagoj en junio de la jaro 1521-a studentoj, urbanoj kaj kamparanoj el la ĉirkaŭaĵo detruis pli ol 40 objektojn de kleruloj sur la katedrala monteto (t.n. ''Pfaffensturm'' ) por montri ke la ekleziuloj ankaü transprenu la sur la ŝultron de normalaj civitanoj estantajn ŝarĝojn. Lutero poste tre kritikis la urban konsilantaron pro tro malfrua ĉesigo de la nekontrolataj ekscesoj. [[Dosiero:Statthalterei Kurmainzisches Wappen.jpg|eta|La blazono de la majencaj regantoj (dum jarcentoj ĝis 1803).]] === Majenca provincurbo === Antaŭ la fino de la 15-a jc estis la kulmino de la urbo, poste Erfurto perdis politike kaj ekonomie memstarecon. En 1525 ĉirkaŭ 4000 kamparanoj detruis ene de la urbomuroj signoj kaj objektoj de majenca regado. Formiĝas komitato kiu formulis 28 artikolojn kaj "Porĉiama konsilio". La 6-an de junio establitis la malnova ordo, la partoprenintoj devis pagi monpunon kaj kvar gvidintoj ekzekutitis. En 1528 [[Hans Römer]] kaj aliaj eksaj kunbatalintoj de [[Thomas Müntzer]] intencis establi en la urbo regadon da [[Anabaptismo|rebaptantoj]]. Pro la kontrakto de [[Hammelburg]] de 1530 la majencanoj ricevis reparaciojn fare de la urbo kaj la distribuo de la urbaj preĝejoj laŭ la konfesio estas determinita. La katolikoj ricevis sume 8 kirkojn. En 1597 mortis dum pestepidemio 7.765 homoj, triono de la loĝantaro. La [[Tridekjara milito]] helpis la iompostioman perdon de memstareco. En 1664 la majenca ĉefepiskopo [[Johann Philipp von Schönborn]] subigis Erfurton, kiu iĝis majenca provincurbo, gvidata de guberniestro. Simboloj de majenca regado estis la [[Petersberg (Erfurt)|Citadelo Petersberg]] kaj barokaj reprezentaj konstruaĵoj kiel la [[Anger-muzeo (Erfurt)|Pakaĵ- kaj pesilkorto]] kaj la [[Majenca guberniestrejo (Erfurt)|Guberniestrejo]]. La plej gravaj inter la guberniestroj estis la posta unua princo de la [[Rejna Federacio|Rejna Alianco]] [[Karl Theodor von Dalberg]]. Li igis Erfurton al kulturcentro najbara al [[Weimar]] kaj sukcesis interesigi Goethe, Schiller, Herder, Wieland kaj [[Alexander von Humboldt|Humboldt]]. Dum la tiranado de [[Napoleono Bonaparte]] kreitis la t.n. ''[[Princlando Erfurto]]''. === La 19-a jarcento ĝis 1871 === La lastajn du jarcentojn Erfurto iĝis moderna metropolo en Turingio. En 1802 ekregis la [[Prusio|prusoj]] - post 800 jaroj de aparteno de la urbo al la [[Elektoprinclando Majenco]]. Post la malvenko ĉe [[Jena]] kaj [[Auerstedt]] en 1806, Erfurto kaj Blankenhain iĝis en la 4-a de aŭgusto 1807 franca "imperiestra domeno" ''(Domaine réservé à l'empereur)''. La [[Princlando Erfurto]] (germane: Fürstentum Erfurt, france: Principauté d'Erfurt) ekzistis inter 1806 kaj 1814. En 1808 okazis en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]] la t.n. ''[[Kongreso erfurta]]'', kie interparoladis [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] kun la rusa caro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]]. Konatas ankaŭ la renkontiĝo de la franca imperiestro kun Goethe. La francoj enkondukis stratlumigadon en 1809 kaj starigis en 1811 la t.n. ''Napoleonan kolonon'' (alteco je 20 m) en la centra [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] - koste de la urbo. Post la [[Batalo de Leipzig]] en 1813 aliancanoj sieĝadis kaj detruis i.a. la [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|Abatejon Sankta Petro]]. La [[Viena kongreso]] de 1815 rekonfirmis la prusan regadon, kio daŭris ĝis 1945. La konektiĝo al la fervoja liniaro en 1847 ekindustriigis la urbon. Postulis la burĝaro fundamentajn liberalajn rajtojn kaj germanan nacian ŝtaton. Dum la [[Revolucio de 1848 en Germanio|Revolucio de 1848]] estis gravaj bataletoj sur la erfurtaj stratoj. En 1850 kunvenis la [[Erfurta Unuigparlamento]], kiu kunsidis en aŭgustenana monaĥejo. Inter la deputitoj estis ankaŭ la juna [[Otto von Bismarck]], kies ĉeeston en Erfurto atestas ankaŭ [[Bismarck-turo (Erfurt)|Bismarck-turo]] kaj [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]]. En la 11-a de oktobro 1850 estis la lasta publika ekzekuto en la urbo ĉe la oriente situinta pendumila monteto (s-ro Mecke el Mühlhausen). En oktobro 1857 ekfunkciis la unuaj [[gaslanterno]]j en la urbo. === Modernigoj post 1871 === Post la fondo de la [[Germana Imperiestra Regno]] en 1871 plirapidiĝis la erfurta evoluo al metropolo; moderna hortikulturado igis Erfurton mondpinta ankaŭ sur tiu kampo. Post la nuligo de la fortikaĵ-stato en 1873 kaj la forigo de la remparoj etendiĝis la urbo norden kaj orienten (industrio kaj loĝejoj de laboristoj) kiel ankaŭ suden kaj okcidenten (noblaj kvartaloj). Inter la plej signifaj novaj konstruaĵoj menciindas la nova [[Urbodomo de Erfurto|urbodomo]], la [[Stacidomo de Erfurto|ĉefa stacidomo]], la [[Galerioj Anger 1]] aŭ la hotelo ''[[Erfurter Hof]]'' antaŭ la stacidomo ĉefa. La infrastrukturo moderniĝis, fluegfoso kontraŭinonda fariĝis, krome pretervojo (hodiaŭ: ''Juri-Gargarin-Ring''), [[Tombejo de Erfurto|Ĉefa tombejo]], [[Kliniko HELIOS de Erfurto|publika hospitalo]], [[Tramtransporto en Erfurto|tramvoja liniaro]], akvokondukilaro, kanala reto. Plej gravis tiam inter la komunumaj politikistoj la urbestro [[Richard Breslau]]. La enloĝantaro kreskis de 44.000 (en 1871) al 100.000 (en 1906) respektive 130.000 (en 1911, post la enkorpigo de la vilaĝo Ilversgehofen). De tiam Erfurto socie dividiĝis en klasojn burĝan kaj laboristan. En 1891 okazis en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]] la t.n. [[Erfurta Partikongreso|Erfurter Parteitag]] de la [[SPD]]. === La 20-a jarcento ĝis la fino de [[GDR]] === En la 30-a de julio 1914 la socialdemokratoj alvokis al manifestacio kun la titolo ''Militdeklaro al milito'', kiu iĝis spontanea pacprocesio tra la tuta urbocentro. La turbulentan tempon ekde la ekflamo de la [[Unua mondmilito]] ĝis la [[Turniĝo]] la erfurtanoj aparte intensive travivis (3579 falintaj civitanoj). La [[Militkaptitejo Johannesplatz|Militkaptitejo Johano-placo]] (germane: ''Kriegsgefangenenlager Johannesplatz'') troviĝis en la norda urbokvartalo Ilversgehofen, inter 1914-1916; ĝi nombriĝis inter la plej grandaj kaptitejoj por fremdaj soldatoj dum la Unua mondmilito en Germanlando. Dume la en 1918 proklamita [[Vajmara Respubliko]] komenciĝis per mizeroj kaj interna milito, la folaj 1920-aj jaroj alportis certan maldepresion kaj urboplanadajn iniciatojn (loĝdomoj konstruitaj [[Bauhaus|baŭhaŭsstile]]; naĝejo ĉe la [[Norda parko (Erfurt)|Norda parko]]; [[Flughaveno Erfurt-Weimar|flughaveno ĉe Roter Berg]], [[Stadiono Steigerwald]]). La [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]] estis unu el la artaj centroj de modernismo. Tiun mallongan epokon de prospereto haltigis la [[Monda ekonomia krizo]] de 1929. Sekvis la potencakiro de la [[nazioj]]. La bombardoj dum la [[Dua mondmilito]] estis, kompare al aliaj urboj, kun relative malgrandaj perdoj kun "nur" 1600 viktimoj. Al tiu cirkonstanco ŝuldas Erfurto la grandparte ĝis hodiaŭ konservita historia aspekto de la urbokerno. Erfurto estis kaptita la 12an de aprilo 1945, fare de la usona armeo.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939-1946'', Stackpole Books (Reviziita Eldono 2006), p. 150</ref> La 3an de julio, usonaj trupoj lasis la urbon kaj ĝi iĝis parto de la Soveta Zono de Okupado kaj poste de la [[Germana Demokratia Respubliko]]. Post la fondiĝo de [[GDR]] kaj la fermo de la landlimoj ene de Germanio (kulmino: konstruo de la [[Berlina muro]] en 1961) la divido de Germanio estu por ĉiam. Tamen iĝis en 1970 en Erfurto la unua [[pintkunveno]] inter la estroj de la du germanaj ŝtatoj; multaj erfurtanoj ovaciis kaj ĝojkriis tiam al la okcidentgermana kanceliero [[Willy Brandt]] staranta ĉe hotelĉambra fenestro de la hotelo "[[Erfurter Hof]]" (kontraŭe la ĉefa stacidomo). En Turingio Erfurto transprenis la rolon de ĉefurbo (antaŭe: Weimar), ĝis 1952. Post la nova administrada dispartigo de GDR ĝi iĝis distrikta ĉefurbo (''Bezirk Erfurt''). Ĝi evoluis diname: diversaj kombinatoj; [[Flughaveno Erfurt-Weimar|flughaveno en Bindersleben]], [[Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen|altlernejo pedagogia]], akademio medicina, [[Zoologia ĝardeno de Erfurto|zoo]], [[Erfurta Ĝardenekspozicio]] ktp.) En la nordo kaj la sudo konstruitis multaj loĝdomblokoj. Ĵaŭde la 26-an de oktobro 1989 ĉirkaŭ 40.000 erfurtanoj kolektiĝis sur la katedralplaco por manifesti proteston kontraŭ la komunisma reĝimo. En la 10-a/11-a de novembro la urbestrino Rosemarie Seibert kaj la [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]]-distriktestro Gerhard Müller demisiis. En la 4-a de decembro la [[Stasi]]-ejoj okupitis. === Erfurto en [[FRG]] === Tamen en la 1980-aj jaroj la urbo kadukiĝis konstrusubstance kaj politike. Post 1990 ĝi iĝis ĉefurbo de la Liberŝtato Turingio. En aprilo 2002 ŝokis tutan Germanion [[Amoko de Erfurto|amoko]] ĉe urbocentra gimnazio. Post falo de la loĝantaro de 220.000 al 200.000 animoj ĝi ekde kelkaj jaroj ĝojas pri denova kresko de la enloĝantaro. La aspekto ege plibeliĝis: la urbokerno estis modeldone konservita kaj restaŭrita. Oni remalfermis [[Universitato de Erfurto|universitaton]]. Erfurto iĝis la sidejo de la Federacia tribulano de laboro (''Bundesarbeitsgericht'') kaj de la porinfana televidkanalo [[KiKA]]. Ekde 2017 ĝi estos trafiknodo por grandrapidaj trajnoj. La linio de Berlino al Munĥeno tra Erfurto estas parto de eŭropa rapidtrajna liniaro<ref>La resumo orientiĝas laŭ Jürgen Valdeig: ''Erfurt. Schlaglichter zur Stadtgeschichte'', Weimar 2011, p. 5-7.</ref>. == Vidindaĵoj == >>>>>> ''Proponatas ankaŭ la rondirado '''[[Erfurto en unu tago]]''' kun resumaj informoj pri gravaj vidindaĵoj!'' === Preĝejoj kaj monaĥejoj === [[Dosiero:Erfurt, Erfurter Dom 10.JPG|eta|La [[ĥorseĝaro]], la fenestroj, la ĉefaltaro de la katedralo.]] [[Dosiero:Erfurt cathedral interior-0009.jpg|eta|Interno de la katedralo okcidenten.]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E00952, Erfurt, "Kerzenträger".jpg|eta|Wolfram-kandelabro antaŭ la Maria-retablo (historia foto).]] [[Dosiero:Katholisch-Theologische Fakultät der Universität Erfurt im Kreuzgang des Doms.jpg|eta|Klostro katedrala, nune parto de la katolika fakultato de la [[Universitato de Erfurto]].]] Malgraŭ protestanta ĉirkaŭaĵo la urbo Erfurto mem ĉiam restis dukonfesia: saĝeco politikista gvidis tiun unikan staton tra malfacilaj epokoj de la historio. * Multaj belaj kirkoj troviĝas en la urbocentro: [[Katedralo de Erfurto|Katedralo]], [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|Preĝejo de la predikantoj]], [[Franciskana preĝejo (Erfurt)|Franciskana preĝejo]], [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto]], [[Ursulanina monaĥejo de Erfurto|Ursulanina monaĥejo]], [[Preĝejo de la kanonikoj aŭgustenanaj (Erfurt)|Preĝejo de la kanonikoj aŭgustenanaj]], [[Preĝejo ĉe la fonto (Erfurt)|Preĝejo ĉe la fonto]], [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo de la komercistoj]], [[Preĝejo de Sanktaj Nikolao kaj Jakobo (Erfurt)|Preĝejo de la skotoj]]. Krome la preĝejoj [[Preĝejo Sankta Andreo (Erfurt)|S. Andreo]], [[Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Erfurt)|Ĉiuj Sanktuloj]], [[Preĝejo Sankta Egidio (Erfurt)|S. Egidio]], [[Preĝejo Sankta Kruco (Erfurt)|S. Kruco]], [[Preĝejo de Sankta Laŭrenco (Erfurt)|S. Laŭrenco]], [[Preĝejo Sankta Marteno (Erfurt)|S. Marteno]], [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Erfurt)|S. Mikaelo]], [[Preĝejo Sankta Severo (Erfurt)|S. Severo]], [[Preĝejo Sankta Triunuo (Erfurt)|S. Triunuo]], [[Preĝejo Sankta Wigbert (Erfurt)|S. Wigbert]]. Jam ne uzatas la preĝejoj [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|S. Petro]], [[Preĝejo Sankta Spirito (Erfurt)|S. Spirito]], kaj la [[Kapelo de Sankta Magdaleno (Erfurt)|Kapelo de Sankta Magdaleno]]. * Sed ankaŭ ekster la urbokerno ne estas malmultaj. Tio ŝuldiĝas al la etendiĝo de la urbo post la forigo de la ĉirkaŭfortikaĵo kaj la kreado de novaj kvartaloj (ekde la fino de la 19-a jarcento) kiel ankaŭ al modernaj enkorporigoj de iam memstaraj komunumoj: [[Kapelo Sankta Ciriako (Erfurt)|Kapelo S. Ciriako]], [[Preĝejo Sankta Denizo (Salomonsborn)]], [[Preĝejo Sankta Gotardo (Marbach)|Gotardo-kirko/Marbach]], [[Gustav-Adolf-kirko (Erfurt)|Gustav-Adolf-kirko]], [[Preĝejo Sankta Johano (Hochheim)]], [[Preĝejo Sankta Jozefo (Erfurt)|S.Jozefo]], [[Preĝejo Sankta Kiliano (Gispersleben)]], [[Preĝejo Kristo (Erfurt)|Preĝejo Kristo]], [[Preĝejo Sankta Luko (Erfurt)|S. Luko]], [[Kirko Sankta Laŭrenco (Frienstedt)]], [[Luther-kirko (Erfurt)|Luther-kirko]], [[Preĝejo Sankta Marteno (Ilversgehofen)|S. Marteno (Ilversgehofen)]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Melchendorf)|S. Nikolao]], [[Preĝejo Sankta Pankracio (Hochstedt)|preĝejo Sankta Pankracio (Hochstedt)]], [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Tiefthal)]], [[Preĝejo Sanktaj Simono kaj Judaso (Erfurt)|S. Simono kaj Judaso]], [[Preĝejo Sankta Tomaso (Erfurt)|S. Tomaso]], [[Preĝejo Sankta Ulriko (Erfurt)|S. Ulriko]], [[preĝejo Sankta Vito (Gispersleben)]], [[Preĝejo de Wallichen (Erfurt)|Preĝejo de Wallichen]], [[Kirko Sankta Ciriako (Azmannsdorf)]], [[Preĝejo Nia kara Sinjorino (Linderbach)]], [[Preĝejo Sankta Petro (Büßleben)]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Töttelstädt)]], [[Preĝejo Sankta Benigno (Bischleben)]], [[Preĝejo Sankta Andreo (Ermstedt)]], [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Hochheim)]], [[Preĝejo Sankta Miĥaelo (Windischholzhausen)]]. * Por enterigi la mortintojn oni konstruas en la direkto de Bindersleben la [[Tombejo de Erfurto|Ĉefan tombejon de Erfurto]] kaj la modernan [[Kremaciejo de Erfurto|Kremaciejon de Erfurto]] ==== Pereintaj preĝejoj ==== Jam [[Lutero]] entuziasmiĝis pri la riĉeco de Erfurto je kirkoj kaj komparis ĝin kun Romo! Ne mire, ke kelkaj malaperis pro diversaj kialoj: pro kunfandiĝo de komunumoj kaj abandono de jam ne bezonataj konstruaĵoj, pro la Reformacio aŭ eĉ por havigi al oni brikojn por la fortigo de la ĉirkaŭfortikaĵo! * Kelkaj komplete malaperis: [[Preĝejo Sankta Albano (Erfurt)|S. Albano]], [[Preĝejo Sankta Benedikto (Erfurt)|S. Benedikto]], [[Preĝejo Sankta Gangulfo (Erfurt)|S. Gangulfo]], [[Preĝejo Sankta Gotardo (Erfurt)|S. Gotardo]], [[Preĝejo Sankta Marteno intra muros (Erfurt)|S. Marteno intra muros]], [[Preĝejo Sankta Matiaso (Erfurt)|S. Matiaso]], [[Preĝejo Sankta Maŭrico (Erfurt)|S. Maŭrico]], [[Preĝejo Sankta Servaco (Erfurt)|S. Servaco]] * Ĉe kelkaj ekzistis hodiaŭ ankoraŭ la turo: [[Preĝejo Sankta Bartolomeo (Erfurt)|S.Bartolomeo]], [[Preĝejo Sankta Georgo (Erfurt)|S. Georgo]], [[Preĝejo Sankta Johano (Erfurt)|S. Johano]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Erfurt)|S. Nikolao (urbocentro)]], [[Preĝejo Sankta Paŭlo (Erfurt)|S. Paŭlo]]. * Ĉe [[Preĝejo Sankta Leonardo (Erfurt)|S. Leonardo]] konservitis nur la fundamentoj, ĉe [[Preĝejo Sankta Vito (Erfurt)|S. Vito]] nur la sakristio, ĉe la [[Kartuzio de Erfurto|Kartuzio]] nur la fasado de la preĝeja. Inter Töttelstädt kaj [[Tiefthal]] estis eĉ tuta monakejo, la [[Monakejo Orphal]]. === Sinagogoj kaj aliaj konstruaĵoj de judaj ritoj === Malgraŭ pluraj pogromoj (la plej granda en 1349) Erfurto estis ĉiam ankaŭ karakterizata per juda kulturo. Famas la t.n. ''Erfurta trezoro'' kaj ankaŭ hodiaŭ bone videblaj judaj kvartaleroj. La fakto ke en Erfurto troviĝas unu el la plej malnovaj sinagogoj de Eŭropo igis la urbajn politikistojn kandidatigi la urbon kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]]. [[Sinagogo malnova de Erfurto|Malnova sinagogo]], [[Sinagogo malgranda de Erfurto|Malgranda sinagogo]], [[Sinagogo granda de Erfurto|Granda sinagogo]], [[Sinagogo nova de Erfurto|Nova sinagogo]], [[Mikveo mezepoka de Erfurto]], [[Nova juda tombejo de Erfurto]], [[Ŝtona Domo (Erfurto)|Ŝtona Domo]] (ĉi-lasta estas sekulara domo). === Domoj === Belegaj domoj en kvazaŭ ĉiu kvartalo atestas la gravecon de Erfurto en la pasinteco kaj la estanteco! * Lindaj burĝaj domoj oftas en la urbokerno, kio faras elekton de la plej ĉarma respektive impona treege malfacile: [[Haus zum Breiten Herd (Erfurt)|Zum Breiten Herd]], [[Haus zum Sonneborn (Erfurt)|Zum Sonneborn]], [[Haus zur Windmühle (Erfurt)|Zur Windmühle]], [[Haus Zur Hohen Lilie (Erfurt)|Zur Hohen Lilie]], [[Haus zur Großen Arche Noah und Engelsburg (Erfurt)|Zur Großen Arche Noah und Engelsburg]], [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)|Zur Grünen Aue und Kardinal]], [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)|Zur Güldenen Krone]], [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)|Zum Großen Paradies und Esel]], [[Haus Zum Schwarzen Löwen (Erfurt)|Zum Schwarzen Löwen]], [[Haus Zur Steinecke (Erfurt)|Zur Steinecke]], [[Haus zur Großen Waage (Erfurt)|Zur Großen Waage]], [[Haus zum Schwarzen Horn (Erfurt)|Zum Schwarzen Horn]], [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)|Zur Narrenschelle]], [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]], [[Chrestensenhof]], [[Domo de la gildoj (Erfurt)|Domo de la gildoj]], [[Domo de la buroj (Erfurt)|Domo de la buroj]], [[Domo ĉe la vinberarbedo]], [[Moritzhof]], [[Ŝtona Domo (Erfurto)|Ŝtona Domo]]; ekster la urbokerno: [[Monaĥeja bieno Alach]], [[Vilao Festge (Erfurt)|Vilao Festge]] ekz. * Ankaŭ la politikistoj ŝatis kaj ŝatas deĵori en belaj domoj, kiel pruvas konstruaĵoj kiel [[Majenca guberniestrejo (Erfurt)|Majenca guberniestrejo]], [[Urbodomo de Erfurto]] (kun la [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)|Ĝemelurba rozo]]), [[Turdomego apud la Landa parlamento de Turingio]], [[Frakciejo de la Turingia Landa Parlamento]], [[Ĉefa konstruaĵo de la Turingia Landa Parlamento]], [[Partilernejo de la Distrikto Erfurt]] * Arkitekture interesaj domoj de (iama aŭ nuna) publika uzo estas [[Ŝparkasoj (Erfurt)|Ŝparkasoj]], [[Asekurkompanio AOK (Erfurt)|Domo de la asekurkompanio AOK]], [[Vilao Martin (Erfurt)|Vilao Martin]], [[Haus Zum Regenbogen (Erfurt)|Zum Regenbogen]], sed ankaŭ gastejoj kiel [[Gasthaus Zum Alten Schwan (Erfurt)|Gasthaus Zum Alten Schwan]] au [[Gastejo Feuerkugel (Erfurt)|Gastejo Feuerkugel]], la eksa grenejo [[Grenejo de Erfurto|Kornhofspeicher]], la [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Hejtilejego en Brühl]] la [[Palmejo de Erfurto|Palmejo]], la eksaj kinejoj [[Fenikso-domo (Erfurto)|Fenikso-domo]], [[Anger 57 (Erfurto)|Anger 57]], [[Union-kinejo (Erfurto)|Union-kinejo]] kaj [[Alhambra (Erfurto)|Alhambra]] aŭ la [[Tivoli (Erfurto)|porlaborista domo Tivoli]] * Religiaj kaj sciencaj domoj estas (parte nun en alia funkcio): [[Comthurhof (Erfurt)|Comthurhof]], [[Jezuita kolegio (Erfurt)|Jezuita kolegio]], [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium Maius]], [[Engelsburg (Erfurt)|Engelsburg]], [[Collegium Marianum (Erfurt)|Collegium Marianum]]. === Muzeoj kaj memoriglokoj === Erfurto estas riĉa je muzeoj. Sidas en Erfurto la [[Muzea Asocio de Turingio]]. Indas esti vizitataj la jenaj: * muzeoj en la strikta senco kiel [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]], [[Artohalo de Erfurto|Artohalo]], [[Muzeo pri elektrotekniko (Erfurt)|Muzeo pri elektrotekniko]], [[Georgenburse Erfurt|Georga kolegieto]], [[Germana Hortikultura Muzeo]], [[Sinagogo malnova de Erfurto|Juda muzeo]], [[Muzeo pri limŝtonoj (Erfurt)|Muzeo pri limŝtonoj]], [[Naturhistoria Muzeo de Erfurto|Naturhistoria muzeo]], [[Nova muelejo (Erfurt)|Nova muelejo]], [[Muzeo pri presado (Erfurt)|Muzeo pri presado]], [[Muzeo pri turingia folkloro]], [[Haus zum Stockfisch (Erfurt)|Urba muzeo]], [[Muzeo pri pupdomoj (Erfurt)|Muzeo pri pupdomoj]]. En Hohenfelden, sude de Erfurto, troviĝas belega [[Turingia liberaera muzeo Hohenfelden|Liberaera muzeo pri kamparanaj domoj]] * kulturdomoj kiel [[Kulturforumo Dacheröden]], [[Haus zum Güldenen Krönbacken|Kulturkorto Krönbacken]], [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|Kulturforumo en eksa abateja preĝejo]] * lokoj informantaj pri sociaj kaj historiaj cirkonstancoj kiel [[Topf & Söhne|Memorigloko holokaŭsta ''Topf und Söhne'']], [[Memorigloko Andreasstraße (Erfurt)|Memorigloko Andreasstraße en eksa sekretpolica malliberejo]], [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)|Monumento pri forpelitaj germanoj]], [[SA-prizono Feldstrasse (Erfurt)|SA-prizono Feldstraße]] * la [[Trezoro de Erfurto]] en la [[Sinagogo malnova de Erfurto]] === Monumentoj kaj fontanoj === [[Dosiero:Lutherdenkmal Anger Erfurt by Stepro.jpg|eta|[[Luther-monumento de Erfurto]] ĉe Anger-placo.]] Unu el la grandan avantaĝoj de Erfurto estas ĝia kompakta urbocentro. Krom preĝejoj kaj muzeoj (sed ankaŭ modernaj vendejoj) troviĝas tie ĉi konsidereble granda nombro da interesaj monumentoj de ĉia ajn speco. * Eblas vidi belajn fontanojn kiel [[Anger-fontano malnova (Erfurt)|Malnova Anger-fontano]], [[Anger-fontano nova (Erfurt)|Nova Anger-fontano]], [[Gustav-Adolf-fontano (Erfurt)|Gustav-Adolf-fontano]], [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurt)|Karl-Herrmann-fontano]], [[Bismarck-turo (Erfurt)|Bismarck-turo]], [[Minervo-puto (Erfurt)|Minervo-puto]], [[Bösenberg-fontano (Erfurt)|Bösenberg-fontano]] * Pri elstaraj homoj rilataj al Erfurto (ne nur naskiĝintaj erfurtanoj sed ankaŭ tiuj, kiuj la urban historion iel influis) memorigas ekzemple [[Christian-Reichart-monumento]], [[Erthal-obelisko (Erfurt)|Erthal-obelisko]], [[Alfred-Machol-monumento (Erfurt)|Alfred-Machol-monumento]], [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)|Juri-Gagarin-monumento]], [[Theodor-Neubauer-monumento]], [[Luther-monumento de Erfurto|Luther-monumento]], [[Luther-ŝtono (Erfurt)|Luther-ŝtono]], [[Erfurter Hof|Monumento por Willy Brandt]], [[Fenestro de Bonifaco]] * Pri feliĉaj respektive tragikaj eventoj en la urbo ekz. [[Romiano (Erfurt)|Statuo de Romiano]], [[Amoko de Erfurto|Memorigtabulo pri la amoko ĉe erfurta gimnazio en 2002]], [[Monumento por dizertintoj (Erfurt)|Monumento por dizertintoj]], [[Satisfakcia kruco (Erfurto)|Satisfakcia kruco en la Steiger-arbaro]], [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)|Monumento pri forpelitaj germanoj]], [[Militkaptitejo Johannesplatz]] * Monumentoj kiuj mem estas artaĵoj aŭ teknikaĵoj estas ekz. [[Heiligenmühle (Erfurt)|Heiligenmühle]], [[Murpentraĵego Rieth]], [[Isatomuelejo]], [[Tureto de Sibilo (Erfurt)|Tureto de Sibilo]], [[Anger-turo]], [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|Restoj de la ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto]], [[Ĉirkaŭremparo de Möbisburg]], la sonorilaro [[Gloriosa (Erfurt)|Maria Gloriosa]] kaj (ĝis la malkonstruo 2015) la [[Kartuziana muelejo]]. === Placoj, stratoj, pontoj, burgoj === [[Dosiero:Erfurt Anger Kaufmannskirche Johannesstr182 Anger1.jpg|eta|Ĉe la orienta limo de la Anger-placo: la Preĝejo de la komercistoj, la hotelo ''Radisson'' kaj la Galerioj Anger 1.]] Por turistoj venantaj la unuan fojon rekomendatas preni kiel orientigajn elirpunktojn: * diversajn elstarajn placojn (ofte mem riĉaj je konstruaĵoj rimarkindaj), kiel [[Anger (Erfurt)|Anger]], [[Fischmarkt (Erfurt)|Fiŝbazar-placo]], [[Domplatz (Erfurt)|Katedralplaco]], [[Wenigemarkt (Erfurt)|Wenige-bazarplaco]], [[Kaffeetrichter (Erfurt)|Kaffeetrichter]]. * diversajn gravajn stratojn kiel [[Bahnhof-strato (Erfurt)|Bahnhof-strato]], [[Johannes-strato (Erfurt)|Johannes-strato]], [[Juri-Gagarin-ringobulvardo (Erfurt)|Juri-Gagarin-ringobulvardo]], [[Magdeburga Avenuo (Erfurt)|Magdeburga Avenuo]], [[Michaelisstraße (Erfurt)|Michaelis-strato]], [[Schlösserstraße (Erfurt)|Schlösser-strato]] * pontojn kiel [[Ponto longa (Erfurt)|Ponto longa]], [[Schlösser-ponto (Erfurt)|Schlösser-ponto]], [[Ĉevala Ponto]], [[Lehmann-ponto]] kaj - unu el la ĉefaj vidindaĵoj de la tuta urbo - la [[Krämerbrücke (Erfurt)|Ponto de la brokantistoj]] * kastelojn kaj citadelojn kiel: [[Kastelo de Molsdorf]], [[Petersberg (Erfurt)|Petersberg]], [[Citadelo Cyriaksburg]], [[Kastelo Stedten]] (pereinta) * loĝdombloksetlejojn kiel [[Erfurta Nordo]], [[Erfurta Sudoriento]], [[Erfurt-Roter Berg]] === Ĝardenoj kaj parkoj === Erfurto havas mallongan tradicion kiel hortikultur- kaj ĝardenadurbo. En 2021 okazas surloke la Tutgermana Ĝardenekspozicio (BUGA). Plej granda atrakcio estas la [[Erfurta Ĝardenekspozicio]], sed vidindas ankaŭ [[Brühler Garten (Erfurt)|Brühler Garten]], [[Norda parko (Erfurt)|Norda parko]] (kun naĝejo), [[Luiza-parko (Erfurt)|Luiza-parko]], [[Venedig (Erfurt)|Venedig-parko]], [[Urba parko de Erfurto|Urba parko]], [[Cerva ĝardeno (Erfurt)|Hirschgarten]], [[Suda parko (Erfurt)|Suda parko]], [[Espach-parko]], [[Kresoparko]], [[Krämpfer-ĝardenoj]]. Pereis la urbokerna parko [[Louisental (Erfurto)|Louisental]]. Belega verda ripozumloko estas ankaŭ la idiliece situanta [[Zoologia ĝardeno de Erfurto|Zoologia ĝardeno]]. [[Dosiero:Schloss Molsdorf 01.jpg|eta|Fasado suda de la kastelo Molsdorf.]] === Industriaj monumentoj === * [[Centralo de Gispersleben]], pereinta * [[Kartuziana muelejo]], pereinta * [[Salminejo de Erfurto]] === Kulturejoj === * kulturcentro [[Zughafen]] == Geografio == [[Dosiero:Gera an der Krämerbrücke.JPG|eta|La rivero [[Gera (rivero)|Gera]] trafluis Erfurton dividite en plurajn brakojn]] Erfurto troviĝas je la suda rando de la [[Turingia Baseno]], en la vasta valo de la rivero [[Gera (rivero)|Gera]], alfluanta rivero de [[Unstrut]]. Sude la urbolimo estas ĉe la altaĵoj de la [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steiger-arbaro]]. La punkto de la plej granda dimensio de la urbo estas de nordo al sudo je 21&nbsp;km, de oriento al okcidento 22,4&nbsp;km. Pro la situo de la urbo (forlaso de la Turingia Baseno kaj eniro de la antaŭlando de [[Turingia Arbaro]] la alteco de la urbo estas de nur 158 m norde ĝis jam 430 m sudoriente<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/zahlen/ |titolo=Urba statistiko - datumbenkoj |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140130220115/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/zahlen/ |arkivdato=2014-01-30 }}</ref> Okcidente drenas la urbon la rivero [[Nesse]] en la direkto de [[Weser]], dum la riveroj [[Gera (rivero)|Gera]] kaj [[Gramme]] drenas ĝin en la mezo kaj en la orientaj urbopartoj en la direkto de [[Elbo (rivero)|Elbo]]. Najbaras Erfurton la urboj [[Weimar]] oriente, [[Gotha]] okcidente, [[Arnstadt]] sude kaj [[Sömmerda]] norde, estante ĉirkaŭ 20&nbsp;km for de la ĉefurbo. La plej proksimaj metropoloj estas [[Leipzig]] (je 95&nbsp;km nordoriente), [[Halle (Saale)|Halle]] (je 85&nbsp;km nordoriente), [[Jena]] (je 40&nbsp;km eoste), [[Kassel]] (je 110&nbsp;km nordokcidente), [[Göttingen]] (je 95&nbsp;km nordokcidente), [[Frankfurt am Main]] (je 180&nbsp;km sudokcidente) kaj [[Nürnberg]] (je 160&nbsp;km sude; distancoj laŭ birdflugo). Ĉar Erfurto troviĝas nur je ĉirkaŭ 50&nbsp;km sudoriente de la mezo de hodiaŭa Germanio, ĝi povas esti konsiderata kiel la plej centra grandurbo de FRG. Same kiel la plejparto de la orientgermanaj metropoloj Erfurto ne posedas grandan periferian zonon nek troviĝas en aglomera zono. Tamen intimas la koneksoj kun la najbaraj urboj Weimar kaj Jena, kiel montras multaj regionaj kooperacioj multaflanke. La ĝis nun relative densa surkonstruo de la urbokerno eksplikatas per la fakto ke dum la [[Dua mondmilito]] komparite al aliloke nur malmultaj konstruaĵoj detruitis, respektive ke sur la bombarde faritaj novaloj tuj rekonstruitis novaj konstruaĵoj. Sekvas de tio ankaŭ ke la ripozumadzonoj de la urbo estas kvazaŭ ĉiuj je la urborando, ekz. [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steigerwald]], [[Nordstrand (Erfurt)|Nordstrand]], [[Erfurta Ĝardenekspozicio]]. Krom la Steigerwald estas ankoraŭ du aliaj arbaroj ene de la urbo, la [[Willroder Forst]] sudoriente kaj la arbaroj ĉe [[Schaderoder Grund]] nordokcidente de [[Tiefthal]] (limante kun [[Altebenaĵo Fahner]]). La [[Alach-altebenaĵo]] (germane: ''Alacher Höhe'') troviĝas okcidente de la urbocentro de Erfurto, en la Turingia Baseno, kaj invitas al biciklado en la direkto de Altebenaĵo Fahner. La resto de la nekonstruita urbogrundo servas por kultivado: la plugeblaj kampoj en Erfurto estas tre fekundaj kaj bonrikoltaj. La ununuraj lagoj estas la t.n. [[Erfurtaj Lagoj]], serio da fluegitaj gravelfosejoj apud [[Stotternheim]] en la nordo de la urbo. === Demografia evoluo === [[Dosiero:Population development of Erfurt 1493-2014 (small).svg|eta|Evoluo demografia]] [[Dosiero:Bevölkerungsprognosen Erfurt.pdf|eta|Prognozoj demografiaj]] En 1880 Erfurto havis pli ol 50.000 loĝantoj. En la 1906-a jaro ĝi transpaŝis la limon de 100.000 kaj fariĝis grandurbo. Post la Dua mondmilito (en la 1-a de decembro 1945) loĝis 164.998 homoj en la urbo, en februaro de 1973 estis jam pli ol 200.000 loĝantoj. Mallonge antaŭ la [[Turniĝo]] la urbo havis sian plej grandan nombron da anoj (ne tute 220.000). Post la politikaj ŝanĝoj la urbo perdis (ĝis 2002) ĉirkaŭ 20.000 anojn. Ekde 2003 la nombro denove kreskas kaj intertempe oni rekompensis jam kvaronon de la post-turniĝaj perdoj. Sekve Erfurto konis - komparite al aliaj similaj urboj eks-[[GDR]]-aj ([[Magdeburg]], [[Halle (Saale)|Halle]], [[Chemnitz]] kaj [[Rostock]]) - la plej stabilan demografian evoluon de post 1990. === Urbopartoj === La sekvontaj vilaĝoj enkorpiĝis al Erfurto dum la 20-a jc., grandparte konservante sian karakteron kamparanan, ekzemple [[Moritzhof]]: * Antaŭ 1938: [[Daberstedt]]; [[Krämpfervorstadt]] (estiĝis mem ene de Erfurto, estinte neniam propra komunumo) * Ekde 1938: [[Hochheim (Erfurto)|Hochheim]] * Ekde 1950: Bindersleben, [[bischleben|Bischleben-Stedten]], [[Gispersleben]], [[Marbach (Erfurto)|Marbach]], [[Möbisburg-Rhoda]], [[Schmira]] * Ekde 1994: [[Alach]], [[Azmannsdorf]], [[Büßleben]], [[Dittelstedt]], Egstedt, [[Ermstedt]], [[Frienstedt]], Gottstedt, [[hochstedt (Erfurto)|Hochstedt]], [[Kerspleben]], [[Kühnhausen]], [[Linderbach]], [[mittelhausen (Erfurto)|Mittelhausen]], Molsdorf, [[Niedernissa]], Rohda, [[Salomonsborn]], Schaderode, Schwerborn, [[Stotternheim]], [[Tiefthal]], Töttelstädt, [[töttleben (Erfurto)|Töttleben]], Urbich, [[Vieselbach]], Wallichen, Waltersleben, [[Windischholzhausen]] Memkompreneble estas sur nuna urba teritorio ankaŭ diversaj [[forlasita loko|forlasitaj lokoj]], ekz. [[Schmidtstedt]] kaj [[Orfall]]. == Ekonomio == Erfurto estis kaj estas s ne nur politika kaj la kultura centro de la Liberŝtato sed ankaŭ la ekonomie la plej grava regiono. Karakterizas la ekonomian lokon granda gamo da komercaj branĉoj, kiujn oni povis resumi en la sekvontajn kompetenckampojn: * maŝin- kaj aparatarkonstruado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/engineering/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094237/http://www.erfurt.de/ef/en/business/engineering/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}</ref> * amaskomunikiloj kaj manaĝerado da kreivaj kaj kulturaj agadoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/media/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201035546/http://www.erfurt.de/ef/en/business/media/index.html |arkivdato=2014-02-01 }}</ref> * hortikulturo kaj nutraĵa industrio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/horticulture/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201035907/http://www.erfurt.de/ef/en/business/horticulture/index.html |arkivdato=2014-02-01 }}</ref> * mikrosistemteknikaĵoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/microtechnology/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094255/http://www.erfurt.de/ef/en/business/microtechnology/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}</ref> * loĝistiko<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/logistics/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094249/http://www.erfurt.de/ef/en/business/logistics/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}</ref> * Kelkaj branĉoj ne plu funkcias hodiaŭ (ekz. la [[Salminejo de Erfurto|salminejado]], de kiu restis nur impona uzino). Ĉ. 13.000 entreprenoj trovis ene de erfurtaj metiadaj zonoj, parkoj kaj nemoveblaĵoj atrakcian lokon por komercadi. En la urba administrado zorgas pri ĉiuj interesiĝantoj la Oficejo por ekonomia helpo - al kiu oni estis eĉ aljuĝinta la RAL-kvalitmarko "Komuna administrado orientigita je bonstaro da mezaj klasoj". Al ties servospektro apartenas entreprenorientitaj servoj, konsilado pri subtenprogramoj kaj fondohelpiloj, plibonigo de laborofertoj, infrastrukturetendigoj, reklamo transerfurten. Krome la ĉiujara erfurta ekomonikongreso ''Erwicon'' disponigas komunikiĝplaftformon inter jam lokanoj kaj nelokanoj. Multaj partneroj - oficejoj, entreprenoj en urba posedo, universitatoj kaj fakaltlernejoj, ĉambroj, societoj, fondaĵoj kaj diversaj (privataj) iniciativoj pluse subtenas la industrion. Situante en la mezo de Germanujo Erfurto tre bone taŭgas por kongresoj kaj ĉiaj ajn kunvenoj por altigi singergiajn efektojn. == Servoj == === Eduksistemo, esplorinstitutoj kaj informejoj === [[Dosiero:Eingangsbereich der Universität Erfurt.jpg|eta|Enirejo de la Universitato de Erfurto]] * En Erfurto estas kaj estis multaj lernejoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/leben/bildung/schulen/index.html |titolo=Listo de ĉiuj lernejoj en la urbo kun belaj elaeraj fotoj de la konstruaĵoj lernejaj. |alirdato=2014-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140130170325/http://www.erfurt.de/ef/de/leben/bildung/schulen/index.html |arkivdato=2014-01-30 }}</ref>, kiel [[Edith-Stein-Lernejo (Erfurto)|Edith-Stein-Lernejo]], [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Evangelia Konsilantargimnazio]], [[Albert-Schweitzer-gimnazio (Erfurt)|Albert-Schweitzer-gimnazio]], [[Reĝino-Luise-gimnazio (Erfurt)|Reĝino-Luise-gimnazio]], [[Sportgimnazio de Erfurto]], [[Heinrich-Mann-gimnazio (Erfurt)|Heinrich-Mann-gimnazio]], [[Gutenberg-gimnazio (Erfurto)|Gutenberg-gimnazio]], [[Humboldt-lernejo (Erfurt)|Humboldt-lernejo]], [[Heinrich-Hertz-gimnazio]], [[Franciskana lernejo (Erfurt)|Franciskana lernejo]] * La plej malnova universitato en hodiaŭa Germanujo konsistas el pluraj partoj, la [[Universitato de Erfurto]] en pli konkreta senco kaj diversaj seminarioj kiel [[Fakaltlernejo de Erfurto]], [[Artmetilernejo de Erfurto]], [[Porpastra Seminario de Erfurto]], aŭ la [[Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen|iam memstara pedagogia altlernejo]] * Pri la informigo pri la historio kaj aktuala stato de la socio de la urbo zorgas i.a. [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]], [[Societo historia de Erfurto]], [[Historia komisiono por Turingio]], [[Eŭropa Informcentro de Turingio]], [[Turingia centralo por politika klerigado]], [[Urba Arkivo de Erfurto]] * En diversaj domoj tra la tuta urbo estas bibliotekaj filioj, citendas la centro en la [[Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)|Haus zum Goldenen Einhorn]] aŭ la biblioteko porinfana/porjunulara ĉe [[Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen (Erfurt)|Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen]]. Scienca libroloko estas memkonpreneble la bela [[Erfurta Universitata Biblioteko]]. Loĝistika helpo porturisma haveblas ekzemple ĉe [[Thüringen Tourismus]]. * Aliaj institutoj klerigadaj kaj pluklerigadaj estas por ekzemplo [[Leibniz-instituto pri kultivado de legomoj kaj ornamaj plantoj]], [[Asocio de privataj muziklernejoj en Germanujo]], [[Popolaltlernejo de Erfurto]], [[Klerigejo Sankta Ursulo]] === Teatroj, multfunkciaj ejoj kaj kultursocietoj === [[Dosiero:Erfurt Alte Oper 01.jpg|eta|Ĉefa enirejo de la Malnova Operejo de Erfurto.]] Enuiĝi en Erfurto kvazaŭ neeblas, ĉar ekzistas amaso da distriĝeblecoj kulturaj, ekzemple: * teatre ĉe [[Waidspeicher (Erfurt)|Waidspeicher]], [[Teatro de Erfurto|Nova operejo]], [[Operejo malnova de Erfurto|Malnova operejo]], [[Die Schotte]], [[Atelier Puppenspiel]] * muzike ĉe [[Ĉambromuzika societo de Erfurto]], [[Salonorkestro de Erfurto]], [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Hejtilejego en Brühl]] * literature ĉe [[Erfurter Herbstlese]] * kabarede ĉe [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"|Kabaredo "Das Lachgeschoß"]] * okazoj de variaj specoj je [[Turingio-halo]], [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]], [[Forstista domo Willroda]], [[Zughafen]] kaj iam je [[Flora (Erfurto)|Flora-gastejego (pereinta)]]. La [[Dramteatro de Erfurto|Dramteatro]] jam ne funkcias, tamen gravas konstruaĵe kaj teatrohistorie; por instigi la artistojn profesiajn kaj laikajn oni aljuĝas ĉiujare la [[Kulturpremio de la urbo Erfurto|Kulturpremion de la urbo Erfurto]]. Ekzemploj por artistaj unuiĝoj dum la komunisma tempo estu la [[Erfurta Ateliergrupo]] aŭ [[Galerio en la koridoro]]. Ekde 2003, la [[Teatro de Erfurto|moderna operejo]] estas hejmo de Teatro Erfurto kaj ties filarmonia orkestro. Ĝi havas 800 sidlokojn kaj alia malgranda ejo 200 sidlokojn. Septembre de 2005 la opero ''Waiting for the Barbarians'' de [[Philip Glass]] premieris en tiu operejo. La Erfurta Teatro estis fonto de polemiko. En 2005 spektaklo de la opero de [[Engelbert Humperdinck]] nome ''Hänsel und Gretel'' vekis la lokan gazetaron ĉar ĝi enhavis sugestojn pri pedofilio kaj incesto. La spektaklo devis averti tion en la programo per la aldono "nur por plenkreskuloj". La 12an de aprilo 2008, versio de la opero de [[Giuseppe Verdi|Verdi]] nome ''Un ballo in maschera'' reĝisorita de Johann Kresnik premieris tie. Tiu produktaĵo vekis polemikon ĉar aperigis rolulojn vestitajn kiel [[Mickey Mouse]] dancante sur la ruinoj de la [[World Trade Center]] kaj kantistino kun lipharo kvazaŭ de [[Adolf Hitler|Hitler]] faris la saluton kutiman dum [[Naziismo]], kune kun fiaj aperoj de usonaj soldatoj, [[Uncle Sam]], kaj [[Elvis Presley]]. La reĝisoro priskribis la produktaĵon kiel popolisma kritiko de la moderna usona societo, montrante malegalecon inter riĉuloj kaj malriĉuloj. Tiu polemiko kondukis lokan politikiston alvoki lokanojn al bojkoto de la spektaklo, sed tiu ĉiukaze sukcesis.<ref>{{Cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F11%2Fwopera111.xml | work=The Daily Telegraph | location=London | title=German staging of Verdi's A Masked Ball on 9/11 with naked cast in Mickey Mouse masks | date=11a Aprilo 2008 | accessdate=2a Majo 2010 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2021-08-11 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080422023336/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F11%2Fwopera111.xml | arkivdato=2008-04-22 }}</ref> === Amaskomunikiloj kaj komunikado === [[Dosiero:Hauptpost Anger.jpg|eta|300ra|La [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|ĉefa poŝtejo]] en 2007; dekstre la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo Sankta Gregorio.]]]] Kiel [[Halle (Saale)|Halle]] kaj [[Lepsiko]], Erfurto ankaŭ amaskomunikile ludas certan rolon en Meza Germanujo: * radie i.a. per [[Radio F.R.E.I.]] kun Esperanto-elsendoj kaj per la publikjura radikanalo [[MDR Turingio]]; [[Erfordia Latina]] (laŭvorte: Latina Erfurto) estas la titolo de dulingvaj elsendoj de Radio F.R.E.I., nome en la germana kaj en la [[latina]]: la plej granda parto estas en la lingvo de la antikvaj romianoj. Intenco estas prezenti la buntecon de la tradiciriĉa ĉefurbo de Turingio kaj la latinlingvan kulturon, sed ankaŭ propagandi la uzon de la latina lingvo kiel viva lingvo. * gazete ekz. per [[Thüringer Allgemeine]]<ref>"[http://www.thueringer-allgemeine.de/kontakt Kontakt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170119131848/http://www.thueringer-allgemeine.de/kontakt |date=2017-01-19 }}" () ''[[Thüringer Allgemeine]]''. Konsultita la 13an de Januaro 2014. "Zentralredaktion Thüringer Allgemeine Gottstedter Landstraße 6 99092 Erfurt"</ref> * televide per [[KiKA|Porinfana televidkanalo KiKA]], [[ZDF-studio de Turingio]] kaj la regionaj novaĵoj ĉe [[MDR Thüringen-Journal]] Amikoj de neelektrika transporto de leteroj ĝuas afablan servon en la belega konstruaĵo de la [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|Centra poŝtoficejo]]. === Butikumado kaj komerco === * La urbocentro ne nur allogas per sia multo da historiaj konstruaĵoj sed ankaŭ per granda elekto da vendejoj, kiel [[Galerioj Anger 1]]. * Enradikitaj en la tradicio de Erfurto kiel urbo ĉiam malferma al industrio kaj metiado taksas sin ekzemple la [[Foiro de Erfurto]], [[Ĉambro industria-komerca de Erfurto|Ĉambro industria-komerca]], [[N.L. Chrestensen]], [[Turingia Rekonstrubanko]], [[Born-delikataĵoj]]. * Ekzemploj por pluraj historie floregantaj entreprenoj kiuj jam ne ekzistas estas la [[Eduard Lingel|Iama ŝufabrikego Lingel]], la [[Bierfarejo Braugold]], la [[Tekstilkontoro (Erfurto)|Tekstilkontoro]] aŭ la [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Armil- kaj skribmaŝinfabrikoj en Brühl]]. * Okcidente de Erfurto troviĝas granda industriparko nomita [[Erfurter Kreuz]]. Oriente setlis dum la lastaj jaroj multaj loĝistikaj entreprenoj. === Trafiko === Granddistanca trafiko garantiitas danke al la [[Stacidomo de Erfurto]] kaj [[Flughaveno Erfurt-Weimar|Flughaveno de Erfurto]]. Pri regiona trafiko specialiĝis [[Erfurter Bahn]].<ref>[https://www.stadtwerke-erfurt.de/pb/site/swegruppe/node/140107/Lde/index.html artikolo "Ausbau der Erfurter Straßenbahn zur Stadtbahn" [ampleksigo de la tramo de Erfurto al urba trajnsistemo], eldonanto Erfurter Verkehrs-Aktiengesellschaft (EVAG) {{de}}</ref> La enurba trafiko estas en la manoj de [[Publika transporto de Erfurto|EVAG]]. Al fanatikuloj de biciklado rekomendatas uzi unu el pluraj biciklovojoj kaj biciklomigradvojoj, kiel ekz. la [[Gera-biciklomigradvojo]]. Historie insteresas la haloj de la [[Fervojflegejo erfurta]]. === Sporto kaj ripozumlokoj === [[Dosiero:Steigerwaldstadion-Mainstand3.jpg|eta|La granda tribuno de la Stadiono Steigerwald.]] Kaj al emuloj de sporto ([[Stadiono Steigerwald]], [[Gunda-Niemann-Stirnemann-halo]], [[FC Rot-Weiß Erfurt|La futbalklubo ''Rot-Weiß Erfurt'']], [[Ciklodromo Andreasried]], [[Nordstrand (Erfurt)]], [[Erfurtaj Lagoj]], [[Norda naĝejo (Erfurto)|Norda naĝejo]]) kaj al simplaj naturemuloj ([[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steiger-arbaro]], [[Altebenaĵo Fahner]], [[Ruĝa Monto (Erfurt)|Ruĝa Monto]], [[Altebenaĵo de Alach]], [[Schwellenburg]]) Erfurto ofertas grandan gamon da taŭgaj lokoj ripozumi respektive konkuri je la unua rango. Surloke ekzistas eĉ pereinta [[Skisaltejo Rhodaer Grund (Erfurt)|skisaltejo, ĉe Rhodaer Grund]]. Moderigas multajn sportajn agadojn enklubajn la [[Sportoligo de Turingio]]. === Sanitaraj aferoj === * La [[Kliniko HELIOS de Erfurto|Kliniko HELIOS]] kaj la [[Katolika hospitalo de Erfurto]] kontinuigas hodiaŭ la tradicion de la historia [[Granda hospitalo de Erfurto|Granda hospitalo]]. * Infanoj kiel olduloj en multaj lokoj en Erfurto vartatas, ekzemple ĉe [[Augusta-Viktoria-fondaĵo|Augusta-Viktoria-Stift]] aŭ ĉe la [[Fondaĵo Louise Mücke]]. * En Erfurto havas sian sidejon la [[Centra ligo de kamenpurigistoj germanaj]]. * La moderna [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] gardas la nelezitecon de la erfurtanoj. === Armeo === Dum la [[GDR]]-tempo (kaj jam antaŭe) Erfurto estis ege grava garnizona urbo (kun kazernoj ekz. ĉe [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steigerwald]]; pereinta fama soldatejo estis la t.n. [[Marteno-kazerno]]). De kelkaj jaroj ĝia armea graveco denove iomete kreskis pro la establo de la [[Loĝistika komandejo de Bundeswehr]], kie - centre por tuta Germanio - planatas la internaciaj engaĝiĝoj de la germana armeo. La tuto estas ĉe [[Löberfeld-kazerno]]. === Politiko, justico kaj historio === * [[Laborjura tribunalo de Erfurto]] * [[Federacia laborjura tribunalo de Germanujo]] * [[Erfurta Unuigparlamento]] * [[Erfurta Partikongreso]] * [[Notaria Ĉambro de Turingio]] * [[Turingia Landa Parlamento]] == Regulaj aranĝoj pli gravaj en la kuro de la jaro == [[Dosiero:Rip krämerbrücke 1.JPG|eta|Bando da muzikantoj ludantaj sur la [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] dum la [[Festo ĉe Krämerbrücke]] en 2010.]] FEBRUARO * Karnavala procesio tra la urbocentro MARTO/APRILO * Bach-tagoj * Urbocentra printempo * Bazaro de potaĵoj * Aŭtomobila printempo MAJO * Longa nokto de la muzeoj * Internaciaj orgenkoncertoj en la katedralo (ĝis aŭgusto) * Orgenkoncerta serio en la [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|dominikana preĝejo]] (ĝis septembro) JUNIO * [[Festo ĉe Krämerbrücke]] * [[Rund um die Hainleite|Turingia rondveturado]], ciklisma konkurso JULIO/AŬGUSTO * [[DomStufen-festivalo]], spektakloj sur la ŝtuparo de la katedralo * [[Mega Rock in die Ferien]], popmuzikspektaklaro (ĝis 2012) * [[Erfurta Lumofesto]], la lastan semajnon de aŭgusto en la EGA-parko SEPTEMBRO * Semajno de monumentoj kaj Eŭropa tago de la malfermita monumento * Erfurtaj tagoj de [[Eklezia muziko]] OKTOBRO * [[Oktobrofesto]] erfurta * Internaciaj Bach-Liszt-orgenkonkursoj (kune en [[Weimar]] kaj [[Merseburg]]) * [[Reisen & Caravan]], foiro pri karavanado NOVEMBRO * Longa nokto de la sciencoj * Ekumena festo je honoro de [[Sankta Marteno]] DECEMBRO * [[Kristnaska bazaro de Erfurto|Kristnaska bazaro]] === Krome === [[Dosiero:Goldener Spatz Erfurt F1.jpg|eta|Ora pasero antaŭ butikumcentro en Erfurto]] '''Goldener Spatz''' (laŭvorte: ''[[Ora pasero]]'') estas grava [[Germanlingvio|germanlingva]] porjunulara kinfestivalo. Ĝi okazas ĉiujare en [[Gera]] kaj en Erfurto. == Esperanto en Erfurto == Ĉiun unuan dimanĉon de monato eblas aŭdi esperantlingvan magazinon ''[[Turingio Internacia]]'' sur la ondoj de surloka radiostacio . En junio 2014 okazis en la urbo de ĉe la rivero [[Gera (rivero)|Gera]] la [[91-a Germana Esperanto-Kongreso]]. En Erfurto naskiĝis la esperanto-vortaristo [[Hans Joachim Plehn]], la volapukisto [[Alfred Kirchhoff]] kaj la forstisto kaj esperanto-terminaristo [[Karl-Hermann Simon]]. De 1896-1923 deĵoris surloke la planlingvisto [[Ernst Beermann]]. == Gefiloj de la urbo kaj personuloj kun gravaj ligoj al Erfurto == === Religiuloj === Gravuloj kristanoj (kiel [[Bartholomaeus Arnoldi]], [[Hugo Aufderbeck]], [[Johannes Aurifaber (Vimariensis)]], [[Johannes Bonemilch]], [[Joachim Justus Breithaupt]], [[Marianus Brockie]], [[Erich Kleineidam]], [[Majstro Eckhart]], [[Johano de Erfurto]], [[Johannes Gallus]], [[Reinhard Hauke]], [[Hermann Korner]], [[Ulrich Neymeyr]], [[Otto Ogiermann]], [[Johann von Staupitz]], [[Georg Maximilian Sterzinsky]], [[Johann Philipp von Schönborn]], [[Jodocus Trutfetter]], [[Jakobo de Jüterbog]], [[Johano de Indagine]]) kiel ankaŭ protestantaj ([[Johannes Cuno]], [[Bartholomäus Elsner]], [[Ludwig Helmbold]], [[Johann Heinrich Kindervater]], [[Johann Lange]], [[Johann Jakob Leitzmann]], [[Marteno Lutero]], [[Justus Menius]], [[Johann Matthäus Meyfart]], [[Johann Friedrich Möller]], [[Andreas Poach]], [[Christian Gotthilf Salzmann]], [[Johann Spangenberg]], [[Joachim Wanke]]), vivis/-as kaj agadis/-as en la erfurta regiono. Tio nur eblas pro la kristanigo en la 8-a jarcento danke i.a. al [[Sankta Bonifaco]] kaj [[Sankta Eobano]]. [[Severo el Raveno]] estas almenaŭ entombigita erfurte. === Politikistoj === La [[Erfurta Unuigparlamento]] kaj la [[Erfurta Partikongreso]] markis la komencon de moderna politiko en la turingia ĉefurbo. Antaŭe regas la guberniestroj el [[Mainz]]. Hodiaŭ ĝi gastas, kiel decas por ĉefurbo de [[Federacia lando (Germanio)|Federacia lando]], la [[Turingia Landa Parlamento|Turingian Landan Parlamenton]]. * Ĉefministroj: [[Bernhard Vogel]], [[Dieter Althaus]], [[Christine Lieberknecht]], [[Bodo Ramelow]] * Urbestroj: [[Andreas Bausewein]], [[Richard Breslau]], [[Heinrich Kellner]], [[Volkmar Limprecht]], [[Hermann von Mallinckrodt]], [[Bruno Mann]], [[Carl von Oldershausen]], [[Manfred Ruge]], [[Hermann Schmidt]] * Deputitoj: [[Otto von Bismarck]], [[Björn Höcke]], [[Joachim Kaiser (artisto)|Joachim Kaiser]], [[Erich Köhler]], [[Christoph Matschie]], [[Stefan Möller]], [[Willi Münzenberg]], [[Carl Lucius]], [[Robert Lucius von Ballhausen]], [[Wilhelm Johann Albert von Tettau]], [[Karl Friedrich Anton von Conta]] * Majencaj guberniestroj: [[Friedrich Wilhelm von Bicken]], [[Philipp Wilhelm von Boineburg]], [[Karl Theodor von Dalberg]], [[Anselm Franz von Ingelheim]] * Aliaj servoj kaj politika trejnado; diplomatoj: [[Gustav Adolf von Gotter]], [[Christoph von Keller]], [[Wilhelm Knappe]], [[Heinrich Rubenow]], [[Albert Stange]] === Sportistoj === Ekde la 19-a jarcento Erfurto - kun siaj variaj sportejoj (sketado, biciklado, futbalo, naĝado, rajdado) - estigis multajn sportistojn, eĉ de internacia rango, inter ili [[Clemens Fritz]], [[Detlef Macha]], [[Roland Matthes]], [[Gunda Niemann-Stirnemann]]. === Entreprenistoj === Erfurto ĉiam estis atrakcia por investantoj de ĉiu speco, ofte kun karitata veno kiel [[Johann Anton Lucius]] aŭ [[Sebastian Lucius]]. Kelkaj erfurtanoj faris entreprenistan karieron eksterlande, kiel ekz. [[Johann Heinrich Hartung]] aŭ [[Samuel Selfisch]]. Dum la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]] venis homoj kiel [[Eduard Lingel]] aŭ [[Christian Hagans]]. Revolucion en la kampo de ĝardenado kaj hortikulturo faris i.a. [[Ernst Benary]] respektive [[Niels Lund Chrestensen]], [[Christoph Schmidt]], [[Friedrich Adolph Haage]] kaj [[Christian-Reichart-monumento|Christian Reichart]]; sed ankaŭ la generalo [[August von Hedemann]] pioniris hortikulturade kaj pejzaĝarkitekture. Oni ne forgesu la ŝufabrikanton kaj mecenaton [[Alfred Hess]]. Post la [[Turniĝo]] ne malmultaj entreprenoj malaperis (post antaŭa ŝtatiĝo kaj ŝanĝiĝo al [[VEB]]), sed novaj poste alvenos. === Artistoj === Erfurto estis kaj estas naskiĝa respektive agada loko de artistoj de diversaj specoj: * por muzikistoj kiel [[Jakob Adlung]], [[Michael Altenburg]], [[Heinrich Bach]], [[Johann Aegidius Bach]], [[Johann Ambrosius Bach]], [[Johann Bernhard Bach (la pli maljuna)]], [[Johann Christoph Bach la 3-a]], [[Anke Besser-Güth]], [[Johann Ludwig Böhner]], [[Johann Heinrich Buttstedt]], [[Ludwig Compenius]], [[Michael Gotthard Fischer]], [[Ludwig Ernst Gebhardi]], [[Johann Wilhelm Häßler]], [[Johann Christian Kittel]], [[Johann Pachelbel]], [[Wilhelm Hieronymus Pachelbel]], [[Karl Martin Reinthaler]], [[August Gottfried Ritter]], [[Dieter Schumann]], [[Johann Gottfried Walther]], [[Georg Peter Weimar]], [[Richard Wetz]] * por pentristoj kaj artmetiistoj kiel [[Jakob Samuel Beck]], [[Ferdinand Bellermann]], [[Erich Borchert]], [[Nicolaus Heinrich Dornheim]], [[Eduard Gerhardt]], [[Bernd Hartung]], [[Horst Jährling]], [[Theo Kellner]], [[Evelyn Körber]], [[Siegfried Körber]], [[Franz Kuchenbuch]], [[Friedrich von Nerly]], [[Amalia Pachelbel]], [[Johann Alexander Thiele]] * por kantistoj kiel [[Yvonne Catterfeld]], [[Clueso]], [[Kathrin Schirmer]] * por skulptistoj, artmetiistoj kaj arkitektoj kiel [[Georg Kugel]], [[Anton Dominik von Fernkorn]], [[Carl Melville]], [[Margaretha Reichardt]], [[John August Roebling]], [[Ferdinand-Schmidt-memorigtabulo (Erfurt)|Ferdinand Schmidt]], [[Hans Walther (1888-1961)|Hans Walther]], [[Dieter M. Weidenbach]], [[Max Brockert]] * por aktoroj kiel [[Sophie Albrecht]], [[Max Schreck]] * por verkistoj kiel [[Dietrich von Apolda]], [[Wilhelm Hey]], [[Kurt Pinthus]], [[Kaspar von Stieler]], [[Sidonia Hedwig Zäunemann]] === Sciencistoj kaj fakuloj === Ke Erfurto konsidereblas esti fekunda kampo scienca kaj sciencista montras la sekvontaj ekzemploj de fakuloj devenantaj el aŭ agadantaj (-intaj) profesie kaj kreive en Erfurto: * Filologoj: [[Johann Joachim Bellermann]], [[Kai Brodersen]], [[Conrad Celtis]], [[Johannes Dinckel]], [[Hans Ellenberg]], [[Karl Florenz]], [[Eobanus Hessus]], [[Valentin Ickelsamer]], [[Justus Jonas, la maljuna|Justus Jonas]], [[Johann Rudolf Kiesling]], [[Oswin Köhler]], [[Hiob Ludolf]], [[Petrus Luder]], [[Heinrich Wilhelm Ludolf]], [[Nicolaus Marschalk]], [[Otto Ribbeck]], [[Mutianus Rufus]], [[Jörg Rüpke]], [[Johannes Saxonius]], [[Annemarie Schimmel]], [[Samuel Friedrich Günther Wahl]] * Naturscienculoj: [[Johann Wilhelm Baumer]], [[Wilhelm Benary]], [[Johann Jakob Bernhardi]], [[Georg Faust|Johann Georg Faust]], [[Karl Konstantin Haberle]], [[Sigismund Friedrich Hermbstädt]], [[Carl Hilsenberg]], [[Johann Heinrich Hoffmann]], [[Johann Heinrich Hübschmann]], [[Johann Hieronymus Kniphof]], [[Eduard Lucas]], [[Jacob Heinrich Lucas]], [[Johann Friedrich Theodor Müller]], [[Adam Ries]], [[Crotus Rubeanus]], [[Johann Hieronymus Schröter]], [[Johann Bartholomäus Trommsdorff]], [[Ephraim Salomon Unger]] * Historiistoj: [[Paulus Stephanus Cassel]], [[Steffen Raßloff]], [[Johannes Biereye]], [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurt)|Karl Herrmann]], [[Lorenz Drehmann]], [[Matthäus Dresser]], [[Arthur Moeller van den Bruck]], [[Johann Georg Meusel]], [[Frank Störzner]] * Juristoj: [[Franz Karl Conradi]], [[Karl Friedrich von Dacheröden]], [[Mario Eylert]], [[Ferdinand August Hommel]], [[Franz Josef Ignaz von Linden]], [[Herbord von der Marthen]], [[Johannes Osthusen]], [[Tobias Jakob Reinharth]], [[Christian Heinrich Schmid]], [[Arnold Sommernat]], [[Konrad Wilhelm Strecker]] * Kuracistoj: [[Johann Wolfgang Friedrich Bönneken]], [[Andreas Elias Büchner]], [[Ludwig Friedrich von Froriep]], [[Georg Christoph Petri von Hartenfels]], [[Alfred-Machol-monumento (Erfurt)|Alfred Machol]], [[Christoph Andreas Mangold]], [[Andreas Starck]], [[Wilhelm Bernhard Trommsdorff]], [[Samuel Gottlieb Vogel]] [[Dosiero:Max Weber 1894.jpg|eta|Max Weber]] * Filozofoj kaj teologoj: [[Richard Bärwinkel]], [[Amplonius Rating de Berka]], [[Karl Friedrich Bahrdt]], [[Hieronymus Emser]], [[Johannes el Dorsten]], [[Justus Friedrich Froriep]], [[Heinrich von Geismar]], [[Andrew Gordon]], [[Isidorus Keppler]], [[Johann Leon]], [[Johann Christian Lossius]], [[Friedrich Justus Riedel]], [[Jordan Simon]], [[Petrus Stenbeke]], [[Victorinus Strigel]], [[Tomaso de Erfurto]], [[Max Weber]], [[Nicolaus Zapf]], [[Placidus Muth]] * Pedagogoj: [[Adelheid Daniel]], [[Paul Dumerich]], [[Basilius Faber]], [[Johann Christian Wilhelm August Hopfensack]], [[Heinrich Langethal]], [[Volkmar Limprecht]], [[Wolfgang Ratke]], [[Friedrich Zange]] === Aliaj === [[Maria Barjatinskaja]], [[Walter Bauer-Wabnegg]], [[Rudolph Zacharias Becker]], [[Wilhelm Benary]], [[Werner von Fichte]], [[Henryk Goldberg]], [[Friedrich Wilhelm von Jagow]], [[Wilhelm Knappe]], [[Elisabeth Lemmerhirt]], [[Johann Martin Mieding]], [[Karl Müffling]], [[Wolf Schneider]], [[Steffen Quasebarth]], [[Konrad Stolle]], [[Casper Vogell]], [[Werner W. Wallroth]] == Partneraj urboj == * [[Dosiero:flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Győr]] ([[Hungario]]), ekde [[1971]] * [[Dosiero:flago-de-Litovio.svg|20ra]] [[Vilnius]] ([[Litovio]]), ekde [[1972]] * [[Dosiero:flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Kalisz]] ([[Pollando]]), ekde [[1982]] * [[Dosiero:flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Majenco]] ([[Germanio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]), ekde [[1988]] * [[Dosiero:flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Lille]] ([[Francio]]), ekde [[1988]]<ref>[http://lille-cologne-erfurt.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57%3Astadt-erfurt&catid=24%3Adeutsch&Itemid=54 Ĝemeleco kun Lille] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160831042222/http://lille-cologne-erfurt.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57%3Astadt-erfurt&catid=24%3Adeutsch&Itemid=54 |date=2016-08-31 }} {{de}}</ref> * [[Dosiero:flago-de-Usono.svg|20ra]] [[Shawnee]] ([[Usono]], [[Kansaso]]), ekde [[1993]] * [[Dosiero:flago-de-Bulgario.svg|20ra]] [[Loveĉ]] ([[Bulgario]]), ekde [[1996]] * [[Dosiero:flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[San Miguel de Tucumán]] ([[Argentino]]), ekde [[1993]] * [[Dosiero:flago-de-Israelo.svg|20ra]] [[Haifa]] ([[Israelo]]), ekde [[2000]] * [[Dosiero:flago-de-Ĉinio.svg|20ra]] [[Yan'an]] ([[Ĉinio]]), ekde [[2000]] Pri la partneraj urboj ekzistas monumento antaŭ la urbodomo, la ''[[Ĝemelurba rozo (Erfurt)|Ĝemelurba rozo]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Jakob Dominikus: Erfurt und das erfurtische Gebiet. Nach geographischen, physischen, statistischen, politischen und geschichtlichen Verhältnissen. 2 partoj. Gotha 1793.[30] * Constantin Beyer: Neue Chronik von Erfurt oder Erzählung alles dessen, was sich vom Jahr 1736 bis zum Jahr 1815 in Erfurt Denkwürdiges ereignete. 1-a volumo, Erfurt 1821[31]. * Constantin Beyer: Nachträge zu der neuen Chronik von Erfurt 1736–1815. 2-a volumo, Erfurt 1823 [32]. * Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt (MVGAE). Volumoj 1-53 (1865–1941), volumoj 54 kaj sekvaj (1993 kaj sekvaj jaroj) * Alfred Overmann: Erfurt in zwölf Jahrhunderten. Eine Stadtgeschichte in Bildern. Erfurt 1929. * Erfurter Heimatbrief. Brief für die Erfurter in der Bundesrepublik mit West-Berlin und im westlichen Ausland. Kajeroj 1-64 (1961–1992), eldona institucio Vereinigung „Heimattreue Erfurter“ (en Berlin-Wilmersdorf). * Geschichte der Stadt Erfurt. Herausgegeben im Auftrag der Stadt Erfurt von [Eldonata nome de la urbo Erfurt fare de] Willibald Gutsche. Weimar 1986, ISBN 3-7400-0000-7. * Thomas Ott: Erfurt im Transformationsprozeß der Städte in den neuen Bundesländern. Ein regulationstheoretischer Ansatz. Erfurt 1997, ISBN 3-9803607-5-X. * Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt. (SuG). Kajero 1 kaj sekvaj (1998 kaj sekvaj jaroj) * Steffen Raßloff: Flucht in die nationale Volksgemeinschaft. Das Erfurter Bürgertum zwischen Kaiserreich und NS-Diktatur. Köln/Weimar/Wien Böhlau, 2003, ISBN 3-412-11802-8 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen. Kleine Reihe 8). * Helmut Wolf: Erfurt im Luftkrieg 1939–1945. Jena 2005 (2-a eldono Zella-Mehlis 2013), ISBN 3-931743-89-6. * Stephanie Wolf: Erfurt im 13. Jahrhundert. Städtische Gesellschaft zwischen Mainzer Erzbischof, Adel und Reich. Köln[Kolonjo]/Weimar/Wien[Vieno] 2005, ISBN 3-412-12405-2. * Jahrbuch für Erfurter Geschichte. 2006 kaj sekvaj, eldona institucio Gesellschaft für Geschichte und Heimatkunde von Erfurt. * Steffen Raßloff: Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik. Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1. * Jürgen Valdeig: Erfurt – Schlaglichter zur Stadtgeschichte. Mit einem historischen Überblick von Steffen Raßloff. Weimar 2011. * Martin Baumann kaj Steffen Raßloff (Hg.): Blumenstadt Erfurt. Waid – Gartenbau – iga/egapark. Erfurt 2011, ISBN 978-3-86680-812-6. * Robert Gramsch: Erfurt - Die älteste Hochschule Deutschlands. Vom Generalstudium zur Universität. Sutton, Erfurt 2012, ISBN 978-3-9540006-2-3. * Steffen Raßloff: Geschichte der Stadt Erfurt. Erfurt 2012 (2-a eldono 2013), ISBN 978-3-9540004-4-9. * Christoph Kreutzmüller/Eckart Schörle: Stadtluft macht frei? Jüdische Gewerbebetriebe in Erfurt 1919 bis 1939. Berlin[Berlino] 2013, ISBN 978-3-942271-97-4. * Steffen Raßloff: 100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten. Mit Fotografien von Sascha Fromm. Essen 2013, ISBN 978-3-8375-0987-8. == Vidu ankaŭ == * [[Episkopujo de Erfurto]] * [[Erfurto en unu tago]] * [[Tramtransporto en Erfurto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=erfurt}} * [http://www.erfurt.de Oficialaj paĝoj de la urbo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821023946/http://www.erfurt.de/ |date=2008-08-21 }} * [http://www.stadtpanoramen.de/en/erfurt/erfurt.html turisme interesaj urbaj panoramoj de Erfurt] * [http://www.cityofshawnee.org/SisterCities/erfurt.htm retpaĝo de la partnera urbo Shawnee, Kansaso, pri Erfurto] * [http://www.myworldshots.com/Germany/Erfurt fotaro en la retejo ''World Shots''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930001525/http://www.myworldshots.com/Germany/Erfurt |date=2012-09-30 }} [[dosiero:Erfurt Panorama vom Ega-Turm.jpg|775ra|centre]] {{Urboj en Germanio}} {{ADLS|2014|20}} <!-- kaj de semajno 21 --> {{Elstara|2014|03|04}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Erfurto| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Turingio]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] sutahvfrccfvo0xdgwwzg2iek966uof 0 1225 9474996 9467277 2026-09-13T23:09:33Z ThomasPusch 1869 9474996 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|literaturo|2012}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Environments-15-Ishtar-dragons.png|eta|[[Drako (mitologio)|Drakoj]] ofte estas parto de fantastaj rakontoj.]] '''Fantasto''' (de la angla ''fantasy'' — fantazio) aŭ '''magifikcio''' estas literatura ĝenro, en kies verkoj ĉefan rolon ludas supernaturaj estaĵoj, magiaĵoj <abbr>k.s.,</abbr> kiuj ĉefe uzas magion kaj aliajn supernaturajn fenomenojn por intrigo, temo. Ĝi havas profundajn radikojn en la [[historio]]. Jam la unua konata verko literatura de l' mondo, la antikva [[Epopeo de Gilgameŝ]] entenis tipajn trajtojn kaj erojn fantastajn: * Superhomaj estuloj kaj potencoj ([[dioj]] ks.) * Regnoj ne troveblaj en la fizika mondo nia * Estuloj ne troveblaj ĉi-tere * Rompoj kun ĉiutaga [[logiko]] * [[Magio]] Multas la similecoj al [[fabelo]], sed male al tiuj, fantasta literaturo povas ŝajnigi okupi historian/geografian [[Realo|realon]]: "En la 3-a jaro de la unua regno de la reĝino de Akad..." (Fabelece: "Iam estis reĝino en lando trans 3 maroj kaj 7 riveroj...") Krome, dum multaj fabeloj ŝercemaj finiĝas per agnosko de mensoginteco ("...sed tion observis nur eta kato kiu kuŝis en la kanono kaj estis forpafita tien ĉi." ks.) en fantasto gravegas la '''ena vero''': La leganto/aŭskultanto kredu kion ŝi aŭ li legas/aŭskultas. Tiurilate, fantasto fakte pli similas al [[realisma literaturo]], en siaj detaleco kaj esprimpovo. Ja apenaŭ ekzistas limoj por aferoj priskribeblaj de fantasta aŭtoro - ŝi aŭ li trovas sin en ambaŭ mondoj de fabelo kaj realo (bona ekzemplo estus la verkoj pri [[Harry Potter]] fare de [[J. K. Rowling]]: la rakonto okazas kaj en aktuala [[Anglio]] kaj en magia mondo). Oni ankaŭ ne konfuzu kun [[sciencfikcio]] kiu alstrebas ian ĉi-mondecan logikon. == Historio de fantasto == Dum la tuta evoluo de la moderna [[homo]] oni ŝatis kaj rakontadis fantastecaĵojn, ĉu ĉirkaŭ la fajro post ĉasado, ĉu kiel parto de religia instruo, ĉu kiel [[mito]]j klarigantaj la kialojn de strangaĵoj en la naturo kaj homa vivo. Fruaj tekstoj parte aŭ partege fantastaj inkluzivas la jam menciitan [[Epopeo de Gilgameŝ]] kaj la verkaron de [[Homero]]. Dum [[Mezepoko]] fantasto floris en [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] kun gravaj verkoj kiel la rakontaro pri [[Reĝo Arturo]] kaj la japanaj rakontoj pri [[Princo Genji]]. Sian unuan "alt-literaturiĝon" ĝi akiris dum la [[romantismo]] danke al interalie la kolektitaj fabeloj de la [[Fratoj Grimm]]. Plej elstaraj el la germanaj fantast-skribemuloj estis [[E. T. A. Hoffmann]] kaj [[Ludwig Tieck]]. Laŭ ekspertoj la unua "pura" (ekster ĉi mondo) romano fantasta estas ''The Wood Beyond the World'' ("La pretermonda arbaro") fare de anglo [[William Morris]] en la [[19-a jarcento]]. En [[1954]] la aperigo de [[La Mastro de la Ringoj]] fare de [[Tolkien]] iniciatis novan epokon kaj revigligon pri la ĝenerala intereso por tiu ĉi antikva literaturaĵo. Miloj da malbonkvalitaj imitoj de lia verkaro aperadis ĝis nun, plejparte de usonaj aŭtoroj. Tamen brilas kelkaj esceptoj, ekzemple la verkaro de [[Ursula K. Le Guin]]. Fantasto neniam vere akceptiĝis ĉe literatur-kleruloj, kiuj ŝajne preferas [[realismo]]n. Ekzemple, kelkaj fantastaj rakontoj tre similas al tiuj de [[Kafka]], sed ĉar tiu lasta priskribas medion en reala [[Ĉeĥio]] li estas alten-laŭdata, dum la fantastaĵoj neglektatas. Tamen per la populariĝo de [[Tolkien]] daŭre kreskadas la respekto por ĉi tia literaturo. == Literaturaj trajtoj == Fantasto estas ĉefe karakterizita per intrigo kiu okazas tute aŭ parte en fikcia mondo. Magiaj kaj fikciaj estaĵoj estas ofte uzataj. Ankaŭ, ofte la mondo en kiu la intrigo okazas estas en periodo simila al la Mezepoko, kiu inkludas reĝojn kaj kavalirojn, kastelojn kaj fortikaĵojn, kaj la armiloj inkludas kirasajn vestaĵojn, glavojn kaj arkojn kaj sagojn. Alia karakterizaĵo kiun ĉi tiu tipo kaj aliaj tipoj havas komunan estas la lukto inter bono kaj malbono. La intrigo temigas, pli ol unufoje, la fortojn de la bono, dum la malbono ofte estas priskribita, foje, kiel eterna malamiko, ekstreme potenca kaj terura. La fantaziaj rakontoj malofte temigas realisman priskribon de ĉiutaga vivo en la fantazimondoj, ĉar ili kutime funkcias nur kiel fono por rakonto kiu estas baze [[aventurrakonto]]. Ofte la herooj, kiuj reprezentas la bonulojn, eniras en aventuron sen iu reala intenco; En multaj kazoj la elekto ne estas en iliaj manoj, ĉar ili jam estis elektitaj de iu pli alta potenco sed estas tempoj kiam la herooj iras en aventuron laŭvole. Multaj fojoj, la fantazia rakonto povas esti vidita kiel alegorioj pri tio, kio okazas en nia propra mondo. Ekzemple, la libroj [[Discworld]] de [[Terry Pratchett]] estas klare [[satiro]] de nia socio tiom multe kiom ili estas satiro de la fantazia ĝenro mem. Aliflanke, foje la serĉo de kvitancoj povas esti malĝusta aŭ polemika. Ekzemple, [[J.R.R. Tolkien]] forte kontraŭbatalis provojn vidi " La Mastro de l' Ringoj " kiel [[alegorio]] por la [[Dua Mondmilito]]. == Ĝeneralaj trajtoj de agadoj en fantazimondoj == Estas pluraj punktoj, kiuj tendencas karakterizi fantaziajn mondojn de malsamaj kreintoj, kvankam ne necesas, ke ili estos aplikitaj en ĉiu fantazia laboro. Kelkaj tiaj punktoj estos klarigitaj sube. === Magio === En la plej multaj fantaziaj mondoj ekzistas iu formo de ekzisto de magio. La formo, distribuo, origino kaj funkcio de magio ŝanĝiĝas de mondo al mondo. En kelkaj mondoj, magio estas parto de la realisma infrastrukturo kaj estas bazŝtono en la maniero kiel la mondo funkcias, en aliaj magio estas utiligita pli kiel "riskagaĵo-ilo". En la plej multaj el la mondoj kie magio ekzistas, ekzistas ankaŭ homoj kiuj povas uzi magion por siaj propraj celoj, tiuj estas kutime nomitaj magiistoj aŭ sorĉistoj. Foje, la aŭtoroj elektas pliajn nomojn por ĉi tiuj homoj; Unu el la elstaraj ekzemploj estas la Aes Sedai en la seriaĵo "La Rado de Tempo" ([[Angle|angle:]] "Wheel of Time"). === Estaĵoj kaj Rasoj === En fantasto estas kutime (sed ne ĉiam) inteligentaj estaĵoj kaj malsamaj rasoj krom homoj. Oftaj inkludas [[Elfo|elfojn]], [[Nano|nanojn]], [[Drako (mitologio)|drakojn]], [[Giganto (mitologio)|gigantojn]], [[Centaŭro|centaŭrojn]], [[Demono|demonojn]], [[Feo|feojn]] kaj parolantajn arbojn. Apud ili estas kutime ankaŭ duoninteligentaj (al ia grado aŭ alia) kaj malbonaj estaĵoj kiel [[Trolo (mitologio)|troloj]], [[Orko|orkoj]], [[Koboldo|koboldoj]] kaj potencaj malmortuloj. Sufiĉe ofte, la rolo de la intelektaj rasoj ŝanĝiĝas de verko al verko. En kelkaj el la verkoj, la verkintoj aldonas "siajn proprajn" inteligentajn rasojn, kiel ekzemple la Molpa, la kirasaj ursoj, kaj la Gleevesps kiuj aperas en la [[Liaj Mallumaj Materialoj|''Liaj Mallumaj Materialoj'']] trilogio. Krom aliaj rasoj kaj inteligentaj estaĵoj, en multaj fantaziaj verkoj vi povas trovi referencojn al mitologiaj estaĵoj kaj monstroj aŭ tiuj elpensitaj de la aŭtoro, kiel gigantaj versioj de konataj bestoj, [[Hibrido|hibridoj]] inter pluraj specioj (kiel la [[ĥimero]] aŭ la [[grifo]]), monstroj kun magiaj potencoj (la [[Hidro (mitologio)|hidro]] aŭ la [[Bazilisko (mitologio)|Bazilisko]] ekzemple) kaj flugantaj mamuloj ([[Pegazo (mitologio)|pegazo]], [[grifo]]) sed estas kelkaj kiuj ne estas tiele. Multaj el ĉi tiuj estaĵoj estas prenitaj de malsamaj mitologioj. Kiel ekzemplo de estaĵoj inventitaj de la aŭtoro, oni povas preni la ''[[Dementor]]'' el la serio [[Harry Potter|''Harry Potter'']]. Raso precipe rilata al la genro estas la drakoj, kiuj ofte estas priskribitaj kiel tre inteligentaj, magiaj kaj potencaj estaĵoj. Dum en la plej multaj el la verkoj la drako estas kruela kaj terura monstro, en kelkaj el ili ekzistas ankaŭ bonaj drakoj kiuj helpas la fortojn de bono kaj kontraŭbatalas la malbonajn drakojn. === Dioj kaj Superaj Estaĵoj === En certaj rakontoj, ekzistas potencaj fortoj kaj senmortaj en la fantasta mondo, la plej forta el ĉiuj vivantaj estaĵoj sur la [[tero]]. Kelkaj el ili estas perfortaj. En kelkaj el la verkoj tiuj dioj estas adoritaj fare de parokanaro kaj komunumo de pastroj kiuj faras miraklojn en sia nomo. Plej ofte, ĉi tiuj estaĵoj estas uzataj kiel mova forto en la intrigo de la rakonto aŭ kiel klarigo por la magio en la mondo kaj la graco kiu falas sur la herooj kaj helpas ilin en ilia misio aŭ kiel realaj roluloj. === Malmoreteco === En multaj fantastaj verkoj, [[morto]] ne estas fina halto de [[vivo]]. Multaj legendoj centras ĉirkaŭ la rakonto de estaĵoj kiuj revenis el la mortintoj en meza stato de malmorteco kaj revenis por plagi la vivantojn. La malmortuloj en fantazia literaturo ŝanceliĝas de estaĵoj kiuj konservis siajn mensojn kaj korpojn kiel ekzemple [[Vampiro|vampiroj]], tiuj kiuj konservis nur siajn animojn kiel ekzemple fantomoj kaj [[Golemo|golemoj]], ĝis putrantaj sed viglaj [[Kadavro|kadavroj]] al kiuj mankas inteligenteco aŭ karaktero kiel ekzemple [[Zombio|zombioj]] kaj [[Skeleto|skeletoj]] kiuj estas funkciigitaj kiel murdemaj [[Marioneto|marionetoj]] kontrolataj de pli malhelaj fortoj, aŭ kiuj agas memstare kaj atakas vivantajn estaĵojn pere de siaj sendistingaj bestaj instinktoj. === Aliro al teknologio === Kelkaj el la fantaziverkoj okazas en nia mondo aŭ similaj mondoj kaj enhavas referencojn al moderna teknologio, kiel ekzemple la verkoj de [[Neil Gaiman]] kiuj plejparte okazas en nia mondo kaj la nuntempo, lia [[Liaj Mallumaj Materialoj|''Liaj Mallumaj Materialoj'']] trilogio kiu okazas parte en nia mondo ( sed ankaŭ en mondo kie alternativa teknologio estas prezentita) kaj la [[Artemis Fowl|''Artemis Fowl'']] serio de libroj. Aliflanke, en multaj fantaziaj verkoj estas konstruitaj fantastaj mondoj, en kiuj ne ekzistas altnivela teĥnologio, foje eĉ male: plejmulto de la mondoj estas en evolufazo, kiu similas al tiu de la Mezepoko (kvankam ekzistas mondoj, kiuj estas surbaze de pli fruaj periodoj). Tiaj mondoj foje ekzistas dum dekoj da miloj da jaroj. En verkoj, kies intrigo okazas en mondoj de ĉi tiu tipo, la aŭtoroj uzas kelkajn metodojn por klarigi la mankon de teĥnologia evoluo: ekzemple, la falo de progresinta kulturo, tutmonda [[katastrofo]], kiu rezultigis [[ĥaoson]], dependeco de magio, kiu eliminas la bezonon de teĥnologio aŭ [[Konservativismo|konservativa]] registaro, kiu diktas mankon de teĥnologia evoluo (kiel en [[Historio de Japanio|feŭda Japanio]]). Krome, ekzistas ankaŭ fantaziaj mondoj, kiuj asimilas kvazaŭmodernan teĥnologion, foje influite de [[Vaporpunko|vaporpunka]] literaturo. == Fantasto kaj Esperanto == Eble pro la "sciencfikcieco" de la Esperanto-movado ("fina venko" ktp.), kaj manko de inspiriga prahistorio, fantaziemaj aŭtoroj de [[Esperanto]] plejofte preferis [[sciencfikcio]]n. Tamen aperis kelkaj noveloj en la [[Sferoj]]-serio de [[Grupo Nifo]]. Ankaŭ kelkaj el la rakontoj de [[István Nemere]] havas fantastajn erojn. Menciinda estas la [[Poemo de Utnoa]] - bonkvalita [[epopeo]] fare de [[Abel Montagut]], kvankam multaj trajtoj (teknikaĵoj, teknikmonda logiko) apartenigas ĝin al [[sciencfantasto]]. Ne sciencfikcia, sed plene en la fantasta ĝenro, estas la longa rakonto ''[[La spegulo de Velodajo]]'' (1990) de [[Giorgio Silfer]]. == Subĝenroj kaj similaĵoj == {{Vidu ankaŭ|Fabelo|Mito}} Kie fantasto kunmerĝiĝas kun [[sciencfikcio]] la rezulto estas [[sciencfantasto]]. Rilata ĝenro estas [[intelekta sensencaĵo]]. Fantasto kaj realo miksiĝas ĉe Sudamerikaj aŭtoroj de [[magia realismo]]. Multaj sekcioj de fantazia literaturo povas esti transformitaj en ĝenrojn laŭ sia stilo, intrigo, kaj la fontoj de kiuj ili estas inspiritaj. Unu klara dividado baziĝas sur la rilato de la mondo utiligita kiel la fono de la fantazirakonto al nia propra mondo. === Mondo kiu staras memstare === En fantaziaj libroj de ĉi tiu ĝenro, la fantazia mondo estas prezentita sen ajna referenco al la Tero, kaj la intrigo rondiras ĉirkaŭ roluloj kiuj estas naskita en tiu mondo. Estas multaj diversaj libroj kiuj apartenas al ĉi tiu ĝenro. Unue kaj ĉefe kronologie, La Mastro de l' Ringoj kaj la aliaj skribaĵoj de J.R.R. Tolkien, kiuj okazas en Mez-Tero, kiu estas en malproksima kaj imaga mondo, konata kiel Tolkien's Legendarium. Inter tiuj libroj ni povas mencii ankaŭ la serion A Song of Fire and Ice de George R. R. Martin, la Discworld serio de Terry Pratchett kaj la Trilogioj de Robin Hobb kiuj vidas en la distanco kaj magiajn ŝipojn. === Paralela mondo al nia mondo === En ĉi tiuj libroj, la intrigo estas kutime prezentita per roluloj kiuj venis de nia mondo kaj per ili ni estas prezentitaj al la nova mondo, kvankam foje roluloj de alia mondo kiuj vizitas nian mondon estas en la centro de la intrigo. Kiel ekzemploj de la unua tipo, la libroserio The Chronicles of Narnia de K.S. Louis kaj la verko [[La senĉesa rakonto|''La senĉesa rakonto'']] de [[Michael Ende]]. Kiel ekzemploj de la dua tipo, oni povas citi la Dark Materials -trilogion de Philip Pullman kaj la Amber seriojn de Roger Zillazny. === Kaŝita mondo en nia mondo === En ĉi tiuj verkoj, la fono estas nia propra mondo, sed fantastaj aspektoj de ĝi estas malkaŝitaj al la legantoj, kiuj ofte kunekzistas kun la konata realo. En tiuj verkoj aparte, la teknologio de nia tempo estas reflektita, kun precipe elstara ekzemplo estas la [[Artemis Fowl|''Artemis Fowl'']] serio de libroj de [[Owen Colfer]]. Inter la verkoj apartenantaj al ĉi tiu ĝenro, ni povas mencii ankaŭ la librojn de Harry Potter, la librojn de [[Percy Jackson kaj la Olimpanoj|Percy Jackson]] kaj la librojn de [[Neil Gaiman]] : " Nevermore ", " American Gods " kaj " Good News " (kunlabore kun [[Terry Pratchett]]). La ĝenro ankaŭ akiris grandan televidsukceson kun la serio [[Buffy the Vampire Slayer|Buffy the Vampire Slayer.]] Multaj verkoj de ĉi tiu stilo apartenas al la urba fantazia subĝenro, kiu okazas nuntempe, kiam la plej granda parto de la intrigo okazas en urba medio. Ekzemplo de tio troveblas en la Dresdena serio de kazoj de la verkisto [[Jim Butcher]]. Mitologio kaj infanaj fabeloj ankaŭ povas esti viditaj kiel parto de ĉi tiu ĝenro, kvankam ili havas klarajn trajtojn kiuj distingas ilin de aliaj fantaziaj rakontoj. === Nia mondo kun fantazia turno === En ĉi tiuj rakontoj, la fono de la okazo estas nia mondo, iam aŭ alia, kie la kazoj de supernaturaj fenomenoj estas tiel maloftaj ke ili estas konsideritaj onidiroj kaj legendoj. En ĉi tiuj rakontoj, la heroo - kiu ofte estas skeptikulo kiu kredas je la potenco de racio kaj dubas la rakontojn de demonoj - esploras misteran fenomenon kaj lernas ke tiuj popolaj legendoj kaj superstiĉoj ja enhavas grajnon de vero. En multaj el tiuj rakontoj la supernatura fenomeno estas malmorta, monstro aŭ alia legenda figuro. Multaj verkoj de ĉi tiu ĝenro estas hororaj rakontoj kaj hororaj filmoj. Ekzemploj: [[Sleepy Hollow]] (la rakonto de la Senkapa Rajdanto), la filmo " La Fratoj Grimm - nur por plenkreskuloj ", la filmo ''The Demon Slayers'' kaj la serio "Magiistoj" de [[Lev Grossman]]. == Verkistoj de fantasto == * [[Serge Brussolo]] * [[Lyon Sprague de Camp|L. Sprague De Camp]] * [[Stephen Donaldson]] * [[Lord Dunsany]] * [[E. T. A. Hoffmann]] * [[Homero]] * [[Ursula K. Le Guin]] * [[C. S. Lewis]] * [[George MacDonald]] * [[George R. R. Martin]] * [[Murasaki]] * [[Terry Pratchett]] * [[Fletcher Pratt]] * [[Anne Rice]] * [[J. K. Rowling]] * [[Ludwig Tieck]] * [[J.R.R. Tolkien]] * [[Jack Vance]] * [[T. H. White]] == Fantastaj filmoj == Ekzemplaj filmoj: * [[La Mastro de l' Ringoj]] * [[Harry Potter-filmoj]] == Esperantaj tradukaĵoj == * [http://esperanto.us/index.html#Mazirien_la_Magiisto Mazirien la Magiisto] Enhavanta ses sinsekvajn novelojn verkitajn de Jack Vance * [http://esperanto.us/index.html#Kugel_de_Almerio Kugel de Almerio] Enhavanta du novelojn: Liejn la Vojiranto, kaj La Sakpleno da Sonĝoj. * [[Zuska Stožická]]. Ĝis tien / Až tam. [[Martin]]: [[Espero (eldonejo)|Espero]], 2016. 211 p. ISBN 978-80-89366-637 == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Fantasy|ReVo=fantast}} * [[Rolludoj]] * [[Fikcio]] * [[Mitologio]] [[Kategorio:Fantasto| ]] fpn4wpb8ste1kwpkrjrpmjucmmuy11f 0 1344 9475000 9276263 2026-09-13T23:14:44Z ThomasPusch 1869 9475000 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj| temo = religio|dato = 2012}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Gnostikismo''' aŭ gnozismo estas formo de [[religio]] kiu floris dum la [[2-a jarcento|2-a]] kaj [[3-a jarcento|3-a]] jarcentoj<ref>https://www.fringepop321.com/history-of-gnosticism.htm</ref>. Ĝi eble devenis de [[grekoj|grekaj]] interpretoj de [[Orientaj religioj|orienta religio]]. Estis multaj specoj kaj subspecoj de gnostikismo – [[judismo|juda]], [[kristanismo|kristana]], [[Zaratuŝtrismo|zoroastria]], [[Idolkulto|idolkulta]] ktp – sed el la multaj specoj, la plej forta kaj furora klare estis la [[kristana gnostikismo]] de [[Valentino (filozofo)|Valentino]] (la [[2-a jarcento]]), [[Aleksandrio|aleksandriano]] kiu preskaŭ fariĝis la [[papo]] ĉirkaŭ [[140]]. Ĉi tie temas ĉefe pri ĉi tiu speco. (Alia ĉefa formo de kristana gnostikismo estis tiu de [[Marciono]]). Gnostikismo estis la unua granda herezo de [[kristanismo]]. Se [[katolikismo]] estis la juda, proletara interpreto de kristanismo, gnostikismo estis la greka, burĝa interpreto. Iasence, ĝi estis '''platonista interpreto de kristanismo:''' Al katolikoj, ĝi ŝajnis kristana [[herezo]], dum al platonistoj, ĝi ŝajnis duon-bakita [[platonismo]] kun arogantaj [[Mito|mitoj]] enmiksitaj. (Notu bone: en tiu tempo, katolikismo kaj [[ortodoksismo]] estis unu eklezio, ne skisminte ĝis la [[11-a jarcento]] (vidu [[Orienta skismo]])). Gnostikismo instruis ke la materia mondo estas malbona, tial ankaŭ ĝia kreinto, la dio de [[Moseo]], la [[Demiurgo]], estas malbona. Sed [[Jesuo Kristo]] estis sendita de la vera, bona Dio, la nekonata [[Dio Patro|Patro]], por instrui doktrinon sekretan. Sed ĉar la materia mondo estas malbona, Jesuo klare ne estis homo, sed nur ŝajnis homo, kaj nur ŝajnis morti sur la [[kruco]]. Tial Jesuo ne savas per sia morto, sed per sia sekreta doktrino, la '''gnozo''' (greke, ''gnosis''). Gnostikismo floris tra la [[Romia Imperio|romia imperio]], kaj precipe en [[Egipto]] kaj estis simila al aliaj [[Misterecaj religioj|misteraj kultoj]] de la tempo kaj iafoje estis instruita de [[Magiisto|magiistoj]]. [[Sankta Ireneo]] de la [[2-a jarcento]] estis la ĉefa kaj la plej fama batalinto kontraŭ la herezo, sed eĉ [[Origeno]] en la [[3-a jarcento]] devis batali kontraŭ ideojn gnostikajn. La biblioteko de [[Nag-Hamado]], eltrovita en [[1945]] en la [[dezerto de Egipto]], estas gnostika kaj enhavas multe de la sekreta doktrino de Jesuo. Antaŭ 1945, Ireneo estis nia ĉefa fonto pri gnostikismo, sed nun la ĉefa fonto estas la biblioteko de Nag-Hamado. == Doktrino == Ni vivas en [[mondo]] plena de sufero, [[mondo]] klare difekta kaj [[Absurdo|absurda]]. Sed interne de ni homoj estas io multe pli alta ol la mondo, io kio devenas de loko nemonda kaj nekonata, kio revokas nin en voĉo kvieta, apenaŭ aŭdebla. La io estas semo dia, estas nia vera naturo, nia [[spirito]]. Ĝi devenas de la vera [[Dio]], do ĝi estas vera kaj perfekta. Ĉio alia — la [[mondo]], la [[korpo]], eĉ la [[animo]] kaj [[moralo]] —, estas trompaĵoj, estas la kaduka, malsana, trista kreo de dio pretenda, '''la [[Demiurgo]]'''. La Demiurgo estas la Kreinto de nia mondo, estas la dio de [[judismo]], de katolikismo, de [[islamo]], de moralordonoj, sed li ne estas la vera Dio. La mondo kiun li kreis estas difekta kaj plena de sufero, ĉar li ne estas la vera Dio, sed dio pretenda kiu fuŝis la laboron. Li kulpigas nin, la malobeon de [[Adamo]], la [[Originala peko|originalan pekon]], sed ĉi ĉio estas granda [[mensogo]]. En la [[Ĝardeno de Edeno]], nur la [[serpento]] diris la [[vero]]n. La serpento ne estis [[Satano]], la [[diablo]], kiel diras la Demiurgo, sed Sendito de Lumo, sendito de la vera Dio, kiu volas liberigi nin per la vera scio per la '''[[gnozo]]'''. La vera Dio sendis aliajn Senditojn de Lumo: [[Seth]], [[Jesuo]], [[Manikeo]]. Ili venis por liberigi nin de la mensogoj de la Demiurgo, de la malliberejo de [[karno]] kaj [[tero]]. Sed se ni kredas la mensogojn kaj forgesas nian veran devenon, tiam morto ne liberigos nin kaj ni ne vidos Dion. La granda problemo de homo estas tia [[forgeso]], tia nescio. Laŭ la Demiurgo la granda problemo de homo estas [[peko]], do li sendis [[Moseo]]n kaj la [[Dekologo]]n. Do la katolikoj kredas ke Jesuo venis por morti por niaj pekoj. Sed ĉi ĉio estas mensogo. Jesuo ne venis por liberigi nin de peko, sed de nescio kaj [[iluzio]]. Li ne portis [[pardono]]n por peko, sed la veron, la gnozon. La kerno de la katolika [[evangelio]] estas la morto de Jesuo sur la [[kruco]], sed la kerno de la gnostika [[la evangelio de Tomaso|evangelio de Tomaso]] estas la sekretaj diroj de Jesuo. === Homo === '''[[Homo]]''' estas estaĵo triparta: '''spirito, animo''' kaj '''karno'''. La spirito devenas de la vera Dio, sed estas malliberigita en la karno, kiu estis kreita de la Demiurgo. La animo devenas de '''[[Aĥamoth]]''', la patrino de la Demiurgo. Ĉar homo estas triparta, estas tri grandaj klasoj de homoj laŭ la parto kiu precipas en ĉiu: * '''spiritanoj''' (greke, ''pneŭmatikoj'') estas gvidataj de la spirito, de la parto deveninta de Dio, ĉar ili posedas la veran scion, la gnozon. Ekzemplo: la gnostikoj mem. Post morto ili vidos Dion kaj loĝos kun li, ĉiu kun sia [[anĝelo]]. * '''animanoj''' (greke, ''psyĥikoj'') estas gvidataj de la animo, la parto de la Demiurgo, kiu donas al la karno vivon animalan. Ili emfazas moralordonojn kaj erare servas la Demiurgon kiel Dio. Religiaj kaj piaj. Ekzemploj: religiaj judoj, katolikoj, islamanoj, protestantoj ktp. Post morto, ili loĝos kun la Demiurgo. * '''karnanoj''' (greke, ''hylikoj'') vivas tute en la mondo kaj eĉ ne levas la okulojn al la Demiurgo. Ili, gvidate de la karno, serĉas korpan plezuron, [[mono]]n, [[honoro]]n, la bonan estimon de aliaj, kaj aliajn materiajn valorojn. Ili ekzistas nur en materia mondo kaj havas nek spiriton, nek animon. Post morto ili malaperos, kiel ĉiuj materiaj estaĵoj. === Monda sistemo === La mondo konsistas el du partoj: la [[Kenomo]] (greke ''kenoma'', "malpleneco"), nia mondo de [[fenomeno]], kaj la [[Pleromo]] (greke, ''πλήρωμα'', "pleneco"), platonisma mondo de ideoj. La vera Dio, la nekonata Patro, loĝas en la '''Pleromo''' kune kun la tridek '''[[aeono]]j''', la eternuloj, la [[Ideo|ideoj]]: [[Vorto]], [[Menso]], [[Penso]], [[Vero]], [[Fido]], [[Espero]], [[Amo]], [[Vivo]], [[Plezuro]], [[Eklezio]], [[Homo]], [[Saĝo]], [[Kristo]], [[Sankta Spirito]] ktp. La aeonoj estas seksaĵoj kiuj kuniĝis por naski aliajn aeonojn en genealogio longa. La vera Dio, ankaŭ nomata Bythos (greke ''Βυθος'', "la Profundeco") ne kreis la unuajn aeonojn, sed ili emanas el li. === Aeonoj === Laŭ la sistemo de [[Valentino]], kiun ni scias plejparte per kritikmoj de liaj oponantoj (aparte la libro de [[Tertuliano]] ''"Adversus Valentinianos"'', ''Kontraŭ Valentinanoj''), entute ekzistas 30 aeonoj. [[Dosiero:Aeons.png|eta|[[Skemo]] de Aeonoj (necesas esperantigi)]] Unuaj ok aeonoj (4 generacioj) nomiĝas ''Ogdoad'' (la Okopo): * Unua generacio: ** ''Bythos'' (La Profundeco) kaj ''Sige'' (Silento) * Dua generacio: ** ''Caen'' (Potenco) kaj ''Akhana'' (Amo) * Tria generacio, emanata el Caen kaj Akhana: ** ''Nous'' (Menso) kaj ''Aletheia'' (Vero) * Kvara generacio, emanata el Nous kaj Aletheia: ** ''Sermo'' (Vorto) kaj ''Vita'' (Vivo) * Kvina generacio, emanata el Sermo kaj Vita: ** ''Anthropos'' (Homo) kaj ''Ecclesia'' (Eklezio) De ili devenas ''Decad'' (la Dekopo) kaj ''Dodecad'' (la Dudekopo), la Sesa generacio: * ''Decad'', emanata el Sermo and Vita,: ** ''Bythios'' (La Profunda) kaj ''Mixis'' (La Miksa) ** ''Ageratos'' (La Eterne Juna) kaj ''Henosis'' (Unio) ** ''Autophyes'' (Esenca Naturo) kaj ''Hedone'' (Pleazuro) ** ''Acinetos'' (Nemovebla) kaj ''Syncrasis'' (Kunmikso) ** ''Monogenes'' (Monogena) kaj ''Macaria'' (Feliĉo) * ''Dodecad'', emanata el Anthropos kaj Ecclesia: ** ''Paracletus'' (Komfortulo) kaj ''Pistis'' (Kredo) ** ''Patricas'' (Patra) kaj ''Elpis'' (Espero) ** ''Metricos'' (Patrina) kaj ''Agape'' (Amoro) ** ''Ainos'' (Preĝo) kaj ''Synesis'' (Intelekto) ** ''Ecclesiasticus'' (Ekleziido) kaj ''Macariotes'' (Beneco) ** ''Theletus'' (Perfekto) kaj ''Sophia'' (Saĝo) La [[tento]] kaj [[pasiono]] de la plej juna kaj malalta Aeono, Sofia, kreis la [[kenomo]]n. === Kenomo === En la '''Kenomo''' estas la ok niveloj de la [[ĉielo]]j, '''Aĥamoth''', kiu loĝas en la oka ĉielo, kaj ŝia filo, la '''Demiurgo''', kiu loĝas en la sepa ĉielo. La Demiurgo ne scias pri la pli altaj niveloj kaj ĝiaj loĝantoj, nek eĉ pri sia patrino. Li kreis la subĉielan mondon, kie ni loĝas. Niaj spiritoj estas diaj semoj malliberigitaj en lia difekta mondo. === Arĥonoj === En malfruaj variantoj de Gnostikismo vaste uzatis termino ''Arĥono'' (Archon), kiu signifis servistojn de Demiurgo. Laŭ Orfika Gnostikismo, ekzistas sep arĥonoj. La unua, Jaldabaof (Iadabaoth aŭ Ialdabaoth) kreis na aliaj ses: Jao (Iao), Savaof (Sabaoth), Adonaj (Adonaios), Elaj (Elaios), Astafan (Astaphanos) kaj Horaj (Horaios) (Kiel preskaŭ ĉio kion ni scias pri antikva gnostikismo, tion mi scias de kritikaj libroj. La informo devebas de libro ''Contra Celsum'' far [[Origeno]], VI.31). Jaldabaof havas kapon de [[leo]], same kiel [[Kronos]] (Chronos) aŭ [[Vedoj|Veda]] [[Narasimha]], formo de [[Viŝnu]]. === Sendintoj de Lumo === [[Kristo]] estis ne Dio, sed Sendito de Lumo kiu alvenis al tero kiel homo. Lia korpo kaj suferado sur la kruco estis ŝajna, ne vera. [[Jesuo Kristo]] ne mortis por niaj pekoj, sed por transdoni al ni la sekretan doktrinon, la gnozon. === Sakramento === Ili ŝajne praktikis bapton kaj ian eŭkaristion. Estis ritoj por edziĝo kaj morto. Ili sanigas per formulo por elpeli [[demonoj]]n. Ili kantis kaj himnis kaj preĝis. <cite>La Kantaro de Salomono</cite> estis himnaro gnostika. === Moralo === [[Moralo]] ne estas por la spiritanoj, sed por la pli malfortaj animanoj. La granda problemo de homo ne estas peko sed nescio kaj iluzio, do al multaj gnostikoj moralo ne gravas. Tial ili vivis tute libere kaj senmorale kaj (al la katolikoj kaj platonistoj) skandale. Ambaŭ la katolika Ireneo kaj la novplatonisma [[Plotino]] raportis pri la malmoralo de la gnostikoj. Sed aliflanke, laŭ gnostikismo la mondo kaj la karno, kiel kreitaĵoj de la Demiurgo, estas nature malbona kaj evitinda. Tial aliaj gnostikoj vivis severe kaj evitis karnan plezuron. La biblioteko de Nag-Hamado, kaŝita de monaĥo en kaverno en la jarcento IV, raportis pri gnostikismo pli severa kaj ne menciis pri malmoralo inter la gnostikoj. === Organizo === Ne estis iu ajn centrigita eklezio aŭ normaj skriboj, kiel en katolikismo, sed plurforma florado de [[sekto]]j, skriboj kaj skoloj de inventemaj instruistoj. La ero de organizo estis la instruisto (ekzemple, [[Valenteno (gnostikisto)|Valenteno]]) kaj siaj studentoj. Gnostikoj kritikis la [[episkopo]]jn kaj [[diakono]]jn de la katolika eklezio kiel "malsekaj kanaloj" (<cite>Apokrifo de Petro, 79.22-80.7</cite>). == Historio == === 30 === Laŭ la kredintoj mem, la origino de gnostikismo estis en la sekretaj instruoj de Jesuo Kristo. Laŭ la katolikoj de la jarcento II, gnostikismo devenis de la instruo de Simono, la magiisto menciita en la libro <cite>Agoj</cite>. [[La evangelio de Tomaso]] eble estis verkita en la jarcento I. Studo de la biblioteko de Nag-Hamado montras, ke gnostikismo kreskis ne el la sama radiko kiel katolikismo, sed paralele en la sama loko kaj tempo. === 100 === La plej frua, certa atesto pri gnostikismo estas de la [[2-a jarcento]] en la skriboj de [[Sankta Ireneo]] en la tempo de [[Valenteno]]. '''Valenteno''' estis la plej granda instruisto de gnostikismo kaj preskaŭ fariĝis la [[papo]] '''ĉ. [[140]]'''. Liaj doktrinoj estis plue disvolvigitaj de [[Ptolemeo]], [[Herakleo]], [[Teodoto]], [[Marko]], [[Aksioniko de Antioĥio]] kaj [[Kandido de Ateno]]. Ptolemeo kaj Herakleo verkis iujn el la plej fruaj komentarioj pri la [[evangelio de Johano]]. Aldone al <cite>Johano</cite> la gnostikoj estis interesitaj de <cite>Genezo</cite> kaj la [[leteroj de Paŭlo]]. Ili ankaŭ havis siajn skribojn proprajn, ekzemple la evangelioj de [[Tomaso]] kaj [[Filipo]], la [[agoj de Petro]], la [[apokrifo]] de [[Jakobo]], ktp. [[Ireneo]], [[Justino Martiro]], [[Hipolito]], [[Tertuliano]], [[Origeno]], [[Klemento de Aleksandrio]], [[Krizostomo]] kaj [[Aŭgusteno]] batalis kontraŭ gnostikismo. Gnostikismo influis katolikismon per '''[[Klemento de Aleksandrio]]''' kaj eble per ĝiaj ritoj. Klemento mem citis [[la evangelio de Tomaso|la evangelion de Tomaso]]. === 200 === '''En la jarcento III''' gnostikismo estis '''multe pli furora ol katolikismo:''' ekzemple, la greka filozofo Plotino, kiu loĝis en Aleksandrio kaj [[Romo]] kaj eble estis la plej bona pensinto de sia tago, konis gnostikismon, sed ne katolikismon. Spite de tio, post unu jarcento katolikismo venkis. Laŭ '''Elaine Pagels''', usona [[profesoro]] de [[Universitato Princeton]], gnostikismo perdis la darvinan lukton por travivo al katolikismo pro manko de papoj kaj martiroj: Ĉar la gnostika Jesuo ne suferis ĝis morto, neniu gnostiko volis martiri sin por la fido. Aldone, sen iu ajn plej alta aŭtoritato de dogmo, ĉiu gnostika instruisto disvastigis sian propran specon de gnostikismo, do disiginte kaj malfortiginte la fidon. Plotino, fondinto de novplatonismo, batalis kontraŭ gnostikismo en <cite>Eneadoj 2.9</cite> por ĝustigi la bedaŭrindajn erarojn de siaj eks-kristanaj disĉiploj. === 300 === En '''la jarcento IV''', post lukto kontraŭ [[arianismo]], katolikismo fariĝis la oficiala religio de la roma imperio. En '''367''', Sankta Atanazio ordonis forigi ĉiujn herezajn skribojn. Eble en respondo al la ordono, monaĥo kaŝis 13 librojn de gnostikaj skriboj en kavernon en la dezerto de Egipto. Tie ili kuŝis 16 jarcentojn, nekonataj, ĝis 1945 kiam ili estis eltrovitaj hazarde. Ili estas la libroj de '''biblioteko de Nag-Hamado'''. La disvolviĝo de monaĥismo kaj mistikismo en katolikismo faras gnostikismon multe malpli alloga. Sed baldaŭ gnostikismo forvelkis. La preĝejoj de la gnostikismo de Valentino daŭris ĝis la jarcento IV. === 400+ === [[Dosiero:Manicheans.jpg|eta|Sacerdotoj de [[Manikeismo]] skribantaj ĉe siaj tabloj, kun priskribo en la [[sogda lingvo]].]] Gnostikismo fine kunfandiĝis kun [[manikeismo]], kiu ne estis eĉ kristanismo hereza. Gnostikismo travivas al nia tempo inter la [[mandeanoj]], kiuj loĝas en suda Irako. Simpligita, katolikigita formo de gnostikismo aperis en Suda [[Francio]] en '''la jarcento XI''' kiel '''[[albiganismo]]'''. La katolika atako kontraŭ albiganismo donis al ni la [[rozario]]n, la [[Inkvizicio]]n kaj la monaĥan ordenon de la [[dominikanoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Agnostikismo]] * [[Evangelio]] * [[Ontologio]] * [[Zaratuŝtrismo]] * [[Listo de Religioj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gnostik.0ismo}} * http://www.gnosis.org <!-- _Gnostic_ Socio --> * http://www.bcrecordings.net/store {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060225184011/http://www.bcrecordings.net/store/ |date=2006-02-25 }} <!-- Antaŭ kristo _Recordings_ --> * http://www.newadvent.org/cathen/06592a.htm <!-- Katolika Enciklopedio: Gnostikismo --> * [[Wolfgang Kosack]]: ''Geschichte der Gnosis in Antike, Urchristentum und Islam.'' Texte, Bilder, Dokumente. 525 Seiten. Verlag Christoph Brunner, Basel 2014. ISBN 978-3-906206-06-6 [http://d-nb.info/1052235077] <gallery> Dosiero:Flammarion.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra|La [[_Flammarion_ _Woodcut_]] povas esti prenita al ilustri la _Gnostics_' serĉi por spiritaj mondoj per ĉirkaŭirante la _constraints_ de _materiality_. --> </gallery> {{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gnostikismo| ]] [[Kategorio:Herezo]] [[Kategorio:Ismoj]] khioiuriscomgjxii47z8hop4l1o1c9 0 1466 9474763 8412413 2026-09-13T17:39:35Z Tirolischleioans 254019 9474763 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Georgo Agrikola (humanisto)}}{{Informkesto sciencisto}} '''Georgius AGRICOLA''' aŭ '''Georg Bauer''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1494]], mortis la [[21-a de novembro|21-an de novembro]] [[1555]]) estis [[Germanio|germana]] [[kuracisto]] kaj [[sciencisto]]. Oni rigardas lin kiel la "patron de [[mineralogio]]". Lia reala nomo estis ''Georg Pawer'' aŭ ''Bauer''; konforme al la kutimoj siatempaj li uzis la latinigitan formon (''Bauer'', "kamparano") por sia scienca agado. Ekde [[1514]] Agricola studis en [[Leipzig]], poste li laboris kiel instruisto en Leipzig kaj [[Zwickau]]. Li enkondukis kelkajn novajn instrumetodojn, sed tio ne plaĉis al ĉiuj samlernejanoj. En [[1522]] li do forlasis [[Saksio]]n kaj ekvivis en [[Bologna]], [[Italio]], kie li studis lingvojn kaj medicinon. Ekde [[1524]] li laboris en [[Venecio]]. Dum sia restado en Italio li akiris profundajn sciojn ne nur pri kuracado, sed ankaŭ pri la historio de la [[medicino]], pri [[farmacio]] kaj [[mineralo]]j. En [[1526]] li revenis al sia patrujo Saksio, unue al Zwickau kaj Chemnitz. Jaron poste li eklaboris kiel urba apotekisto kaj kuracisto en Joachimsthal (nuntempe: [[Jáchymov]]). Samtempe li esploris la geologion de la regiono, kaj la renkonto kun ministoj vekis lian intereson pri [[minekspluato]] kaj metalurgio. Sed ankaŭ politikaj temoj kaptis lian atenton: Kiam [[Turkio|turkaj]] trupoj proksimiĝis al [[Vieno]] en [[1529]], li vokis ĉiujn germanajn princojn al komuna, unueca kontraŭstaro. En la jaro [[1530]] Agricola transloĝiĝis al [[Chemnitz]], kie li laboris kiel urba kuracisto kaj – ekde [[1546]] – ankaŭ kiel urbestro. Apud sia laboro li publikigis plurajn sciencajn verkojn, ekz. pri mezurunuoj en la antikveco, pri medicino, pri geologio, mineralogio kaj minekspluato. Li estis la unua kreinta la vorto [[Fosilio]]. Georgius Agricola mortis Chemnitz en 1555. == Listo de verkoj == [[Dosiero:Georg Agricola-Titelblatt.jpg|dekstra|eta|175ra]] * ''[[Bermannus sive de re metallica]]'' (1530) * ''De ortu et causis subterraneorum libri V'' (1544) * ''De natura eorum, quae effluunt ex terra'' (1546) * ''De natura fossilium libri X'' (1546) * ''De veteribus et novis metallis libri II'' (1546) * ''De animantibus subterraneis liber'' (1549) * ''De mensuris quibus intervalla metimur liber'' (1550) * ''De precio metallorum et monetis liber III'' (1550) * ''[[De re metallica libri XII]]'' (1556, postmorte) <gallery> Dosiero:Agricola, Georg – Opere, 1558 – BEIC 8835144.jpg|Opera omnia, 1558 </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.cgi?dir=agric_remet_001_la_1556 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110926233013/http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.cgi?dir=agric_remet_001_la_1556 |date=2011-09-26 }} <!-- ''_De_ _Re_ Metallica'' --> * http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.cgi?step=thumb&dir=agric_remet_001_la_1556 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060503001639/http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.cgi?step=thumb&dir=agric_remet_001_la_1556 |date=2006-05-03 }} <!-- De Re Metallica --> * https://web.archive.org/web/20010223140249/http://www.rhosybolbach.freeserve.co.uk/agricola.htm <!-- _ biografio --> * http://www.newadvent.org/cathen/01231a.htm <!-- Artikolo de la Katoliko Enciklopedio --> * http://www.farlang.com/gemstones/agricola-metallica/page_001 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091209042730/http://www.farlang.com/gemstones/agricola-metallica/page_001 |date=2009-12-09 }} <!-- De Re Metallica, Hoover, The Mining Magazine 1912, English --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Agricola, Georgius}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj sciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj mineralogoj]] [[Kategorio:Universitato de Lepsiko]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 3zkozyald7xumistk4gbygwkfsmbzos 0 1639 9474700 9467573 2026-09-13T15:28:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474700 wikitext text/x-wiki {{informkesto lando | nomoenlokalingvo = République d'Haïti<br/>Repiblik d Ayiti | eonomo = Respubliko Haitio | flago = [[Dosiero:Flago-de-Haitio.svg|170px|Flago de Haitio]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Haiti.svg|100px|Blazono de Haitio]] | nacia himno = ''[[La Dessalinienne]]'' | nacia devizo = <div style="padding-bottom:0.3em;">[[Liberté, égalité, fraternité]]" (france)<ref>{{cite web|url=http://www.haiti-reference.com/histoire/constitutions/const_1987.htm |title=Article 4 of the Constitution |publisher=Haiti-reference.com |access-date=24 julio 2013}}</ref><br />{{small|"Libète, Egalite, Fratènite" (haitikreole)}}<br />{{small|"[[Libereco]], [[Egaleco]], [[Gefrateco]]"}}</div> {{nowrap|'''Devizo sur tradicia blazono:'''}}<br />"L'union fait la force" (france)<br />{{small|"Inite se fòs"}} (haitikreole)<ref>{{Cite web|url=http://www.haitiobserver.com/blog/tag/election/after-the-group-of-g8-now-come-g30-headed-by-louko-desir.html|title=After The Group Of G8, Now Come G30 Headed By Louko Desir|website=Haiti Observer|access-date=28 januaro 2018}}</ref><br />{{small|"Unuiĝo faras forton"}} | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationHaiti.png|300px|Situo]] | lingvoj = [[Haitia kreola lingvo|Haitia kreola]] 95%, [[franca lingvo|franca]] 10% | ĉefurbo = [[Portoprinco]] | religio = [[katolikoj]] 80%, [[protestantoj]] 16%, [[Voduo|voduistoj]] | km2 = 27750 | akvo = 0.7 | loĝantoj = | loĝantaro = ne | loĝantaro-jaro = | loĝdenso = | valuto = [[Haitia gurdo|Gurdo]] | valuta kodo = HTG | horzono = -5 | ttt = ht | landkodo = HT (ISO 3166) | tel = | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Prezidenta Konsilio de Transiro]] (aganta) | ĉefministro = [[Alix Didier Fils-Aimé]] (aganta) | nacia tago = [[1-a de januaro]] | sendependeco = 1-a de januaro [[1804]] | de kiu = [[Francio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[usona dolaro|US$]]{{nombro|34.189}} miliardo<ref name="imf2">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=1&pr1.x=56&pr1.y=18&c=263&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |titolo=Haiti |Eldonejo=Internacia Mona Financo |alirdato=2021-07-19}}</ref> | MEP jaro = 2021 | MEP pokapa = [[usona dolaro|US$]]{{nombro|1943}}<ref name="imf2"/> | priskribo de flago=[[Flago de Haitio|flago]]|priskribo de blazono=[[Blazono de Haitia Respubliko|blazono]] | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = HT |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Atlantiko |parenco1 = Karibio |parenco_tipo = Akvejoj }} }}'''Haitio''' ([[Haitia kreola lingvo|haitikreole]] ''Ayiti'' [ajiti]'','' {{lang-fr|Haïti}} [aiti]), oficiale '''Respubliko Haitio''' ([[Haitia kreola lingvo|haitikreole]] ''Repiblik d Ayiti'', {{Lang-fr|République d'Haïti|links=no}}),<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ufdc.ufl.edu/AA00000626/00001/5j|titolo=Konstitisyon Repiblik Ayiti 1987|alirdato=24-a de julio 2013|eldoninto=Ufdc.ufl.edu}}</ref> kaj antaŭe konata kiel '''Hayti''',{{refn|La lando oficiale fondiĝis kiel "Hayti" en siaj Deklaro de Sendependeco,<ref>{{Cite web|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C12756259|title=Catalogue description Haitian Declaration of Independence|date=1-a de januaro 1804|via=National Archive of the UK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/dol/images/examples/haiti/0001.pdf|title=National Archives – Haiti}}</ref> konstitucioj,<ref>[https://sema-kama.org/la-constitution-imperiale-du-20-mai-1805/ La Constitution Impériale du 20 mai 1805]{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kaj imperiaj deklaroj.<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/exhibitions/remember_haiti/rev_henri-christophe.php|title=Remember Haiti &#124; Revolution &#124; Royaume d'Hayti. Déclaration du roi.|website=www.brown.edu|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207090322/https://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/exhibitions/remember_haiti/rev_henri-christophe.php|archivedate=2023-02-07}}</ref> Eldonitaj verkoj de 1802–1919 en Usono ofte uzis la nomon "Hayti" (ekzemple ''The Blue Book of Hayti'' (1919), libro kun oficiala stato en Haitio).|group=noto}} estas [[ŝtato]], kiu konsistigas la okcidentan parton de la [[kariba]] [[insulo]] [[Hispaniolo]] kaj limas oriente al la [[Dominika Respubliko]], norde kun la [[Atlantiko]], sude kaj oriente kun la [[Kariba Maro|Kariba aŭ Antila Maro]].<ref name="Dardik">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=de9NDQAAQBAJ|titolo=Vascular Surgery: A Global Perspective|alirdato=8-a de majo 2017|jaro=2016|eldoninto=Springer|ISBN=978-3-319-33745-6|paĝo=341|redaktinto=Dardik, Alan}}</ref><ref name="Current Affairs">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=5wBsDQAAQBAJ|title=Current Affairs November 2016 eBook|editor=Josh, Jagran|page=93|year=2016|access-date=8-a de majo 2017}}</ref> Ĝia teritorio enhavas krome la insulojn [[Gonavo]], [[Insulo de la Testudo|Insulon de la Testudo]], insularon ''Caymanites'', kaj insulon ''Île à Vache'' krom diversajn insuletojn de ĝia teritoria maro. La neloĝata Insulo Navassa estas postulata de Haitio antaŭ la administrado de [[Usono]].<ref name="CIA World Factbook – Haiti32">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|titolo=CIA World Factbook – Haiti|alirdato=3-a de septembro 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210109155536/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti|arkivdato=2021-01-09}}</ref><ref name=":0" /> La tuta surfaco de Haitio ampleksas {{Unuo|27750|km|2}} ({{Unuo|10714|kvadratajn mejlojn}}), kaj ĝia loĝantaro estas {{Nombro|11439646}} homoj (takso de 2018),<ref name=":1">"[https://population.un.org/wpp/ World Population prospects – Population division]". ''population.un.org''. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Alirita je la 9a de novembro 2019.</ref> la plej loĝata lando en [[Karibio]]. La ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Portoprinco]], terure damaĝita de la [[tertremo en Haitio en 2010]]. Haitio estas fondinta membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]],<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/en/member_states/member_state.asp?sCode=HAI|title=OAS – Member State: Haiti|publisher=OAS – Organization of American States: Democracy for peace, security, and development|last=OAS|date=1-a de augusto 2009|website=www.oas.org}}</ref> [[Asocio de Karibaj Ŝtatoj]],<ref>{{cite web|url=http://www.acs-aec.org/sites/default/files/english_ebook_acs_20_low_res.pdf|title=Association of Caribbean States (1994–2014)|editor=Press|page=46|year=2014|access-date=25-a de aprilo 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811112704/http://www.acs-aec.org/sites/default/files/english_ebook_acs_20_low_res.pdf|archivedate=2022-08-11}}</ref> kaj la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|Internacia Franclingva Organizaĵo]]. Krom [[Karibia Komunumo|la Karibia Komunumo (CARICOM)]], ĝi estas membro de la [[Internacia Valuta Fonduso|Internacia Monunua Fonduso]] (IMF),<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm|title=International Monetary Fund: List of Members|website=www.imf.org}}</ref> [[Monda Organizaĵo pri Komerco]], kaj la Komunumo de Latinamerikaj kaj Karibiaj Ŝtatoj. Historie malriĉa kaj politike malstabila, Haitio havas la plej malaltan [[Landoj laŭ indico de homa disvolviĝo|indicon de homa disvolviĝo]] en Ameriko. Ekde 2000, la lando spertis puĉon, kiu instigis intervenon de la Unuiĝintaj Nacioj, kaj ankaŭ [[Tertremo en Haitio en 2010|katastrofan tertremon]], kiu mortigis pli ol {{Nombro|250000}} homojn. == Landnomo == La noma Haitio devenas de la indiĝena [[Tainoj|Taina]] lingvo kiu estis la indiĝena nomo{{refn|La Tainoj eble uzis alian nomon por la insulo, ''Bohío''.<ref>{{cite book|last1=Guitar|first1=Lynne|last2=Ferbel-Azcárate|first2=Pedro|last3=Estevez|first3=Jorge|title=Indigenous Resurgence in the Contemporary Caribbean|date=2006|publisher=Peter Lang Publishing|location=Nov-Jorko|isbn=978-0-8204-7488-5|page=41|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qXZeQZMDpgYC&pg=PA41|access-date=10-a de julio 2015|chapter=iii: Ocama-Daca Taíno (Hear me, I am Taíno)|lccn=2005012816}}</ref><ref>{{cite book|last1=Edmond|first1=Louisket|title=The Tears of Haiti|date=2010|publisher=[[Xlibris]]|isbn=978-1-4535-1770-3|page=42|url=https://books.google.com/books?id=_1wDXEB1fOUC&pg=PA42|access-date=10-a de julio 2015|lccn=2010908468}}</ref><ref>{{cite book|last1=Senauth|first1=Frank|title=The Making and Destruction of Haiti|date=2011|publisher=[[AuthorHouse]]|location=Bloomington, Indiana, USA|isbn=978-1-4567-5384-9|page=1|url=https://books.google.com/books?id=QBdccuwnqY8C&pg=PA1|lccn=2011907203}}</ref>|group=noto}} de la tuta insulo de [[Hispaniolo]], kaj ĝi signifis, "lando de altaj montoj."<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HOE8AAAAYAAJ&pg=PA321|title=A Dictionary of Dates Relating to All Ages and Nations: For Universal Reference Comprehending Remarkable Occurrences, Ancient and Modern, The Foundation, Laws, and Governments of Countries-Their Progress In Civilization, Industry, Arts and Science-Their Achievements In Arms-And Their Civil, Military, And Religious Institutions, And Particularly of the British Empire|page=321|author1=Haydn, Joseph|author2=Benjamin Vincent|year=1860|access-date=12-a de septembro 2015}}</ref> La nomo estis restarigita de haitia revoluciulo [[Jean Jacques Dessalines]] kiel la oficiala nomo de sendependa Saint-Domingue, kiel tributo al la indianaj antaŭuloj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lp54N7g2CYQC&pg=PA12|titolo=The Hour and the Man: A Fictional Account of the Haitian Revolution and the life of Toussaint L'Ouverture|alirdato=12-a de septembro 2015|aŭtoro=Martineau, Harriet|jaro=2010|ISBN=978-99904-1-167-6|paĝo=12}}</ref> En la franca, la kromnomo de Haitio estas la "Perlo de la Antiloj" (''La Perle des Antilles'') kaj pro ĝia natura beleco<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=3xAIAAAAQAAJ&pg=PA33|title=Haïti, 13 ans de séjour aux Antilles|author=Eldin, F.|page=33|year=1878|access-date=21-a de julio 2015|language=fr}}</ref> kaj pro la kvanto da riĉeco kion ĝi kreis por [[Reĝlando Francio]]. Dum la [[1700-aj jaroj]] la kolonio estis la plej grava produktisto de sukero kaj kafo en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://archive.org/details/voyagesaintdomin00wimp|titolo=Voyage a Saint-Domingue, pendant les années 1788, 1789 et 1790|alirdato=31-a de marto 2018|jaro=1797}}</ref> == Ekologio == [[Biogeografio|Biogeografie]] la lando apartenas al la [[Karibio|Kariba]] [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|Neotropika ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la Monda Natur-Fonduso ([[WWF]]). Ĝi entenas la Hispaniolajn humididajn arbarojn kiuj estas [[ekoregiono]] de la [[biomo]] "[[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]". == Historio de Haitio == {{ĉefartikolo|Historio de Haitio}} Haitio estas la unua ŝtato de [[Latinameriko]], kiu sendependiĝis; tio okazis en [[1804]] kiam [[Francio]] perdis la regadon sur tiu ekskolonio. De tiam la historio de Haitio estis kombino de malriĉeco, malstabileco, [[puĉo]]j kaj instituciaj krizoj. Post la liberigaj klopodoj de [[Toussaint Louverture]], en 1804 generalo [[Jean Jacques Dessalines]] proklamis la sendependecon kaj sian sintenon tute kontraŭ la blankuloj, kiuj estis ekspluatantoj kaj perfortantoj de la nigrula loĝantaro. Tamen post unu jaro li proklamigis sin imperiestro de la [[Unua Imperio de Haitio]] kaj kondutis ege simile al la tiamaj ekskoloniistoj, antaŭ morti perforte. Dum la tuta [[19-a jarcento]] kaj komenco de la 20-a sukcedis 23 tiranoj, ĉiuj malefikaj<ref name="elpais2010">{{citaĵo el ĵurnalo |titolo=La cruel historia de un país olvidado {{krampo|La kruela historio de forgesita lando}} |verko=[[El País]] |loko=Madrido |dato=2010-01-14 |paĝo=8 |url= |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160602013445/elpais.com/diario/2010/01/14/internacional/1263423605_850215.html |arkivdato=2016-06-02}}</ref>. El [[1915]] al [[1934]] la lando estis sub efektiva rego de [[Usono]], ekde kiam la tiama usona prezidento [[Woodrow Wilson]] ordonis ties invadon, kun ekskuzo pacigi ties urbojn, sed fakte por pagigi la ŝuldojn al [[Citibank]] kaj forigi la malpermeson vendi [[plantejo]]jn al eksterlandanoj, fakte al usonanoj. En [[1957]] balotado regata de la armeo venkigis la estontan tiranon [[François Duvalier]] kiu en [[1964]] fariĝis dumviva prezidento kaj instalis sangeman diktatorecon (apogita de korupta [[sekreta polico]] nome ''[[Tonton Macoute]]''), kiun heredis en 1971 lia filo [[Jean-Claude Duvalier]]. Dum tiuj du diktatoroj mortigis {{Nombro|60000}} homojn<ref name="elpais2010"/>; ili finiĝis en [[1986]] kiam la opoziciantoj ekprenis la povon post monatoj de strikoj kaj insurekcioj. Duvalier ekziliĝis al Francio. La unua demokrata prezidento post la diktaturo estis [[Leslie Manigat]] en [[1988]] kiu estis siavice renversita post nur kvar monatoj per puĉo de generalo Namphy, siavice renversita samjare de generalo Prosper Avril, kiu rezignis en 1990 post novaj insurekcioj. Dum tiuj renversoj ludis gravan rolon la iamaj patroloj de preskaŭ-policoj kreitaj de la iama diktaturo kaj nomitaj "tonton macoutte". Post provizora registaro de Ertha Pascal-Trouillot la pastro [[Jean-Bertrand Aristide]], fondinto de la movado ''Lavalas'' ([[Haitia kreola lingvo|haitikreole]]: ''Lavango'') venkis en balotado de decembro de [[1990]], kaj denove li estis renversita de puĉo fare de la generalo Raoul Cédras, ĉar la altaj instancoj ĉu de armeanoj ĉu de policanoj ĉu de terposedantoj ne akceptis la socialajn politikojn de la tiama leĝa prezidento. Aristide ekziliĝis en Meksikio ĝis [[1994]]. La usona registaro de [[William J. Clinton|Bill Clinton]] helpis la reoficiĝon de Jean-Bertrande Aristide en 1994 je la kondiĉo, ke la importa dogano pri rizo devos reduktiĝi de 50% al 3%. Haitio ĝis tiam produktis 80% de la [[rizo]] mem, poste la malmultekosta usona importo igis {{Nombro|40000}} kamparanojn senlaboruloj (en 2009 importis Haitio pli ol 2/3 de la rizobezono). En la 1980-aj jaroj oni tute ekstermis la [[kreola porko|lokan porkorason]] (kreola porko), kio kaŭzis mizeriĝon de amasoj, kies situacio malbonigis la [[senarbarigo]] de la lando. En 1995 ''Lavalas'' denove venkis kaj René Preval iĝis prezidento kaj siavice Aristide revenkis en [[2000]] per balotado ne sufiĉe ĝuste realigata. Rekomenciĝis insurekcioj kaj videblis, ke Usono estis ege interesata pri forigo de Aristide, kiu finfine ekziliĝis denove komence de 2004, post sangaj bataloj, nun al [[Sud-Afriko]]. Fine de marto 2004, estis publikigitaj en Santo-Domingo ([[Dominiko]]) la provizoraj rezultoj de Enketa Komisiono pri Haitio gvidata de la iama ĝenerala prokuroro de Usono, s-ro Ramsey Clark. La komisiono rivelas ke ''« la registaroj de Usono kaj de Dominiko partoprenis en la armado kaj trejnado, en tiu lando, de haitiaj "ribeluloj" »''. Ĝi konstatas ke 200 soldatoj de la Usonaj Specialaj Fortoj alvenis en Dominiko por partopreni en militekzercoj, en februaro 2003. Kun permeso de la prezidanto Hipólito Mejía, tiuj okazas ''« proksime de la landlimo, en zono kie, precize, la haitiaj eksmilitistoj regule lanĉis atakojn kontraŭ instalaĵoj de la haitia ŝtato ».''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.insumisos.com/diplo/NODE/413.HTM |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210118143541/http://www.insumisos.com/diplo/NODE/413.HTM |arkivdato=2021-01-18 }}</ref>[[Dosiero:Haiti topographic map-fr.png|eta|350x350px|Topografia mapo de Haitio]] En [[2006]] René Preval iĝis denove prezidento per balotado kiun regis Minustah, la agentejo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Je la [[12-a de januaro]] de [[2010]] [[Tertremo en Haitio en 2010|tertremo]] (magnitudo 7 sur la [[skalo de Richter]] trafis la ĉefurbon [[Portoprinco]] je la 16:53 horo de Haitio, detruis la ĉefurbon, kaŭzis dekmilojn da mortoj kaj nuligis la funkcikapablojn de la ŝtato. == Geografio == Haitio estas la okcidentaj tri-okonoj de [[Hispaniolo]], la dua plej granda insulo en la [[Grandaj Antiloj]]. Kun {{Nombro|27750}} km², Haitio estas la tria plej granda lando en [[Karibio]] malantaŭ [[Kubo]] kaj [[Dominika Respubliko]], tiu ĉi kunhavante 360-kilometran (224-mejlan) landlimon kun Haitio. La lando havas proksimume ĉevalŝuan formon kaj pro tio ĝi havas tre longan marbordon, duan je longo ({{Nombro|1771}} kilometroj aŭ {{Nombro|1100}} mejloj) malantaŭ Kubo en la Grandaj Antilloj.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/haiti/htland.htm|titolo=Geography: Haiti|alirdato=29-a de septembro 2014}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|titolo=Geography: Haiti|alirdato=29-a de septembro 2014}}</ref> Haitio estas la plej monta nacio en Karibio. Ĝia tereno konsistas el montoj kun malgrandaj intermetita marbordaj ebenaĵoj kaj riveraj valoj.<ref name="CIA World Factbook – Haiti32"/> La klimato estas tropika, kun iom da vario laŭ alto. La plej alta punkto estas Pic la Selle, je {{Nombro|2680}} metroj ({{Nombro|8793}} futoj).<ref name="CIA World Factbook – Haiti32"/><ref name="NgCheong-Lum, Roseline 192">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C|titolo=Haiti (Cultures of the World)|alirdato=29-a de septembro 2014|aŭtoro=NgCheong-Lum, Roseline|jaro=2005|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Times Editions Pte Ltd.|ISBN=978-0-7614-1968-6|paĝo=19}}</ref><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3">[https://www.britannica.com/place/Haiti "Haiti"], ''Encyclopædia Britannica''.</ref> La norda regiono konsistas el la ''Massif du Nord'' (Norda Massif) kaj la ''Plaine du Nord'' (Norda Ebenaĵo). La ''Massif du Nord'' estas etendaĵo de la ''Cordillera Central'' en Domingo.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Ĝi komenciĝas ĉe la orienta landlimo de Haitio, norde de la rivero Guayamouc kaj etendas al la nordokcidento tra la norda duoninsulo. La malaltejoj de la ''Plaine du Nord'' situas laŭ la norda landlimo kun Domingo, inter la ''Massif du Nord'' kaj la Norda Atlantika Oceano. [[Dosiero:Aerial 2.jpeg|eta|Arondismento Saint-Marc, [[Departemento Artibonite]]]] La centra regiono konsistas el du ebenaĵoj kaj du montaroj. La ''Plateau Central'' (Centra Altebenaĵo) etendiĝas laŭ ambaŭ flankoj de la rivero Guayamouc, sude de la ''Massif du Nord''. Ĝi daŭras de la sudoriento al la nordokcidento. Sudokcidente de la ''Plateau Central'' estas la ''Montagnes Noires'' (Nigraj Montoj), kies plej nordokcidenta parto kuniĝas kun la ''Massif du Nord''. La grava valo de Haitio por kultivaĵoj estas la ''Plaine de l'Artibonite'', kiu situas inter la ''Montagnes Noires'' kaj la ''Chaîne des Matheux''.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Ĉi tiu regiono subtenas la plej longan riveron de la lando (ankaŭ de insulo Hispaniolo), la riveron [[Artibonite (rivero)|Artibonite]], kiu komenciĝas en la okcidenta regiono de Domingo kaj daŭras plejparte tra centra Haitio, kie ĝi tiam finiĝas en la [[Golfo de Gonavo|Golfo de la Gonaveo]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Ankaŭ en ĉi tiu valo situas la dua plej granda lago de Haitio, Lac de Péligre, formita rezulte de la konstruo de la Akvobaraĵo Péligre en la mezaj 1950aj jaroj.<ref name="Wells2">Jennifer Wells, [https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html "A dam for the people, and A people damned"], ‘’Toronto Star’’, 21 November 2010</ref> La suda regiono konsistas el la ''[[Plaine du Cul-de-Veziketo|Plaine du Cul-de-Sac]]'' (la sudoriento) kaj la monta suda duoninsulo (ankaŭ konata kiel la [[Tiburon (duoninsulo)|Duoninsulo Tiburon]]). La Plaine du Cul-de-Veziketo estas natura malaltejo kiu enhavas la salajn lagojn de la lando, ekzemple Trou Caïman kaj la plej granda lago de Haitio, Étang Saumatre. La montaro Chaîne de la Selle – etendaĵo de la suda montaro de Domingo (la montaro ''Sierra de Baoruco'') – etendiĝas de la ''Massif de la Selle'' en la oriento al la ''Massif de la Hotte'' en la okcidento.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> Haitio ankaŭ inkluzivas kelkajn aliajn insulojn. La insulo [[Insulo de la Testudo|Tortuga]] (Île de la Tortue) situas proksime de la marbordo de norda Haitio. La arondismento La Gonâve situas sur la insulo de la sama nomo, en la [[Golfo de Gonavo]] (fr: ''Golfe de la Gonâve''). [[Gonavo]] estas la plej granda insulo de Haitio, ĝi estas modere enloĝata de kamparaj vilaĝanoj. Île à Vache (Bovina Insulo) situas proksime al la sudokcidenta marbordo. Ankaŭ parto de Haitio estas la ''Cayemites'', kiuj situas en la Golfo de Gonavo norde de Pestel. [[Navasa Insulo|La Navasse]] (Insulo Navassa), kiu situas 40 naŭtikajn mejlojn (74 kilometrojn; 46 mejlojn) okcidente de [[Jérémie (Haitio)|Jérémie]] sur la sudokcidenta [[duoninsulo]] de Haitio,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|titolo=Whose Rock Is It? Yes, the Haitians Care|alirdato=28-a de januaro 2012|aŭtoro=Larry Rohter|dato=19-a de oktobro 1998|verko=Port-au-Prince Journal (reprinted in New York Times)}}</ref> estas la temo de daŭranta teritoria disputo kun Usono, kiu nuntempe administras la insulon per la [[Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono]]. == Demografio == Haitio havas {{Nombro|11439646}} loĝantoj (takso de 2018),<ref name=":1" />. Proksimume {{Nombro|500000}} haitianoj estas elmigrintoj en Usono, kio estas proksimume triono de la entuta elmigrado, komprenebla el tiom malriĉa lando. En 2008 Usono interrompis la neleĝan klopodon elmigri al Usono de almenaŭ {{Nombro|1600}} "boatanoj"<ref>"Florida, entre la solidaridad y el miedo" (Florido, inter la solidareco kaj la timo) [[El País]], Madrido, 20-a de januaro de 2010, paĝo 8.</ref>. == Politiko == === Registaro === La registaro de Haitio estas [[Duonprezidenta sistemo|duonprezidenta]] respubliko, multpartia sistemo en kiu la prezidanto de Haitio estas ŝtatestro elektita rekte de populaj balotadoj okazantaj ĉiujn kvin jarojn.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/><ref>{{cite web|title=1987 Constitution of the Republic of Haiti|url=http://pdba.georgetown.edu/constitutions/haiti/haiti1987.html|publisher=Georgetown University|access-date=9-a de julio 2011|location=ARTICLE 134|pages=ARTICLE 134|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901061334/https://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Haiti/haiti1987.html|archivedate=2022-09-01}}</ref> La ĉefministro de Haitio estas registarestro kaj estas nomumita de la prezidanto, elektita el la plimulta partio en la Nacia Asembleo.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> La prezidanto kaj ĉefministro havas plenuman povon, kaj ili kune konsistigas la registaron. Leĝdonan povon hava kaj la registaro kaj la du ĉambroj de la Nacia Asembleo de Haitio, la Senato (Sénat) kaj la Ĉambro de Deputitoj (Chambre des Députés).<ref name="CIA World Factbook – Haiti32"/><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> La registaro estas organizita [[Unueca ŝtato|unuece]], kaj tiel la centra registaro delegas povojn al la departementoj sen konstitucia bezono por konsento. La nuna strukturo de la politika sistemo de Haitio estis fiksita en la Konstitucio de Haitio je la 29a de marto 1987.<ref name="CIA World Factbook – Haiti32" /> Haitia politiko estis konfliktema: ekde sendependiĝo, Haitio suferis 32 puĉojn.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1741707&ps=rs|title=Haiti Starts Over, Once Again|author=Michele Kelemen|newspaper=Npr.org|date=2-a de marto 2004|access-date=24-a de julio 2013}}</ref> Haitio estas la sola lando en la Okcidenta [[Duonsfero]] kiu travivis sukcesan [[Haitia revolucio|sklavan revolucion]]. Tamen, longa historio de subpremo de diktatoroj kiel [[François Duvalier]] kaj lia filo [[Jean-Claude Duvalier]] tre influis la nacion. Post la fino de la erao de Duvalier, Haitio estis transirante al demokrata sistemo.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> === Politikaj partioj === [[Dosiero:Platfom pitit desalin.jpg|eta|maldekstre|Logoo de la Platformo Pitit Desalin.]] La Montana Grupo estas gvidata de haitia ekonomikisto Fritz Jean kaj konsistas el politikistoj, unuiĝintaj post la [[:n:Prezidanto de Haitio estas murdita en sia rezidejo|murdo de la antaŭa prezidanto Jovenel Moïse]] en 2021. Ĝi ricevis sian nomon pro la hotelo Montana en Portoprinco, kie kutime okazas ĝiaj kunsidoj. La Montana Grupo kaj la Movado de la 21-a de Decembro partoprenis koalicion de reprezentantoj de komerco, civila socio kaj politikistoj subskribintaj kun ĉefministro [[Ariel Henry]] en 2022 interkonsenton konatan kiel la Interkonsento de la 21-a de Decembro aŭ la Montana-Interkonsento. Surbaze de tiu ĉi dokumento la 7-an de februaro 2024 devintus ekofici nova elektita registaro. Tamen Ariel Henry donis neniun potencon al la tripersona konsilio. Fanmi Lavalas (ankaŭ konata kiel ''Familio Lavalas'') estas partio de la eks-prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]], prezentanta sin kiel la social-demokratia. ''Lavalas'' en la haitia kreola lingvo signifas ''Lavango'' kaj estis uzata kiel nomo de popola movado, enposteniginta Aristide en 1990. La partion precipe reprezentas [[Maryse Narcisse]]. Platformo Pitit Desalin estas partio de Jean-Charles Moïse, eks-prezidanto de Haitio (2015–2016). Ĝia nomo ''Infano de Dessalines-Platformo'' aludas al la haitia revoluciulo [[Jean Jacques Dessalines]]. EDE estas mallongigo por ''Les Engagés pour le Développement'' (Engaĝitaj je Evoluigo) estas partio establita de eks-ĉefministro [[Claude Joseph]] en 2021. La Collectif estas koalicio de politikaj partioj, opoziciaj al Ariel Henry kaj postulintaj establon de transira registaro ekde la murdo de Jovenel Moïse en 2021. === Administra-teritoria organizo === {{ĉefartikolo|Departementoj de Haitio}} [[Dosiero:Haiti, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|eta|[[Departementoj de Haitio]]]] Haitio estas dividita al dek departementoj, listigitaj ĉi tie laŭ la francaj nomoj kun la departementaj ĉefurboj parenteze: # [[Departemento Nord-Ouest|Nord-Ouest]] ([[Haveno-de-Paix]]) # [[Departemento Nord (Haitio)|Nord]] ([[Haitia Kabo|Cap-Haïtien]]) # [[Departemento Nord-Est|Nord-Est]] ([[Fortikaĵo-Liberté|Fort-Liberté]]) # [[Departemento Artibonite|Artibonite]] ([[Les Gonaïves|Gonaïves]]) # [[Departemento Centre|Centro]] ([[Hinche]]) # [[Departemento Ouest|Ouest]] ([[Portoprinco|Port-au-Princo]]) # [[Departemento Grand'Anse|Granda'Anse]] ([[Jérémie (Haitio)|Jérémie]]) # [[Departemento Nippes|Nippes]] ([[Miragoâne]]) # [[Departemento Sud|Sud]] ([[Les Cayes]]) # [[Departemento Sud-Est|Sud-Est]] ([[Jacmel]]) Tiuj ĉi konsistas el sume 42 arondismentoj, kiuj dividiĝas je 145 komunumoj, kiuj plu dividiĝas je 571 komunaj sekcioj.<ref>{{cite web|url=http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel|title=Création de cinq nouvelles communes par décret présidentiel|editor=Olivier, Louis-Joseph|date=14-a de augusto 2015|work=[[Le Nouvelliste]]|access-date=17-a de marto 2016|language=fr|archive-date=23-a de marto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323033146/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160323033146/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel|arkivdato=2016-03-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160323033146/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/148647/Creation-de-cinq-nouvelles-communes-par-decret-presidentiel |arkivdato=2016-03-23 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.haitilibre.com/en/news-14858-haiti-politic-5-new-communes-in-haiti.html|titolo=Haïti – Politique: 5 nouvelles communes en Haïti|alirdato=17-a de marto 2016|dato=16-a de augusto 2015|verko=Haiti Libre}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://haiti-reference.com/pages/plan/geographie-et-tourisme/divisions-territoriales/|titolo=7300.- Divisions territoriales|alirdato=17-a de marto 2016|dato=17-a de augusto 2015|eldoninto=Haiti-Référence|lingvo=fr}}</ref> === Polico kaj krimo === [[Dosiero:Members of the Haitian National Police Force marching band stand at parade.jpg|eta|Membroj de la marŝbando de la Haitia Landa Polico staras en parado]] La leĝa sistemo baziĝas sur modifita versio de la [[Franca civila kodo|Napoleona Kodo]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/><ref>{{cite web|url=http://jurist.law.pitt.edu/world/haiti.htm|title=Haitian Law|publisher=Jurist.law.pitt.edu|access-date=24-a de julio 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630063029/http://jurist.law.pitt.edu/world/haiti.htm|archive-date=30-a de junio 2013}}</ref> Haitio konstante rangas inter la plej koruptaj landoj en la mondo laŭ la [[indico de perceptata korupto]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6120522.stm|titolo=Haiti tops world corruption table|alirdato=24-a de julio 2013|dato=6-a de novembro 2006|verkaĵo=BBC News}}</ref> Laŭ raporto en 2006 de la indico de perceptata korupto, ekzistas forta korelacio inter korupto kaj malriĉeco en Haitio. La nacio rangis unua el ĉiuj landoj alenketitaj pri niveloj de perceptata enlanda korupto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://transparency.ie/content/2006-corruption-perceptions-index-reinforces-link-between-poverty-and-corruption-and-shows-w|titolo=2006 Corruption Perceptions Index reinforces link between poverty and corruption|alirdato=15-a de januaro 2009|dato=6-a de novembro 2006|eldoninto=Transparency International}}</ref> Oni taksas, ke Prezidanto "Baby Doc" Duvalier, lia edzino Michelle, kaj iliaj agentoj ŝtelis US$504 milionojn el la mono de la registaro inter 1971 kaj 1986.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/bribe/2009/05/haiti-the-long-road-to-recovery.html|titolo=Haiti: The Long Road to Recovery, Public Broadcasting Service|alirdato=24-a de julio 2013|aŭtoro=Siri Schubert|dato=22-a de majo 2009|eldoninto=Pbs.org}}</ref> Simile, iuj amaskomunikiloj asertis, ke ŝtelis milionojn eksa prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]].<ref name="American Spectator Vol 19942">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Aristide Development|dato=1-a de julio 1994|gazeto=American Spectator|volumo=27|numero=7}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060501062854/http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf|archive-date=1-a de majo 2006|title=Rapport UCREF|access-date=24-a de julio 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501062854/http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf|arkivdato=2006-05-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060501062854/http://www.radiokiskeya.com/RapportUCREF.pdf |arkivdato=2006-05-01 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement|title=Probe of Aristide administration finds evidence of embezzlement|work=Dominican Today|date=31-a de oktobro 2005|access-date=5-a de februaro 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement|archive-date=4-a de marto 2016|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement|arkivdato=2016-03-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement |date=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304200037/http://www.dominicantoday.com/dr/world/2005/10/31/6524/Probe-of-Aristide-administration-finds-evidence-of-embezzlement |arkivdato=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.wsj.com/articles/SB117124344952105351|titolo=The Haiti File|alirdato=24-a de julio 2013|aŭtoro=Mary Anastasia O'Grady|dato=12-a de februaro 2007|eldoninto=Online.wsj.com}}</ref> En marto 2004, je la tempo de la [[Homforkapto|forkapto]] de Aristide, artikolo de [[BBC]] diris, ke Fako de Ŝtato de Usona Prezidanto Bush asertis, ke Aristide havas rilatojn kun drogkomerco.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3524444.stm|titolo=Haiti's drug money scourge|aŭtoro=Nick Caistor|dato=19-a de marto 2004|eldoninto=BBC}}</ref> BBC ankaŭ priskribis [[Financa piramido|financajn piramidojn]], en kiuj Haitianoj perdis centojn da milionoj en 2002, kiel la "nura vera ekonomia iniciato" de la jaroj de Aristide.<ref name="basketcase2">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3522155.stm|titolo=Haiti: An economic basket-case|alirdato=24-a de julio 2013|familia nomo=Schifferes|persona nomo=Steve|dato=1-a de marto 2004|verkaĵo=BBC News}}</ref> Male, laŭ rapoto en 2013 de la [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimo|Oficejo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Drogoj kaj Krimo]] ([[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimo|UNODC]]), murdoj en Haitio (10,2 el {{unuo|100000}} homoj) estas multe sub la regiona mezumo (26 el {{unuo|100000}} homoj); malpli ol kvarono de Jamajko (39.3 el {{unuo|100000}} homoj) kaj preskaŭ duono de Domingo (22.1 el {{unuo|100000}} homoj), tiel ĝi inter la plej sekuraj landoj en la regiono,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unodc.org/unodc/en/press/releases/2014/April/some-437000-people-murdered-worldwide-in-2012-according-to-new-unodc-study.html|titolo=Some 437,000 people murdered worldwide in 2012, according to new UNODC study|alirdato=12-a de aprilo 2015}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unodc.org/documents/gsh/pdfs/2014_GLOBAL_HOMICIDE_BOOK_web.pdf|titolo=Global Study on Homicide|alirdato=20-a de aprilo 2015|jaro=2013|eldoninto=UNODC}}</ref> grandparte pro tio, ke la lando plenumis promeson de pliigo de ĝia landa polico ĉiujare je 50%, kvar-jara iniciato kiu komenciĝis en 2012. En 2023 en la lando [[:n:Ĉefministro de Haitio eksiĝis sub la premo de bandoj|estis murditaj]] {{unuo|5000}} kaj forkaptitaj {{unuo|2500}} homoj, kio duoble superas ciferojn de 2022. En [[januaro 2024]] estis murditaj pli ol 800 homoj. Dum jaroj daŭras kontraŭstaro de la registaro kaj bandoj, ofte forme de rektaj surstrataj bataloj. La {{daton|1|3|2024}} estis [[:n:Bandoj deklaris militon kontraŭ la registaro de Haitio|subskribita interkonsento]] kun [[Kenjo]] pri sendo de {{unuo|1000}} policanoj al Haitio sub mandato de Unuiĝintaj Nacioj, kun partopreno de kelkaj pliaj landoj de Afriko kaj Karibio. Bandoj respondis per militdeklaro, atakinte la plej grandajn prizonojn kaj liberiginte kelkmil krimulojn. La {{daton|12|3}} la [[:n:Ĉefministro de Haitio eksiĝis sub la premo de bandoj|ĉefministro eksiĝis]], plenuminte ilian postulon kaj cedinte al admonoj de la [[Karibia Komunumo]]. [[Haitia voduo|Voduo]] estas esenca parto de haitia kulturo dum jarcentoj, formante nacian identecon kaj ĉiutagan vivon. Tiu ĉi religio, kiu kombinas afrikajn kredojn, katolikismon kaj lokajn tradiciojn, estas komprenata kiel pozitiva spirita forto, sed rezultas ankaŭ en konfliktoj kaj perforto.<ref name="Exil" >Sandrine Exil [https://elpais.com/america/2024-12-10/terror-masacre-y-vudu-en-el-ultimo-episodio-del-cerco-de-las-pandillas-en-haiti.html Terror, masacre y vudú en el último episodio del cerco de las pandillas en Haití] Portprinco - 10a de decembro 2024 [[El País]] 11a de decembro 2024, Alirita la 11an de decembro 2024</ref> La 7-an de decembro 2024 en Cité Soleil krimbando murdis pli ol 180 maljunulojn pro sorĉakuzoj. Ŝajne la bandestro Micanord ordonis tiun masakron de Wharf Jérémie kiel reprezalio pro la morto de sia filo. Ŝajne Micanord konsultis ''houngan'' (vodua pastro), kiu akuzis kvartalanojn je sorĉagado; rezulte oni amasmurdis ĉiajn maljunulojn.<ref name="Exil" /> == Ekologio == [[Dosiero:Hispaniolan Solenodon crop.jpg|eta|La [[endanĝerigita]] [[Hispaniola]] [[solenodono]], [[endemia]] al la insulo]] Haitio enhavas kvar ekologiajn regionojn: Hispaniolaj malsekaj arbaroj, Hispaniolaj sekaj arbaroj, [[Hispaniolaj pinaroj]], kaj Grandantilaj [[mangrovo]]j.<ref name="DinersteinOlson20172">{{cite journal|last1=Dinerstein|first35=José C.|first40=Jonathan|last40=Timberlake|first39=Shahina A.|last39=Ghazanfar|first38=Annette|last38=Patzelt|first37=Anthony G.|last37=Miller|first36=Othman A.|last36=Llewellyn|last35=Brito|first41=Heinz|first34=Lilian|last34=Pintea|first33=Nadia|last33=de Souza|first32=Alexandra|last32=Tyukavina|first31=Svetlana|last31=Turubanova|first30=Peter|last30=Potapov|first29=Tanya|last41=Klöser|last42=Shennan-Farpón|first28=David|last49=Saleem|pmid=28608869|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pages=534–545|year=2017|issue=6|volume=67|journal=BioScience|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|first49=Muhammad|first48=Khalaf F.|first42=Yara|last48=Al-Shammari|first47=Maianna|last47=Voge|first46=Lars|last46=Graudal|first45=Paulo|last45=van Breugel|first44=Jens-Peter Barnekow|last44=Lillesø|first43=Roeland|last43=Kindt|last29=Birch|last28=Thau|first1=Eric|last8=Palminteri|last13=Ellis|first12=Harvey|last12=Locke|first11=Matt|last11=Hansen|first10=Reed|last10=Noss|first9=Prashant|last9=Hedao|first8=Suzanne|first7=Nathan|last14=Jones|last7=Hahn|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first5=Neil D.|last5=Burgess|first4=Carly|last4=Vynne|first3=Anup|last3=Joshi|first2=David|last2=Olson|first13=Erle C|first14=Benjamin|first27=Rebecca|first21=Lori|last27=Moore|first26=Nigel|last26=Sizer|first25=Crystal|last25=Davis|first24=Kierán|last24=Suckling|first23=Don|last23=Weeden|first22=Jonathan E. M.|last22=Baillie|last21=Price|last15=Barber|first20=Wes|last20=Sechrest|first19=Eileen|last19=Crist|first18=Vance|last18=Martin|first17=Cyril|last17=Kormos|first16=Randy|last16=Hayes|first15=Charles Victor|pmc=5451287}}</ref> Malgraŭ ĝia malgrandeco, la monta tereno de Haitio kaj rezultaj multaj klimataj zonoj rezultis je variego de plantoj.<ref name="Bradt62">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide – Haiti'', p 6.</ref> Rimarkindaj arbaj specioj inkluzivas la [[panarbo]]n, [[mangarbo]]n, [[akacio]]n, [[svitenio]]n, [[Kokoso|kokosarbon]], [[Reĝa palmo|reĝan palmon]], kaj Okcidentindianan cedron.<ref name="Bradt62" /> La arbaroj estis antaŭe multe pli vastaj, sed suferis severan senarbigon.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti3"/> La plejparto de mamulaj specioj ne estas indiĝenaj. Oni estis alportintaj ilin al la insulo ekde koloniaj tempoj.<ref name="Bradt62" /> Tamen estas diversaj indiĝenaj [[Vespertoj|vespertaj]] specio, kaj la endemia hispaniola [[Kapromiedoj|kapromiedo]] kaj Hispaniola [[solenodono]].<ref name="Bradt62" /> Diversaj balenaj kaj delfenaj specioj ankaŭ troviĝas proksime al la marbordo de Haitio. Pli ol 260 specioj de birdoj troviĝas sur la insulo, el kiuj 31 estas endemiaj al Hispaniolo.<ref name="Bradt42">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide – Haiti'', p 4.</ref> Rimarkindaj endemiaj specioj inkluzivas la hispaniolan [[Trogonoj|trogonon]], hispaniolan [[Papagedoj|papageton]], grizkronan [[Traŭpedoj|traŭpedon]], kaj la [[Hispaniola amazono|hispaniolan amazonon]].<ref name="Bradt42"/> Estas ankaŭ kelkaj [[Rabobirdo|rabobirdaj]] specioj, kaj ankaŭ [[Pelikano|pelikanoj]], [[ibisoj]], [[Kolibro|kolibroj]], kaj [[Anas|anasoj]]. Rampuloj estas oftaj, kun specioj kiel la rinocera [[Igvanedoj|igvano]], haitia [[Boaedoj|boao]], amerika [[krokodilo]], kaj [[geko]].<ref name="Bradt52">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide – Haiti'', p 5</ref> == Ekonomio == Haitio estas la plej malriĉa lando de Ameriko kaj unu el la plej malriĉaj de la mondo (150a el la 177 landoj de la Indico de Homa Disvolviĝo), la vivdaŭro de loĝantoj estas malpli ol 52 jaroj, nur 1 el ĉiuj 50 ricevas salajron, [[senarbarigo]] atingas 98% de la iamaj arbaroj kaj la enspezoj por eksportado de produktoj, ĉefe de [[kafo]], [[oleo]] kaj [[mango]] estas malmultege kompare kun la [[ekstera ŝuldo]] kiu atingas miliardo da usonaj dolaroj. Inter la enspezoj gravas la mono sendita de la elmigrintoj de Haitio ĉefe en Usono. En la vivo de malriĉaj [[kamparano]]j gravis la partikulara bredado de la [[Kreola porko]]. == Kulturo == Haitio havas riĉan kaj unikan kulturan identecon, kun miksaĵo de tradiciaj francaj kaj afrikaj kutimoj, miksita kun kontribuaĵoj de la hispana kaj indiĝena [[Tainoj|Taina]] kulturoj.<ref name="Yurnet-Thomas22">fdan{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=giQaoQz8N0AC&pg=PA13|titolo=A Taste of Haiti|alirdato=18-a de junio 2015|aŭtoro=Yurnet-Thomas, Mirta|jaro=2002|ISBN=978-0-7818-0998-6|paĝoj=13–15}}</ref> Oni povas vidi la kulturon de Haitio en ĝiaj pentraĵoj, muziko, kaj literaturo. Galerioj kaj muzeoj en Usono kaj [[Francio]] estas elmontrintaj la verkojn de la pli bone konataj artistoj el Haitio.<ref name="Haitians22">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.everyculture.com/wc/Germany-to-Jamaica/Haitians.html|titolo=Haitians|alirdato=2-a de septembro 2014}}</ref> La Universitato de Haitio (antaŭe nomita [[Universitato Ŝtata de Haitio|Ŝtata Universitato de Haitio]]; [[Franca lingvo|france]] ''Université d'État d'Haïti'', akronime UEH) estas [[publika universitato]] situanta en [[Portoprinco|Porto-Francio]]. La universitato estas unu el la plej prestiĝaj kaj plej grandaj institucioj de supera edukado en Haitio. === Muziko === Haitia muziko kunigas gamon de influoj tiritaj el la multaj homoj kiu setlis tie. Ĝi montras francajn, afrikajn, kaj hispanajn ecojn kaj aliajn kiuj loĝis la insulon [[Hispaniolo]] kaj malgrandajn indiĝenaj [[Tainoj|Tainajn]] influojn. Stiloj de muziko unikaj de la lando Haitio inkluzivas muzikon kiu devenas de de ceremoniaj tradicioj de [[Voduo]], paradmuzikon "''Rara''", [[Balado (muziko)|baladoj]] ''Twoubadou'', mini-ĵazaj [[rok-muziko]], movado ''Rasin'', haitia kreola [[hiphopo]], danco méringue (mereng),<ref>{{cite web|url=http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti|archive-date=13-a de novembro 2007|title=Music and the Story of Haiti|publisher=Afropop Worldwide|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti|arkivdato=2007-11-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti |date=2007-11-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071113022326/http://www.afropop.org/radio/radio_program/ID/692/Music%20and%20the%20Story%20of%20Haiti |arkivdato=2007-11-13 }}</ref> kaj danco compas (konpa). Junuloj festas ĉe dancejoj nomitaj ''discos'', kaj ĉeestas balojn. ''Compas'' (konpa) aŭ ''compas direct'' (konpa direk)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.heritagekonpa.com/The%20Haitian%20Music%20Billboard.htm|titolo=Haitian music billboard|alirdato=24-a de julio 2013|dato=10-a de februaro 2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100210081147/http://www.heritagekonpa.com/The%20Haitian%20Music%20Billboard.htm|arkivdato=10-a de februaro 2010}}</ref> estas kompleksa, ĉiam-ŝanĝanta muziko, kiu devenas de afrikaj ritmoj kaj eŭropa salona dancado, miksita kun la burĝa kulturo de Haitio. Ĝi estas rafinita muzikon, kun [[merengo]] kiel ĝia baza ritmo. Haitio ne sonbendigis muzikon ĝis 1937 kiam Jazz Guignard estis sonbendigita nekomerce.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=gwEL9mUcVA8C&pg=PA23|titolo=A Day for the Hunter, a Day for the Prey: Popular Music and Power in Haiti|alirdato=20-a de aprilo 2015|aŭtoro=Averill, Gage|jaro=1997|ISBN=978-0-226-03291-7|paĝo=23}}</ref> === Literaturo === Haitio ĉiam estis literatura lando kiu produktis poezion, romanojn, kaj teatraĵojn de internacia rekono. La franca kolonia sperto establis la francan lingvon kiel la ilo de kulturo kaj prestiĝo kaj ekde tiam ĝi superregis la literaturajn cirklojn kaj la literaturan produktadon. Tamen, ekde la 1700aj jaroj, ekzistas daŭranta klopodo verki en [[Haitia kreola lingvo|la haitia kreola]]. La agnosko de la kreola kiel oficiala lingvo vastigis de romanojn, poemojn, kaj teatraĵojn en la kreola.<ref>{{Cite book|last=[http://www.voicesfromhaiti.com/2012/06/meet-dr-marie-jose-nzengou-tayo/ Nzengou-Tayo]|first=Marie-José|title=Creole and French in Haitian Literature|url=https://books.google.com/books?id=4xbGzLuBvWwC&pg=PA153|journal=The Haitian Creole Language: History, Structure, Use, and Education|language=en|publisher=Lexington Books|pages=153–176|isbn=978-0-7391-7221-6|date=2012}}</ref> En 1975, Franketienne estis la unua homo kiu kontraŭis la franclingvan tradicion en fikcio kun la eldono de ''Dezafi'', la unua romano verkita tute en la haitia kreola lingvo. La verko donas poezian bildon de haitia vivo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ewyPMi4WZPAC|titolo=Frankétienne and Rewriting: A Work in Progress|familia nomo=Douglas|persona nomo=Rachel|jaro=2009|eldoninto=Lexington Books|ISBN=978-0-7391-3635-5|paĝoj=50–60}}</ref> Aliaj konataj haitiaj aŭtoroj inkluzivas: [[Yanick Lahens]], Jean Price-Marso[[Jacques Roumain|, Jacques Roumain]], Marie Vieux-Chauvet, Pierre Clitandre, René Depestre, [[Edwidge Danticat]], Lyonel Trouillot, kaj [[Dany Laferrière]]. === Kuirarto === Haitio estas fama pro ĝia kreola kuirarto (kiu rilatas al [[kaĵuna kuirarto]]), kaj ĝia supo joumou (ĵumu).<ref>{{cite web|url=http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html|archive-date=21-a de majo 2014|title=Pumpkin Soup – Soup Joumou|publisher=Creolemadeeasy.com|access-date=22-a de majo 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html|arkivdato=2014-05-21}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html |date=2014-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140521034622/http://www.creolemadeeasy.com/cmejom/free/recipes/127-pumpkin-soup-soup-joumou.html |arkivdato=2014-05-21 }}</ref> [[Dosiero:Sans-Souci Palace, National History Park, Haiti.jpg|eta|Palaco Sans-Souci, Landa Historia Parko, Haitio]] === Heredaĵejoj === Monumentoj inkluzivas la Palacon Sans-Souci kaj la [[Citadelo Laferrière|Citadelon Laferrière]], enlistigita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵa de Unesko]] en 1982.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/list/180|titolo=National History Park – Citadel, Sans the great Souci, Ramiers|alirdato=23-a de januaro 2010|eldoninto=UNESCO.org}}</ref> Situante en la Norda ''Massif du Nord'', en unu el la landaj parkoj de Haitio, la strukturo estas de la komencaj 1800aj jaroj.<ref name="heritage2">{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/news/579|titolo=Heritage in Haiti|alirdato=23-a de januaro 2010|dato=20-a de januaro 2010|eldoninto=UNESCO.org}}</ref> La konstruaĵoj estis inter la unuaj konstruitaj post la sendependiĝo de Haitio disde Francio. La [[Citadelo Laferrière]], kiu situas en norda Haitio, estas la plej granda fortikaĵo en Ameriko. Ĝi estis konstruita inter 1805 kaj 1820.<ref name="Reading Eagle2">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19780129&id=BN4hAAAAIBAJ&pg=5745,4456684|title=Haiti's Citadelle Described As 8th Wonder of the World|editor=United Press International|page=40|date=29-a de januaro 1978|publisher=Reading Eagle|access-date=21-a de oktobro 2014}}</ref> La Instituto por la Protekto de Landa Heredaĵo estas konservinta 33 historiajn monumentojn kaj la historia centro de Cap-Haïtien.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.haiti.org/index.php?option=com_content&view=article&id=121&Itemid=90|titolo=Institut de Sauvegarde du Patrimoine National|alirdato=24-a de julio 2013|eldoninto=Haiti.org}}</ref> Jacmel, kolonia urbo kiu estis prove akceptita kiel Monda Heredaĵejo, tre damaĝiĝis pro la [[Tertremo en Haitio en 2010|Haitia tertremo de 2010]] .<ref name="heritage2" /> [[Dosiero:Santa Maria Anchor.JPG|eta|270x270ra|Ankro de ''Santa María'' montrata]] === Muzeoj === La ankro de plej granda ŝipo de Kristoforo Kolombo, la ''[[Santa María (ŝipo)|Santa María]]'' nun videblas en la Musée du Panthéon National Haïtien (MUPANAH), en [[Portoprinco]], Haitio.<ref>{{cite journal|title=MUPANAH and the Promotion of Historical and Cultural Values|doi=10.1111/j.1468-0033.2011.01744.x|volume=62|issue=4|journal=Museum International|pages=39–45|year=2010|last1=Paret|first1=Robert|s2cid=142632278| issn=1350-0775 }}</ref> === Folkloro === Haitio estas konata pro ĝiaj [[Folkloro|folkloraj]] tradicioj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JC-m0n2yww8C&pg=PA14|titolo=Exile and Post-1946 Haitian Literature: Alexis, Depestre, Ollivier, Laferrière, Danticat|aŭtoro=Munro, Martin|dato=2013|eldoninto=Liverpool University Press|ISBN=978-1-84631-854-2|paĝoj=14–}}</ref> Multe de tio ĉi havas radikojn en tradicioj de Haitia [[Voduo]]. Kredo je [[zombio]]j estas ankaŭ ofta.<ref name="Bradt352">Clammer, Paul, (2016) ''Bradt Travel Guide - Haiti'', p. 35</ref> Alia folkloric bestoj inkluzivas la lougarou-on.<ref name="Bradt352" /> === Festotagoj === La plej festa tempo de la jaro en Haitio estas dum '''''[[Karnavalo]]''''' (en [[Haitia kreola lingvo|la haitia kreola]] Karnival aŭ Mardi Gras) en februaro. Ĝi havas muzikon, paradon, kaj dancadon kaj kantadon en la stratoj. Karnavala semajno estas tradicie tempo de tutnoktaj festoj. Rara estas festo festita antaŭ [[Pasko]]. La festo produktis stilon de Karnavala muziko.<ref>{{cite web|title=Rara {{!}} Haitian Music|url=http://www.haitianmusic.net/haitian-folk-music/rara|website=Haitian Music|date=17-a de aprilo 2012|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171117122814/http://www.haitianmusic.net/haitian-folk-music/rara|archivedate=2017-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://music.si.edu/story/rara-vodou-power-and-performance|title=Rara: Vodou, Power, and Performance|date=2016-03-08|website=Smithsonian Music|language=en|access-date=2020-04-14}}</ref> == Ekstera politiko == {{ĉefartikolo|Politiko de Haitio}}Haitio apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. {{Projektoj | commons = Haïti – Ayiti | commonscat = Haiti | wikinewscat = Haitio | ReVo = haiti }} == Vidu ankaŭdd == * [[Listo de urboj de Haitio]] * [[Voduo]] * [[Insulo de la Testudo]] * [[Hispaniolo]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * (franca) ''[https://www.etonnants-voyageurs.com/-Decouvrir-la-culture-haitienne-.html Découvrir la culture haïtienne]'' (Malkovri la haitian kulturon) * (franca) [https://www.etonnants-voyageurs.com/Philippe-Bernard-l-originalite-litteraire-d-Haiti.html Pri la unikeco de la haitia literaturo] * [http://www.travelinghaiti.com/ Mapoj, historiaj kaj aktualaj informoj] pri la ŝtato por vojaĝantoj {{en}} * [http://www.haitiaction.net/ Paĝaro de komitato por homaj rajtoj en Haitio] {{en}} * [http://www.alterpresse.org/ Alternativa paĝaro pri novaĵoj el Haitio (en la kreola, franca, angla, kaj hispana)] * [http://www.pbase.com/perrona/haiti_photo_haiti Fotoj el Haitio (paĝo en la angla, hispana, kaj portugala)] * [http://thelouvertureproject.org/ Libera vikipedieca projekto pri la historio de Haitio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821111613/http://thelouvertureproject.org/ |date=2008-08-21 }} {{en}} *[https://windowsonhaiti.com/windowsonhaiti/welcome.html Windows on Haiti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210918081534/https://windowsonhaiti.com/windowsonhaiti/welcome.html |date=2021-09-18 }} (Fenestroj al Haitio), angle kaj france == Notoj == <references group="noto"/> == Referencoj == {{referencoj|3}} * {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Haiti|revizio=1051485248}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Haitio| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1804]] 5y55pnjzlw62r12t6gmsbvlwpjap6za 0 1771 9475117 9375641 2026-09-14T09:12:51Z Sj1mor 12103 9475117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Repubblica Italiana |eooficialanomo = Itala respubliko |eonomo = Italio |flago = [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|150px|Flago de Italio]] |blazono = [[Dosiero:Italy-Emblem.svg|120px|Blazono de Italio]] |nacia himno = [[Il Canto degli Italiani]] [[Dosiero:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg|center]] |bildo=Map of Italy-eo.svg |bildo-larĝeco=250px |bildo-priskribo=Esperanta mapo |lokigo-bildo = [[Dosiero:EU-Italy.svg|Lokigo|250px]] |lingvoj = [[Itala lingvo|Itala]] |ĉefurbo = [[Romo]] |religio = plejparte [[katolikismo]] |km2 = 301.338 |akvo = 2.4 |loĝantoj = [[Italoj]] |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 200.12 |vivlongeco = 0.951 |valuto = [[Eŭro]]<ref>Krom [[Campione d'Italia]], kiu uzas la [[Svisa franko|svisan frankon]]</ref> |valuta kodo = EUR |horzono = [[UTC+1|+1]] <br />[[UTC+2]] (marto ĝis oktobro) |ttt = it |landkodo = ITA |tel = +39<ref>Krom [[Campione d'Italia]], kiu uzas la prefikson +41 de Svislando</ref> |politika sistemo = [[Respubliko]] |ŝtatestro = prezidento [[Sergio Mattarella]] |nacia tago = [[2-a de junio]] (tago de la transigo de monarkio al respubliko, en [[1946]]) |sendependeco = [[17-a de marto]] [[1861]] |esperanto-asocio = [[Itala Esperantista Federacio]] kaj [[Itala Esperanto-Junularo]] |MEP = 1.814.557 |MEP jaro = 2008 |MEP pokapa = 30.581 |aŭtokodo = I |Plus malalta punto=|Plus malalta punkto=|Plej malalta punkto=Jolanda di Savoia}} {{Citaĵo|la Bela Lando kiun l'Apeninoj dividas kaj l'maro ĉirkaŭas kaj l'Alpoj|[[Francesco Petrarca]]|''Canzoniere'', [[soneto]] CXLVI|origina teksto=il bel paese ch'Appennin parte e 'l mar circonda e l'Alpe}} '''Italio''' aŭ '''Italujo''' (itale: {{Aŭdio|It-Italia.ogg|''Italia''}}) {{prononco|I'''ta'''lja|i'talja}}, oficiale '''Itala Respubliko''' (itale: ''Repubblica Italiana'')<ref name="Costituzione della Repubblica italiana, articolo 1">Unua artikolo de la Konstitucio: Italio estas demokrata respubliko, fondita sur laboro. La popola suvereneco apartenas al popolo, kiu praktikas ĝin en la formoj kaj en la limoj de la Konstitucio.</ref>, estas [[ŝtato]] de [[Suda Eŭropo]]. Nomata ankaŭ per [[antonomazio]]j, kiel "la Boto" pro sia formo simila al [[Itala duoninsulo|boto]] kaj "bela lando" (itale "bel paese") pro sia [[klimato]] kaj pro siaj naturaj kaj artaj belaĵoj,<ref>"''Del bel paese là dove 'l sì sona''", [[Dante Alighieri|Dante]], Inferno, kanto XXXIII, verso 80; "''il bel paese | Ch'Appennin parte e 'l mar circonda e l'Alpe''" [[Francesco Petrarca|Petrarca]], Canzoniere, p. CXLVI.</ref> geografie Italio estas formata el tri partoj: unu kontinenta, limigita de [[Alpoj]] kaj de konvencia linio kiu kunligas [[La Spezia]] kun [[Rimini]], unu duoninsula, kiu estas formata de cetera Italio kaj unu insula, kiu entenas la du plej grandajn [[insulo]]jn de la [[Mediteraneo]], [[Sardinio]] kaj [[Sicilio]], kie en la insulo de [[Pantelleria]] estas la malplej longa distanco de [[Afriko]], je distanco de preskaŭ 70 kilometroj. La teritoriaj limoj etendiĝas entute en {{Unuo|1800}} kilometroj, dum la marbordoj longas {{Unuo|7500}} kilometrojn<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.fondazionemichelagnoli.it/costa/mastronuzzi/Mastronuzzi_IT.htm|titolo=Lo spazio costiero italiano|alirdato=16|alirmonatotago=2|alirjaro=2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100410062801/http://www.fondazionemichelagnoli.it/costa/mastronuzzi/Mastronuzzi_IT.htm|arkivdato=2010-04-10}}</ref>. Ĝi najbaras [[okcidento|okcidente]] al [[Francio]], [[nordo|norde]] al [[Svisio]] kaj al [[Aŭstrio]] kaj [[oriento|oriente]] al [[Slovenio]]. La [[ŝtateto]]j [[San Marino]] kaj [[Vatikanurbo]] estas [[enklavo]]j en Itala teritorio, dume la [[komunumo]] de [[Campione d'Italia]] estas [[eksklavo]] en [[Itala lingvo|italparolanta]] zono [[Kantono Tiĉino]] en [[Svisio]]. Italio estas [[parlamenta respubliko]]; la nuna [[Prezidento de la Itala Respubliko|Prezidento de la Respubliko]] estas [[Sergio Mattarella]] kaj la [[Ĉefministro de la Itala Respubliko|ĉefministro de la Respubliko]] estas [[Giorgia Meloni]]. La [[oficiala lingvo]] estas la [[itala lingvo|itala]]. La [[Konstitucio de Itala Respubliko|Konstitucio]] konsideras ankaŭ la [[dulingvismo]]n kun aliaj lingvoj en kelkaj provincoj kaj garantias kelkajn [[minoritata lingvo|minoritatajn lingvojn]] en la nacia teritorio. Ekde [[1871]] la [[ĉefurbo]] estas la urbo [[Romo]], "heredanto" de [[Florenco]], sidejo (dum kvin jaroj) de la [[Alberta Statuto|statutaj]] institucioj, kiu anstataŭigis [[Torino]]n en [[1865]]; dum la [[Dua Mondmilito]], dum kelkaj monatoj ([[septembro]] [[1943]]-[[februaro]] [[1944]]) la ĉefurbo estas transigita al [[Brindizio]] kaj, poste, al [[Salerno]]. La [[sendependeco|sendependa]] kaj [[Naciismo|unueca]] Ŝtato, naskiĝinta en [[1861]] kiel [[Itala reĝlando]] sub la [[Savoja dinastio|dinastio de Savojo]], ne enhavis [[Romo]]n kaj plej grandan parton de la aktuala [[Latio]], kiuj formis la [[Papa Ŝtato|Papan Ŝtaton]] ([[konkero de Romo|aneksitan]] la {{Daton|20|09|1870}}), [[Veneto]]n kaj [[Friulo]]n, kiuj estis parto de la [[Aŭstra imperio]] (akiritaj en [[1866]]), [[Venecio Julia|Venecion Julian]] kaj [[Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo|Trentinon-Supran Adiĝon/Sudtirolon]], ankaŭ ili sub la dinastio de [[Habsburgoj]] (aneksitaj post la [[Unua Mondmilito]]); ĝi alprenis la [[respubliko|respublikan]] formon la {{Daton|18|06|1946}}, sekve de la [[Naskiĝo de la Itala Respubliko|referendumo de la 2-a de junio]]. Sekve, la [[Konstitucianta Asembleo de la Itala Respubliko|konstitucianta asembleo]] elektita dum la sama tago de la referendumo redaktis la [[Konstitucio de Itala Respubliko|Konstitucion]], kiu, ekvalidita la {{Daton|01|01|1948}}, atribuis al la Respubliko [[Parlamenta respubliko|parlamentan]] econ. Italio estas unu el la ses fondintoj de [[Eŭropa Unio]] kaj ĝi partoprenis al ĉiuj ĉefaj traktatoj de Eŭropa unuiĝo, inkluzive de la eniro en la [[Eŭro]]-zonon en [[1999]], ĉar ĝi subskribis en [[1951]] la [[Traktato de Parizo (1951)|Traktaton de Parizo]] kiu starigis la [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|Eŭropan Komunumon pri Karbo kaj Ŝtalo]] (EKKŜ). Aldone, ĝi estas fondinto de [[NATO]], de [[Konsilio de Eŭropo]], de [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]]; ĝi aliĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], al [[Okcident-Eŭropa Unio]] kaj partoprenas al [[G7]] kaj al [[G8]]. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Italio|Itala reĝlando}} {{Klariga noto |pozicio = maldekstre |titolo = La originoj de la nomo |enhavo = La signifo de la [[loknomo]] "Italio" estas ankoraŭ nun pridiskutata kaj ĝi estis temo de rekonstruo ne nur de [[Lingvistiko|lingvistoj]] sed ankaŭ de [[Historiografio|historiistoj]], tradicie zorgaj pri la demando; ne ĉiam, tamen, oni trovas difinitajn [[etimologio]]jn sed ja hipotezojn, kiuj baziĝas sur konsideroj ekster la specife [[Lingvistiko|lingvistika]] rekonstruo de la nomo, kaj ili formis riĉan korpuson de solvoj<ref>{{Citlibro|Titolo=Italia. Disegno storico-linguistico|Aŭtoro=Alberto Manco|Eldonejo=L'Orientale|Jaro=2009}}</ref> inter kiuj multaj referas al ne pruvitaj tradicioj (ekzemple la ekzisto de [[Italo reĝo de la enotroj|reĝo nomata Italo]]) aŭ ĉiuokaze forte problemaj (ekzemple la ligo de la nomo al la [[vinbero]]). Tio, kio estas kutime taksata kiel certa estas, ke la nomo komence indikis nur la ekstreman [[Suda Italio|sudon de la duoninsulo]], sed ankaŭ pri ĉi tiu aserto estas malakordaj opinioj. }} === Prahistorio === La loĝigo de la itala teritorio okazis en la [[prahistorio]], epoko de kiu estas malkovritaj gravaj [[Arkeologio|arkeologiaj]] atestoj. Italio estis loĝata almenaŭ ekde la [[Paleolitiko]]. Inter la plej gravaj arkeologiaj lokoj en Italio, de tiu epoko, estas [[Monte Poggiolo]], apud [[Forlì]] kaj la [[Kaverno de la Adaŭro]], apud [[Palermo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iipp.it/|alirdato=29-a de januaro 2010|titolo=Istituto Italiano di Preistoria e Protostoria|lingvo=it}}</ref>. === Unuaj loĝantoj === {{Ĉefartikolo|Italikoj|Popoloj de antikva Italio}} La informoj pri la loĝantaro de la duoninsulo dum praromia epoko estas, en kelkaj okazoj, nekompletaj kaj temoj pri daŭraj revizioj. Popoloj kun [[Hindoeŭropanoj|hindoeŭropaj]] originoj transloĝiĝintaj en Italio de la [[Orienta Eŭropo|orienta]] kaj [[centra Eŭropo]] dum pluraj ondoj de migradoj ([[Pravenetanoj]], [[Umbroj]], [[Samnitoj]], [[Latianoj]], ktp), surmetiĝis inter pra[[hindoeŭropanoj|hindoeŭropaj]] etnoj jam ĉeestantaj en la aktuala itala teritorio, aŭ ensorbante ilin aŭ starigante pacan kunvivon kun ili. En [[Norda Italio]], kune kun [[Keltoj]] (komune nomataj [[Gaŭloj]]), estis [[Liguroj]] (origine nehindoeŭropa popolo poste unuiĝintaj kun Keltoj) lokiĝitaj en [[Ligurio]] kaj en parto de la [[Piemonto]], dume en la Nordorienta Italio vivis la [[Pravenetanoj]] kun eblaj [[iliroj|iliraj]] originoj aŭ, laŭ kelkaj fontoj<ref name="Protostoria">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.franco-felicetti.it/apriDocumento.asp?nome=antica_mod18.pdf|alirdato=30-a de januaro 2010|titolo=Il cammino della civiltà verso occidente: le popolazioni italiche prima di Roma|lingvo=it|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210804185332/http://www.franco-felicetti.it/apriDocumento.asp?nome=antica_mod18.pdf|arkivdato=2021-08-04}}</ref>, devenantaj de [[Malgrand-Azio]]. [[Dosiero:Etruscan civilization italian map.png|eta|150px|dekstra|Mapo klariganta la ekspansion de Etruskoj dum jarcentoj.]] En Italio, kune kun [[Etruskoj]], kunvivis tuta aro da popoloj, plejparte de hindoeŭropea origino, inter kiuj: [[Umbroj]] en [[Umbrio]]; [[Latianoj]], [[Sabenoj]], [[Faliskoj]], [[Volskoj]] kaj [[Ekvoj]] en [[Latio]]; [[Picenoj]] en [[Markio (Italio)|Markio]] kaj en Norda [[Abruco]]; [[Samnitoj]] en Suda [[Abruco]], [[Moliso]] kaj [[Kampanio]]; [[Mesapianoj]] en [[Apulio]]; [[Lukanoj]] kaj [[Brutioj]] en la suda parto de la duoninsulo; [[Sikeloj]], [[Elimianoj]] kaj [[Sikanoj]] (ne hindoeŭropanoj, eble aŭtoktonaj) en [[Sicilio]]. [[Sardio]] estis loĝata, ekde la [[2-a jarmilo a.K.]], de [[Sardoj]], eble unuiĝo inter la jam ekzistanta megalita loĝantaro de la insulo kaj la mistera popolo de la ''[[Ŝerdenoj]]''<ref name="Protostoria"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.centrostudilaruna.it/storia-della-prima-italia.html|alirdato=30-a de januaro 2010|titolo=Storia della prima Italia|lingvo=it}}</ref>. {{Ĉefartikolo|Romia konkero de Italio}} === Ekde Romia imperio === Italio, ĉefe meza kaj suda Italio, estas jam de [[antikvo]] grava [[eŭropo|eŭropa]] [[kulturo|kulturcentro]] kaj estis la centro de la [[Romia imperio]]. Dum la epoko de [[Cezaro]] ĝi etendiĝis ĝis [[Rubikono]] ĉe [[Rimini]], sub la imperiestro [[Aŭgusto Cezaro]] ĝi estis pligrandigita ĝis la piedoj de la [[Alpoj]] kaj [[Istrio]]. Dum la unuaj jarcentoj Italio estis la centro de la socia, politika, ekonomia kaj kultura vivo de la [[Mediteraneo]], kion la romianoj nomis "Mare Nostrum" (nia maro). Post la invado de la [[gotoj]] ([[410]]) kaj ĉefe de la [[langobardoj]] ([[568]]) la imperio eriĝis al serio de sendependaj teritorioj. En la [[8-a jarcento|8-a]] kaj [[9-a jarcento]]j, ĉefe sub Pipino kaj [[Karolo la Granda]] regis la [[frankoj]], sed estiĝis sub la posteuloj de Karolo memstara regno Italio. Ekde [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] Italio estis parto de la [[Sankta Romia Imperio]], dum la sudo restis longe [[bizanca imperio|bizanca]]. Ekde [[827]] la [[araboj]] konkeris Sicilion kaj partojn de suda Italio. Ekde tiu epoko Romo (kaj respektive la tuta Italio) iĝis centro de la disvastigo de [[kristanismo]]. Komence de la [[11-a jarcento]] [[normandoj]] ekkonkeris sudan Italion kaj alportis iom da nordia kulturo. Pro komerco kaj trafiko la urboj de norda Italio gajnis pli kaj pli da sendependeco dum la [[11-a jarcento]]. La normandoj kaj multaj urboj de supra Italio subtenis la [[papo]]n dum la [[investitura polemiko]]. Pro la malapero de sia dinastio la [[Ŝtaŭfoj]] malsukcesis sian provon renovigi la imperiecon de Italio. Ekde [[1268]] la franca dinastio de la [[Anjou]] regis la sudon, kaj la nordo eriĝis al preskaŭ sendependaj urboj, kvankam oficiale ili estis parto de la Sankta Romia Imperio. {{Ĉefartikolo|Itala Renesanco}} En la [[14-a jarcento|14-a]] kaj [[15-a jarcento]]j estiĝis dum la [[Renesanco]] potencoj kun grandega ekonomia kaj kultura avantaĝo. Kvin potencoj: la suditala regno (kiu influiĝis pli kaj pli de Hispanio), la [[Papa Ŝtato]], [[Florenco]], [[Milano]] kaj [[Venecio]] dividis en ŝanĝemaj koalicioj la {{N|politika potenco}}. Ekde la fino de la [[15-a jarcento]] Hispanio venkis Francion rilate al la potenco en Italio. Tamen [[Venecio]] sukcesis pro ŝanĝemaj koalicioj ekvilibrigi la potencon, tiel ke la hispana influo vidiĝis ĉefe en la sudo, kvankam ĝi ree kaj ree atingis ankaŭ [[Ĝenovo]]n kaj [[Milano]]n. En [[1796]] francaj revoluciaj trupoj venkis. En [[1805]] [[Napoleono]] kronis sin mem en Milano reĝo de Italio. Post la fino de lia regno ekis la epoko de la [[Unuiĝo de Italio]] ([[1815]]-[[1870]]). [[Dosiero:Giuseppe Garibaldi assedio di Roma.jpg|eta|upright=1.3|[[Giuseppe Garibaldi]] dum la sieĝo al Romo.]] [[Dosiero:Du triopaj aliancoj en Eŭropo de 1914.svg||eta|maldekstra|200ra|{{centre|la du triopaj aliancoj en Eŭropo de 1914}}]] Italio akiris sendependecon la {{daton|17|marto|1861}}, kiel la regno de Italio, sed nur unuiĝis en [[1870]], per la konkero de [[Romo]] de la [[Papa Ŝtato]]. Antaŭe Italio longe estis dispecigita inter la [[Papa Ŝtato]], la [[Sankta Romia Imperio]] kaj lokaj princoj kaj urboj. === Post 1900 === Post la komenco de la [[unua mondmilito]], Italio, jam aliancita kun la [[Germana Imperiestra Regno]] kaj la imperio de [[Aŭstrio-Hungario]] en la [[Triopa Alianco (1882)|Triopa Alianco]], en 1915 aliĝis al la [[Triopa Entento]] kiu en la [[traktato de Londono (1915)|traktato de Londono]] promesis grandajn teritoriajn gajnojn. La milito inter la italaj kaj aŭstraj trupoj kaŭzis gravajn perdojn sur ambaŭ flankoj (pli ol 650 000 italaj soldatoj mortis) kaj finis per la itala venko de [[Vittorio Veneto]]. Post la milito la [[itala reĝlando]] estis sur la rando de bankroto. Dum multaj italoj estis forlasitaj en la nove fondita [[reĝlando Jugoslavio]], duono de miliono da [[slavo]]j, kaj du cent mil germanlingvaj [[Tirolo (regiono)|tirolanoj]] iĝis parto de la regno de Italio. Post la pactraktatoj de [[traktato de Saint-Germain-en-Laye|Saint-Germain]], Rapallo kaj Romo, Italio akiris la plej multajn el la promesitaj teritorioj, sed ne [[Dalmatio]]n (krom [[Zara]]), permesante al naciistoj difini la venkon kiel "mutilitan ". {{Ĉefartikolo|Italia Faŝismo}} La socialismaj agitadoj kiuj sekvis la ruiniĝon fare de la [[Unua Mondmilito]], inspiritaj fare de la [[Rusia revolucio]] de [[1917]], kondukis al tumulto kaj [[anarkio]] ĉie en Italio. En oktobro [[1922]] la [[faŝismo|faŝistoj]] gviditaj de [[Benito Mussolini]] post la "[[Marŝo al Romo]]" kaptakiris la regadon. Dum la sekvaj jaroj, Mussolini ekskludis ĉiujn partiojn kaj limigis personajn liberecojn, tiel formante [[diktaturo]]n. Mussolini konkludis diversajn akordojn kun [[Nazia Germanio]]. Fine Italio partoprenis al la [[Dua Mondmilito]] kiel aliancano de la [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akso-potencoj]]. La [[Itala kontraŭnazia rezistmovado]] (en [[itala]]: ''Resistenza italiana'' aŭ simple ''la Resistenza'') estas [[terminego]] por italaj [[Rezistomovado|rezistogrupoj]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Ĝi opoziciis al fortoj de [[Nazia Germanio]] same kiel de ties [[Marioneta ŝtato|pup-ŝtata]] loka reĝimo, nome la [[Itala Sociala Respubliko]], post la de Germanio milita okupacio de Italio okazinta inter septembro 1943 kaj aprilo 1945. La movado kiu stariĝis inter italoj de diversaj sociaj klasoj kaj ideologioj estis konata ankaŭ kiel ''Itala rezistado'' kaj kiel ''Italaj partizanoj'' (''partigiani'' [partiĴAni] en itala), kaj la terura konflikto kie ili partoprenis estas referencita kiel ''Itala Liberiga Milito'' alude al la [[Kampanjo de Italio]] kontraŭ la [[Akso Romo-Berlino-Tokio]] aŭ kiel ''Itala Enlanda Milito'' (reference specife al la konflikto kontraŭ la [[Faŝisma Italio|italaj faŝistoj]]). La moderna Itala Respubliko estis teorie deklarita kiel fondita sur la bazo de la luktado de la rezistado. [[Dosiero:Luccaitaly1944.png|eta|maldekstra|250px|Batalo en [[Lucca]].]] En julio [[1943]] Sicilio estis invadita fare de la [[aliancanoj]], kaŭzante la kolapson de la faŝista reĝimo kaj la falon de Mussolini. La {{daton|8|septembro|1943}} Italio kapitulacis. La germanoj baldaŭ sukcesis pri prenado de kontrolo de norda kaj centra Italio. La lando restis batalkampo por la cetero de la milito. Norda Italio estis konkerita de Aliancanoj kaj italaj partizanoj dum la [[Ofensivo en Italio de printempo 1945|Ofensivo de printempo 1945]]. Post la [[Dua Mondmilito]], la provizora registaro okazigis [[referendumo]]n por decidi ĉu Italio daŭre estu reĝlando aŭ iĝu respubliko. La sudaj regionoj de Italio plej favoris monarkion, dum la nordaj regionoj forte subtenis respublikon; la averaĝa tutlanda rezulto tamen favoris respublikon. La {{daton|1|januaro|1948}} Italio ekhavis [[konstitucio]]n, kaj dum la sekvaj jaroj la lando eniris plurajn internaciajn organizojn: ĝi iĝis membroŝtato de [[NATO]] (en [[1949]]), de la onta [[Eŭropa Unio]] (de kiu Italio iĝis fondinta lando, en [[1950]]) kaj de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (en [[1955]]). ===21-a jarcento=== Nuntempe Italio daŭre rolas kiel unu el la plej integriĝemaj landoj de [[Eŭropa Unio]]; dum la [[1990-aj jaroj]] ĝi eniris [[Ŝengenio]]n, kaj ekde [[1999]] adoptis [[eŭro]]n kiel nacian monunuon. Eksa itala ĉefministro [[Romano Prodi]] rolis kiel estro de la [[Eŭropa Komisiono]] ekde [[1999]] ĝis [[2004]], dum alia eksa ĉefministro, [[Giuliano Amato]], partoprenis dum la sama periodo la [[Eŭropa Konvencio|Eŭropan Konvencion]], taskigita pri la verkado de la [[Eŭropa Konstitucio]], kiu finfine estis ne aprobita. Kiel prezidanto de [[Eŭropa Centra Banko]] la du unuaj serioj de [[Eŭro-bankbiletoj]] estis subskribitaj de itala ekonomikisto kaj politikisto [[Mario Draghi]]. Italio suferis pro la [[Eŭropa migra krizo]] en [[2015]] ĉar ĝi iĝis ĉefa enirejo kaj destino por serĉantoj de azilo en la Eŭropa Unio. La lando ricevis ĉirkaŭ duono da miliono da rifuĝintoj, kio okazigis ian malkontenton en parto de la loĝantaro kaj sekvan apogon al partioj kaj ekstremdekstraj kaj eŭrop-skeptikaj, rilate al la [[Briteliro]], kio kondukis al la unua "kontraŭsistema" registaro de la Eŭropa Unio en 2018. En 2020 Italio estis la unua lando en Eŭropo kiu suferis amasan atakon de la [[pandemio]] de [[Kronvirusa malsano de 2019]] jam en februaro kaj fermon de atakitaj areoj, dum la sekva lando estis [[Hispanio]] en marto, nur kelkajn semajnojn poste. == Geografio == [[Dosiero:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|eta|dekstra|300px|Italio vidata el satelito]] [[Dosiero:Altimetria_Italia.svg|eta|Surfaco de Italio per altimetraj zonoj]] Italio konsistas plejparte el [[duoninsulo]] kiu norde ligiĝas al [[Eŭropo]] per la montaro [[Alpoj]], kaj de tie etendiĝas suden en la [[Mediteranea Maro|Mediteranean Maron]]; al ĝi cetere apartenas la du grandaj insuloj [[Sardio]] kaj [[Sicilio]], krom malpli grandaj insuloj kaj insularoj en la [[Tirena maro|Tirena]], [[Adriatika maro|Adriatika]] kaj [[Mediteranea maro]]j. Italio konsistas plejparte el montetoj (41,6% el la tuta teritorio), kaj aldone el montoj (35,2%) kaj ebenaĵoj (23,2%). La averaĝa alto super [[marnivelo]] estas 337 metroj. La ĉefa montaro estas la [[Alpoj]], kies tuta suda flanko apartenas al Italio kaj kiuj konsistigas ties {{N|natura landlimo}} al ties nordaj najbaraj landoj. La plej altaj montoj situas en la okcidenta parto de la Alpoj, kaj ofte altas pli ol 4000 m super marnivelo: la ĉefaj pintoj estas [[Blanka Monto]] (4810 m), [[Materhorno]] (4478 m), [[Monte-Rosa-Masivo]] (4634 m). La alia grava montaro de Italio estas la [[Apeninoj]], kiuj laŭiras la tutan duoninsulon, de [[Ligurio]] (nord-okcidente) ĝis [[Sicilio]] (sude), kaj kies plej alta pinto estas la monto [[Gran Sasso]] (2912 m), en la centritala regiono [[Abruco]]. Italio ankaŭ posedas plurajn vulkanojn: la monto [[Etna]] (3323 m) estas la plej alta [[vulkano]] en Eŭropo, kaj situas tuj norde de [[Katanio]], laŭ la [[Ionia maro|ionia]] marbordo de [[Sicilio]]; krome famas la monto [[Vezuvio]], ĉe [[Napolo]], kaj [[Strombolo]], en la [[provinco Mesino]]. === Riveroj kaj lagoj === Pro sia monteca strukturo Italio posedas multe da akvofluoj. La nordaj riveroj, kiuj elfluas el la [[Alpoj]], estas parte nutrataj de [[glaĉero]]j; granda parto de ili fluas en la plej gravan italan riveron, [[Pado]], kiu estas 652&nbsp;km longa kaj portas mezan flukvanton de 1460 m³/s. Ĝia baseno grandas proksimume 70 000&nbsp;km²<ref name="treccani-idrografia">{{Citaĵo el la reto | url=http://www.treccani.it/enciclopedia/italia/#4idrografia-1 | titolo=Italia, idrografia | eldoninto=Enciclopedia Treccani | lingvo={{it}} |alirdato=2013-03-23 }}</ref>, do ampleksas pli ol kvaronon de kontinenta Italio. Ĝi fluas orienten al [[Adriatiko]], kontribuante 31 % de la marenflua akvo de ĉiuj italaj riveroj. Ĝia [[delto]] estis deklarita monda naturheredaĵo de Unesko. Partoj de ĝi situas ĝis tri metrojn sub marnivelo. La plej granda lago de Italio estas la [[Lago de Garda]], kun areo de 368&nbsp;km² kaj profundo de 346 metroj. Ĝia fundo estas preskaŭ 300 metrojn sub la marnivelo; ĝia valo estis, kiel tiu de aliaj alpaj lagoj, elfosita per glaĉera aktivado. Aliaj lagoj ekestis per vulkana aktivado ([[kratero|krateraj]] lagoj aŭ el maraj [[laguno]]j. La plej granda lago de la duoninsula parto de Italio estas la [[Trasimeno]], 128&nbsp;km² granda sed nur ses metrojn profunda. La vala strukturo de la okcidenta kaj orienta flankoj de Apenino estas malsama; valoj de la [[Tirena Maro|tirena]] flanko okcidente ofte iras laŭlonge de la montoĉeno, tiuj de la adriatika flanko oriente ĝenerale laŭlarĝe, direkte al la maro. Rezulte la orientaj riveroj estas ĝenerale mallongaj, dum je la okcidenta flanko la riveroj [[Arno]] kaj [[Tibero]] longas 241 resp. 405&nbsp;km. === Klimato === Italio situas en la modertemperatura zono, sed pro sia etendiĝo tra 12 latitudaj gradoj (de 35° al 47°) kaj siaj montoj ĝi prezentas sufiĉan klimatan varion. La maroj, kiuj ĉirkaŭas ĝin, provizas humidecon kaj zorgas pri moderigo de temperaturaj diferencoj. Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]] Italio plejparte apartenas al grupo C (moderaj klimatoj), kun iom da kontinenta klimato (grupo D) en la ekstrema nordo. La suda parto kaj la insuloj ĝuas varman, mediteranecan klimaton, sed malgraŭ la proksimo de la maro ne ĉiam sufiĉan pluvkvanton. Ekzemple la marborda urbo [[Katanio]] havas jaran pluvokvanton de ĉ. 500&nbsp;mm, el kiuj malpli ol 40&nbsp;mm falas de majo al aŭgusto. Kompense ĝi havas mezume pli ol 2500 jarajn horojn de sunlumo. == Loĝantaro == {{Ĉefartikolo|Italoj}} [[Dosiero:Group at Piazza del Popolo, Rome.jpg|eta|maldekstre|Grupo de junuloj en la ''Piazza del Popolo'', Romo.]] Malsame kiel aliaj grandaj eŭropaj landoj kiel [[Francio]] kaj [[Britio]], kie relative granda parto el la loĝantaro loĝas en la respektivaj ĉefurboj [[Parizo]] kaj [[Londono]], Italio estas plurcentra lando, kiu ne posedas grandan ĉefurbon kiu forte elstaras rilate al la aliaj urboj laŭ graveco aŭ nombro da loĝantoj. En la jaro [[2000]], 67% el la civitanaro loĝis en urboj; la jara kresko tiam estis 0,09%. La averaĝa nombro da naskoj en [[2000]] estis 9,13 por 1000 homoj por jaro, dum mortoj estis 9,99 por 1000 homoj por jaro; tio signifas, ke la loĝantaro de Italio laŭgrade malkreskas. Tiun tendencon inversiĝas nur danke al enmigrado, kiu en [[2000]] averaĝe alportis en la landon 1,74 novajn civitanojn por 1000 homoj por jaro. La relative malgranda nombro da naskoj por jaro ŝuldiĝas al la fakto, ke itala virino averaĝe naskas nur 1,18 infanojn - unu el la plej malaltaj tiaj datumoj en la tuta mondo. La mortokvoto de beboj en [[2000]] estis 5,92 mortoj por 1000 naskoj por jaro. La meza vivodaŭro en [[2016]] estis 80,6 jaroj por viroj kaj 85,1 por virinoj<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.istat.it/it/files/2017/05/RA2017_cap3.pdf|titolo=ISTAT, rapporto annuale 2017 - Aspetti demografici e condizioni di vita |alirdato=9|alirmonatotago=9|alirjaro=2019}}</ref>; temas pri unu el la plej altaj tiaj datumoj en la tuta mondo. Laŭ vivsciencistoj, tio plejparte ŝuldiĝas al la tipa itala stilo de nutrado, la tiel nomata [[mediteranea dieto]], kiu konsistas el grandaj kvantoj da [[pastaĵo]], [[fruktoj]] kaj [[legomoj]]. === Regionoj === {{ĉefartikolo|Regionoj kaj provincoj de Italio}} Italio konsistas el dudek regionoj: [[Abruco]], [[Aosta Valo]], [[Apulio]], [[Basilikato]], [[Emilio-Romanjo]], [[Friulo-Venecio Julia]], [[Kalabrio]], [[Kampanio]], [[Latio]], [[Ligurio]], [[Lombardio]], [[Markio (Italio)|Markio]], [[Moliso]], [[Piemonto]], [[Sardio]], [[Sicilio]], [[Toskanio]], [[Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo]], [[Umbrio]] kaj [[Veneto]]. Ĉiuj regionoj posedas ĉefurbon kaj, krom Aosta Valo, konsistas el du aŭ pluraj [[provinco]]j, plej ofte nomataj laŭ sia ĉefurbo - ekzemple, la [[provinco Romo]] aŭ la [[provinco Milano]]. La plej granda nombro da provincoj apartenas al Lombardio (12); male, en la regionoj Basilikato, Moliso kaj Trentino-Supra-Adiĝo situas nur po du provincoj. Ekde la fino [[1990-aj jaroj]] estiĝis debato, en la italia politika medio, ĉu provincoj entute forigindas, kiel troa administra tavolo post municipoj, regionoj kaj la landa registaro. Malgraŭ forta subteno de la civitanaro, kaj malgraŭ oftaj priaj asertoj dum antaŭbalotadaj kampanjoj, sinsekvaj registaroj ĝis nun ne sukcesis aprobi leĝon por forigi aŭ draste malpligravigi la provincojn. Male, novaj provincoj estis starigitaj laŭ la deziro de la lokaj loĝantaroj: plej laste, en [[2009]], ekestiĝis la [[provinco Barletta-Andria-Trani]] (en [[Apulio]]), la [[provinco Fermo]] (en [[Markio (Italio)|Markio]]) kaj la [[provinco Monza kaj Brianza]] (en [[Lombardio]]). Aliflanke la regionoj de Italio estas grupigitaj en kvin oficialaj statistikaj regionoj fare de la ''[[Istituto Nazionale di Statistica]]'', nome [[Nordokcidenta Italio]], [[Nordorienta Italio]], centro, sudo kaj insuloj. Jenas listo de la 20 regionoj de Italio. {{Mapo de la regionoj de Italio}} {| {{prettytable}} |- bgcolor="#CCCCCC" ! Regiono !! Ĉefurbo |- | {{Italio VAO}}* || [[Aosto]] |- | {{Italio PMN}} || [[Torino]] |- | {{Italio LIG}} || [[Ĝenovo]] |- | {{Italio LOM}} || [[Milano]] |- | {{Italio TAA}}* || [[Trento]] |- | {{Italio VEN}} || [[Venecio]] |- | [[Dosiero:Flago de Friulo-Venecio Julia.png|20px]]{{Italio FVG}}* || [[Triesto]] |- | {{Italio EMR}} || [[Bolonjo]] |- | {{Italio TOS}} || [[Florenco]] |- | {{Italio UMB}} || [[Peruĝo]] |- | {{Italio MAR}} || [[Ankono]] |- | {{Italio LAZ}} || [[Romo]] |- | {{Italio ABR}} || [[La-Aglo]] |- | {{Italio MOL}} || [[Kampobaso]] |- | {{Italio CAM}} || [[Napolo]] |- | {{Italio PUG}} || [[Bari]] |- | {{Italio BAS}} || [[Potenco (Italio)|Potenco]] |- | {{Italio CAL}} || [[Katanzaro]] |- | {{Italio SIC}}* || [[Palermo]] |- | {{Italio SAR}}* || [[Kaljaro]] |- | colspan="2" style="background-color:#efefef;" |<small>''* Regiono kun speciala statuso.''</small> |} === Ĉefaj urboj === {{ĉefartikolo|Listo de urboj de Italio}} [[Dosiero:Milano, Duomo with Milan Cathedral and Galleria Vittorio Emanuele II, 2016.jpg|eta|320px|La Placo de la [[Duomo]] de [[Milano]].]] [[Dosiero:Interior of Galleria Umberto I. Naples, Campania, Italy, South Europe.jpg|eta|Galleria Umberto I de [[Napolo]].|alt=|]] {| class="sortable" {{belatabelo}} ! Komunumo || Regiono || Provinco || Loĝantaro |- | [[Romo]] || [[Latio]] || [[Provinco Romo]] || 2 718 768 |- | [[Milano]] || [[Lombardio]] || [[Provinco Milano]] || 1 299 633 |- | [[Napolo]] || [[Kampanio]] || [[Provinco Napolo]] || 973 132 |- | [[Torino]] || [[Piemonto]] || [[Provinco Torino]] || 908 263 |- | [[Palermo]] || [[Sicilio]] || [[Provinco Palermo]] || 663 173 |- | [[Ĝenovo]] || [[Ligurio]] || [[Provinco Ĝenovo]] || 610 887 |- | [[Bolonjo]] || [[Emilio-Romanjo]] || [[Provinco Bolonjo]] || 372 256 |- | [[Florenco]] || [[Toskanio]] || [[Provinco Florenco]] || 364 710 |- | [[Bari]] || [[Apulio]] || [[Provinco Bari]] || 322 511 |- | [[Katanio]] || [[Sicilio]] || [[Provinco Katanio]] || 298 957 |} === Religioj === La plejparto de italoj anas [[katolikismo]]n; ankaŭ ekzistas komunumoj ligitaj al [[protestantismo]], [[Judismo]] kaj [[Islamo]]. === Lingvoj === La [[itala lingvo]] estas la [[oficiala lingvo]] de la ŝtato. Temas pri [[latinida lingvo]], kiu estiĝis kiel tutlandiĝo de la dialekto parolata en [[Florenco]] ekde la lastaj jarcentoj de la [[mezepoko]]. La ĉefa kialo pro kiu la florenca dialekto estis preferita al la aliaj dialektoj estis la ekzisto de altnivela [[literaturo]], ĉefe danke al la [[toskanio|toskanaj]] [[poeto]]j [[Dante Alighieri]], [[Francesco Petrarca]] kaj [[Giovanni Boccaccio]]. Lombardia verkisto el la [[18-a jarcento]], [[Alessandro Manzoni]], donis gravan antaŭenpuŝon al la tutlandigo de la florenca dialekto tradukante sian faman romanon ''[[La gefianĉoj]]'' el la lombarda al la toskana, antaŭ ties publikigo. Ankoraŭ nuntempe tre famas lia eldiro ''"purigi siajn vestaĵojn en la [[Rivero Arno|Arno]]"'' (tio estas la [[rivero]] kiu trairas [[Florenco]]n). En la provinco [[Sudtirolo|Bolcano]] estas samrajta al la itala, sed pli vaste parolata, la [[germana lingvo|germana]]. En la regiono de la [[Aosta Valo]] estas samrajta la [[franca lingvo|franca]]. Aliaj indiĝenaj malplimultoj, kun diversgradaj lingvaj rajtoj, estas la [[slovena lingvo|slovena]] (en la [[provinco Triesto]] kaj [[provinco Gorico|Gorico]]), la [[greka lingvo|greka]], la [[albana lingvo|albana]], la [[sarda lingvo|sarda]] (en [[Sardio]]), la [[okcitana lingvo|okcitana]] kaj la [[ladina lingvo|ladina]]. <gallery> Dosiero:Carta identita Alto Adige.jpg|Dulingva identigilo itala-germana Dosiero:Carta identita valledaosta.jpg|Dulingva identigilo itala-franca Dosiero:Carta d'identità ita-slo.jpg|Dulingva identigilo itala-slovena </gallery> Ekzistas ŝtata leĝo el la jaro [[1999]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm |titolo=G. Nr. 482/1999 |alirdato=2010-05-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150512051856/http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm |arkivdato=2015-05-12 }}</ref> por protekti jenajn lingvojn de malplimultoj: * la [[albana]]n (''Arbëresh''), dise en la tuta [[suda Italio|Suditalujo]] * la [[germana]]n, ekster [[Sudtirolo]] (komparu al la [[cimbra lingvo]] en pluraj [[lingvoinsulo]]j en nordorienta Italujo kaj la [[valzoj|valza]] en nordokcidenta Italujo * la [[Arpitana lingvo|arpitanan]], la devena popola lingvo de la [[Aosta Valo]] kaj de iuj aliaj valoj en Piemonto kun malgrandaj lingvoinsuloj en [[Apulio]] * la [[friulo|friulan]], la lingvon de [[Friulo]] * la [[greka]]n (vidu [[Griko]]n) en [[Apulio]] kaj [[Kalabrio]] * la [[kataluna]]n en [[Alghero]] sur [[Sardio]] * la [[moliseslava lingvo|moliseslavan]]<ref>[[:it:Minoranze del Molise#La minoranza croata]]</ref> en la regiono de [[Molizo|Molise]] * la [[okcitana]]n en iuj alpaj valoj de [[Piemonto]] * la [[sarda]]n, la lingvon de Sardio. Ĝis nun, krom kelkaj esceptoj, la leĝo ne estas aplikata. La estigo de plurlingvaj oficoj, de patrinlingva lerneja edukado kaj la subteno de radio- kaj televido-programoj, kiel antaŭvidita en la leĝaro ankoraŭ ne okazis. Nur pri nomŝildoj de lokoj rimarkeblas kelkaj ŝanĝoj: tiel multaj trafikŝildoj en Friulo portas ankaŭ la friulan nomon kaj en Sardio troviĝas sur ŝildoj kaj la itala kaj la sarda nomoj. En lernejoj de Friulo krome eblas partopreni semajne unuhoran lecionon en la friula lingvo. En iuj alpaj valoj estas parolata la alemana dialekto de la [[valzoj]], kiu estas agnoskita kaj subtenata kiel lingvo de malplimulto. Krome estas parolataj en Italujo multaj dialektoj, kiuj ne estas oficiale agnoskitaj. Al trafikŝildoj de iuj komunumoj, ĉefe tiuj mastrumataj de la ''Lega Nord'', estis aldonitaj la dialekta nomo de la lokoj. <gallery> Dosiero:Road sign in Friulian.jpg|Itala-friula ŝildo Dosiero:Segnaletica bilingue Sardegna.gif|Itala-sarda ŝildo Dosiero:Maschito bilingual.jpg|Itala-albana ŝildo en [[Maschito]] </gallery> Ekde la [[1990-aj jaroj]], forta enmigrado el diversaj landoj enkondukis en la panoramon de Italio novajn lingvojn: la plej gravaj novaj malplimultoj de eksterlanda deveno nuntempe parolas la [[araba lingvo|araban]], la [[hispana lingvo|hispanan]] kaj la [[albana lingvo|albanan]]. == Artoj == === Muziko === {{Ĉefartikolo|Itala muziko}} [[Dosiero:Luciano Pavarotti 15.06.02 cropped2 (squared).jpg|eta|maldekstra|La [[tenoro]] [[Luciano Pavarotti]]]] Itala [[muziko]] naskiĝis dum la [[16-a jarcento]], danke al [[renesanca muziko]] kiu, ĉefe per [[Claudio Monteverdi|Monteverdi]], akiris siajn plej novigajn trajtojn dum la fino de jarcento, danke al la naskiĝo de [[opero]], ĝenro, kie italoj akiras superecon tra jarcentoj<ref name= Treccani-Opera>{{citu|Pluraj aŭtoroj|pag.451.|Pluraj aŭtoroj, 1995}}</ref>. Famaj komponistoj de [[itala muziko]] estas [[Giacomo Puccini]], [[Giuseppe Verdi]] kaj [[Alessandro Scarlatti]]. Klasikaj interpretistoj kiel [[Enrico Caruso]] kaj [[Luciano Pavarotti]] konatiĝis per [[opero]]j. En [[popo]] kaj [[roko]] italaj artistoj estas ekzemple [[Gianna Nannini]], [[Eros Ramazzotti]] kaj [[Eiffel 65]]. Ankaŭ malpli grandaj ĝenroj kiel [[potenca metalroko]] ([[Rhapsody of Fire|Rhapsody]]) kaj [[punko]] ([[Vanilla Sky]] aŭ ''Evolution So Far'') havas italajn reprezentantojn. === Kino === {{Ĉefartikolo|Itala kino}} Dum la epoko de la muta kino jam atingis popularecon la genro kiu poste estos konata kiel ''Kolossal'' aŭ ''Peplum'', tio estas, kino de aventuraj filmoj kun agado okazanta en la klasika epoko, karakterizita per prilaboritaj scenejoj kaj homamasaj scenoj,<ref> Bondanella, p. 8. </ref> ĝenerale adaptita de famaj literaturaj verkoj. Tiukadre estis famaj filmoj ''Gli ultimi giorni di Pompei'', de Luigi Maggi (1908), ''La caduta di Troia'', de Luigi Romano Borgnetto kaj Giovanni Pastrone (1910), ''Quo vadis?'' (Enrico Guazzoni, 1913) kaj nova versio de ''Gli ultimi giorni di Pompeii'' (Mario Caserini, 1913). Tiukadre aperis la unua [[sagao]] de la historio de la tutmonda kino kaj la unua sagaa [[rolulo]], La unua filmo en kiu aperis [[Maciste]] estis la klasika [[Muta kinarto|muta filmo]] ''[[Cabiria]]'' el [[1914]]. La sukceso de tiu filmo rezultis en la kreadon de dudek sep mutaj filmoj en kiuj aperis Maciste, rolita fare de Bartolomeo Pagano. En la epoko de la venkinta [[faŝismo]], la itala registaro uzis tre gravajn financajn rimedojn por «protekti la nacian kinindustrion» kaj konstrui ''[[Cinecittà]]'' kaj la ''[[Centro Sperimentale di Cinematografía]]'', du centroj dediĉitaj al la formado de geaktoroj, reĝisoroj kaj teknikistoj, dum oni devigis la produktorojn investi en epopeoj, historiaj verkoj kaj muzikkomedioj tre for de la vera tiama socia realo de la lando. La [[Itala novrealismo]] celis montri pli aŭtentikajn kaj homajn sociajn kondiĉojn, forirante de la historia kaj muzika stilo ĝis tiam, kiam la kino estis regata de la [[faŝisma Italio]] (1922-1945). La reĝisoroj turnis sin al neprofesiaj aktoroj. Tial, en novrealismaj filmoj, ĉio estas sufiĉe fleksebla kaj ŝanĝiĝanta. Klara ekzemplo estas ''[[Paisà]]'' de [[Roberto Rossellini]]. Oni povas diri, ke itala novrealismo komenciĝis en 1945 kun [[Roma, città aperta|Romo, malferma urbo]] de [[Roberto Rossellini]] kaj daŭris ĉe elstaraj filmistoj kiel [[Vittorio De Sica]] kun ''[[Bicikloŝtelistoj|Ladri di biciclette]]'' (1948), [[Luchino Visconti]] kun ''La tero tremas'' (La terra trema) en 1948, [[Giuseppe De Santis]] kun ''[[Riso amaro]]'' (Amara rizo) en 1949 kun [[Silvana Mangano]] ktp. == Politiko == La [[Konsilio de Ministroj de Italio]] (itale CdM, ''Consiglio dei Ministri'') estas la ĉefa plenuma organo de la itala registaro. Ĝi inkluzivas la prezidanton de la konsilio, ĉiujn registarajn ministrojn kaj la vicsekretarion de la prezidanto de la konsilio. Vicministroj (''viceministri'') kaj subministroj (''sottosegretari'') ja estas parto de la registaro, sed ne estas membroj de la Konsilio de Ministroj.<ref>{{Cite web|url=https://blog.openpolis.it/2016/04/04/ministri-del-governo-nomina-revoca-la-prassi-italia/7196|title=Ministri del governo: nomina e revoca, la prassi in Italia|date=2016-04-04|website=OpenBlog|language=it-IT|access-date=2019-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190926233619/https://blog.openpolis.it/2016/04/04/ministri-del-governo-nomina-revoca-la-prassi-italia/7196|archivedate=2019-09-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://presidenza.governo.it/normativa/legge2308_400.html|title=Governo Italiano – La normativa della PCM|website=presidenza.governo.it|access-date=2019-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190926233620/http://presidenza.governo.it/normativa/legge2308_400.html|archivedate=2019-09-26}}</ref> === Ekstera politiko === Italio ludas gravan rolon en la [[Eŭropa migra krizo]], ĉar tra ĝi sekvas plejparto de la itineroj de afrikaj kontraŭleĝaj migrantoj. En [[2017]] Italio subskribis kun [[Libio]] interkonsenton, laŭ kiu ĝi financos servojn ebligantajn kapti enmare kaj revenigi al Libio tiajn migrantojn. En [[februaro 2020]] la interkonsento estis daŭrigita por tri pliaj jaroj kiel montrinta sian efikecon — la nombro de alvenintaj migrantoj falis ĝis la plej malalta nivelo depost [[2013]]. Tamen humanitaraj kaj homrajtaj organizaĵoj atentigas ke revenigataj migrantoj [[:n:Amnestio Internacia kritikas la malbonan traktadon de migrantoj en Libio|trafas detencentrojn]] en Libio, kie ili trafas malbonajn vivkondiĉojn, alfrontas mistraktadon, torturadon kaj seksatencojn. ==Ekonomio== {{Ĉefartikolo|Itala dezajno}} [[Dosiero:Italy_Product_Exports_(2019).svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Italio, 2019]] Italio estas la 12-a plej granda ekonomio en la mondo, la [[Listo de landoj laŭ MEP po kapo|20a plej riĉa lando]] - kun pokapa MEP je 31.874 en internaciaj dolaroj en 2005. Tamen la lando kaj ankoraŭ estas en la procezo de politika kaj ekonomia ŝanĝo, kiu komenciĝis kun la falo de la politika elito post la Dua Mondmilito. Italio havas multfacetan ekonomion kun landa produkto kaj pokapa produkto proksimume similaj al tiuj de [[Francio]] kaj [[Britio]]. Italio estas unu el la ok membrolandoj de la Organizo de Industriigitaj Landoj, la [[G8]]. Ĝis Dua Mondmilito, Italio estis agrikultura lando, kaj industrio estis plejparte koncentrita en la nordo. La milito grave difektis la ekonomion de la lando kaj rezultigis dekprocentan falon en produktado. Post la milito, la ekonomio evoluis rapide kaj Italio iĝis industria superpotenco. La elstaraj fabrikindustrioj estas [[vino]], [[olivoleo]], [[teksaĵo]]j, [[Aŭtindustrio|aŭtoindustrioj]] kaj [[ĥemia industrio]]. La kapitalisma ekonomio de Italio daŭre estas dividita inter la relative evoluinta industria nordo, kiu estas karakterizita de plejparte privataj kompanioj, kaj la sudo de Italio, plejparte agrikultura kaj malpli evoluinta regiono, kie la senlaborecoprocento estas ĉirkaŭ 20%. Italio importas la plej multajn el la [[Kruda materialo|krudmaterialoj]] necesaj por industrio kaj pli ol 75 procentojn de siaj energibezonoj. Laŭ speciala raporto de la [[Internacia Monunua Fonduso]] "Itala regularo malfruiĝas malproksime de la akceptitaj normoj en la [[OECD]]". Laŭ tutmonda rangotabelo, la komerca reguligo de Italio estas en la 50-a loko kaj estas konsiderata "unu el la plej maloportuna kaj malafabla sistemoj en Eŭropo". Ankaŭ en la kampo de [[kredito]], Italio estas vicigita en malalta pozicio ĉe 101 el 190. ==Sporto== {{Ĉefartikolo|Futbalo en Italio}} [[Dosiero:Marchisio, Xavi, Montolivo and Pirlo Euro 2012 final.jpg|eta|Finalo de la Eŭropa Pokalo de Futbalo 2012 inter Italio kaj Hispanio.]] [[Futbalo]] estas la plej populara [[sporto]] en Italio. Tie ĝi estas nomata ''calcio'' [KALĉo] (laŭvorte, "piedfrapo" en itala). Ĝi estas regata de la Itala Federacio de Futbalo. Aktuale, laŭ la [[Internacia Federacio de Historio kaj Statistiko de Futbalo]], la itala ligo de futbalo estas laŭ kelkaj fakuloj la plej bonkvalita de la historio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.iffhs.de/?b6e28fa3002f76b55a66f17f7370eff3702bb1c2bb12 |titolo=Retejo de la IFHSF |alirdato=2020-09-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200720115929/https://www.iffhs.de/?b6e28fa3002f76b55a66f17f7370eff3702bb1c2bb12 |arkivdato=2020-07-20 }}</ref> Gravaj italaj teamoj estas inter la plej gravaj de la kontinento kaj la nacia teamo de futbalo partoprenas kutime en la finalaj momentoj de la eŭropaj ĉampionecoj kaj foje en la tutmondaj. Inter konataj teamoj estas [[Inter Milano]], [[A.C. Milan]], [[Juventus]], [[AS Roma|Roma]] ktp. Resume la nacia teamo venkis kvarfoje en la [[Futbala Mondpokalo]] (krom aliaj tri fojoj inter la tri finalistoj), unufoje en la [[Someraj Olimpikoj]] (krom du aliaj en la tria loko) kaj dufoje en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado]] (krom unu alia en la tria loko). Aliaj popularaj sportoj inkludas [[korbopilko]]n, [[volejbalo]]n, [[rugbeo]]n, [[biciklado]]n (kiu inkludas internaciajn konkursojn kiel ekzemple la [[Giro d'Italia]], la Milano-San Remo kaj la Giro di Lombardia), [[atletiko]]n, [[skermo]]n, [[teniso]]n kaj [[akvosporto]]jn, kiel ekzemple [[naĝado]], [[akvopilkado]] kaj [[plonĝado]]; fine, en motorsportoj ([[aŭtosporto]] kaj [[motorcikla sporto]]), oni devas memori la aŭtodromojn de [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari|Imola]], Misano kaj Mugello, la motorciklo-fabrikistojn, kiel Aprilia, Gilera, MV Agusta kaj [[Ducati]] kaj aŭto-fabrikistojn, kiel [[Lamborghini]] aŭ [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], kiuj en [[Formulo 1]] tenas la rekordon pri titoloj por ŝoforoj kaj konstrukciistoj, por unuopaj venkoj kaj seninterrompa ĉeesto ekde la establado de la Mondĉampioneco pri Formulo 1. == Esperanto-movado == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Italio}} En Italio estas pluraj movadoj por disvastigi Esperanton en Italio. La ĉefa estas la [[Itala Esperanto-Federacio]], sekcio de [[UEA]], kaj [[Itala Esperantista Junularo]], sekcio de [[TEJO]]. La [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazis en Italio por la unua fojo en [[1939]] kiel speciala traurba veturado en Florenco, Romo, kaj Napolo. Poste denove okazis en 1955 en Bolonjo, kaj en 2006 en Florenco. Ankaŭ la itala kongreso furoras ĉiujare. == Kulturo kaj tradicio == * [[Istituto Italiano di Cultura]] === Tradiciaj festoj === [[Dosiero:Palio di Siena 2008 (2).jpg|eta|maldekstra|La [[Palio (Sieno)|Palio de Sieno]] en 2008]] Italio alkalkulas multnombrajn historiajn kaj folklorajn tradiciojn kaj, en kelkaj kazoj, famajn ankaŭ internacie. Inter la plej karakterigaj kaj konataj estas la [[Palio (Sieno)|palio de Sieno]], la [[karnavalo de Venecio]], la [[karnavalo de Mamoiada]], la ritoj de la [[Sankta semajno]] de kelkaj komunumoj (aparte en [[Suda Italio]]), la [[flortapiŝo]] de [[:it:Infiorata di Genzano|Genzano]] kaj la [[festo de la Ceroj]]. Krom la plej fame konataj tutlande gravaj festoj eĉ kun internacia altiro, ĉiu malgranda [[vilaĝo]] kutime festas siajn proprajn lokajn festivalojn ĉefe honore al [[sanktulo]]j kaj virgulinoj de la katolika religio. La religiaj ceremonioj gravas, sed ĉefe ankaŭ la popolaj distrocelebroj; eĉ religiaj [[procesio]]j konvertiĝas en folkloraj emociaj eventoj. ==== Festotagoj ==== Ĝis [[1977]] ekzistis la sekvaj festotagoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/varie/legge_54.pdf|alirdato=10-a de februaro 2010|titolo=Legge 5 marzo 1977, numero 54 - Disposizioni in materia di giorni festivi|lingvo=it|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120112105227/http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/varie/legge_54.pdf|arkivdato=2012-01-12}}</ref>: * [[19-a de marto]], [[Sankta Jozefo]]; * [[Ĉieliro de Jesuo|Ĉieliro]], ĵaŭde (40 tagoj post la [[Pasko]]); * [[Kristokorpa Festo]], ĵaŭde (60 tagoj post la [[Pasko]]); * [[29-a de junio]], Sanktaj [[Sankta Petro|Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]]; * [[4-a de oktobro]], [[Sankta Francisko el Asizo]], patrono de Italio; * [[4-a de novembro]], tago de la venko en la [[unua mondmilito]]. === Gastronomio === [[Dosiero:Eq it-na pizza-margherita sep2005 sml.jpg|eta|dekstra|[[Pico|Margerita pico]]]] {{Ĉefartikolo|Itala kuirarto}} Itala kuirarto, [[Mediteranea Kuirarto|Mediterane-ĝenra]], estas certe unu el la plej ŝatataj kaj famaj tutmonde. Tiele italaj [[restoracio]]j estas troveblaj ĉie en la mondo ĉu per partopreno de italoj mem ĉu per imitado de la italaj kuirarto, vortoj kaj bildaro. Kelkaj manĝaĵoj, kiel [[pastaĵo]]j kaj [[pico]]j, danke al la simileco kaj bongusteco, iĝis simboloj universale rekonataj de la itala kuirarto. Sed vaste konataj estas ankaŭ [[pesto (kondimento)|pesto]], [[glaciaĵo]]j, ''[[Panetono]]'' aŭ ''[[Tiramisu]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Pluraj aŭtoroj, ''La Piccola Treccani'', Istituto della Enciclopedia Italiana, 1995. * Pluraj aŭtoroj, ''Enciclopedia generale'', Novara, Deagostini, 1996. * Giulio Carlo Argan, Storia dell'arte italiana, voll. I-III, Firenze, Sansoni, 1968-2000, ISBN 978-88-383-4624-8. * Giorgio Chittolini, Anthony Molho, Pierangelo Schiera, Origini dello Stato. Processi di formazione statale in Italia fra Medioevo ed età moderna, Bologna, Il Mulino, 1994, ISBN 88-15-04702-6. * Gillo Dorfles, Cristina Dalla Costa, Marcello Ragazzi, Moduli d'arte: storia delle arti visuali, Bergamo, Atlas, 2000, ISBN 88-268-0939-9. * Hibberd, Matthew. The media in Italy (McGraw-Hill International, 2007) * Mario Ortolani, Geografia della popolazione, Milano, Piccin-Nuova Libraria, 1992, ISBN 88-299-0907-6. * Gilles Pécout, Il lungo Risorgimento: la nascita dell'Italia contemporanea (1770-1922), Bruno Mondadori, 1999, ISBN 88-424-9357-0. * Giuseppe Petronio, Compendio di storia della letteratura italiana, Firenze, Palumbo, 1968. * Sarti, Roland, eld. Italy: A reference guide from the Renaissance to the present (2004) * Sassoon, Donald. Contemporary Italy: politics, economy and society since 1945 (Routledge, 2014) * Manfredo Tafuri, Storia dell'architettura italiana (1944- 1985), Torino, Einaudi, 1986, ISBN 88-06-59493-1. == Vidu ankaŭ == * [[Nacia himno de Italio]] * [[Norda Italio]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Italy|wikinewscat=Italio|s=Kategorio:Italio|q=Italio|ReVo=itali}} * {{eo}} {{ueavikio|Italujo|{{paĝonomo}}}} * france [https://www.youtube.com/watch?v=Iy5XOQfkTN0 Italio kaj la sekvoj de malkreskanta loĝantaro] * {{it}} {{Dmoz|World/Italiano/Regionale/Europa/Italia/|Italia}} * {{PlurajLingvokodoj|it|en}} [https://www.governo.it Itala registaro] * {{it}} [https://www.parlamento.it Parlamento] * {{PlurajLingvokodoj|it|en}} [https://www.senato.it Senato] * {{PlurajLingvokodoj|it|en|es|de}} [https://www.italia.it Oficiala retejo de la Itala turismo] * {{en}} [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/ Italio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/ |date=2021-07-01 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Metrooj kaj tramoj en Italio}} {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{G7-Ŝtatoj}} {{G20-Ŝtatoj}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{havenda artikolo|Italio}} {{Elstara}} {{ADLM|2025|05}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italio| ]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1946]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] emumqo2ai64lms6ncspvgv5uc9g8ezu 0 2340 9475163 9472661 2026-09-14T11:20:34Z Kani 670 /* Naturmedio */ 9475163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Кыргыз Республикасы<br />Кыргызская республика |transskribo = Kyrgyz Respublikasy<br />Kyrgyzskaya respublika |eonomo = Kirgiza Respubliko |flago = [[Dosiero:Flago-de-Kirgizio.svg|150px]] |blazono = [[Dosiero:National emblem of Kyrgyzstan.svg|100px]] |nacia himno = |nacia devizo = |lokigo-bildo = [[Dosiero:Kyrgyzstan (orthographic projection).svg|270px]] |oficiala lingvo = la [[Kirgiza lingvo|kirgiza]], la [[Rusa lingvo|rusa]] |lingvoj = |ĉefurbo = [[Biŝkeko]] (616 mil) |religio = [[islamo]] |km2 = 198.500 |akvo = 3,6 |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = |vivlongeco = |valuto = [[Kirgiza somo]] |valuta kodo = KGS |horzono = +6 |ttt = |landkodo = KG |tel = +996 |politika sistemo = [[Parlamenta respubliko]] |ŝtatestro = [[Sadir Ĵaparov]] |ĉefministro = [[Adylbek Kasymaliev]] |nacia tago = |sendependeco = [[31-a de aŭgusto|la 31-an de aŭgusto]] 1991 |de kiu = [[Sovetunio]] |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = 2.100 [[USD]] ''(2009)'' }} [[Dosiero:YurtIssykFamily.jpg|alternative=Kirgizia familio antaŭ jurto, tradicia loĝejo|eta|Kirgizia familio antaŭ [[jurto]], tradicia loĝejo |350x350ra]] '''Kirgizio''' ({{lang-ky|Кыргызстан}}, {{lang-ru|Кыргызстан}}), formale '''Kirgiza Respubliko''', estas lando en [[Centra Azio]], kies landlimoj tuŝas tiujn de [[Ĉinio]], [[Kazaĥio]], [[Taĝikio]] kaj [[Uzbekio]]. Ĝia ĉefurbo estas [[Biŝkeko]] (antaŭe nomita Frunze de 1926 ĝis 1991). Kirgizio estas montara [[lando sen maraliro]]. Ĝi estis socialista respubliko de Sovetunio, sed sendependiĝis en 1991.[[Dosiero:Kyrgyzstan.png|eta|350px|Mapo de Kirgizio]] == Geografio == [[Dosiero:Kyrgyzstan Topography.png|eta|350px|Topografio]] '''Loko:''' [[Centra Azio]], [[nordo|norde]] ol [[Ĉinio]]. '''Geografia situo:''' 41° N 75° E '''Landlimoj:''' 3.878 km '''Limantaj landoj:''' [[Ĉinio]] 858 km, [[Kazaĥio]] 1.051 km, [[Taĝikio]] 870 km, [[Uzbekio]] 1.099 km. '''Marbordo:''' 0 km. '''Klimato:''' Seka kontinenta ĝis arkta en alta [[Tjanŝano]]; subtropika sudokcidente (Valo de Fergana); modera en norda monteta zono. '''Tereno:''' La tuta nacio konsistas el la pintoj de [[Tjanŝano]] kaj ĝiaj interrilataj valoj kaj basenoj. '''Plej malalta punkto:''' Kara-Darja 132 m '''Plej alta punkto:''' [[Ĝengiŝ Ĉokusu]] (Pik Pobedi) 7.439 m === Administraj dividoj === {{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Kirgizio}} Kirgizio konsistas el 7 provincoj (''oblastar'') kaj 1 administra urbo. === Urboj === * [[Biŝkeko]] (ĉefurbo de la lando) * Ĉefurboj de la ĉi-subaj [[oblasto]]j === Provincoj ([[oblasto]]j) === * [[Provinco Batken]] * [[Provinco Ĉuj]] * [[Provinco Isik-Köl]] * [[Provinco Ĵalalabat]] * [[Provinco Narin]] * [[Provinco Oŝ]] * [[Provinco Talas]] == Ekonomio == La ekonomio de Kirgizio estis severe frapata per la disfalo de Soveta komercobloko. En [[1990]], ĉirkaŭ 98% da Kirgiziaj eksportoj iris al aliaj partoj de [[Sovetunio]]. Do, la ekonomia efikeco de la nacio dum la fruaj [[1990-oj]] estis pli malbona ol tiu de ĉiu eks-Soveta respubliko, krom [[Armenio]], [[Azerbajĝano]] kaj [[Taĝikio]]. Malgraŭ pliboniĝanta ekonomia efikeco, malfaciloj daŭras sekurante adekvatajn fiskajn enspezojn, kaj provizante laŭcelan socialan sekurecon. En [[2019]] ĝi estas konsiderata kiel [[evolulando]]<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |title=World Economic Outlook Database, aprilo 2019 |publisher=International Monetary Fund|access-date=29-a septembro 2019 |archive-date=22-a decembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222001529/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live|language=angle}}</ref>. * '''[[Malneta Enlanda Produkto|MEP]]''': $11,66 miliardoj; -1% po-jara kreskado; po-kapa MEP $2.100. ''([[2009]] takso)'' * '''Po-sektora MEP:''' agrikulturo 30,7%; industrio 15,9%; servado 53,4%. ''([[2009]] takso)'' * '''Loĝantaro sub nivelo de malriĉeco:''' 40%. ''([[2004]] takso)'' * '''Inflacio:''' 7,9% ''([[2009]] takso)'' * '''Laboristaro:''' 2,34 milionoj. (agrikulturo kaj forstkultivado 48%; industrio 12,5%; servado 39,5%) ''([[2005]] takso)'' * '''Senlaboreco:''' 18% ''([[2004]] takso)'' * '''Buĝeto:''' Enspezo $1,27 miliardoj; elspezo $1,28 miliardoj. ''([[2009]] takso)'' * '''[[Ekstera ŝuldo]]:''' $3,5 miliardoj. ''([[2008]] takso)'' * '''Eksportoj:''' $1,33 miliardoj (2009), al 27,2% [[Svislando]], 19,2% [[Rusio]], 14,3% [[Uzbekujo]] 11,4% [[Kazaĥujo]] 6,7% [[Francio]] ''([[2008]] takso)'' * '''Eksportaĵoj:''' [[Kotono]], [[lano]], [[viando]], [[tabako]], [[oro]], [[hidrargo]], [[uranio]], [[natura gaso]], [[hidroelektro]], maŝinaro, ŝuoj. * '''Importoj:''' $2,38 miliardoj, el [[Rusio]] 36,6%, [[Ĉinio]] 17,9%, [[Kazaĥujo]] 9,2%, [[Germanio]] 8,2% ''([[2008]] takso)'' * '''Importaĵoj:''' [[Oleo]] kaj gaso, ĥemioj, maŝinaro, nutraĵoj. * '''Internacia ekonomia helpo (ricevanto):''' $329,4 milionoj. ([[1995]] takso). Reduktiginte elspezojn, finiginte prezo-subvenciojn, kaj enkondukinte [[AVI|aldonvaloran imposton]], la kirgiza registaro entute ŝajnas celanta al libera-merkata sistemo, kiu laŭcele stimulos kreskadon. Tiuj reformoj kondukis Kirgizion al la aliĝo al la [[MKO]] je la [[20-a de decembro]], [[1998]]. Allogo de eksterlandaj investantoj foje kaŭzas politikan streĉiĝon. Tiel en [[2019]] okazis manifestacioj kontraŭ la "[[Ĉinio|ĉina]] ekspansio", kiuj foje transformiĝis je [[:n:Protestoj en Kazaĥio – kontraŭ la ĉinoj kaj por demokratio|perfortaj atakoj]] kontraŭ la ĉinaj entreprenoj. == Historio == Dum multaj jarcentoj loĝita per [[irano|iranaj]] triboj, kiel [[Sogdianoj]], kaj poste per [[turkio|turkecaj]] enmigrintoj, la areo de Kirgizio estis borde al la [[Persa imperio]]. === Rusia Imperio kaj koloniismo === En [[1876]] la [[Rusia Imperio]] aneksis Kirgizion kaj pliseverigis nacian kaj ekonomian subpremon. La unua kontraŭkolonia ribelo de la popoloj de Centra Azio okazis en la Ferghana Valo en [[1898]] en la urbo Anjiyan. === Unua Mondmilitio kaj "Chon urkun" === [[Dosiero:Ata-Beyit Memorial near Bishkek 03-2016 img01.jpg|eta|350x350ra|Ata-Beyit, monumento en apudeco de [[Biŝkeko]] en memoro al la evento Urkun.]] La kolonia politiko de la Rusia Imperio kaj ĉefe la enkonduko de deviga militservo por centrazianoj lige al la [[Unua Mondmilito]] kaŭzis en [[1916]] ribelon<ref>(ru) [http://www.fergananews.com/article.php?id=7003 La Tragedio de 1916: Naŭdek Kvin Jaroj de la Ribelo]. Alirite la 20-an de julio 2011. [https://web.archive.org/web/20110629100018/http://www.fergananews.com/article.php?id=7003 Arkivita] de la originalo la 29-an de junio 2011</ref>, kiu finiĝis kun "''Chon Urkun"'' aŭ granda elmigrado, dum kiu almenaŭ 300 000 homoj estus mortigitaj<ref name=":0">(nl, ru) [https://www.npostart.nl/langs-de-nieuwe-zijderoute/19-03-2023/VPWON_1305650 Herwonnen vrijheid] (Reakirite libereco) Langs de nieuwe zijderoute''',''' Seizoen 1, Aflevering 3,la 19-an de marto 2023.</ref>, kvankam laŭ Rudolf Rummel la nombro multe varias de 100 000 ĝis 500 000<ref>(en) ''[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB12.1.GIF Russian democide - Estimates, sources and calculations]''</ref>. Diskriminacio kontraŭ la kulturo, tradicioj, religio, kaj lingvo de la loka loĝantaro ankaŭ kontribuis al la pliiĝo de protestoj. La apartigo de la [[kirgizoj]] de siaj plej bonaj valoj havis profundan efikon al ilia nacia konscio. Precipe dum la unua mondmilito, la situacio de la kirgizoj iĝis tre malfacila, kaj la kolero de la homoj pliiĝis. Multaj kirgizoj tiam fuĝis al [[Ĉinio]]. Entute pli ol 300 mil homoj forlasis Centran Azion (ĉefe el Kirgizio, sed ankaŭ el Kazaĥion) al Ĉinio<ref>(ru) Moiseev V. A''.,'' [https://web.archive.org/web/20070927233502/http://new.hist.asu.ru/biblio/ruskit/14.html Rusio kaj Ĉinio en Mezazio (dua duono de la 19-a jarcento - 1917)]</ref>. La evento de 1916 estas la plej granda nacia liberiga movado de la kirgizoj en la dua duono de la 19-a jarcento kaj en la komenco de la 20-a jarcento. Ĝi estis por ĉiam konservita en la kirgiza popola memoro sub la nomo "''Urkun''". En Kirgizio, ekzistas granda nombro da monumentoj dediĉitaj al la okazaĵoj de 1916. === Kirgiza Soveta Socialisma Respubliko === En [[1919]] [[Soveto|soveta]] reĝpovo establiĝis kaj la [[5-a de decembro|15-an de decembro]], [[1936]], la [[Kirgiza Soveta Socialisma Respubliko]] estis establigata kiel plena Unia Respublika de [[Sovetunio]]. === Sendependa lando === La lando gajnis sian sendependecon post la disfalo de Sovetunio la [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]], [[1991]], kaj fine ĝi eniris la nove formitan [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj|Komunumon de Sendependaj Ŝtatoj]] (KSŜ) je la [[21-a de decembro]], [[1991]]. En [[1992]] Kirgizio aliĝis al la [[UN]] kaj la [[OSKE]]. En 2005 kadre de la unua ondo de [[kolora revolucio|koloraj revolucioj]] okazis en Kirgizio la [[tulipa revolucio]], sekve de kiu Askar Akajev, reginto ekde 1991 kaj akuzita pri korupto kaj aŭtoritatismo, estis forpelita. Poste la prezidentan postenon okupis [[Kurmanbek Bakijev]]. Dum lia oficperiodo okazis interalie [[Interetna insurekcio kontraŭ uzbekoj en Kirgizio en 2010|granda pogromo]] de lokaj [[uzbekoj]], dum kiu 893 homoj estis murditaj kaj 400 mil fuĝis al [[Uzbekio]]. En 2010 okazis la tiel nomata "aprila revolucio", dum kiu Kurmanbek Bakijev, akuzita pri korupto kaj aŭtoritatismo, estis forpelita kaj la prezidentan postenon provizore okupis [[Roza Otunbajeva]] ĝis en 2011 estis elektita [[Almazbek Atambajev]]. En 2017 li malgajnis la baloton kaj en 2019 estis arestita kaj kondamnita al 11 jaroj de enprizonigo pro korupto kaj aŭtoritatismo. Kiam polico venis aresti lin, li barikadis sin hejme kaj pafis el pistolo ĝis oni promesis al li, ke oni ne ekzekutos lin tuj, sed juĝos. La {{daton|5|10|2020}} post anonco de anticipaj rezultoj de parlamenta baloto protestantoj kontestantaj ilian rezultojn [[:n:Protestantoj en Kirgizio provas eksigi prezidanton|sturmokupis sidejon]] de la registaro kaj prezidanto de la lando kaj proklamis starigon de nova registaro. == Politiko == * '''Politika sistemo:''' [[respubliko]], [[demokratio]]. [[Universala balotrajto]] post 18 jaraĝo. * '''Plenuma potenco:''' Ŝtatestro (prezidanto) elektita 5-jare; Ĉefministro nomumita per prezidanto; kabineto nomumita per prezidanto laŭ rekomendo de ĉefministro. * '''Leĝdona potenco:''' Duĉambra Supera Koncilio, aŭ ''Ĵogorku Keneŝ'': Asembleo de Reprezentoj de la Popolo (70 seĝoj) kaj Leĝdona Asembleo (35 seĝoj) ambaŭ elektita 5-jare. * '''Jura potenco''': Supera Kortumo, nomumita je 10-jara oficperiodoj per la Supera Koncilio, laŭ prezidanta rekomendo; Konstitucia Kortumo; Apelacia Kortumo. * '''[[Socialdemokratia Partio de Kirgizio]]:''' Ĉefpartio de la ŝtato. == Demografio == * '''Etnoj:''' Kirgizoj 52,4%; [[rusio|rusoj]] 18,0%; [[Uzbekio|uzbekoj]] 15; [[Ukrainio|ukrainoj]] 2,5%; [[Germanio|germanoj]] 1,4%; alioj 10,8%. * '''Religioj:''' [[islamismo|islamanoj]] 75%, [[ortodoksismo|rusaj ortodoksanoj]] 20%, aliaj 5% * '''Aĝogrupoj:''' '''0-14 jaroj:''' 32,3% (viroj 16,5%, virinoj 15,8%), '''15-64 jaroj:''' 61,6% (viroj 30,2%, virinoj 31,4%), '''65+ jaroj:''' 6,1% (viroj 2,4%, virinoj 3,7%) ''([[2004]] takso)'' * '''Loĝantara kreskado:''' 1,25% jare ''([[2004]] takso)'' * '''Naskiĝoj:''' 22,13 naskiĝoj/1.000 loĝantoj ''([[2004]] takso)'' * '''Mortoj:''' 7,19 mortoj/1.OO0 loĝantoj ''([[2004]] takso)'' * '''Infana morteco:''' 36,81 mortoj / 1.000 viva naskiĝoj ''([[2004]] takso)'' * '''Vivatendo ĉe naskiĝo:''' 67,84 jaroj (viroj 63,84; virinoj 72,05 ''([[2004]] takso)'' * '''Fekundeco:''' 2,71 infanoj naskiĝitaj / virino ''([[2004]] takso)'' [[Edukado en Kirgizujo]] inkludas etapojn bazan (jaroj 1-4, en iuj lernejoj kun nedeviga jaro 0), antaŭmezan (jaroj 5-9) kaj mezan (jaroj 10-11) en unu sama lernejo.<ref>{{Cite web |last=Curtis |first=Glenn E. |date=1997 |title=Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, and Uzbekistan : country studies |url=http://hdl.loc.gov/loc.gdc/cntrystd.kz |access-date=2-a de oktobro 2018 |website=Library of Congress |publisher=Library of Congress, Federal Research Division}}{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == Lingvoj == Kirgizio estas unu el la du iamaj sovetaj respublikoj ([[Kazaĥio]] estanta la alia), kiuj konservis la [[rusa lingvo|rusan lingvon]] kiel oficialan lingvon post la sendependiĝo, aldonante al ĝi la [[Kirgiza lingvo|kirgizan lingvon]], kiu faris ke lando estas oficiale dulingva (ekde septembro [[1991]]). Ĉi tiu decido estis klara bonvenigo al la nova sendependa lando de etnaj rusoj kiuj loĝis en la lando, sed ankaŭ klopodo redukti la neeviteblan [[Cerbofuĝo|cerbofuĝon]]. Laŭ la [[censo]] de [[2009]], la pli parolata lingvo estas la [[Kirgiza lingvo|kirgiza]] (71%), sekvata de la neoficiala [[uzbeka lingvo|uzbeka]] (15%) antaŭ la dua oficiala [[rusa lingvo]] (9%). La kirgiza apartenas al la grupo de [[Tjurka lingvaro|tjurklingvaj]] lingvoj kaj ĝis la dudeka jarcento ĝi estis skribita per la araba alfabeto. En 1928 la [[latina alfabeto]] estis enkondukita, kiu havis mallongan vivon, ĉar en [[1941]] ĝi estis denove anstataŭigita, ĉi-foje per la [[cirila alfabeto]]. Ĝenerale la loĝantaro tra la tuta lando komprenas kaj parolas la rusan lingvon, krom en iuj foraj montaraj regionoj. La rusa estas la gepatra lingvo de la plej multaj loĝantoj en [[Biŝkeko]] kaj la plej multaj ekonomiaj kaj politikaj aferoj estas farataj en tiu lingvo. Ĝis antaŭ nelonge, la [[kirgiza lingvo]] estis nur parolata lingvo en familia kunteksto kaj estis malofte uzata dum kunvenoj aŭ aliaj okazaĵoj. Tamen plej multaj parlamentaj kunvenoj nuntempe okazas en la kirgizia lingvo, kun samtempa [[Interpretado (tradukado)|interpretado]] por tiuj, kiuj ne scias ĉi tiun lingvon. Kirgizoj denove komencas pli paroli la kirgizan, ankaŭ en la ĉefurbo, post kiam ili rimarkis ke Rusio invadis alian landon, eĉ post internaciaj protestoj<ref name=":0" />. Ĝenerale, oni povas diri, ke la rusa superregas en la nordo kaj nordoriento, la kirgiza en la sudoriento kaj la [[uzbeka lingvo]] en la sudo, sudokcidento kaj en la areoj de [[Oŝo (urbo)|Oŝ]] kaj Žalalabad. === Esperanto en Kirgizio === {{Ĉefartikolo|Esperanto en Kirgizio}} Esperantistoj en Kirgizio ne havas organizaĵon, sed ekzistas grupo en [[Fejsbuko]]<ref>(eo) [https://www.facebook.com/groups/kirgizio Esperanto en Kirgizio (Kirgizujo, Kirgizlando, Kirgizstano, Biŝkeko)], Facebook</ref>. ====Esperanta publikigaĵo==== P. A. Smirnov. '''La Kirgizoj''' trad. B. Averin, korektis [[Karl Froding]]. Eld. [[Amerika Esperanto-Instituto]], [[Madison]], 1934(?) {{citaĵo|Jen la unua volumo de serio da libroj, kiujn oni esperas eldoni sub la titolo Etnografia Biblioteko. Klara kaj interesa skizo pri la vivmaniero de [[popolo]] de la aziaj stepoj, kies nombro estas proksimume tri milionoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} == Kulturo == [[Edukado en Kirgizujo]] estas deviga por naŭ jaroj, por infanoj 7- ĝis 15-jaraj. Post kvar jaroj da baza edukado kaj kvin jaroj da malaltmeza edukado la sistemo havebligas du jarojn da altmeza edukado, speciala meza edukado, aŭ teknika edukado. == Naturmedio == Almenaŭ 50 [[uranio]]-minejoj por la sovetia nuklea milita maŝino, estis fermitaj sed povus disvastigi malstabilajn radioaktivajn rubojn aŭ polui la ĉirkaŭan [[Grundakvo|grundakvon]]. En [[1998]] preskaŭ du tunoj da [[natria cianido]] destinita al la kirgiza orminejo Kumtor hazarde disverŝiĝis en la riveron Barskoön kaj, sekve, en la akvojn de [[Isik-Köl]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj|commonscat=Kyrgyzstan|n=Kategorio:Kirgizujo|ReVo=kirgizi}} * [[Siberia ibekso]], unu el [[simbolo]]j de la lando * ''[[Epopeo de Manas]]'' * [[Komuzo]] * [[Interetna insurekcio kontraŭ uzbekoj en Kirgizio en 2010]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gov.kg/ Oficiala registara retejo de Kirgizio] ({{ky}}, {{en}}, {{ru}}) * {{ueavikio|Kirgizujo|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * Elita Bakirova, ''[https://eo.globalvoices.org/2020/10/9701/ Fordonu vin al tiuj ĉi nekutimaj superstiĉoj antaŭ ol viziti Kirgizion]'', [[Tutmondaj Voĉoj]] ({{eo}}, la projekto ''Global Voices'' en Esperanto) * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/kg.html ''CIA world factbook''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051204000535/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook//geos/kg.html |date=2005-12-04 }} ([[Monda faktolibro de CIA]], {{en}}) * [http://www.tokmak.kg/nevkg/ ''Kyrgyzstan News''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529034739/http://www.tokmak.kg/nevkg |date=2010-05-29 }} ({{en}}) {{Provincoj de Kirgizio}} {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{ŜOK}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kirgizio| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] 57729fgd1cd2zax9ktvles10g1zn1aq 0 2679 9474731 9458671 2026-09-13T17:14:42Z Tirolischleioans 254019 9474731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Luigi PIRANDELLO''' [luIĝi piranDELlo] (naskiĝis la [[28-a de junio|28-an de junio]], [[1867]], mortis la [[10-a de decembro|10-an de decembro]], [[1936]]) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]], [[dramaturgo]] kaj [[poeto]], gajninto de la [[Premio Nobel de Literaturo]] en [[1934]]. Pro lia produktado, la pritraktitaj temoj kaj la renovigo de la teatra rakonto, li estas rigardita inter la plej grandaj dramaturgoj de la [[20-a jarcento]]. La plej gravaj inter liaj laboroj estas diversaj noveloj kaj mallongaj rakontoj (en la [[Itala lingvo|Itala]] kaj [[Sicilia lingvo]]) kaj ĉirkaŭ kvardek dramoj, inter kiuj la lasta estas nekompleta. == Biografio == [[Dosiero:Casa natale di Pirandello.JPG|eta|La domo kie Luigi Pirandello naskiĝis, apud Agrigento]] {{Citaĵo |teksto = Mi estas filo de la Ĥaoso, kaj ne alegorie, sed ĝuste reale, ĉar mi naskiĝis en nia kamparo, kio troviĝas apud konfuziga arbaro nomita, en dialekto, Càvusu [kAvusu] de la loĝantoj de Ĝirĝenti, dialekta korupto de la aŭtentika kaj antikva greka vorto "Kaos". |aŭtoro = Luigi Pirandello |verko = |origina teksto = Io son figlio del Caos; e non allegoricamente, ma in giusta realtà, perché son nato in una nostra campagna, che trovasi presso ad un intricato bosco denominato, in forma dialettale, Càvusu dagli abitanti di Girgenti, corruzione dialettale del genuino e antico vocabolo greco "Kaos". }} Pirandello naskiĝis en [[Agrigento]], [[Sicilio]]. Mondfamon li akiris ĉefe pro siaj teatraĵoj, kiuj poste influis la [[Absurda Teatro|Absurdan Teatron]] de [[Samuel Beckett]] kaj [[Eugène Ionesco]] kaj la [[ekzistencialismo]]n de [[Jean-Paul Sartre]]. Krom dramojn Luigi Pirandello ankaŭ verkis eseojn, romanojn, novelojn kaj poemojn. Pirandello mortis en [[Romo]] en 1936. === Familio === Luigi Pirandello, filo de Stefano Pirandello kaj Caterina Ricci-Gramitto, kiuj apartenis al burĝaj familioj, naskiĝis en 1867 en kvartalo Càvusu en Girgenti, nomo per kiu estis nomita la nuna sicilia urbo Agrigento. En la tuja proksimeco de la akuŝo, kiu devis okazi en [[Porto Empedocle]], pro ĥolera epidemio kiu estis batanta Sicilion, la patro Stefano decidis movi la tutan familion en izola farmo por eviti kontakton kun la malsano. Porto Empedocle, antaŭ nomiĝi tiel, estis kvartalo de Girgenti. Kiam en 1853 oni decidis aŭtonomecon de ĝi, «''la limo inter la du komunumoj estis fiksita apud la fino de sekigita rivero kiu duonigis la kvartalon nomata "u Càvuso" aŭ "u Càusu" (kiu signifas pantalono) [...] Ĉi Càvuso apartenis duone al nova komunumo de Porto Empedocle, duone al Girgenti [...] Iu oficisto de la komunuma registro pensis ke tiu ne estis bona afero [ke oni skribus ke iu estus naskiĝinta en loko nomita pantalono], kaj ŝanĝis tiun vulgaran "Càusu" al "Caos" (ĥaoso)''»<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Biografia del figlio cambiato|familia nomo=Camilleri|persona nomo=Andrea|aŭtoroligilo=Andrea Camilleri|jaro=2000|eldoninto=Rizzoli|loko=Milano|isbn=9788817866125|paĝoj=15-16|lingvo=it}}</ref>. La patro Stefano, partoprenis inter 1860 kaj 1862 al la prodaĵoj de [[Giuseppe Garibaldi]]; en 1863 edziĝis al Caterina, fratino de lia samarmeano, Rocco Ricci-Gramitto. La patrina avo de Luigi, Giovanni Ricci-Gramitto, estis unu el la plej valoraj elstaruloj de la sicilia revolucio de 1848-49 kaj, lasita for de la amnestio kiam [[Burbonoj]] revenis, foriris al [[Malta]], kie mortis nur 46-jaraĝa poste unu jaro, en 1850.<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Lettere giovanili da Palermo e da Roma 1886-1889|familia nomo=Pirandello|persona nomo=Luigi|jaro=1993|eldoninto=Bulzoni|lingvo=it|isbn=9788871196275|loko=Romo|redaktinto=PROVIDENTI, Elio}}</ref>. La patra avo, Andrea, estis ŝipentreprenisto kaj riĉa negoculo de Pra', kiu nun estas kvartalo de [[Ĝenovo]]. La familio de Pirandello estis bonstata, danke al komerco kaj al la ekstraktado de [[sulfuro]]. === La unuaj jaroj === === La geedziĝo === En [[1892]] Pirandello translokiĝis al [[Romo]], kie povis sin vivteni danke al monataj ĉekoj senditaj de lia patro. Tie li konis [[Luigi Capuana]], kiu tre helpis lin progresi en literatura mondo, kaj malfermis la pordon al li de kulturaj salonoj, kie li povis koni publicistojn, verkistojn, artistojn kaj kritikistojn. En [[1894]], en Girgenti, Pirandello edziĝis kun Maria Antonietta Portulano ([[1871]]-[[1959]]), filino de riĉa kompaniano de lia patro. Ĉi tiu aranĝita [[geedziĝo]] plenumis ekonomikajn interezojn de la familio de Pirandello<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Il gioco dei padri. Pirandello e Sciascia.|familia nomo=Sciascia|persona nomo=Anna Maria|jaro=2009|eldoninto=Avagliano|isbn=9788883092824|lingvo=it}}</ref>. Malgraŭ tio, inter la du geedzoj naskiĝis aŭtentike [[amo]] kaj [[pasio]]. Danke al la [[doto]] de la edzino, la paro profitis de tre komforta financa situacio, kiu ebligis translokiĝon al Romo de la du. En [[1895]], plenumante amon inter la geedzoj, naskiĝis ilia unua filo: [[Stefano Pirandello|Stefano]] ([[1895]]-[[1972]]), al kiu post du jaroj sekvis [[Rosalia Pirandello|Rosalia]] (Lietta) ([[1897]]-[[1971]]) kaj [[Fausto Pirandello|Fausto]] ([[1899]]-[[1975]]). [[Dosiero:Maria Antonietta Portolano.jpg|upright=0.7|eta|Maria Antonietta Portulano]] === La financa ŝancelo kaj la malsano de la edzino === === La unua granda sukceso === [[Dosiero:Luigi Pirandello 1919.jpg|upright=0.7|eta|maldekstra|Luigi Pirandello (1920)]] Lia unua granda sukceso estis danke al la [[romano]] ''[[Il fu Mattia Pascal]]'', skribita dum la sendormaj noktoj prigardinta lian edzinon, senmoviĝita ĉe la kruroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Luigi Pirandello|familia nomo=Giudice|persona nomo=Gaspare|jaro=1963|eldoninto=Unione Tipografico-Editrice Torinese|loko=Torino|paĝoj=178|lingvo=itale}}</ref>. La libro eldoniĝis en [[1904]] kaj tuj tradukiĝis en pluraj lingvoj. Kritikistoj ne tuj donis al la romano la sukceson, kiun kontraŭe ĝi havis inter la publiko. Multaj kritikistoj ne kapablis kapti la novaĵon de la romano, kial ankaŭ de aliaj operaj de Pirandello. Oni devis atendi la sukceson de Pirandello ĝis [[1922]], kiam li tute dediĉiĝis al la teatro. La sicilia verkisto neglektis skribi teatraĵojn, ĝis kiam lia amiko [[Nino Martoglio]] demandis por ke li aranĝu kelkajn laborojn ĉe sia ''Teatro Minimo'' ĉe ''Teatro Metastasio'' en Romo: ''[[Lumie di Sicilia]]'' kaj ''[[Epilogo]]'', unika akto skribita en [[1892]]. Pirandello kunsentis kaj la prezentado la [[9-a de decembro|9-an de decembro]] [[1910]] de la du unikaj aktoj sukcesis. Per la bona laboro de lia amiko Martoglio ankaŭ [[Angelo Musco]] volis sin elprovi pri teatraĵoj de la aŭtoro: Pirandello tradukis por lia amiko en la [[sicilia lingvo]] ''Lumie di Sicilia'', kiu ensceniĝis kun granda sukceso en ''Teatro Pacini'' en [[Katanio]] la [[1-a de julio|1-an de julio]] [[1915]]. Komencis en tiu dato la kunlaboro kun Musco, sed ilia interkonsento ekmisagordiĝis poste pro la malkonkordo de opinioj pri la prezentado de la komedio ''[[Liolà]]'' en novembron [[1916]] en la ''Teatro Argentina'' en Romo<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Luigi Pirandello|familia nomo=Manotta|persona nomo=Marco|jaro=1998|eldoninto=Pearson Paravia Bruno Mondadori|paĝoj=163|lingvo=itale}}</ref>: «Forta malamikeco» pri kiu Pirandello skribis en [[1917]] al sia filo Stefano<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Il figlio prigioniero: carteggio tra Luigi e Stefano Pirandello durante la guerra 1915-1918|familia nomo=Pirandello|persona nomo=Luigi, Stefano kaj Andrea|jaro=2005|eldoninto=Mondadori|paĝoj=179|lingvo=itale}}</ref>. === De la Granda Milito al la Nobel premio: la internacia sukceso === === Pirandello kaj politiko: la membriĝo al faŝismo === === La rifuĝado en Soriano nel Cimino === Luigi Pirandello amis pasigi longajn periodojn de la jaro en la trankvileco de [[Soriano nel Cimino]] ([[Provinco Viterbo|VT]]), agrabla kaj bela urbeto riĉa de historiaj monumentoj kaj ĉirkaŭita de arbaroj de Monto Cimino. Aparte Pirandello fasciniĝis pro la grandeco kaj la kvieto de kaŝtanarbaro en la loko de "Pian della Britta" ("Ebeno de la Britta"), al kiu li volis dediĉi samnoman poeziaĵon, kiu hodiaŭ estas skulptita sur marmora memorŝtono lokata ĝuste tiuloke. Pirandello lokis en Soriano nel Cimino (menciante lokojn kaj gravulojn reale vivantajn) ankaŭ du el la plej famaj inter liaj noveloj ''Rondone'' ''e'' ''Rondinella'' (Apuso kaj Hirundineto) kaj ''Tomassino ed il filo d'erba'' (Tomassino kaj la herbero)''.'' En Soriano nel Cimino, supervivas hodiaŭ la memoro de Pirandello, al kiu oni dediĉis monumentojn, memorŝtonojn kaj stratojn. Luigi Pirandello ankaŭ vizitadis la urbon [[Arsoli]] dum multaj jaroj, precipe dum someraj periodoj, kie li amis sensoifiĝi per gastrinkaĵo en la tiama kafejo Altieri en placo Valeria. Lia amo al la urbeto troviĝas en la difino, kiun li mem donis al Arsoli, nomante ĝin "La malgranda Parizo". === La morto kaj la testamento === Li estis granda amanto de [[kinarto]]<ref>komence li ne multe amis kinarton, kiu li konsideris malpli grava ol teatro, kaj tiu ĉi intereso maturiĝis malrapide, dum la jaroj</ref>, dum li spektis, en [[Cinecittà]], filmadon pri filmo eltirata el lia romano ''Il fu Mattia Pascal'', en novembro [[1936]] li malsaniĝis pro [[pneŭmonio]]. Pirandello estis 69-jaraĝa kaj jam eltenis du koratakojn; lia korpo, jam markita pro la tempo kaj pro la okazaĵoj de la vivo, cedis. Al la kuracisto kiu provis lin savi, li diris: «Ne timu la vortojn, profesoro, ĉi tiu nomiĝas morti»; post 15 tagoj, la malsano pliakriĝis kaj la [[10-a de decembro|10-an de decembro]] 1936 Pirandello mortis, forlasinta nefinitan lastan teatraĵon, ''[[I giganti della montagna]]'', verko pri mitologio. La tria akto estis elpensita kaj eldirita dum la lasta nokto de vivo al lia filo Stefano, kiu skribis ĝin poste en la rakonta formo, eĉ klopodante rekonstruadon, por kompletigi la scenredaktadon de la dramo, kiu tamen kutime estas ludata en la nekompleta formo, en du aktoj. Por Pirandello la faŝista reĝimo volintus ŝtatajn funebraĵojn. Kontraŭe oni respektis lian volon, kiel li testamentis: «Pli malbona ĉaro, tio de la mizeruloj. Nuda. Neniu estu kun mi, nek familianoj nek amikoj. Sufiĉas la ĉaro, la ĉevalo kaj la kaleŝisto. Bruligu min». Laŭ lia volo, sen iu ajn ceremonio, oni [[kremacio|kremaciis]] lian korpon, por eviti postmortajn tombejajn kaj monumentajn dediĉojn. Liajn cindrojn oni metis unue en cindrourno kaj entombigis ĝin en la [[monumenta tombejo de Campo Verano]] ; poste, en [[1947]], laŭ liaj lastaj voloj (ĉu ne eblis disŝuti la cindrojn), oni metis ilin en antikva greka vazo, kiun poste oni lokigis en la vilao de la vilaĝo "Caos", kie li naskiĝis. En la sama jaro, kontraŭe al la volo de la verkisto, la cindroj transportiĝis en ĉerko pro peto de la episkopo de Agrigento kaj, post religia ceremonio, ili denove metiĝis denove en la vilao, atendante konstruadon de monumento. Nur post multaj jaroj el la morto, en [[1962]], la cindroj, en malgranda metala cindrourno, estis enkestigitaj en monolita skulptaĵo, farita precipe de granda neprilaborita ŝtono, ĉe la vilao, sed la restantan parton oni disŝutis, respektante la volon de Pirandello mem<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Il dio di Pirandello: creazione e sperimentazione|url=https://archive.org/details/ildiodipirandell0000bors|familia nomo=Borsellino|persona nomo=Nino|jaro=2004|eldoninto=Sellerio|paĝoj=[https://archive.org/details/ildiodipirandell0000bors/page/159 159]|lingvo=itale}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|titolo=Le ceneri di Pirandello|familia nomo=Alajmo|persona nomo=Roberto|jaro=2008|eldoninto=Drago|lingvo=itale}}</ref>. == Verkaro == === Romanoj === * ''Il fu Mattia Pascal'' (romano, 1904) * ''Saggio sull'Umorismo'' (eseo, 1908) * ''La vita nuda'' (noveloj, 1910) * ''Così è (se vi pare)'' ("Tiel ja (se al vi ŝajnas)", dramo, 1917)<ref name="CM">Esperanta traduko haveblas en: {{Citaĵo de libro|titolo=Luigi Pirandello kaj aliaj siciliaj aŭtoroj|lasta=Minnaja|unua=Carlo|eldonejo=[[IEF]]|loko=Milano|dato=2012}} Tradukoj fare de [[Carlo Minnaja]] kaj [[Michela Lipari]].</ref> * ''Sei personaggi in cerca d'autore'' ("Ses roluloj serĉantaj verkiston", dramo, 1921)<ref name="CM" /> * ''Enrico IV'' (''[[Henriko la 4a (teatraĵo)|Henriko la 4a]]'', dramo, 1922) === Traduko al Esperanto === * ''Unu, neniu kaj cent mil'' (de la originalo: 1926 - ''Uno, nessuno e centomila)'', 2024, eld. [[Itala Esperanto-Federacio]] === Noveloj === * === Poezio === * === Teatro === * == La pensaro == * La humuro * La krizo de la egoo * La "lanternetozofio" * La kontrasto inter vivo kaj formo * La psiĥologia aŭ kona relativismo * La nekomunikebleco * La reagado al relativismo * La pasiva reagado * La ironia - humura reagado * La drama reagadoa periodo - Sicilia Teatro * Dua periodo - La groteska / humura teatro * Tria periodo - La teatro en la teatro * Kvara periodo - La teatro de la mitoj == Pirandello en filmoj == == Dediĉoj == <gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Pirandello.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|busto de _Pirandello_ en publiki (parko, publika ĝardeno, parki) en Palermo. --> </gallery> === En Esperanto === En [[Agrigento]] la 7-an de decembro [[2024]] okazis tago dediĉita al Esperanto kaj al Luigi Pirandello, omaĝe al la 90-a datreveno de la Nobel-premio pri literaturo aljuĝita en 1934. La evento, organizita de [[Itala Esperanto-Federacio]], kunigis esperantistojn, studentojn kaj kulturo-ŝatantojn por festi la kreemon kaj la universalan signifon de Pirandello.<ref>Massimo Ripani, "Agrigento festis Pirandello-n kaj Esperanton", [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]] en 1397(1) Januaro 2025, pp. 16-17.</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [https://www.youtube.com/watch?v=DdtDzpAZTuI Luigi Pirandello] - [[Laura Brazzabeni]] en la [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] * [http://www.pirandelloweb.com Kompleta verkaro de Pirandello en itala] * [http://www.liberliber.it/biblioteca/p/pirandello/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071215003249/http://www.liberliber.it/biblioteca/p/pirandello/index.htm |date=2007-12-15 }} * [http://www.studiodiluigipirandello.it] * [http://www.crs4.it/Letteratura/FuMattia/FuMattia.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060425201310/http://www.crs4.it/Letteratura/FuMattia/FuMattia.html |date=2006-04-25 }} * [http://www.bitoteko.it/esperanto-vivo/eo/2017/06/28/luigi-pirandello/] {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1926-1950}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pirandello, Luigi}} [[Kategorio:Itallingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] qqvf875ujmx1nkf9cgcgw96fgy7dmee 0 3330 9474634 9466694 2026-09-13T13:19:41Z Crosstor 3176 /* Gravuloj */ 9474634 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=urbo|greka rolulo|Pariso}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Parizo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-fr|Paris}} | alia_nomo1 = Ville de Paris | kategorio = Ĉefurbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Paris | moto = ''[[Fluctuat nec mergitur]]''<br />(lat. ''Skuata neniam mergiĝos.'') | kromnomo = « la Lumurbo » (''la Ville Lumière'') <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = ParisMontage1.jpg | dosiero2 = Paris Montage 2017.png | dosiero3 = Paris Montage 2012.jpeg | dosiero4 = Paris Collage.png | dosiero5 = Paris montage 2013.jpg | piedlinio = Laŭ horloĝe de supro: [[La Défense]] komerccentro, [[Triumfa Arko]] sur [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj|Champs Elysees]], [[Palaco de Versailles]], [[Ponto de Artoj]] kun [[Insulo Cité]] en la fono, [[Eiffel-Turo]] }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Fotomuntaĵo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Paris.svg | blazono = Grandes Armes de Paris.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = <!--Francio--> | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = {{FRA}} | regiono = Francilio | regiono_tipo = [[Regionoj de Francio|Regiono]] | distrikto = Parizo | distrikto_tipo = [[Departementoj de Francio|Departemento]] | komunumo = Parizo | komunumo_tipo = [[Franca komunumo|Komunumo]] | municipo = Insulo Cité | municipo1 = Insulo Saint-Louis | municipo_tipo = Insuloj | histregiono = Luteco | histregiono1 = Franka imperio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Arondismentoj | parto = [[1-a arondismento de Parizo|Louvre]] | parto1 = [[2-a arondismento de Parizo|Bourse]] | parto2 = [[3-a arondismento de Parizo|Temple]] | parto3 = [[4-a arondismento de Parizo|Hôtel-de-Ville]] | parto4 = [[5-a arondismento de Parizo|Panthéon]] | parto5 = [[6-a arondismento de Parizo|Luxembourg]] | parto6 = [[7-a arondismento de Parizo|Palais-Bourbon]] | parto7 = [[8-a arondismento de Parizo|Élysée]] | parto8 = [[9-a arondismento de Parizo|Opéra]] | parto9 = [[10-a arondismento de Parizo|Enclos-St-Laurent]] | parto10 = [[11-a arondismento de Parizo|Popincourt]] | parto11 = [[12-a arondismento de Parizo|Reuilly]] | parto12 = [[13-a arondismento de Parizo|Gobelins]] | parto13 = [[14-a arondismento de Parizo|Observatoire]] | parto14 = [[15-a arondismento de Parizo|Vaugirard]] | parto15 = [[16-a arondismento de Parizo|Passy]] | parto16 = [[17-a arondismento de Parizo|Batignolles-Monceau]] | parto17 = [[18-a arondismento de Parizo|Butte-Montmartre]] | parto18 = [[19-a arondismento de Parizo|Buttes-Chaumont]] | parto19 = [[20-a arondismento de Parizo|Ménilmontant]] | rivero = Sejno | memorindaĵo = Eiffel-Turo | memorindaĵo1 = Dipatrino de Parizo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo_tipo = Aŭtostradoj | ŝoseo = | ŝoseo1 = | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = Sorbono | konstruaĵo1 = Kastelo de Versailles | konstruaĵo2 = Turo Montparnasse | konstruaĵo3 = Luvro | konstruaĵo3_noto = muzeo | konstruaĵo4 = Triumfa Arko de Parizo | konstruaĵo5 = [[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|Baziliko de la Sankta Koro]] | konstruaĵo6 = Conciergerie | konstruaĵo7 = Bastille | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Parizo | koordinatoj_en_titolo = true | leviĝo = 33 | lat_d = 48 | lat_m = 51 | lat_s = 24 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 21 | long_s = 03 | long_EW = E | plej_alta = Montmartre | plej_alta_leviĝo = 130 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = 28 | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 105.40 | areo_rondumo = 1 | areo_urbo = 2723 | areo_metropolo = 14518.3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = 12223100 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 4200 jaroj antaŭ Kristo | establita_tipo = Loĝigo | dato = | ĉefulo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P6}}]] <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 75001-75020, 75116 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = 75056 aŭ 75101-75116 | kodo_tipo = INSEE | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Parizo enkadre de Francio | mapo1_lokumilo = Francio | mapo2 = Ile-de-France jms.jpg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Parizo en Pariza regiono | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [https://www.paris.fr www.paris.fr] | commons = Paris <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} '''Parizo''' ({{lang-fr|Paris}} {{prononco|paRI|paʁi}}) estas la [[ĉefurbo]] kaj la plej granda [[Listo de urboj de Francio|urbo de Francio]]. Ĝi troviĝas ĉe la bordoj de la [[Sejno|riverego Sejno]], nordcentre de Francio. Tiu vasta metropolo konsistigas unu [[Francaj departementoj|francan departementon]] (la 75-an), kaj estas plie la ĉefurbo de la [[Pariza Regiono]] (alinomita ''Île-de-France''), kiu grupigas Parizon kaj la parizajn ĉirkaŭurbojn. La franca instituto [[INSEE]] taksis ke Parizo havis 2&nbsp;153&nbsp;600 loĝantojn en [[2004]]<ref>'''(fr)''' [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/grandes-villes-2005.htm INSEE: loĝantara takso por kelkaj grandaj urboj]</ref>. Sed la urba areo de Parizo, kiu etendiĝas fore preter la limoj de la ĉefurbo, havas hodiaŭ proksimume 12&nbsp;067&nbsp;000 loĝantojn<ref>'''(fr)''' [http://www.insee.fr/fr/ffc/chifcle_fiche.asp?ref_id=CMPTEF01103&tab_id=18 Loĝantaro de la urboj aŭ urbaj areoj enhavantaj pli ol unu milionon da loĝantoj en Eŭropa Unio]</ref>, tio estas preskaŭ unu kvinono de la Francoj. Parizo, kvankam ampleksa, restas [[franca komunumo]], samkiel la aliaj pli malgrandaj urboj aŭ vilaĝoj de Francio, kaj do havas [[urbestro]]n. Famkonata tra la tuta mondo pro sia [[novklasika arkitekturo]], siaj emblemaj monumentoj kaj sia kultura influo, Parizo estas grava urbo koncerne mondan historion, sed ankaŭ multe trapasata centro koncerne internaciajn transportadojn. Ĝi havas superan influon pri [[arto]]j, [[modo]] kaj [[kuirarto]], disponas multajn [[muzeo]]jn aŭ galeriojn kaj proponas intensan noktan vivon al siaj vizitantoj. La plej rekonebla simbolo de Parizo estas la 324 metrojn alta [[Eiffel-Turo]], ĉe la maldekstra bordo de la Sejno. Parizo, kromnomita « la Urbo Lumo » (''{{lang|fr|la Ville Lumière''}}) ekde la [[19-a jarcento]], estas ofte konsiderita kiel la plej romantika urbo de la mondo<ref>'''(an)''' [http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=105&STORY=/www/story/01-26-2004/0002096104 title=Hotels.com Klienta sondo malkovras la dek plej romantikajn lokojn]</ref>. Ĝi estas plie la plej vizitita urbo de la mondo<ref>'''(an)''' [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561798_6/Paris_(city_France).html#B2 Tourism Vidu la enciklopedion Encarta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070906161655/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561798_6/Paris_(city_France).html#B2 |date=2007-09-06 }}</ref>, kun pli ol 30&nbsp;000&nbsp;000 turistoj ĉiujare. La regiono de Parizo estas la plej dinamika [[Ekonomio|ekonomia]] centro de Francio. Ĝi produktas pli ol unu kvaronon de la franca riĉeco, kun [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]] atinginta 478,8 miliardojn € en [[2005]]<ref>'''(fr)''' [http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/PIB_reg.xls Regionaj MEP ekde 1990 ĝis 2005]</ref>. Danke al [[La Défense]], unu el la plej vastaj negocaj kvartaloj en [[Eŭropo]], Parizo grupigas la sidejojn de la plej grandaj francaj firmaoj, samkiel oficejojn de gravaj internaciaj firmaoj. Parizo estas plejofte rigardita kiel unu el la gravaj mondaj urbegoj<ref>'''(an)''' [http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html Inventaro de mondaj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131014191556/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |date=2013-10-14 }}</ref>, parte ĉar ĝi gastigas la sidejojn de pluraj internaciaj organizoj, ekzemple [[UNESCO]], [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]] aŭ la malpli formala [[klubo de Parizo]]. == Geografio == [[dosiero:Paris department land cover location map.jpg|maldekstre|eta|Mapo de la divido al urbaj distriktoj]] [[dosiero:Paris_-_Eiffelturm_und_Marsfeld2.jpg|eta|Parizo, kun [[Eiffel-Turo]] en antaŭo kaj nubskrapuloj de [[La Défense]] en fono]] === Topografio === [[Dosiero:01 vue Paris depuis Notre-Dame.jpg|eta|maldekstra|250px|Vidaĵo el la supro de la katedralo Dipatrino de Parizo.]] Centre de la [[pariza baseno]] (vasta sedimenta [[ebenaĵo]]), Parizo troviĝas ĉe nordinklinita buklo de la riverego [[Sejno]], kaj inkludas du loĝatajn insulojn: la [[insulo Cité]], kiu estas la koro kaj la lulilo de la urbo, kaj la [[insulo Saint-Louis]]. Krome estas inter aliaj neloĝata insulo nome [[Insulo de cignoj]]. Parizo posedas plurajn elstarajn montetojn, el kiuj la plej alta estas [[Montmartre]] (130 metroj super mara nivelo). La [[Komunumoj de Francio|komunuma]] teritorio de Parizo, ekskluzive de la [[Bosko de Boulogne|boskoj de Boulogne]] kaj [[Bosko de Vincennes|Vincennes]], kovras ovalon havantan mezuron je 86&nbsp;928 [[Kvadratkilometro|km²]]. La lasta plivastigo de la komunumo, per la anekso de ĉirkaŭaj teritorioj en [[1860]], donis al Parizo ĝian nuntempan formon sed ankaŭ kreis la subdividon de la ĉefurbo en la aktualaj [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]]. La [[areo]] de Parizo, 78&nbsp;km² en 1860, atingis 105,40&nbsp;km² en [[1929]] pro la aldono de la du boskoj de Boulogne (okcidente) kaj Vincennes (oriente). La urba areo etendiĝas ekde la limoj de la komunumo ĝis areo multe pli granda ol Parizo propre (proksimume 26-oble pli vasta), laŭ neregula, tentakla kresko ĉe la bordoj de la riveroj Sejno, [[Marno (rivero)|Marno]] (sudoriente kaj oriente) aŭ [[Oise (rivero)|Oise]] (nordokcidente kaj norde): tiu areo proksime de Parizo estas kromnomita « malgranda krono » (''petite couronne'') kaj inkludas la [[Francaj departementoj|departementojn]] [[Hauts-de-Seine]] (92), [[Seine-Saint-Denis]] (93) kaj [[Val-de-Marne]] (94). Pli fore, la urba denseco rapide falas, kaj la pejzaĝo ĉefe konsistas el forstoj, agroj kaj dispelitaj satelitaj urboj: tiu « granda krono » (''grande couronne'') enhavas la departementojn [[Seine-et-Marne]] (77), [[Yvelines]] (78), [[Essonne]] (91) kaj [[Val-d'Oise]] (95) kaj kovras areon de {{unuo|14518|km²}}, tio estas 138-oble la teritorio de Parizo. === Klimato === Parizo havas [[Oceana klimato|oceanan klimaton]], influitan de la [[Golfa Marfluo]]. La urbo tial ĝuas mezvarman veteron, kaj tre malofte spertas varmegajn aŭ fridegajn temperaturojn. La averaĝa [[Somero|somera]] temperaturo estas ĉirkaŭ 24[[Celsius|{{GdC|}}]], kaj la averaĝa [[Vintro|vintra]] temperaturo estas proksimume {{GdC|1}}. La rekordo de la plej alta temperaturo, registrita je la [[28-a de julio]] [[1948]], estis {{GdC|40,4}}. La plej malvarman, {{GdC|−23,9}}, atingis Parizo je la [[10-a de decembro]] [[1879]]<ref>'''(fr)''' [http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=4946&document_type_id=5&document_id=3076&portlet_id=10579 Geografio de la ĉefurbo: la klimato (INSEE)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061003225432/http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=4946&document_type_id=5&document_id=3076&portlet_id=10579 |date=2006-10-03 }}</ref>. Sed pli freŝdate, la [[Pariza Regiono]] ja spertis ekstremajn temperaturojn, precipe dum la [[eŭropa varmego de 2003]] kaj dum la tre frida vintro komence de [[2006]]. [[Pluvo]] povas okazi je iu ajn periodo de la jaro, kaj Parizo estas famkonata pro siaj subitaj ekpluvegoj. La urbo spertas averaĝan jaran pluvoprecipitadon po proksimume 641,6&nbsp;mm<ref>'''(fr)''' [http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=4946&document_type_id=5&document_id=3076&portlet_id=1057 Geografio de la ĉefurbo: la klimato (INSEE)]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Neĝo]] estas relative malofta kaj kutime aperas dum [[januaro]] aŭ [[februaro]], kiuj estas la du plej malvarmaj monatoj, kvankam neĝo povas fali tiel malfrue kiel [[aprilo]]. Preskaŭ neniam ĝi amasiĝas sufiĉe por krei tavolon daŭrintan pli ol unu tago. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:60%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Monato ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Apr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Maj ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jun ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jul ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Aŭg ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sep ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Okt ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nov ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Dec ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jaro |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Avĝ alta temperaturo [[Celsius|{{GdC|}}]] ([[Fahrenheit|{{GdF|}}]]) | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 (43) | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 7 (45) | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 10 (51) | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 14 (57) | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 18 (64) | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 21 (70) | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 24 (75) | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 24 (75) | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 20 (69) | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 15 (59) | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 9 (49) | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 7 (45) | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 15 (59) |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Avĝ malalta temperaturo [[Celsius|{{GdC|}}]] ([[Fahrenheit|{{GdF|}}]]) | style="background: #80FFFF; color: black;" | 1 (34) | style="background: #80FFFF; color: black;" | 1 (34) | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3 (38) | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 5 (42) | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 9 (49) | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12 (54) | style="background: #FFFF99; color: black;" | 14 (58) | style="background: #FFFF99; color: black;" | 14 (57) | style="background: #FFFF99; color: black;" | 11 (52) | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 8 (46) | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 4 (39) | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 2 (36) | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 7 (45) |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Fonto: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=094170&refer= Weatherbase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060623075551/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=094170&refer= |date=2006-06-23 }}'' |} == Historio == === Deveno de la nomo === ''Vidu [[:en:wikt:Paris#Translations|Vikivortaro]] por la nomo de Parizo en variaj lingvoj.'' [[Dosiero:Armes ville de Paris-2.jpg|dekstra|eta|250px|Manuskripto enhavanta la [[blazono]]n de Parizo ([[16-a jarcento]]).]] Laŭ la [[internacia fonetika alfabeto]], oni prononcas la nomon de Parizo kiel /paʁi/ en la [[franca lingvo]], aŭ kiel /ˈpæris/ en la [[Angla lingvo|angla]]. Parizo heredis sian nomon de la [[Gaŭloj|gaŭla tribo]] ''[[Parisii]]''. Pli precize, la franca vorto «''Paris''» estas fakte progresa transformo de la [[Latina lingvo|latina]] ''{{lang|la|Civitas Parisiorum}}'' («urbo de la Parisii»). Tiun devenon oni ankaŭ povas trovi en la nomo de proksimaj urboj, ekzemple [[Cormeilles-en-Parisis]] aŭ [[Fontenay-en-Parisis]]. La urbo, konita kiel ''[[Lutetia]]'' [lutecia] dum la [[Romia imperio]], ekadoptis sian nuntempan nomon ekde la fino de la romia periodo. Sed oni ne estas certa pri la deveno de la vorto ''Parisii'' mem, kaj estas multaj hipotezoj pri tio: ĝi eble devenas de la gaŭla vorto ''kwar'' («ŝtonminejo»), pro la multnombraj minejoj de la [[Pariza Regiono]]. Ekzistas cetere legendo, kiu rilatigas la nomon de Parizo al la enabismigita mita urbo [[Ys]]. La historiisto [[Maurice Druon]] sugestas, ke la nomo devenas de la alia gaŭla vorto ''par'' («ŝipo»), ĉar la urbo origine ŝuldas sian prosperon al akvo: la riĉeco de Lutetia estis garantiita de ĝiaj ŝipistoj (la «''nautes''»), kies barko konsistigas la centran emblemon de la [[blazono]] de Parizo. Plie, Parizo ricevis je la komenco de la [[20-a jarcento]] la kromnomon ''Paname'' [panam]: tiu [[Slango|slanga]] vorto freŝdate regajnis influon inter la junuloj. Alia kromnomo de Parizo estas «La Urbo-Lumo» (''la Ville Lumière''), ĉefe pro la centra rolo de la urbo dum la [[Klerismo|Jarcento de la Lumoj]] sed ankaŭ pro la frua instalo de publika lumigo en la stratoj. === Antikva epoko === {{Ĉefartikolo|Luteco}} [[Dosiero:Plan de Paris Lutece2 BNF07710745.png|eta|maldekstra|275px|Mapo de malnova [[Lutetia]], laŭ [[18-a jarcento|18-a jarcenta]] desegnisto.]] La plej fruaj spuroj de seninterrompaj loĝejoj sur la teritorio de Parizo datiĝas de ĉirkaŭ −4200<ref>'''(an)''' [http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm author=www.paris.culture.fr Parizo: kronologio de la romia urbo]</ref>. [[Keltoj|Keltaj enmigruloj]] ekalvenis al la regiono kaj enloĝiĝis ekde −250. Inter tiuj ĉi, la tribo [[Parisii]], kiu ĉefe konsistis el boatistoj kaj komercistoj, fondis etan vilaĝon apud la [[Sejno|riverego Sejno]] je la sama periodo. La konkera movo de la [[Romia imperio|Romianoj]], direkte al okcidento, atingis la [[Pariza baseno|parizan basenon]] je la jaro −52<ref>'''(an)''' [http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm Parizo: kronologio de la romia urbo]</ref>. Antaŭ la fino de la jarcento, la [[insulo Cité]] kaj la [[monteto Sainte-Geneviève]] sur la maldekstra bordo fariĝis la du partoj de la romia urbo [[Lutetia]] ({{lang-fr|Lutèce}}). Lutetia progrese plivastiĝis dum la jarcentoj de la romia superrego, kaj fariĝis prospera urbo kun palacoj, [[forumo]], banejoj, [[templo]]j, teatrejoj kaj unu [[amfiteatro]]<ref>'''(an)''' [http://www.paris.culture.fr/en/ Parizo: la romia urbo]</ref>. Samkiel aliaj romiaj urboj, malnova Lutetia estis strukturita laŭ regula plano, per kvadratoj proksimume unu kilometron longaj: la ''[[cardo]]'' (la ĉefa norda-suda akso) kongruis kun la nuntempa [[Strato Saint-Jacques (Parizo)|strato Saint-Jacques]], kaj la ''[[Decumanus|decumani]]'' (orienta-okcidenta akso) estis paralela al la aktuala [[Bulvardo Saint-Germain (Parizo)|bulvardo Saint-Germain]]. La « nula punkto », tio estas la centro de la plano, verŝajne troviĝis je la sukokcidenta kojno de la forumo, kiu hodiaŭ kongruas kun la 172-a kaj 174-a konstruaĵoj de la strato Saint-Jacques, la plej alta loko de la monteto Sainte-Geneviève<ref>'''(fr)''' [http://www.paris.culture.fr/fr/ville_he_plan1.htm author=www.paris.culture.fr Parizo, romia urbo: la strukturo]</ref>. La falo de la [[Romia imperio]] kaj la [[Ĝermanoj|ĝermanaj]] invadoj de la [[3-a jarcento]] kaŭzis provizoran malprosperon al la urbo: je la jaro [[400]], Lutetia estis jam forlasita de plejmulto el siaj loĝantoj, kaj ĝi transformiĝis en malgravan militistan urbeton, alpremitan antaŭ la haste konstruitaj ĉirkaŭmuroj de [[Insulo Cité|sia centra insulo]]<ref>'''(an)''' [http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm Parizo, romia urbo: kronologio]</ref>. La urbo reakiris sian antaŭromian nomon ''Paris'' je la fino de la romia ĉeesto. === Mezepoko === [[Dosiero:Schedelsche Weltchronik - Paris.jpg|eta|dekstra|275px|Bildigo de Parizo en [[1493]] laŭ [[Germanio|germana]] desegnisto. ([[Nurenberga Kroniko]])]] Ĉirkaŭ la jaro [[500]], Parizo fariĝis la [[ĉefurbo]] de la [[Frankoj|franka]], [[Merovidoj|merovida reĝo]] [[Klodvigo la 1-a]], kiu mendis la unuan katedralon kaj la unuan abatejon. Post la morto de Klodvigo, la franka reĝlando estis subdividita, kaj Parizo fariĝis la centro de multe malpli granda ŝtato. Je la alveno de la [[Karolidoj|karolida dinastio]] ([[9-a jarcento]]), Parizo estis tial ankoraŭ nur bastiono de eta [[Feŭdismo|feŭda]] graflando. Sed la grafoj de Parizo progrese plifortiĝis, kaj finfine akiris pli grandan potencon ol la reĝoj de [[Francia occidentalis]]. [[Eŭdo la 1-a|Eŭdo, grafo de Parizo]], estis elektita kiel reĝo anstataŭ la – ankoraŭ vivinta – reĝo [[Karlo la 3-a la Dika|Karlo la Dika]], precipe pro la bonfamo akirita de la grafo dum la defendo de la urbo kontraŭ la [[Vikingoj|vikinga]] sieĝo de [[885]]-[[886]]. Kvankam la [[insulo Cité]] sukcese rezistis al la Vikingoj, plejmulto el la nedefendita maldekstra bordo estis detruita. Anstataŭ rekonstrui tie, la marĉoj norde de la insulo estis drenitaj, kaj Parizo eketendiĝis sur la dekstra bordo de la [[Sejno]]. En [[987]], [[Hugo Kapeto]], grafo de Parizo, estis elektita kiel [[Listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] kaj fondis la [[Kapetidoj|kapetidan dinastion]], kiu faris el Parizo la ĉefurbo de Francio. Ekde [[1190]], la reĝo [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo Aŭgusto]] enŝlosigis Parizon per vasta ĉirkaŭmuro, kiu etendiĝis sur la du bordoj kaj kies okcidenta fortikaĵo estis la [[Luvro]]. Li plie redaktis la ĉarton de la [[La Sorbonne|Universitato de Parizo]] en [[1200]]: tio altiris vizitantojn el la tuta [[Eŭropo]]. Dum tiu periodo, la urbo ellaboris geografian distribuon de la kvartaloj laŭfunkcie, kiu postvivas ĝis hodiaŭ: la centra insulo gastigis la registaron kaj la [[Eklezio|ekleziajn]] instituciojn, la maldekstra bordo fariĝis klera centro danke al la universitato, kaj la dekstra bordo disvolviĝis kiel komerca kaj negoca centro ĉirkaŭ la vendejo [[Les Halles (Parizo)|Les Halles]]. [[Dosiero:StormingBastille.jpg|eta|maldekstra|210px|La [[14-a de julio|14-an de julio]] [[1789]] estis la prizono Bastille atakita kaj invadita de la pariza popolo. Tiel komenciĝis la [[Franca Revolucio]].]] Parizo perdis sian ĉefurban statuton dum la [[Centjara milito]], ĉar la urbo estis okupita de [[Burgonjo]] (tiam aliancano de [[Anglio]]), sed regajnis sian titolon kiam [[Karlo la 7-a (Francio)|Karlo la 7-a]] rekaptis ĝin en [[1437]]. Kvankam Parizo estis denove la ĉefurbo, la reĝa familio preferis resti dumtempe en siaj kasteloj de la [[Luaro|luara valo]]. Dum la [[francaj militoj pri religio]], Parizo estis potenca centro de la [[Katolikismo|katolika]] partio kaj spertis violentegajn okazaĵojn, precipe la [[masakro de la Sankta Bartolomeo]] en [[1572]]. La reĝo [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] reinstalis la reĝan kortegon en Parizo en [[1594]], post kiam li kaptis la urbon kaj konvertis al katolikismo. Okaze de la [[Frondo]], la Parizanoj ribelis kontraŭ la juna [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], kaj la reĝa familio fuĝis el la ĉefurbo en [[1648]]. Tio konvinkis Ludovikon transloĝigi la kortegon al [[Kastelo de Versailles|Versailles]] en [[1682]]. Unu jarcento poste, Parizo fariĝis la centro de la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]], unue per la okupo de la prizono [[Bastille]] je la [[14-a de julio]] [[1789]] kaj pliposte per la proklamo de la [[respubliko]] en [[1792]]. === 19-a jarcento === La [[industria revolucio]], la [[Dua Franca Imperio]] kaj la lastaj jardekoj de la [[19-a jarcento]] alportis al Parizo la plej drastajn metamorfozojn en ĝia historio. Ekde [[1840]], la disvolviĝo de [[fervojo]]j ebligis abundan alvenon da enmigruloj, altiritaj de la multnombraj industriaj postenoj en la ĉirkaŭurboj. La urbo plie spertis masivan renovigon dum la reĝado de [[Napoleono la 3-a]], danke al la [[Georges Eugène Haussmann|barono Haussmann]]: li nivelis multnombrajn mallarĝajn, serpentajn kaj mezepokajn stratojn por krei novan reton kun larĝaj avenuoj kaj [[novklasika arkitekturo|novklasikaj fasadoj]]. Tiel naskiĝis la famkonata vizaĝo de moderna Parizo. [[Dosiero:PISSARRO Camille L'Avenue de l'Opéra Huile sur toile.jpg|eta|dekstra|260px|''Avenuo de la Operejo'' ([[Camille Pissarro]])<br /><small>[[1898]], 73 x 92 cm, [[Reims|Muzeo de Reims]]</small>]] La [[Ĥolero|ĥoleraj]] epidemioj de [[1832]] kaj [[1849]] ambaŭ frapis la loĝantaron de Parizo: tiu de 1832 sole mortigis 20.000 Parizanojn (el 650.000)<ref>'''(fr)''' [http://www.amicale-genealogie.org/Histoires_temps-passe/Epidemies/chol01.htm La ĥolero (Amicale Genealogie)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060223134543/http://www.amicale-genealogie.org/Histoires_temps-passe/Epidemies/chol01.htm |date=2006-02-23 }}</ref>. Parizo ankaŭ forte suferis dum [[Sieĝo de Parizo (1870–71)|sia sieĝo]], fine de la [[Franca-Prusa Milito]] de [[1870]]. La sekvinta [[Pariza Komunumo]], en [[1871]], kaŭzis milojn da mortoj: multaj administraj centroj, kaj do multaj arkivoj cetere brulis. Sed Parizo resaniĝis el tiuj okazaĵoj tiel rapide, ke ĝi kapablis gastigi la famajn [[Internacia ekspozicio|Internaciajn Ekspoziciojn]] de la fino de la jarcento. La [[Eiffel-Turo]] estis konstruita de [[Gustave Eiffel]] okaze de la centjarfesto de la franca revolucio, dum la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Internacia Ekspozicio]] de [[1889]], kiel « provizora » demonstro de la prodaĵoj de arkitektura inĝenio. Ĝi fakte restis la plej alta konstruaĵo en la mondo ĝis [[1930]], kaj estas hodiaŭ la plej famkonata monumento de la ĉefurbo. La unua vojlinio de la [[metroo de Parizo]] aperis okaze de la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1900)|Ekspozicio]] de [[1900]], kaj konsistigis tiam intereson por vizitantoj el la tuta mondo. Tiu periodo plifortigis Parizon kiel grava centro por la turista industrio. === 20-a jarcento kaj hodiaŭ === [[Dosiero:Paris in 1916.jpg|eta|maldekstra|350px|Parizo en [[1916]], dum la [[Unua mondmilito]].]] Okaze de la [[Unua mondmilito]], Parizo estis la centro de la alianca militstrebo: la ĉefurbo evitis [[Germanio|germanan]] invadon, ĉefe danke al la franca-brita [[Batalo de la Marno|venko de la Marno]] en [[1914]]. En [[1918]] kaj [[1919]], Parizo gastigis la paradojn de la venkintaj aliancaj armeoj, sed ankaŭ la pacajn traktadojn, kiuj finiĝis per la [[traktato de Versailles]]. Je la periodo inter la du mondmilitoj, Parizo fariĝis famkonita pro siaj artaj kaj kulturaj komunecoj, kaj pro sia tumulta nokta vivo. La urbo tiam enhavis miksadon da artistoj el la tuta mondo, ekzemple la ekzilita [[Rusio|rusa]] komponisto [[Igor Stravinski]], la [[Hispanio|hispanaj]] pentristoj [[Salvador Dalí]] kaj [[Pablo Picasso]], aŭ eĉ la [[Usono|usona]] verkisto [[Ernest Hemingway]]. En [[junio]] [[1940]], nur kvin semajnoj post la komenco de la germana invado de [[Francio]], parte evakuita Parizo estis kaptita de la [[Nazio|naziaj militistoj]], kiuj konservis ĝin ĝis la [[Liberigo de Parizo|liberigo de la ĉefurbo]] je la [[25-a de aŭgusto]] [[1944]], fare de la 2-a franca divizio de la [[Philippe Leclerc de Hauteclocque|generalo Leclerc]]. La centro de Parizo spertis preskaŭ neniun detruon dum la [[Dua mondmilito]], ĉar ne ekzistis tie strategiaj celoj por la aliancaj aeroplanoj (la plej gravaj fabrikejoj troviĝis en la ĉirkaŭurboj). Plie, la [[Dietrich von Choltitz|generalo von Choltitz]] rifuzis obei ordon de [[Adolf Hitler|Hitler]], laŭ kiu ĉiuj monumentoj de Parizo estis detruendaj antaŭ germana retiriĝo. Post la Dua mondmilito, Parizo ĝuis disvolviĝon ne plu spertitan ekde la komenco de la jarcento. La ĉirkaŭurboj plivastiĝis grandege, precipe per la konstruo de vastaj kolektivaj loĝejoj por la plej malriĉaj (la ''cités''), kaj per la ekstarigo de la negoca kvartalo [[La Défense]]. Nova rapida metroa reto, la [[RER de Francilio|RER]], estis kreita por konekti la ĉirkaŭurbojn pli bone kun la centro. Cetere, reto de aŭtoŝoseoj disvolviĝis proksime de Parizo, kaj strukturiĝis ĉirkaŭ la rapidvojo ''Périphérique'', kiu ĉirkaŭas la ĉefurbon. En [[1946]] Poloj kiuj ne povis reveni al [[Pollando]], tiam okupita de komunistoj, troviĝis en Parizo por krei protestan centron de kulturo kontraŭ la reĝimo. Tiel [[Jerzy Giedroyc]], Zofia Hertz kaj [[Gustaw Herling-Grudziński]] fondis en Parizo la revuon ''[[Kultura]]'' kiu idee batalis kun reĝimo pri sendependeco de Pollando, [[Litovio]], [[Belorusio]] kaj [[Ukraino]], kaj okupiĝis pri la ĉefaj fenomenoj de arto kaj scienco. Tiu kultura revuo fariĝis tiel forta centro de [[pola literaturo]] (verkis tie [[Witold Gombrowicz]], [[Czesław Miłosz]], [[Zbigniew Herbert]], [[Sławomir Mrożek]], [[Adam Zagajewski]]) kaj scienco, ke komencis tie kontribui ankaŭ pli gravaj artistoj de [[Francio]], [[Germanio]], [[Usono]] aŭ [[Britio]] kiel [[George Orwell]], [[Thomas Stearns Eliot]], [[Heinrich Böll]], [[Albert Camus]] kaj [[André Malraux]]. Ekde [[1970]], multaj proksimaj – precipe orientaj aŭ nordaj – ĉirkaŭurboj de Parizo spertis malindustriigon, kaj la antaŭe prosperaj ''cités'' progrese fariĝis getoj por la enmigruloj, kaj senlaborecaj abismoj. Je la sama periodo, la komunumo de Parizo propre (ene de la ''{{lang|fr|Périphérique}}'' ringo), la okcidentaj kaj la sudaj ĉirkaŭurboj sukcese transformis sian ekonomian strukturon, ekde tradiciaj fabrikejoj ĝis altvaloraj servoj kaj altteĥnologia industrio: tio generis tie grandan riĉecon por la loĝantoj, kies enspezo po kapo viciĝas inter la plej altaj en Francio. Konsekvence, la kreskinta fosaĵo inter tiuj du areoj de la ĉefurbo kaŭzis periodajn tumultojn ekde [[1980]], ekzemple [[Tumultoj en Francio en 2005|tiu de 2005]], kiu plejparte koncentriĝis en la nordaj ĉirkaŭurboj. Je la 13-a de novembro 2015, 129 personoj mortis en diversaj [[Atencoj de novembro 2015 en Parizo|teroristaj atencoj]] en Parizo. Ekzistis 352 vunditoj. En pafado ĉe la restoracio Petit Cambodge (Eta Kamboĝo) en la 10-a distrikto de Parizo mortis almenaŭ 4 personoj. Dua pafado okazis kelkajn minutojn poste en la teatro [[Bataclan]], kie la teroristoj prenis almenaŭ 100 ostaĝojn el kiuj granda parto estis poste mortigitaj. Eksplodo okazis en trinkejo proksima de la Stadiono de Francio, kie estis mortigitaj aŭ vunditaj 10 personoj. La tuta mondo estis kortuŝita de tiuj eventoj. == Devizo == [[Dosiero:Blason paris 75.svg|[[Blazono de Parizo]]|60px|dekstra]] La devizo de Parizo estas ''Fluctuat nec mergitur'' (frapita per fluo sed ne subakvigita). Ĝi elvokas la ''Scilicet'', ŝipo bildigita sur la pariza blazono kaj simbolo de la potenca korporacio ''komerciston de la akvo'', kiu regis la urbon dum la mezepoko. La patrono de Parizo estas [[Sainte-Geneviève]]. == Kulturo == === Arkitekturo === [[Dosiero:Paris rue Abel dsc03762.jpg|eta|maldekstra|225px|Tipa [[Barono Haussmann|Haussmann-stila]] strato de Parizo, apud la stacidomo [[Gare de Lyon]].]] [[Dosiero:MontageParis.JPG|eta|Fotomuntaĵo]] Moderna Parizo estas la rezulto de vasta renovigo iniciatita de la [[barono Haussmann]], meze de la [[19-a jarcento]]. Dum la antaŭaj jarcentoj, la franca ĉefurbo ĉefe konsistis el labirinto de mallarĝaj stratoj kaj el domoj parte [[Ligno|lignaj]]. Ekde [[1852]], la granda urbanizo de la barono nivelis aŭ detruis multajn el tiaj stratoj, kelkfoje eĉ kompletajn kvartalojn, por krei larĝajn avenuojn ĉirkaŭitajn de [[Novklasika arkitekturo|novklasikaj]], ŝtonaj domegoj, kies vivkomforto pli taŭgis por la mezklasuloj (la ''{{lang|fr|bourgeoisie}}''). Plejmulton el tiu « nova » Parizo oni povas ankoraŭ vidi hodiaŭ, kaj ĝi konformiĝas al pluraj simplaj [[Arkitekturo|arkitekturaj reguloj]]: unue, laŭ la tiam ellaborita regulo pri « alliniigo », oni antaŭdefinis precizan pozicion por ĉiuj novaj domegoj en iu strato, cele al la konservo de egalmezura larĝeco. Plie, la alto de ĉiu domego estis determinita laŭ la larĝeco de la apuda strato. Tiuj planoj spertis malmultajn ŝanĝojn ekde la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]], precipe koncerne la starigon de pli altaj konstruaĵoj: tial Parizo ŝajnas hodiaŭ urbo tre plata en komparo kun aliaj mondaj metropoloj, escepte de kelkaj monumentoj. La neŝanĝeblaj bordoj de Parizo, la striktaj reguloj pri konstruadoj kaj la manko de disvolvebla lando kune kontribuis al stranga fenomeno, konita kiel la « muzeigo » de la ĉefurbo: ĉar Parizo strebas al la konservo de sia historia estinteco, la nuntempaj reguloj pri urbanizo grandege malfaciligas la starigon – ene de la komunumo propre – de pli larĝaj konstruaĵoj aŭ terinstalaĵoj, tamen bezonaj por gastigi kreskantan loĝantaron. Konsekvence, plejmulto el la gravaj institucioj aŭ ekonomiaj konstruaĵoj de Parizo jam troviĝas en la ĉirkaŭurboj, aŭ planas transloĝiĝi tie. Inter ili, oni povas mencii la internacian negocan kvartalon en [[La Défense]], la pograndan vendoplacon de manĝaĵoj en [[Rungis]], sed ankaŭ gravajn famkonatajn lernejojn ([[École Polytechnique|Polytechnique]], [[École des Hautes Études Commerciales|HEC]], [[ESSEC Business School|ESSEC]], [[INSEAD]], ktp…), laborejojn kun internacia renomo (en [[Saclay]] aŭ [[Évry]]), la plej vastan stadionon (la [[Stadiono de Francio]]) aŭ eĉ kelkajn ministrejojn kiel tiu pri transportoj. La Naciaj Arkivoj de Francio planas transloĝiĝi al la nordaj ĉirkaŭurboj antaŭ [[2010]]. === Aliaj artoj === ==== Teatroj ==== * [[Grand Guignol]] * [[Théâtre de la Renaissance (Parizo)|Théâtre de la Renaissance]] * [[Théâtre de la Ville]] ==== Pentrarto ==== == Ĉefaj kvartaloj == ''Vidu ankaŭ: '''[[Kvartaloj de Parizo]]''''' [[Dosiero:Kvartaloj de Parizo.png|eta|dekstra|400px|La ĉefaj [[kvartaloj de Parizo]]. <small>(alklaku por pligrandigi)</small>]] Parizo entenas multnombrajn malsamajn kvartalojn, kaj ĉiuj havas apartajn spiriton, rolon aŭ loĝantaron. Antaŭ la [[13-a jarcento]], Parizo estis jam klare dividita laŭ almenaŭ kvar partoj: la [[insulo Cité]] kaj tri malaperitaj areoj sur la dekstra bordo, tio estas ''Saint-Jacques de la Boucherie'', ''Verrerie'' kaj ''Grève''. Post la starigo de la ĉirkaŭmuro de [[Filipo Aŭgusto]], novaj kvartaloj progrese disvolviĝis, precipe ĉirkaŭ [[preĝejo]]j: [[Placo Sainte-Opportune|Sainte-Opportune]], [[Preĝejo Saint-Germain-l'Auxerrois (Parizo)|Saint-Germain-l'Auxerrois]], [[Preĝejo Saint-Eustache (Parizo)|Saint-Eustache]]... En [[1790]], Parizo jam havis 48 oficialajn kvartalojn, kaj 32 novaj kvartaloj pliposte aperis okaze de la plivastigo de la komunumo en [[1860]]: ekde tiam, la franca ĉefurbo entenas 80 administrajn kvartalojn, kiuj ja ne ĉiam kongruas kun la ĉiutaga percepto de la Parizanoj. Danke al leĝo ellaborita en [[2002]], Parizo cetere disponas 121 « kvartalajn konsiliojn » (''Conseils de quartier''), kie ĉiu urbano povas debati aŭ proponi lokajn ideojn rilate al sia kvartalo. Hodiaŭ, oni kutime diferencigas la du centrajn insulojn, la dekstran kaj la maldekstran bordojn. Jen nur kelkaj el la tre diversaj [[kvartaloj de Parizo]]: === Centraj insuloj === ''Vidu ankaŭ: '''[[Insulo Cité]]''' - '''[[Insulo Saint-Louis]]''''' [[Dosiero:Île Saint-Louis - Quai d'Orléans (Paris).jpg|eta|maldekstra|250px|Suda bordo de la [[insulo Saint-Louis]].]] Ekzistis malnovtempe multaj parizaj insuloj sur la [[Sejno]], sed oni progrese kunuigis plejmulton el ili. Hodiaŭ estas nur du najbaraj insuloj, kiuj konsistigas la centron de Parizo. La plej okcidenta, [[insulo Cité]] (''île de la Cité''), estas la vera koro kaj origino de antikva [[Lutetia]]. Ekde la [[Romia imperio|romia periodo]], la okcidenta pinto de la insulo gastigis palacon, dum la orienta parto estis dediĉita al [[religio]], precipe post la konstruo de la [[Dipatrino de Parizo|katedralo Dipatrino de Parizo]] kaj de la malsanulejo [[Hôtel-Dieu de Parizo|Hôtel-Dieu]]. Inter tiuj du areoj etendiĝis ĝis la mezo de la [[18-a jarcento]] loĝejoj kaj butikoj. Ekde tiam estis starigitaj variaj konstruaĵoj rilataj al [[juro]], ekzemple la [[Polica prefektejo (Parizo)|polica prefektejo]], la [[Justica Palaco de Parizo]] kaj la tribunalo pri komerco. La [[insulo Saint-Louis]], ekskluzive dediĉita al loĝejoj, estis unue uzita por la pastiĝo de brutaro kaj por la stokigo de [[ligno]]. Ĝi estas unu el la plej fruaj ekzemploj de planita franca urbanizo: la insulo estis tute mapita kaj rekonstruita je la epoko de [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]]. Ene de la bruema pariza centro, Saint-Louis ŝajnas hodiaŭ kvieta kvartalo, kun mallarĝaj stratoj kaj beletaj restoracioj por la turistoj. Krome estas inter aliaj neloĝata insulo nome [[Insulo de cignoj]]. === Dekstra bordo ''(Rive Droite'') === [[Dosiero:Paris Champs Elysees westwards DSC03316.JPG|eta|dekstra|200px|La [[avenuo de la Elizeaj Kampoj]] kun la [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfa Arko]]: historia akso.]] [[Dosiero:Place de la concorde.jpg|eta|dekstra|200px|La [[placo de la Konkordo]], kun sia obelisko.]] [[Dosiero:050903 Paris 011 HotelVille fontana.JPG|eta|dekstra|200px|La [[urbdomo de Parizo]] laŭ sia origina [[Renesanco|renesanca]] stilo.]] [[Dosiero:Place Bastille 20040914 A.jpg|eta|dekstra|200px|La [[kolono de Julio]], centre de la [[placo Bastille]].]] [[Dosiero:Place des Vosges.jpg|eta|dekstra|200px|La [[placo de la Vogezoj]].]] ==== Luvro / Tuileries / Reĝa Palaco ==== La [[Luvro]], malnovtempe pariza palaco de la [[Listo de francaj reĝoj|reĝa familio]], estas hodiaŭ [[muzeo]] kaj eĉ butika centro. Inter la Luvro kaj la [[placo de la Konkordo]] etendiĝas la [[Tuileries|ĝardeno Tuileries]]. La [[Reĝa Palaco (Parizo)|Reĝa Palaco]], norde de la Luvro, estis origine la loĝejo de la [[kardinalo Richelieu]], kaj disponas belegan ĝardenon malantaŭ sia fasado de la [[strato Rivoli]] kaj teatrejon de [[Franca Komedio]]. La [[Palaco Luvro]] estas eksa reĝa palaco lokita sur la dekstra bordo de [[Sejno]], inter la ĝardeno [[Tuilerioj]] kaj la [[Preĝejo Saint-Germain-l'Auxerrois (Parizo)|preĝejo Saint-Germain-l' Auxerrois]]. Pariza rezidejo de la [[Listo de francaj reĝoj|francaj regnestroj]] ekde [[mezepoko]] ĝis la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]], juvelujo kaj emblemo de la artoj en [[Francio]], la palaco akceptas la [[Luvro|muzeon Luvro]] ekde la 18-a jarcento, same kiel la [[Muzeo de la Dekoraj Artoj|muzeo de la Ornamartoj]] kaj la [[École du Louvre|Lernejo de Luvro]]. Pli ĝenerale, la kvartalo entenas multajn majestajn, nobelajn domegojn de la [[17-a jarcento|17-a]] kaj [[18-a jarcento]]j. Ekde [[1840]], la norda flanko de la strato Rivoli formas longan serion da masivaj konstruaĵoj kun arkadoj kaj kolonoj, kiuj gastigas la plej turistajn butikojn aŭ noktoklubojn de la centro de Parizo. ==== Elizeaj Kampoj ==== La [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj|Elizeaj Kampoj]] ({{Lang-fr|Champs-Élysées}}), en la [[8-a arondismento de Parizo|8-a arondismento]], estis origine ĝardena promenejo de la [[17-a jarcento]], antaŭ fariĝi pliposte larĝa avenuo kunliganta la [[Placo de la Konkordo|placon de la Konkordo]] kaj la [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfan Arkon]] centre de l' [[placo Charles-de-Gaulle]]. Ĝi estas unu el la plej popularaj turistaj centroj de la ĉefurbo, kaj entenas multnombrajn luksajn butikojn. Tiu strato estas ofte rigardita kiel « la plej bela avenuo de la mondo ». La [[avenuo Montaigne]], proksime al la [[Elizeaj Kampoj]], ankaŭ gastigas prestiĝajn firmaojn de la luksindustrio, ekzemple [[Chanel]], [[Louis Vuitton]], [[Christian Dior|Dior]] aŭ [[Givenchy]]. La [[Malgranda Palaco (Parizo)|Malgranda Palaco]] (france: ''Petit Palais'') estas [[arta muzeo]] en la 8-a arondismento. Ĝi estis konstruita por la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1900)]], ĝi nun gastigas la Belartan Muzeon de urbo Parizo (''Musée des beaux-arts de la ville de Paris''). Lokita apud Avenuo de la Elizeaj Kampoj, ĝi frontas unu el la flankoj de la [[Granda Palaco (Parizo)|Granda Palaco]], ankaŭ konstruita por la ekspozicio de 1900. ==== Konkordo / Vendôme ==== La [[placo de la Konkordo]] (''place de la Concorde''), en la 8-a arondismento, situas je la eko de la Elizeaj Kampoj. Ĝi malnovtempe nomiĝis « placo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] », kaj estis cetere la loko, kie oni ekzekutis la kulpigitojn per la fama [[gilotino]] dum la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]]. Majesta [[obelisko]], alportita el [[Egiptio]] en [[1829]] kaj donacita de la paŝao [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali]], hodiaŭ stariĝas centre de la placo: ĝi estas iasence la plej malnova monumento de Parizo. Sur la placo, ĉe la du flankoj de la strato Royale, ekzistas du identaj konstruaĵoj: la maldekstra entenas la francan ministrejon pri maro, dum la dekstra estas la luksa [[hotelo Crillon]]. La apuda [[placo Vendôme]] estas same famkonita pro siaj laŭmodaj, luksaj hoteloj (precipe la [[hotelo Ritz (Parizo)|hotelo Ritz]]), sed ankaŭ pro siaj ĵuvelistoj. Tie cetere troviĝas la ministrejo pri justico. La [[La Madeleine (Parizo)|preĝejo La Madeleine]] staras en eminenta loko oriente de la 8-a arondismento, atingebla rekte el la placo de la Konkordo. La «[[Strato Faubourg Saint-Honoré|Faubourg Saint-Honoré]]», en la 8-a arondismento, estas unu la plej laŭmodaj kvartaloj de Parizo, kun famegaj firmaoj kiel [[Hermès]] aŭ [[Christian Lacroix]]. La [[palaco Elizeo]], kiu estas la loĝejo de la [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|prezidento de la Respubliko]], situas en tiu kvartalo. ==== Operejo ==== « [[Avenuo de la Operejo (Parizo)|La Operejo]] », en la [[9-a arondismento de Parizo|9-a arondismento]], estas la kvartalo ĉirkaŭ la [[operejo Garnier]], konstruita en [[1882]]. En tiu kvartalo dense koncentriĝas multnombraj oficejoj kaj grandaj butikoj (la ''grands magasins''), ekzemple [[Printemps]] aŭ [[Galeries Lafayette]]. La Operejo estas plie la pariza centro de financaj gigantoj kiel [[LCL]] aŭ [[American Express]]. ==== Châtelet-Les-Halles / Urbdomo ==== La [[placo Châtelet]] (esperante « kasteleto »), kore de la ĉefurbo en la [[1-a arondismento de Parizo|1-a arondismento]], estis origine fortreso sur la dekstra bordo, kiu gardis la nordan finon de ponto el la [[insulo Cité]]. Ĝi estas la deveno de la unua vera disvolviĝo de Parizo sur tiu flanko de la [[Sejno]]. Apud Châtelet etendiĝas la kvartalo [[Les Halles (Parizo)|Les Halles]], kiu estis malnovtempe la centra, pogranda vendoplaco por [[viando]] kaj manĝaĵoj. Ekde la [[1970-aj jaroj]] kaj la kreado de nova vendoplaco en [[Rungis]], Les Halles aliformiĝis en gravan butikan centron, organizitan ĉirkaŭ vasta [[Metroo de Parizo|metroa]]/[[RER de Francilio|RER]] stacio (la plej granda en [[Eŭropo]]). La malnova kvartalo estis detruita en [[1971]] kaj anstataŭita de la hodiaŭa ''Forum des Halles'' (galerio da butikoj). La [[centro Georges Pompidou]], muzeo pri moderna arto, situas proksime. Oriente de la placo Châtelet stariĝas la [[urbdomo de Parizo]]. La nuna konstruaĵo datiĝas de la fino de la [[19-a jarcento]], sed tie situas la municiparo de la urbo depost la [[14-a jarcento]]. ==== Montmartre ==== La monteto [[Montmartre]], en la norda [[18-a arondismento de Parizo|18-a arondismento]], estas historia kaj turista centro elstarita de la [[baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|baziliko de la Sankta Koro]]. La historio de Montmartre estas antaŭ longe stampita de avangardaj artistaj komunecoj, kaj la kvartalo, kun siaj beletaj kafejoj kaj siaj mallarĝaj stratoj, ĝuas [[Romantikismo|romantikan spiriton]] kiu tre plaĉas al turistoj. ==== Bastille / Faubourg Saint-Antoine ==== La [[placo Bastille]] nomiĝas tiel pro malnova, hodiaŭ malaperita kastelo kiu gardis la orientan pordon de Parizo kaj pliposte fariĝis la fama [[Bastille|malliberejo Bastille]], invadita de la pariza popolo je la [[14-a de julio]] [[1789]]. Kvankam la prizono estis detruita antaŭ longe, la placo Bastille restas grava politika simbolo kaj estas do ofte uzata por variaj [[manifestacio]]j. Krom la alta « [[kolono de Julio]] » je la centro de la placo (por honoro al la [[Franca revolucio de 1830|revolucio de julio 1830]]), la plej okulfrapa vidindaĵo estas la [[operejo Bastille]], kies arkitektura stilo aŭ spektakloj estas pli modernaj ol la klasika [[operejo Garnier]]. Oriente de la placo ekas la [[Strato Faubourg-Saint-Antoine|Faubourg Saint-Antoine]], kvartalo famkonata depost pluraj jarcentoj pro siaj manfaritaj mebloj kaj pro siaj metiistoj. ==== Marais ==== [[Le Marais]], en la [[3-a arondismento de Parizo|3-a]] kaj [[4-a arondismento de Parizo|4-a arondismentoj]], estas laŭmoda kaj riĉa kvartalo de la dekstra bordo. Ĝi estas tradicie tre tolerema areo de Parizo, ĉefe pro la ĉeesto de vastaj [[Gejo|geja]] kaj [[Judoj|juda]] komunecoj. Centre de la kvartalo situas la bela [[placo de la Vogezoj]], kiu entenas kelkajn el la plej malnovaj konstruaĵoj de la ĉefurbo. === Maldekstra bordo ''(Rive Gauche)'' === [[Dosiero:SGP 02.JPG|eta|dekstra|200px|La [[abatejo Saint-Germain-des-Prés]].]] [[Dosiero:Palais du Luxembourg.jpg|eta|dekstra|200px|La [[Senato (Francio)|franca Senato]], ene de la [[ĝardeno de Luksemburgio]].]] [[Dosiero:Invalides-film130jpg.jpg|eta|dekstra|200px|Interna korto de la [[Hotelo de la Invalidoj|Invalidoj]].]] ==== Saint-Germain-des-Prés ==== [[Saint-Germain-des-Prés (Parizo)|Saint-Germain-des-Prés]] estas centra kvartalo de la maldekstra bordo, kaj havas la nomon de [[Abatejo Saint-Germain-des-Prés|malnova abatejo]], el kiu nur unu preĝejo restas hodiaŭ. La komerca disvolviĝo de la areo ekis ekde la kreado de la [[Bulvardo Saint-Germain (Parizo)|bulvardo Saint-Germain]] en [[1886]]. Pliposte aperis prestiĝaj kafejoj, kie la intelektuloj de la ĉefurbo – ekzemple [[Jean-Paul Sartre]] – ŝatis kuniĝi: oni povas precipe mencii la [[Kafejo Les Deux Magots|kafejon Les Deux Magots]] aŭ la [[Kafejo Flore|kafejon Flore]]. La kvartalo akiris sian bonfamon dum la [[1950-aj jaroj]], okaze de la « kultura emancipo » de la junuloj, kiuj studadis en la proksima [[La Sorbonne|universitato Sorbonne]]. Pluraj [[Ĵazo|ĵazaj kluboj]] naskiĝis tiam, el kiuj kelkaj ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. Lokita apud la [[École nationale supérieure des beaux-arts|Belarta Lernejo de Parizo]], la kvartalo Saint-Germain estas famkonata pro sia intensa [[Arto|arta]] vivo. Multaj artaj galerioj estas viziteblaj en la [[strato Bonaparte]] aŭ la [[strato Seine]]. Saint-Germain-des-Prés estas nepre altklasa, burĝa kvartalo, kiel montras la lukso de siaj butikoj aŭ restoracioj. ==== Odéon / Latina Kvartalo ==== La kvartalo [[Odéon]] nomiĝas tiel pro la [[Teatrejo Odéon|samnoma teatrejo]], kiu stariĝas inter la [[bulvardo Saint-Germain (Parizo)|bulvardo Saint-Germain]] kaj la [[ĝardeno Luxembourg]] depost la [[17-a jarcento]]. Sed Odéon estas hodiaŭ pli konata pro siaj [[kino]]j aŭ kafejoj. La areo lokita nur iomete sude de la [[Sejno]] kaj oriente de la [[Bulvardo Saint-Michel (Parizo)|bulvardo Saint-Michel]], estas gravega studenta centro depost la komenco de la [[12-a jarcento]]: tiu « [[Latina Kvartalo (Parizo)|Latina Kvartalo]] » ({{Lang-fr|Quartier latin}}) etendiĝas ĉirkaŭ la prestiĝa [[La Sorbonne|universitato Sorbonne]]. La nomo de la kvartalo devenas de la ekskluziva uzado de la [[latina lingvo]] far la mezepokaj kleruloj. La Latina Kvartalo ofte spertas politikajn protestojn: tipa ekzemplo estas la [[Majo 1968|okazaĵoj de majo 1968]]. ==== Invalidoj / Eiffel-Turo / Orsay ==== La [[hotelo de la Invalidoj]] ([[17-a jarcento]]) kaj la militista akademio de Parizo (la ''[[École Militaire]]''), kiu datiĝas de la [[18-a jarcento]], estis konstruitaj sur la maldekstra bordo por simetrigi la pli rapidan disvolviĝon de la dekstra bordo. La Invalidoj, eksa militista [[malsanulejo]], restas la pensiono de kelkaj maljunaj militistoj, sed cetere fariĝis turista vidindaĵo kiam ĝi ricevis la cindrojn de [[Napoléon Bonaparte]] en [[1840]]. Parto de la hotelo gastigas [[muzeo]]n dediĉitan al la [[franca armeo]] depost [[1905]]. Okcidente de la Invalidoj etendiĝas la militista akademio kaj la vasta parko [[Champ-de-Mars]]. La plej fama vidindaĵo de Parizo, la [[Eiffel-Turo]], situas je la norda ekstremaĵo de la parko, antaŭ la [[Sejno]]: ĝi estis konstruita por la [[internacia ekspozicio]] de [[1889]] far [[Gustave Eiffel]], kaj gastigas proksimume ses milionojn da vizitantoj ĉiujare. Plioriente, ĉe la bordo de la Sejno troviĝas la eksa stacidomo [[Gare d'Orsay]] kiu kunligis Parizon kun [[Orléans]]. Ĝi fermis en [[1933]] kaj aliformis je [[1986]] en la [[Musée d'Orsay|muzeon Orsay]], dediĉitan al 19-a jarcenta arto. == Arondismentoj == ''Vidu ankaŭ: '''[[Arondismentoj de Parizo]]''''' Administre Parizo konsistas el 20 arondismentoj (distriktoj) kaj 80 administraj kvartaloj. {| border="0" align="center" cellspacing="0" cellpadding="5" style="text-align:center;border-collapse:collapse;margin-top:0.5em;" |----- | - [[1-a arondismento de Parizo|1-a arondismento]]<br />- [[2-a arondismento de Parizo|2-a arondismento]]<br />- [[3-a arondismento de Parizo|3-a arondismento]]<br />- [[4-a arondismento de Parizo|4-a arondismento]]<br />- [[5-a arondismento de Parizo|5-a arondismento]]<br />- [[6-a arondismento de Parizo|6-a arondismento]]<br />- [[7-a arondismento de Parizo|7-a arondismento]] <br />- [[8-a arondismento de Parizo|8-a arondismento]]<br />- [[9-a arondismento de Parizo|9-a arondismento]]<br />- [[10-a arondismento de Parizo|10-a arondismento]] || <span style="color:white;">.....</span> || - [[11-a arondismento de Parizo|11-a arondismento]]<br />- [[12-a arondismento de Parizo|12-a arondismento]]<br />- [[13-a arondismento de Parizo|13-a arondismento]]<br />- [[14-a arondismento de Parizo|14-a arondismento]]<br />- [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]]<br />- [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]]<br />- [[17-a arondismento de Parizo|17-a arondismento]]<br />- [[18-a arondismento de Parizo|18-a arondismento]]<br />- [[19-a arondismento de Parizo|19-a arondismento]]<br />- [[20-a arondismento de Parizo|20-a arondismento]] || <span style="color:white;">.....</span> || [[Dosiero:Paris-map-arr.svg|dekstra|350px|La 20 arondismentoj de Parizo]] |} == Vidindaĵoj == ''Vidu ankaŭ: '''[[Vidindaĵoj de Parizo]]''''' === Monumentoj === ''Vidu ankaŭ: '''[[Listo de religiaj konstruaĵoj de Parizo]]''' - '''[[Listo de parizaj palacoj]]''''' [[Dosiero:Notre dame noel 2006.jpg|eta|maldekstra|180px|[[Dipatrino de Parizo]], okcidenta fasado.]] La plej famaj [[monumento]]j de Parizo datiĝas de tre diversaj periodoj. Ili plejofte troviĝas en la urbocentro kaj ĉe la bordoj de la [[Sejno]]: la kajoj de la Sejno, el la [[ponto Sully]] ĝis la [[ponto Bir-Hakeim]], konsistigas unu el la plej bela rivera pejzaĝo de la tuta mondo, kaj apartenas al la [[Monda heredaĵo de UNESKO|monda heredaĵo]] de [[UNESKO]]. Tie situas interalie la [[Dipatrino de Parizo|katedralo Dipatrino de Parizo]] (''Notre-Dame de Paris''), la [[Luvro]], la [[hotelo de la Invalidoj|Invalidoj]], la [[ponto Aleksandro la 3-a]], la [[Granda Palaco (Parizo)|Granda Palaco]], la [[muzeo de la kajo Branly-Jacques Chirac]], la [[Eiffel-Turo]] kaj la [[palaco Chaillot]]. Pli freŝdate kaj pli oriente aperis vastaj, modernaj konstruaĵoj, kiel la ministerio pri ekonomio aŭ la [[Nacia Biblioteko de Francio]]. Sur la [[insulo Cité]] troviĝas la plej malnovaj kaj plej emblemaj monumentoj. La katedralo Dipatrino de Parizo, [[Gotiko|gotikstila]], estis konstruita ĉefe inter la [[12-a jarcento|12-a]] kaj la [[13-a jarcento]]j, sed oni ĝin renovigis en la [[19-a jarcento]]. La katedralo simbolas la centron ne nur de Parizo, sed ankaŭ de [[Francio]]: ĉiujn francajn vojdistancojn oni kalkulas surbaze de ĝia fronta skvaro. La eksa palaco [[Conciergerie]] restis reĝa loĝejo ĝis [[Karlo la 5-a (Francio)|Karlo la 5-a]], dum la dua duono de la [[14-a jarcento]]: parto de la konstruaĵo poste fariĝis [[malliberejo]], kie oni ekzemple enkarcerigis eminentajn nobelojn dum la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]]. La [[Sankta Kapelo]], apud Conciergerie, estas rigardita kiel mirlaboro de la gotika movado. La [[ponto Neuf]], ĉe la okcidenta pinto de la insulo, estas la plej malnova ponto de Parizo: ĝi datiĝas de [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]]. Ekzistas ankaŭ rimarkindaj [[Klasikismo|klasikstilaj]] monumentoj en Parizo: la kapelo de la [[Sorbonne|universitato Sorbonne]], centre de la [[Latina Kvartalo (Parizo)|Latina Kvartalo]], estis konstruita komence de la [[17-a jarcento]]. La [[Luvro]], malnovtempe reĝa loĝejo kaj hodiaŭ [[muzeo]], estis plibeligita en la [[17-a jarcento]] kaj sekve plurfoje renovigita. La hotelo de la Invalidoj, kun sia fama origita kupolo, estis starigita de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], kiu deziris doni kadukulejon al siaj vunditaj militistoj: ĝi nun entenas la tombon de [[Napoleono]]. La [[Panteono de Parizo|Panteono]], kies konstruado datiĝas de la fino de la [[18-a jarcento]], fariĝis dum la revolucio civilan templon, kie oni grupigis la postrestaĵojn de la plej eminentaj francoj. La [[La Madeleine (Parizo)|preĝejo La Madeleine]] okupas elstaran lokojn en la 8-a arondismento. [[Dosiero:Aftnn Le Basilique du Sacre Coeur 3.jpg|eta|dekstra|270px|[[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|Baziliko de la Sankta Koro]].]] La heredaĵo de la [[19-a jarcento]] estas tre abunda en Parizo. Oni povas precipe mencii la [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfan Arkon]], la [[Operejo Garnier|operejon Garnier]] (administritan de la [[Nacia Opero de Parizo]]) kaj kompreneble la [[Eiffel-Turo]]n, origine nur "provizora" verko de [[Gustave Eiffel]] por la [[internacia ekspozicio]] de [[1889]], sed kiun oni neniam detruis. Ĝi fariĝis la ĉefsimbolo de Parizo, kaj estas videbla ekde la plej granda parto de la ĉefurbo. La [[turo Montparnasse]] (en [[Montparnasse]]) kaj la [[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|baziliko de la Sankta Koro]] (en [[Montmartre]]), pro sia alteco, ambaŭ konsistigas gravajn gvido-punktojn por la Parizanoj. La baziliko estas eĉ unu el la plej famaj parizaj monumentoj kaj gastigas multnombrajn vizitantojn, kiujn altiras ankaŭ la proksima [[placo Tertre]] kun ĝiaj [[Karikaturo|karikaturistoj]]. [[Dosiero:Pontalexandretrois1.jpg|eta|maldekstra|230px|La [[ponto Aleksandro la 3-a]].]] Moderna arkitekturo ja troveblas en Parizo, ekzemple kun la [[centro Georges Pompidou]] (biblioteko kaj muzeo pri moderna arto el la [[1970-aj jaroj]]) aŭ la gravaj verkoj entreprenitaj de la [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|prezidento]] [[François Mitterrand]]: la [[Nacia Biblioteko de Francio]] (en la nova, rapide disvolviĝanta kvartalo [[Paris Rive Gauche]]), la [[operejo Bastille]] kaj antaŭ ĉio la fama [[piramido de la Luvro]], fare de [[Ieoh Ming Pei]], en la interna korto de la muzeo. El la Luvro ekas la "[[Historia akso de Parizo|historia akso]]" de Parizo, tio estas rekta linio da monumentoj kaj bulvardoj el la urbocentro direkte al okcidento. La akso komencas per la [[statuo]] de Ludoviko la 14-a en la ĉefkorto de la Luvro, daŭriĝas per la [[Tuileries|ĝardeno Tuileries]], la [[placo de la Konkordo]], la [[avenuo de la Elizeaj Kampoj]], kaj finatingas la Triumfan Arkon, centre de la [[placo Charles de Gaulle]]. Dum la [[1960-aj jaroj]], oni plilongigis la akson pli okcidenten, per la konstruado de la negoca kvartalo [[La Défense]], kie situas multaj ĉielskrapantoj kaj la [[Granda Arko de La Défense|Granda Arko]]. La [[Granda Moskeo de Parizo]] (france: Grande Mosquée de Paris) estas la plej granda moskeo en Francio kaj la tria plej granda de Eŭropo. Ĝi estis fondita post la unua mondmilito kiel danko al islamaj soldatoj de francaj kolonioj. La moskeo estis konstruita en [[mudeĥara stilo]], kaj ĝia [[minareto]] estas 33 metrojn alta. La prezidento [[Gaston Doumergue]] ĉeestis ĝian inaŭguron en 1926. === Muzeoj === * [[Luvro]] * [[Mundolingua]] * [[Muzeo de la Oranĝerio]] * [[Muzeo de Cluny|Nacia Muzeo pri la Mezepoko]] * ''[[Musée de la vie romantique]]'' * ''[[Conservatoire national des arts et métiers]]'' kun la ''[[Musée des Arts et Métiers]]'' * {{Senapartligilo|Muzeo Picasso (Parizo)}} * [[Muzeo Marmottan Monet]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Grévin]] de vaksfiguroj * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Muzeo de la Dekoraj Artoj]] * [[Muzeo Nissim de Camondo]] * {{Senapartligilo|Muzeo de kloakoj (Parizo)}} * [[Muzeo de Armeo (Parizo)|Muzeo de Armeo]] === Placoj === * [[Placo Bastille]] * [[Placo de la Konkordo]] * [[Placo de la Respubliko (Parizo)|Placo de la Respubliko]] === Parkoj kaj ĝardenoj === ''Vidu ankaŭ: '''[[Listo de parkoj kaj ĝardenoj de Parizo]]''''' [[Dosiero:Parc Montsouris - Paris.JPG|eta|dekstra|240px|La [[parko Montsouris]] ([[14-a arondismento de Parizo|14-a arondismento]])]] Du el la plej malnovaj [[ĝardeno]]j de Parizo precipe famiĝas. Ĉe la dekstra bordo de la [[Sejno]], la [[Tuileries|ĝardeno Tuileries]] estis kreita dum la [[16-a jarcento]] por la samnoma malaperinta palaco, proksime al la [[Luvro]]. Ĉe la maldekstra bordo etendiĝas la [[ĝardeno de Luksemburgio]] (''jardin du Luxembourg''), malnovtempe dependaĵo de la kastelo de [[Maria de Mediĉo]]. Alia malnova parko estas la [[Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)|ĝardeno de la Plantoj]], kiu estis kreita de [[Guy de La Brosse]], la kuracisto de [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]], cele al la kultivado de [[kuracplanto]]j: ĝi fariĝis la unua publika parko de Parizo. Plejmulto el la aliaj grandaj parkoj de la ĉefurbo datiĝas de la [[Dua Imperio (Francio)|Dua Imperio]]: parkoj antaŭe lokitaj ekster Parizo, kiel la [[parko Montsouris]], la [[parko Buttes-Chaumont]] aŭ la [[parko Monceau]] ĉiuj estas verkoj de [[Jean-Charles Alphand]], inĝeniero de [[Napoleono la 3-a]]. Alia grava projekto, plenumita de la [[prefekto]] [[Georges Eugène Haussmann|Haussmann]], temis pri la plibeligo de la [[bosko de Boulogne]], okcidente de Parizo. La [[bosko de Vincennes]], oriente de la ĉefurbo, spertis saman renovigon kelkajn jarojn poste. La plej modernaj aldonoj al la pariza ĝardenaro inkludas la [[parko de La Villette|parkon de La Villette]], kreita dum la [[1980-aj jaroj]] de la arkitekto [[Bernard Tschumi]] super la eksaj buĉejoj de Parizo, sed ankaŭ la [[Parko de Bercy|parkon de Bercy]] kaj [[Parko de Belleville|tiun de Belleville]] dum la [[1990-aj jaroj]]. Eĉ pli freŝdate aperis familiaj aŭ edukaj ĝardenoj periferie de Parizo, laŭlonge de la malnova, ĉirkaŭiranta [[fervojo Petite Ceinture]]. La [[Promenejo René-Dumont]] (ankaŭ france ''Promenade Plantée'') estas verda koridoro en la 12-a arondismento de Parizo kiu antaŭe estis fervoja linio. === Tombejoj === ''Vidu ankaŭ: '''[[Listo de tombejoj de Parizo]]''''' [[Dosiero:Pere Lachaise looking down the hill.jpg|eta|maldekstra|225px|La [[tombejo Père-Lachaise]] ([[20-a arondismento de Parizo|20-a arond.]])]] Kiam ili estis kreitaj de [[Napoleono]] en [[1804]], la ĉefaj [[tombejo]]j de Parizo ankoraŭ situis ĉe la eksteraj limoj de la urbo. Antaŭe, pluraj [[Listo de religiaj konstruaĵoj de Parizo|parizaj preĝejoj]] posedis siajn proprajn tombejojn, sed oni decidis fermi ilin en [[1786]] pro nesufiĉa salubreco. Ĉiuj ostorestaĵoj de la paroĥaj tombejoj estis translokitaj en malnovajn subterajn ŝtonminejojn, tiam ekster Parizo, sed hodiaŭ situantaj sub la [[placo Denfert-Rochereau]] en la [[14-a arondismento de Parizo|14-a arondismento]]. Tiu subsurfaca amastombejo estas konita kiel la "[[katakomboj de Parizo]]". Kvankam la plivastigo de Parizo jam delonge sorbis kaj preterpasis la tombejojn, ili restas tre aprezitaj oazoj da kvieteco meze de tumultema urbo. Multaj eminentuloj en la [[historio de Francio]] nun ripozas en la fama [[tombejo Père-Lachaise]]. Inter la aliaj gravaj tombejoj lokitaj ene de Parizo, oni povas mencii la [[Tombejo de Montmartre|tombejon de Montmartre]], la [[Tombejo de Montparnasse|tombejon de Montparnasse]] kaj la [[Tombejo de Passy|tombejon de Passy]]. Novaj tombejoj ekster Parizo mem aperis komence de la [[20-a jarcento]]: la plej vastaj estas la [[pariza tombejo de Saint-Ouen]], la [[pariza tombejo de Pantin]], la [[pariza tombejo de Ivry]] kaj la [[pariza tombejo de Bagneux]]. === Aliaj === * [[Ponto de Austerlitz]] * [[Ponto Mirabeau]] * [[Ponto Neuf]] == Eduka sistemo == [[Dosiero:Chateau, HEC Paris, Jouy-en-Josas, Southwest view 20160501 2.jpg|eta|dekstra|240px|[[HEC Paris]]]] Ĉefa universitato pariza estas [[Sorbono]]. La ''[[Cité internationale universitaire de Paris]]'' (en Esperanto: Internacia universitata kvartalo de Parizo) estas la plej granda kampuso en Francio, kiu troviĝas en la 14-a arondismento, en la kvartalo Montsouris/Dareau. [[HEC Paris]] estas eŭropa komerca universitato kun terenoj en Parizo, Jouy-en-Josas kaj Doha. Ĝi estis fondita en la jaro 1881. La [[Universitato Paris-Dauphine]] (''Université Paris-Dauphine''), la [[Universitato Panteono-Sorbono]] kaj la [[Universitato Paris-Nanterre]] (''Université Paris-Nanterre'') estas el la sep universitatoj en Parizo. La [[Instituto Henri Poincaré]] (aŭ IHP por ''Institut Henri Poincaré'') estas centra franca instituto pri matematiko kaj teoria fiziko kaj parto de la [[Universitato Pierre kaj Marie Curie]]. ''[[École nationale des chartes]]'' estas unu el multaj altedukaj institucioj en Parizo. En esplorado menciindas la [[Instituto Curie (Parizo)|Instituto Curie]], grava por [[onkologio]], kaj la ''[[Académie Nationale de Médecine]]''. La [[Akademio de Moralaj kaj Politikaj Sciencoj]] (france ''Académie des sciences morales et politiques'') estas franca klera societo. Ĝi estis fondita en 1795, malfondita en 1803 kaj restarigita en 1832. Ĝi estas unu el la kvin akademioj de la Instituto de Francio kun sidejo en Parizo. La [[Usona Universitato de Parizo]] (angle ''The American University of Paris'', akronime AUP, france ''Université américaine de Paris'') estas privata (senprofitcela) kaj sendependa akademia institucio situanta en Parizo. La Katolika Instituto de Parizo (france ''Institut catholique de Paris'', akronime ICP), konata kiel la [[Katolika Universitato de Parizo]] (latine ''Universitas catholica Parisiensis''; neformale referencita kiel la ''Catho''), estas privata universitato situanta en Parizo. La [[Universitato Panteono-Assas]] (france ''université Panthéon-Assas'', ankaŭ ofte nomata "Assas" aŭ "Paris II") estas publika franca universitato, la ĉefa posteulo de la Jura Fakultato de la Universitato de Parizo. Assas estas la ĉefa jura universitato en Francio. 80% de la tuta studentaro studas en la juraj fakoj, 11% de la tuta nombro studas en la administradaj kaj ekonomiaj fakoj. ===Lernejoj=== * [[Konservatorio de Parizo]] * ''[[Lycée Carnot]]'' * ''[[Lycée Chaptal]]'' * ''[[Lycée Condorcet]]'' * ''[[Lycée Janson-de-Sailly]]'' * ''[[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]]'' * ''[[Lycée Voltaire]]'' * La Lernejo de Aplikataj Artoj Duperré (france ''L'École supérieure des arts appliqués Duperré'', aŭ mallonge: ''[[École Duperré]]'' == Aliaj servoj == * [[Buroo Internacia de Ekspozicioj]] * [[Franca Agentejo de Disvolviĝo]] * [[Franca Geografia Societo]] * [[Internacia Konfederacio de Artdomaj-Kinejoj]] * ''[[La Seine Musicale]]'' * [[Memorigaĵo de la Ŝoaho]] * [[Muzeo de Juda Arto kaj Historio (Parizo)]] * [[SAT-Amikaro]] * [[Universala Alianco Izraelida]] == Transportiloj == {{Ĉefartikolo|Transporto en Parizo}} === Metroo === [[Dosiero:Metro-Paris-rame-MP89-ligne.jpg|dekstra|eta|Metroo de tipo [[MP 89]]]] {{Ĉefartikolo|Metroo de Parizo}} {{Ĉefartikolo|Listo de metrostacioj de Parizo}} La [[metroo de Parizo]] entenas 16 liniojn, plejparte subterajn, kaj 213 kilometrojn da vojoj. La metroreto fariĝis unu el la simboloj de la ĉefurbo: kompare kun aliaj internaciaj urbegoj, ĝi montriĝas precipe densa kaj ĝuas tre homogenan arkitekturon influitan de la [[Secesio (stilo)|secesia stilo]]. La unua linio de la pariza metroo estis konstruita iom antaŭ la [[Internacia ekspozicio]] de [[1900]], kaj estis inaŭgurita iom poste. Sekve, la reto rapide disvolviĝis ene de la komunuma teritorio ĝis la [[dua mondmilito]]. Post paŭzo inter [[1950]] kaj [[1970]] pro la kreskego de [[aŭtomobilo]]j, pluraj ekzistantaj linioj estis plilongigitaj ĝis proksimaj ĉirkaŭurboj. La lasta, senpilota kaj aŭtomata [[Linio 14 de la metroo de Parizo|14-a linio]] estis inaŭgurita en [[1998]]. La pariza metroo hodiaŭ veturigas proksimume 4,5 milionojn da vojaĝantoj ĉiutage (1,365 miliardo por la tuta jaro [[2005]]. Ĝi disponas [[Listo de metrostacioj de Parizo|302 metrostaciojn]] (entute 383 haltejojn), inter kiuj 62 proponas konektvojojn al aliaj linioj. Koncerne la nombron da vojaĝantoj, la metroo de Parizo estas la kvara plej grava de la tuta mondo, post [[Moskvo]] (2,5 miliardoj), [[Tokio]] kaj [[Meksikurbo]]. [[Dosiero:Carte Métro de Paris.jpg|600px|dekstra|eta|Mapo de [[Metroo de Parizo]]]] {{Pariza metroo|Met}} ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|1}} [[Linio 1 de la metroo de Parizo|Linio 1]] * {{Pariza metroo|2}} [[Linio 2 de la metroo de Parizo|Linio 2]] * {{Pariza metroo|3}} [[Linio 3 de la metroo de Parizo|Linio 3]] * {{Pariza metroo|3bis}} [[Linio 3bis de la metroo de Parizo|Linio 3bis]] * {{Pariza metroo|4}} [[Linio 4 de la metroo de Parizo|Linio 4]] * {{Pariza metroo|5}} [[Linio 5 de la metroo de Parizo|Linio 5]] * {{Pariza metroo|6}} [[Linio 6 de la metroo de Parizo|Linio 6]] * {{Pariza metroo|7}} [[Linio 7 de la metroo de Parizo|Linio 7]] * {{Pariza metroo|7bis}} [[Linio 7bis de la metroo de Parizo|Linio 7bis]] * {{Pariza metroo|8}} [[Linio 8 de la metroo de Parizo|Linio 8]] * {{Pariza metroo|9}} [[Linio 9 de la metroo de Parizo|Linio 9]] * {{Pariza metroo|10}} [[Linio 10 de la metroo de Parizo|Linio 10]] * {{Pariza metroo|11}} [[Linio 11 de la metroo de Parizo|Linio 11]] * {{Pariza metroo|12}} [[Linio 12 de la metroo de Parizo|Linio 12]] * {{Pariza metroo|13}} [[Linio 13 de la metroo de Parizo|Linio 13]] * {{Pariza metroo|14}} [[Linio 14 de la metroo de Parizo|Linio 14]] {{-}} === RER === [[Dosiero:Rame MI09 du RER A - DEF - IMG 1560.jpg|dekstra|eta|RER de tipo [[MI 09]]]] {{Ĉefartikolo|RER de Francilio}} {{Pariza metroo|RER}} * {{Pariza metroo|A}} [[RER de Francilio A|Linio A]] ([[RATP]]/[[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]) * {{Pariza metroo|B}} [[RER de Francilio B|Linio B]] ([[RATP]]/[[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]) * {{Pariza metroo|C}} [[RER de Francilio C|Linio C]] ([[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]) * {{Pariza metroo|D}} [[RER de Francilio D|Linio D]] ([[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]) * {{Pariza metroo|E}} [[RER de Francilio E|Linio E]] ([[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]) {{-}} === Buso === [[Dosiero:RATP258 NanterreLaBoule2.JPG|dekstra|eta|Buso 258 de [[RATP]] en [[Nanterre]]]] {{Ĉefartikolo|Busoj de RATP}} {{Pariza metroo|BUS}} * {{Pariza metroo|PC}} * {{Pariza metroo|393}} * {{Pariza metroo|Tvm}} <!--* {{Pariza metroo|Orlybus}}--> * {{Pariza metroo|Roissybus}} {{Pariza metroo|Noc}} [[Noctilien]] {{-}} === Tramo === [[Dosiero:Paris tramway T3 p1140675.jpg|dekstra|eta|Tramo T3a en Porte de Gentilly]] {{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Parizo}} {{Pariza metroo|Tram}} * {{Pariza metroo|T1}} [[Tramtransporto en Parizo T1|Linio T1]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T2}} [[Tramtransporto en Parizo T2|Linio T2]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T3a}} [[Tramtransporto en Parizo T3a|Linio T3a]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T3b}} [[Tramtransporto en Parizo T3b|Linio T3b]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T4}} [[Tramtransporto en Parizo T4|Linio T4]] ([[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]) * {{Pariza metroo|T5}} [[Tramtransporto en Parizo T5|Linio T5]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T6}} [[Tramtransporto en Parizo T6|Linio T6]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T7}} [[Tramtransporto en Parizo T7|Linio T7]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T8}} [[Tramtransporto en Parizo T8|Linio T8]] ([[RATP]]) * {{Pariza metroo|T11}} [[Tramtransporto en Parizo T11|Eksprestramo 11]] ([[Transkeo]]) {{-}} === Trajno === [[Dosiero:Gare de Lyon Paris.JPG|dekstra|eta|[[Gare de Lyon]] en Parizo]] {{Ĉefartikolo|Stacidomoj de Parizo}} * {{Pariza metroo|RER}} [[RER de Francilio]] * {{Pariza metroo|Trans}} [[Transilien]] * [[Intercités]] * [[TGV]] == Flughavenoj == La urbon servas eĉ tri flughavenoj, kiuj ĉiuj situas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo, en la regiono [[Francilio]]: nuntempe ĉefe gravas la [[flughaveno Parizo-Charles-de-Gaulle]] kaj [[flughaveno Parizo-Orly]], sed la plej malnova, [[flughaveno de Paris-Le Bourget]], formale ankaŭ ankoraŭ funkcias ke krom por flugoj uzatas pro ekspozicioj kaj kiel muzeo. == Pliaj vojoj == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj teorie ankaŭ interregione ŝipe konektiĝas per la [[akvovojo]] [[Sejno]]. Krome la urbego estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. == Sporto == La [[Parc des Princes|Stadiono Parko de Princoj]], aŭ franclingve ''Stade Parc des Princes'', estas renoma kaj tradicia stadiono en la urbo Parizo: laŭ la stato de somero 2016 ĝi principe povas gastigi 49 000 spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj, sed en internaciaj futbalmatĉoj antaŭvidiĝas maksimume 44 283 spektantoj. La stadiono estis inaŭgurita je la 18-a de julio 1897 kiel [[velodromo]], ekde 1899 ankaŭ uziĝis kiel futbala stadiono, kaj nun estas posedata fare de la futbala klubo ''[[Paris Saint-Germain]]''. En 1968 kaj 2005 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Parizo. == Kloaka sistemo == [[Dosiero:Paris-Egouts-p1010721.jpg|eta|dekstra|250px|[[Kloako (kanalo)|Kloako]] de Parizo.]] Parizo disponas pli ol 2.400 kilometrojn da subteraj [[kloako]]j<ref>'''(fr)''' [http://www.paris.fr/portail/Environnement/Portal.lut?page_id=1313&document_type_id=5&document_id=2158&portlet_id=3139 La parizaj kloakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061003225317/http://www.paris.fr/portail/Environnement/Portal.lut?page_id=1313&document_type_id=5&document_id=2158&portlet_id=3139 |date=2006-10-03 }}</ref>, cele al la elĵeto de la rubaj akvoj de la urbo. Plejmulto el tiuj kloakoj ankoraŭ datiĝas de la fino de la [[19-a jarcento]], kaj rezultas el la streboj de la barono Haussmann kaj de la inĝeniero [[Eugène Belgrand]] por plibonigi la – tiam tre malsanigajn – vivkondiĉojn en la ĉefurbo. Seninterrompe prizorgitaj de speciala dungitaro, la kloakoj de Parizo estas administritaj ekde la fino de la [[20-a jarcento]] far komputila, reta sistemo, konita kiel « "G.A.AS.PAR" »<ref>Ĉu ekzistas ia rilato kun la titolo de filmo ''[[Les Gaspards (filmo)|Les Gaspards]]''?</ref>: ĝi kontrolas la distribuon de akvo en Parizo, kaj eĉ la elfluokvanton de la [[Sejno]] tra la ĉefurbo. == Parizo en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra [[Eŭropo]] kaj la venonta ĉiĉerono estas [[Maria Sklodovska]], kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta [[Eŭropo]]. Jen kiel ŝi prezentas Parizon per kvar grandaj vidindaĵoj el kiuj nur aludoj al [[Luvro]] kaj al [[Versajlo]], dum pli atentaj priskriboj al la [[Ejfelturo]] kaj al la [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfa Arko]]: {{Citaĵo|:Superŝvebante preter Atomiumo Brusela, :simbolo de l'esploroj en mikrokosmo kaŝita, :ili alvenas baldaŭ al la Pariza ĉefurbo :kaj nun la sciencisto al la nomado parolas: :-Jen staras Ejfelturo, matematike perfekta :konstruo, manifesto de la supera logiko :de homo; ĉio en ĝi plenekvilibre fariĝis. :Jen tie, antaŭ Luvro la Piramido Kristala. :Versajlo, sunimpona, kie paradas alee :kreaĵoj de artistoj, kaj jen la Arko Triumfa, :centro de flama stelo, la dekdupinte radia, :ĉar dekdu avenuojn en stela formo ĝi plektas.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 120.</ref>}} == Esperanto en Parizo == {{citaĵo|La Biblioteko de la Komerca Ĉambro, 16 rue de Chateaubriand, enhavas la Esperanto-bibliotekon de la estinta Centra Oficejo. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] Parizo estis kvazaŭ la centro de la Esperantista agado, kie agadis [[Carlo Bourlet]], [[Théophile Cart]], [[Hippolyte Sebert]] kaj aliaj, aperis [[la Revuo]] kaj [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo internacia]], funkciis la Centra Oficejo. - La 1O-a UK estus devinta okazi en Parizo, ekde la 2-a de aŭgusto 1914, sed pro la militeksplodo ĝi ne okazis; aliĝis 3739 anoj el 50 landoj. La [[24-a UK]] inter la 30 julio kaj la 6-a de aŭgustro 1932 gastigis 1618 kongresanojn el 36 landoj. En ĝi okazis nuligo de la Helsinki-kontrakto. - En la urbo okazis pluraj internaciaj katolikaj Esperanto-kongresoj, la 1-a en 1910 (fondo de [[IKUE]], la katolika Esperanto-ligo, la 10-a en 1925 (la unua esperantlingva prediko en la katedralo ''[[Notre Dame de Paris]]'').|''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', [[1934]].}} En Parizo, ''4bis, strato La Ĉerizejo (Rue de la Cerisaie)'' en la [[4-a arondismento de Parizo|4-a arondismento]] (metroa stacio "[[Bastille (pariza metrostacio)|Bastille]]"), staras la sidejo de [[Espéranto France]], kiu estas ankaŭ la sidejo de ĝia loka klubo de Esperanto en Parizo. Ĉe la adreso ''132, boulevard Vincent-Auriol'', en la [[13-a arondismento de Parizo|13-a arondismento]], (metroa stacio "[[Nationale (pariza metrostacio)|Nationale]]") staras la sidejo de [[SAT-Amikaro]]. [[SAT]] en ''67, avenuo Gambetta'', en la [[20-a arondismento de Parizo|20-a arondismento]], havas sian sidejon. ===Esperantaj gvidlibroj pri Parizo=== *''Foiro de Paris 10-25 de majo 1923''. Eld. Foira oficejo, Parizo, 1923. 4 paĝa (16 x 24 cm .) * En 1965 aperis esperantlingva ''Gvidlibro tra Paris'', verkita kaj desegnita fare de [[Juliette Fayot]]. == Gravuloj == * Parizo estas naskiĝurbo interalie de [[Séverine]], [[Tivadar Andrássy]], [[Sándor Apponyi]], [[Ernest Archdeacon]], [[André Baudet]], [[Fanny Bonnet]], [[Émile Clapeyron]], [[Axel Corti]], [[Louis Cozic]], [[André Dutertre]], [[Henri Favrel]], [[Joséphine Fodor]], [[Emile Gasse]], [[Károly Héberger]], [[Zygmunt Krasiński]], [[Patachou]], [[Pierre Joseph Pelletier]], [[Anna Perczel]], [[Roman Polański]], [[Róbert Simon]], [[Olivier Tzaut]] kaj [[Georges Warnier]]. * En Parizo loĝis [[József Major]], [[Frederic Pujulà i Vallès]], [[Joseph Roth]], [[Emil Károly Horn]] kaj [[Allan Kardec]]. * En Parizo mortis [[Paul Arma]], [[Théophile Cart]], [[Fryderyk Chopin]], [[Jules Coignet]], [[Ferenc Fejtő]], [[René Gainville]], [[Lorand Gaspar]], [[Gustaf Henrik Lundquist]], [[Emeric Tauss Torday]], [[Oscar Wilde]] {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj mortintaj en Parizo}} * En Parizo naskiĝis, loĝis kaj mortis ekzemple [[Cléo de Mérode]] kaj fotisto [[André Zucca]]. == Vidu ankaŭ == * [[La Traversée de Paris (filmo)]] (La trairo de Parizo) * [[Paris brûle-t-il ? (filmo)]] (Ĉu Parizo brulas?) * [[Paris (Teksaso)]] * [[Someraj Olimpikoj 1900]] * [[Someraj Olimpikoj 1924]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1978]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) * {{Twitter|Paris}} * [https://esperanto.paris/?lang=eo Retejo de la loka klubo de Esperanto en Parizo] * [https://stanobelov.blogspot.com/p/vojago-en-2013-alveno-al-parizo-parizo.html Artikoloj pri Parizo] {{eo}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri Parizo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kion Parizo aplaŭdas, Berlino mallaŭdas.''}} * {{citaĵo|''Eĉ en Parizo herbo ne fariĝas cerbo.''}} {{Granda dosiero|Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|1000px|{{center|Panoramo de 360 gradoj el la pinto de [[Eiffel-Turo]]}}}} {{Granda dosiero|Panorama La Défense.jpg|1000px|{{center|Panorama vido de la urbocentro de Parizo}}}} {{Projektoj|commons=Category:Paris|n=Kategorio:Parizo|ReVo=pariz}} == Vidu ankaŭ == *[[Metropolo Granda Parizo]] * [[Verda Promenvojo René-Dumont]] *[[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) *[[Listo de milionurboj]] *''[[Rakonto pri Du Urboj]]'' == Referencoj == {{Referencoj}}{{Metropoloj}} {{Urbestroj de la grandaj urboj de Francio}} {{Elstara}} {{ADLS|2007|29}} {{Navigilo Francio}} {{Havenda artikolo|Parizo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Parizo| ]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] pd1r66j4mqy3mafkdzuu8wwx78szct1 0 3573 9475141 9428863 2026-09-14T10:55:04Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9475141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Religious_symbols_collage.png|eta|400x400ra|Fotomuntaĵo de artaj reprezentaĵoj de diversaj religiaj simboloj, dekstrume de supre maldekstre: la [[Om]] por [[hinduismo]]; Dharmachakra por [[budhismo]]; Jain Prateek Chihna por [[ĝajnismo]]; Khanda por [[Sikhismo]]; [[Stelo de Davido]] por [[judismo]]; [[kruco]] por [[kristanismo]]; [[stelo kaj lunarko]] por [[Islamo]]; kaj Taijitu por [[Daoismo]].]] [[Dosiero:World religions GER.PNG|eta|400ra|Religioj en la mondo.]] [[Dosiero:Religion_collage_(large).jpg|eta|401x401ra|Fotomuntaĵo de religiaj praktikoj de malsamaj religioj]] [[Dosiero:Mosque.jpg|eta|250ra|'''Preĝantaj islamanoj.''']] '''Religio''' estas [[sistemo]] de [[kredo]]j kaj praktikoj, kiu celas rilatigi homojn al ia ĝenerala ordo de ekzisto. Plejmulto da religioj havas rakontojn kaj simbolojn, kiuj celas klarigi la sencon de la vivo kaj la [[Origino de la kosmo|originon de la kosmo]] kaj [[Origino de la vivo|de la vivo]], kaj celas doni gvidon en demandoj de [[moralo]], [[etiko]] kaj [[vivstilo]]. La [[kredo]]-sistemo de multaj religioj inkluzivas kredon je iuj [[Transcendeco|transcendaj]] aŭ [[Supernaturo|supernaturaj]] fortoj, ofte en la formo de unu aŭ pluraj [[dio]]j. La religioj kun la plej multaj anoj estas [[kristanismo]] (31,5% de la [[homaro]]), [[islamo]] (23,2%), [[hinduismo]] (15%) kaj [[budaismo]] (7,1%).<ref name="Pew">[http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ Tutmonda religia pejzaĝo] laŭ Pew Research Center</ref> 16,3% de la homaro konsideras sin [[Senreligio|senreligia]].<ref name="Pew"/> == Difinoj == [[PIV]] (2005) difinas la vorton "religio" jene: "Tuto de la sintenoj kaj faroj, per kiuj homoj klopodas interrilati kun supernaturaj estuloj, por ekzemple peti favoron aŭ certigi al si [[Postmorto|postmortan]] definitivan [[Feliĉo|feliĉon]]". La [[difino]] en [[ReVo]] tekstas jene: "Idearo kaj praktiko de rilatoj inter la [[homo]] kaj la [[transmondo]], supernaturaj estuloj, [[vivo]] kaj [[morto]], la bazaj [[Valoro|valoroj]] kaj [[Moro|moroj]]". Ambaŭ difinoj antaŭsupozas, ke religio devas esti bazita sur kredo je supernaturaj estuloj. Tiajn vortarajn difinojn [[religiscienco|religi-sciencistoj]] ĝenerale konsideras problemaj, ĉar ekzistas ankaŭ religioj, kiuj ne preskribas kredon je io supernatura, ekzemple la [[Unuisma Universalismo]] kaj kelkaj branĉoj de [[budaismo]] kaj [[hinduismo]]. Ekzemplo de religiscienca difino de "religio", kiu evitas mencion de kredo je io supernatura, estas la jena difino fare de [[Clifford Geertz]]: "Religio estas sistemo de simboloj, kiu establas fortajn, intense efikantajn kaj longdaŭrajn [[Humoro|humorojn]] kaj [[Motiveco|motivecojn]] en homoj per tio, ke ĝi vortumas ideojn pri ĝenerala ordo de ekzisto kaj vestas tiujn ideojn per tia [[aŭro]] de [[Fakto|fakteco]], ke la humoroj kaj motivecoj ŝajnas plene realaj."<ref>Geertz, C. (1993) ''Religion as a cultural system''. En: The interpretation of cultures: selected essays, Geertz, Clifford, paĝoj 87-125. Fontana Press. Anglalingva originalo de la citaĵo: "A religion is a system of symbols which acts to establish powerful, pervasive, and long-lasting moods and motivations in men by formulating conceptions of a general order of existence and clothing these conceptions with such an aura of factuality that the moods and motivations seem uniquely realistic."</ref> == Etimologio == [[Dosiero:ReligijneSymbole.svg|eta|Diversaj religiaj simboloj]] En la [[latina lingvo]] la [[vorto]] ''religio'' havis multajn diversajn [[signifo]]jn: apud "[[Diotima|diotimo]]", "(di)[[respekto]]", "[[pieco]]", "kredo", "[[kulto]]", "sanktaĵo", "[[sankteco]]" ankaŭ "sankta [[promeso]]", "[[ĵuro]]", konsidero", "zorgemo", "precizemo", "[[skrupulo]]", "[[Konscienco|konscienceco]]", "konsciencriproĉo", "[[superstiĉo]]", "[[peko]]" kaj "[[kondamno]]". La plej fruaj skribaj atestoj de la ekzisto de tiu ĉi vorto troviĝas en la komedioj de [[Plaŭto]] kaj en la politikaj [[Parolado|paroladoj]] de [[Katono]] de la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[2-a jarcento a.K.|2-a]] jarcentoj a.K.). [[Cicerono]] asertas, ke la vorto ''religio'' devenas de ''relegere'', kio signifas laŭvorte "denove volvi" kaj en figura senco "pripensi", "atenti". Li rilatigis tion al la [[Templo|templa]] [[kulto]], kiu postulas zorgeman priatenton. [[Laktancio|Lactantius]] (''Divinae Institutiones'' 4, 28) vidas la originon de la vorto en ''religare'' (alligi, retroligi). Laŭ li, la origina signifo do povas esti "pia pripenso" aŭ "retroligo" al (dia) origino de la [[universo]]. Laŭ la [[Francio|franca]] lingvisto [[Émile Benveniste]], ''religio'' devenis de la sama [[Radiko (lingvo)|radiko]] kiel ''legere'' ([[rikolto|rikolti]]). Sekve li supozas ke ''religio'' signifis "[[Rikolto|rerikolto]]", ĉar la [[Romio|romiaj]] [[Pastro|pastroj]] "rerikoltis" la rikoltaĵojn, kiujn oni metis en la templajn [[Sanktejo|sanktejojn]] kiel [[Oferado|oferojn]] al la [[dio]]j. == Historio de la koncepto == [[Dosiero:Biblio.jpg|eta|maldekstra|La kompleta eldono de [[Biblio]] en [[Esperanto]] aperinta en 2006. En la Biblio ne ekzistas klare la koncepto de religio.]] La [[koncepto]] de religio estis formita en la 16-a kaj [[17-a jarcento]]j,<ref> Nongbri, Brent (2013). Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press. p. 152. ISBN 978-0-300-15416-0. "Although the Greeks, Romans, Mesopotamians, and many other peoples have long histories, the stories of their respective religions are of recent pedigree. The formation of ancient religions as objects of study coincided with the formation of religion itself as a concept of the sixteenth and seventeenth centuries." </ref><ref> Harrison, Peter (1990). [[iarchive:religionreligion00harr|'Religion' and the Religions in the English Enlightenment.]] Cambridge: Cambridge University Press. p. 1. ISBN 978-0-521-89293-3. "That there exist in the world such entities as 'the religions' is an uncontroversial claim...However, it was not always so. The concepts 'religion' and 'the religions', as we presently understand them, emerged quite late in Western thought, during the Enlightenment. Between them, these two notions provided a new framework for classifying particular aspects of human life." </ref> malgraŭ la fakto ke antikvaj sanktaj tekstoj kiel la [[Biblio]], la [[Korano]], kaj aliaj ne havis vorton aŭ eĉ koncepton por religio en la originalaj lingvoj kaj same la homoj aŭ la kulturoj en kiuj tiuj sanktaj tekstoj estis skribitaj.<ref> Nongbri, Brent (2013). "2. Lost in Translation: Inserting "Religion" into Ancient Texts". Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press. ISBN 978-0-300-15416-0. </ref><ref> Morreall, John; Sonn, Tamara (2013). 50 Great Myths about Religions. Wiley-Blackwell. p. 13. ISBN 978-0-470-67350-8. "Many languages do not even have a word equivalent to our word 'religion'; nor is such a word found in either the Bible or the Qur'an." </ref> Ekzemple, ekzistas neniu preciza ekvivalento de religio en la [[hebrea]], kaj [[judismo]] ne distingas klare inter religiaj, [[Nacio|naciaj]], [[Raso|rasaj]], aŭ [[Etno|etnaj]] [[Identeco|identecoj]].<ref> Hershel Edelheit, Abraham J. Edelheit, [https://www.questia.com/library/book/history-of-zionism-a-handbook-and-dictionary-by-abfaham-j-edelheit-hershel-edelheit.jsp History of Zionism: A Handbook and Dictionary,] p. 3, citing Solomon Zeitlin, The Jews. Race, Nation, or Religion? (Philadelphia: Dropsie College Press, 1936). </ref> Unu el ĝiaj centraj konceptoj estas [[halaĥo]], kun la signifo de vojo aŭ pado foje tradukita kiel [[leĝo]], kiu gvidas religian praktikon kaj kredon kaj multajn aspektojn de ĉiutaga vivo.<ref> Whiteford, Linda M.; Trotter II, Robert T. (2008). [https://books.google.es/books?id=ZeokAAAAQBAJ&pg=PA22&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Ethics for Anthropological Research and Practice.] Waveland Press. p. 22. ISBN 978-1-4786-1059-5. </ref> La [[greka]] vorto θρησκεία "zreskeja", kiu estis uzita fare de grekaj verkistoj kiel ekzemple [[Herodoto]] kaj [[Jozefo Flavio]], estas trovita en la [[Nova Testamento]]. "Zreskeja" foje estas tradukita kiel religio en la tradukoj de hodiaŭ, aliflanke, la esprimo estis komprenita kiel kultado jam en la mezepokan periodon.<ref name="Nongbri"> Nongbri, Brent (2013). Before Religion: A History of a Modern Concept. Yale University Press. ISBN 978-0-300-15416-0. </ref> En la Korano, la [[araba]] vorto "din" ofte estas tradukita kiel religio en modernaj tradukoj, sed iam meze de la 1600-aj jaroj tradukistoj esprimis "din" kiel leĝo.<ref name="Nongbri" /> Eĉ en la unua jarcento p.K., [[Jozefo Flavio|Jozefo]] uzis la grekan esprimon "judaismos", kiun kelkaj tradukas kiel [[judismo]] hodiaŭ, eĉ se li utiligis ĝin kiel etnan esprimon, ne kiel io ligita al modernaj abstraktaj konceptoj de religio kiel aro de kredoj.<ref name="Nongbri" /> La sanskrita vorto "[[darmo]]", foje tradukita kiel religio, ankaŭ signifas leĝon.<ref>[https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Introduction_to_Sociology/Book%3A_Sociology_(Boundless)/14%3A_Religion/14.01%3A_The_Nature_of_Religion/14.1A%3A_The_Nature_of_Religion#:~:text=For%20example%2C%20the%20Sanskrit%20word,and%20ceremonial%20and%20practical%20traditions.&text=Some%20religions%20place%20an%20emphasis%20on%20belief%20while%20others%20emphasize%20practice. "14.1A: The Nature of Religion".] Social Sci LibreTexts. 15a de Aŭgusto 2018. Alirita la 10an de Januaro 2021. </ref> Ĉie en klasika [[Suda Azio]], la studo de leĝo konsistis el konceptoj kiel ekzemple [[Pentofaro|pentofarado]] tra pieco kaj ceremonioj same kiel praktikaj tradicioj. Mezepoka [[Japanio]] komence havis similan union inter imperia juro kaj universalaĵo aŭ Budho-juro, sed tiuj poste iĝis sendependaj fontoj de potenco.<ref> Kuroda, Toshio (1996). Tradukita de Jacqueline I. Stone. [https://web.archive.org/web/20030323095019/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/jjrs/pdf/477.pdf "The Imperial Law and the Buddhist Law" (PDF).] Japanese Journal of Religious Studies: 23.3–4. Arkivita el la originalo (PDF) la 23an de Marto 2003. Alirita la 28an de Majo 2010. </ref><ref> Neil McMullin. Buddhism and the State in Sixteenth-Century Japan. Princeton, N.J. : Princeton University Press, 1984. </ref> [[Dosiero:StandingBuddha.jpg|eta|200ra|Staranta budho, [[Afganio]]. Ankaŭ en origina [[Budhismo]] ne ekzistas la koncepto de religio.]] La moderna koncepto de religio, kiel [[abstraktado]] kiu implicas apartajn arojn de kredoj aŭ doktrinoj, estas lastatempa [[invento]] de kiam tia uzokutimo komenciĝis kun tekstoj en la angla lingvo de la 17-a jarcento pro la disfendado de [[kristanaro]] dum la [[Reformacio]] kaj [[tutmondiĝo]] en la [[Epoko de Esplorado|epoko de esplorado]] kiu implikis kontakton kun multaj eksterlandaj kulturoj kun ne-eŭropaj lingvoj.<ref> Harrison, Peter (2015). The Territories of Science and Religion. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-18448-7. </ref><ref> Roberts, Jon (2011). "10. Science and Religion". In Shank, MIchael; Numbers, Ronald; Harrison, Peter (eds.). Wrestling with Nature: From Omens to Science. Chicago: University of Chicago Press. p. 254. ISBN 978-0-226-31783-0. </ref><ref> Harrison, Peter (1990). 'Religion' and the Religions in the English Enlightenment. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89293-3. </ref> Kelkaj argumentas, ke nekonsiderante ĝian difinon, estas ne konvene apliki la esprimon religio al ne-[[Okcidenta civilizo|okcidentaj]] kulturoj.<ref> Dubuisson, Daniel (2007). The Western Construction of Religion : Myths, Knowledge, and Ideology. Baltimore, Md.: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8756-7. </ref><ref> Fitzgerald, Timothy (2007). [https://archive.org/details/discourseoncivil00fitz Discourse on Civility and Barbarity.] Oxford University Press. pp. 45–46. </ref> Aliaj polemikas, ke uzi la koncepton de religio por ne-okcidentaj kulturoj distordas tion kion homoj faras kaj kredas.<ref> Smith, Wilfred Cantwell (1991). The Meaning and End of Religion. Minneapolis: Fortress Press. ISBN 978-0-8006-2475-0. </ref> Estis en la [[19-a jarcento]] kiam la esprimoj [[budhismo]], [[hinduismo]], [[taoismo]], [[konfuceismo]], kaj mondaj religioj unuafoje aperis.<ref> Harrison, Peter (2015). The Territories of Science and Religion. University of Chicago Press. p. 101. ISBN 978-0-226-18448-7. "The first recorded use of "Boudhism" was 1801, followed by "Hindooism" (1829), "Taouism" (1838), and "Confucianism" (1862) (see figure 6). By the middle of the nineteenth century these terms had secured their place in the English lexicon, and the putative objects to which they referred became permanent features of our understanding of the world." </ref><ref> Josephson, Jason Ananda (2012). The Invention of Religion in Japan. University of Chicago Press. p. 12. ISBN 978-0-226-41234-4. "The early nineteenth century saw the emergence of much of this terminology, including the formation of the terms Boudhism (1801), Hindooism (1829), Taouism (1839), Zoroastri-anism (1854), and Confucianism (1862). This construction of "religions" was not merely the production of European translation terms, but the reification of systems of thought in a way strikingly divorced from their original cultural milieu. The original discovery of religions in different cultures was rooted in the assumption that each people had its own divine "revelation," or at least its own parallel to Christianity. In the same period, however, European and American explorers often suggested that specific African or Native American tribes lacked religion altogether. Instead these groups were reputed to have only superstitions and as such they were seen as less than human." </ref><ref> Josephson, Jason Ananda (2012). The Invention of Religion in Japan. University of Chicago Press. p. 12. ISBN 978-0-226-41234-4. "The early nineteenth century saw the emergence of much of this terminology, including the formation of the terms Boudhism (1801), Hindooism (1829), Taouism (1839), Zoroastri-anism (1854), and Confucianism (1862). This construction of "religions" was not merely the production of European translation terms, but the reification of systems of thought in a way strikingly divorced from their original cultural milieu. The original discovery of religions in different cultures was rooted in the assumption that each people had its own divine "revelation," or at least its own parallel to Christianity. In the same period, however, European and American explorers often suggested that specific African or Native American tribes lacked religion altogether. Instead these groups were reputed to have only superstitions and as such they were seen as less than human." </ref> Neniu mem-identigis sin kiel [[hinduo]] aŭ [[budhano]] aŭ aliaj similaj identecoj antaŭ la 19-a jarcento.<ref> Morreall, John; Sonn, Tamara (2013). 50 Great Myths about Religions. Wiley-Blackwell. p. 14. ISBN 978-0-470-67350-8. "Before the British colonized India, for example, the people there had no concept "religion" and no concept "Hinduism." There was no word "Hindu" in classical India, and no one spoke of "Hinduism" until the 1800s. Until the introduction of that term, Indians identified themselves by any number of criteria—family, trade or profession, or social level, and perhaps the scriptures they followed or the particular deity or deities upon whose care they relied in various contexts or to whom they were devoted. But these diverse identities were united, each an integral part of life; no part existed in a separate sphere identified as "religious." Nor were the diverse traditions lumped together under the term "Hinduism" unified by sharing such common features of religion as a single founder, creed, theology, or institutional organization." </ref> Dum sia longa [[Historio de Japanio|historio]], [[Japanio]] havis neniun koncepton pri religio ĉar ekzistis neniu ekvivalenta japana vorto, nek io ajn proksime al ĝia signifo, sed kiam usonaj [[Batalŝipo|batalŝipoj]] prezentiĝis de la marbordo de Japanio en 1853 kaj malvole la japana registaro subskribis traktatojn postulantajn, inter aliaj aĵoj, [[Religia libereco|religian liberecon]], la lando devis fronti tiun okcidentan ideon.<ref> Josephson, Jason Ananda (2012). The Invention of Religion in Japan. University of Chicago Press. pp. 1, 11–12. ISBN 978-0-226-41234-4. </ref><ref> Zuckerman, Phil; Galen, Luke; Pasquale, Frank (2016). "2. Secularity around the World". The Nonreligious: Understanding Secular People and Societies. Oxford University Press. pp. 39–40. ISBN 978-0-19-992494-3. "It was only in response to Western cultural contact in the late nineteenth century that a Japanese word for religion (shukyo) came into use. It tends to be associated with foreign, founded, or formally organized traditions, particularly Christianity and other monotheisms, but also Buddhism and new religious sects." </ref> Laŭ la filologo [[Max Müller]] en la 19-a jarcento, la radiko de la angla vorto "religion", nome la latina "religio", kutime origine signifis nur respekton por [[dio]] aŭ la [[dioj]], zorgema fundamentado de diaj aĵoj, pieco (kiun [[Cicerono]] plue derivis por signifi diligenton).<ref> Max Müller, Natural Religion, p. 33, 1889 </ref><ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3D%2340976 Lewis & Short, A Latin Dictionary] </ref> Max Müller karakterizis multajn aliajn kulturojn ĉirkaŭ la mondo, inkluzive de [[Egiptujo]], [[Irano]], kaj [[Hindio]], kiel havado de simila potencostrukturo ĉe tiu punkto en historio. Kio estas nomita antikva religio hodiaŭ, estus nur aludo al leĝo.<ref> Max Müller. [https://books.google.es/books?pg=PA28&id=aM0FAAAAQAAJ&as_brr=4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Introduction to the science of religion.] p. 28. </ref> == Historio de la religioj == [[Dosiero:VenusWillendorf.jpg|eta|maldekstra|[[Venuso de Willendorf]]]] {{Ĉefartikolo|Origino de religioj}} La evolua [[origino de religioj]] kaj de religia kondutaro estas studfako rilata al evolucia [[psikologio]], al [[Deveno de lingvo|paroldeveno]] kaj [[mitologio]], kaj kruc-kultura komparo kun la [[antropologio de religio]]. Kelkaj celoj de intereso estas la religio en [[Neolitiko]], pruvaro de spiriteco aŭ kulta kutimaro en Supra [[Paleolitiko]], kaj similaĵoj eĉ en spiriteco de [[grandaj simioj]]. === Plej malnovaj spuroj === Laŭ sciencistoj [[Entombigo|entombigoj]] kaj poste aĵoj metitaj en tombojn estas unuaj arkeologiaj signoj de religia esprimo. Laŭ tio unuaj spuroj datas de ĉirkaŭ 120.000 a.K., kaj ĉe ''[[homo|homo sapiens]]'' kaj ĉe la [[neandertala homo]]. Ekde ĉirkaŭ 40.000 a.K. kun la alveno de pli artistaj skulptaĵoj, pentraĵoj kaj [[muzikiloj]], la indikoj estas pli klaraj. Sed al kiuj religiaj konceptoj rilatas la trovitaĵoj, ne klaras.<ref>Paál, Gábor ''Archäologie des Glaubens – Wie die Götter auf die Welt kamen (Arkeologio de kredo - Kiel dioj naskiĝis)'' en: Clas, Detlef und Paál, Gábor: ''Gottes Bilder – Warum wir glauben (Diaj bildoj - Kial ni kredas)'', 25–43, Filderstadt 2006</ref> === Malnovaj religioj === [[Dosiero:CIMRM 44-Mithraic pater (Dura Europos).jpg|eta|160ra|[[Zaratuŝtro]].]] [[Dosiero:Zeus Otricoli Pio-Clementino Inv257.jpg|eta|Busto de [[Zeŭso]] trovita en [[Otricoli]] [[Vatikanaj muzeoj]].]] Multaj el la ankoraŭ nuntempe ekzistantaj religioj radiĝis en [[Prahistoriaj epokoj|prahistoriaj tempoj]]. Aliaj fruaj religioj estingiĝis kaj estas ofte malfacile kompreneblaj detale, ĉar malkompleta transdono malhelpas la komprenon kaj religiajn konceptojn malfacile kaj diverse interpreteble indikas [[Artefakto (arkeologio)|arkeologiaj artefaktoj]]. Eĉ kiam ekzistas multaj skribaj fontoj (ekzemple ĉe la antikvaj religioj de la [[Antikvaj Grekoj|grekoj]] kaj [[romianoj]] kaj scioj pri praktiko de kultoj kaj individua agado ne estas kompletaj. Sciaĵoj venas ofte ĉefe de la [[mitologio]], ekzemple tiuj de la [[keltoj]] kaj [[ĝermanoj]], sed pri kultoj oni preskaŭ nenion scias. Inter historiaj religioj estis (ordigite laŭloke kaj laŭepoke): {{Div col|cols = 3}} * [[Afriko]] ** Malnova egipta religio * Azio ** [[Mezopotamio]] *** [[Sumero|Sumera religio]] *** [[Babilono|Babilona religio]] *** [[Asira Imperio|Asira religio]] ** Persujo *** [[Zaratuŝtrismo]] ** Malgrandazio *** Hata religio *** [[Hititoj|Hitita religio]] *** [[Ugarito|Ugarita religio]] ** [[Ŝemidoj|Ŝemidaj religioj]] *** [[Ŝemidoj|Praŝemida religio]] *** Amurita religio *** [[Fenicio|Fenica religio]] *** [[Kartago|Kartaga religio]] *** [[Kanaano|Prakanaana religio]] *** Praaramea religio *** Praaraba religio *** Prasudaraba religio ** Hindujo *** [[Brahmanismo]] ** Ĉinujo *** Ĉina religio * Eŭropo ** [[Greka mitologio|Antikva greka religio]] ** [[Etruskoj|Etruska religio]] ** [[Romio|Romia religio]] ** [[Gnostikismo]] ** [[Manikeismo]] ** Hindogermana religio ** [[Keltoj|Kelta religio]] ** [[Ĝermanoj|Ĝermana religio]] ** Nordĝermana religio ** [[Anglosaksoj|Anglosaksa religio]] ** [[Slavoj|Slava religio]] {{Div col end}} == Estonto de la religioj == Disvastiĝis en iuj kulturaj sektoroj de nia epoko, dirita [[Postmodernismo|postmoderna]], la konvinko, foje subtenata per longaj rezonadoj, ke iom post iom la homaro ne plu sentos la bezonon de religio kaj Dio aŭ dioj. Al tio helpas la studo de la evoluo de la homaro pere de [[antropologio]]. Post ĉirkaŭ unu jarcento oni provas mezuri la forton de tiu [[prognozo]]. Jen ne forgesebla kontribuo de la libro ''God is back'' (Dio estas revenanta), ''[[Pinguin Press]]'', [[Anglio]]. Ties du aŭtoroj, unu [[Katolikoj|katolika]] la alia [[Ateismo|ateisma]], konstatigas, pruve subokule, ke la prognozo, fundita sur la [[ekvacio]] "[[scienco]] plus [[Sekularigo|sekulariĝo]] = malfajriĝo de religio" trompiĝis, almenaŭ ĝis nun, ĉar en la mondo ĉu [[adhero]] al religiaj kredoj ĉu [[Intimeco|intima]] orientiĝo al Dio plukreskas post la [[Kontraŭklerikala|kontraŭreligia]] blovado. La enketantoj-esplorantoj estas du opinionistoj de la anglalingva gazeto ''[[The Economist]]''. === Civila religio === {{Ĉefartikolo|Civila religio}} La termino '''civila religio''' estas fakte politika koncepto uzata de pensuloj kiel [[Benjamin Franklin]], [[George Washington]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau]], kaj ĵus rekuperita de la usona sociologo Robert Neelly Bellah, por determini la religian aspekton de la [[Politiko|politika vivo]] de difinita kulturo. Jean-Jacques Rousseau uzis la terminon «civila religio», en la 8a ĉapitro de la Kvara Libro de sia verko ''[[Pri la socia kontrakto]]'' (1762), por kontraŭi la religiajn valorojn establitajn de la kristanismo al tiuj kiuj devus hegemonii en la civitanoj de [[ŝtato]] por ebligi la daŭrecon de la [[socia kontrakto]], aplikitaj de la [[suvereno]] kaj garantioj de la socia kohero. === Popola religio === {{Ĉefartikolo|Popola religio}} En studoj pri religio kaj folkloriko, [[popola religio]] enhavas variajn formojn kaj esprimojn de religio kiuj estas distingitaj el la oficialaj doktrinoj kaj praktikoj de [[organizita religio]]. La preciza difino de popola religio varias inter fakuloj. Foje laŭ la termino "popola kredo", ĝi konsistas el etnaj aŭ mondoregionaj religiaj kutimoj laŭ la ombrelo de religio, sed ekster oficialaj doktrino kaj praktikoj. === Organizita religio === {{Ĉefartikolo|Organizita religio}} Organizita religio estas religio en kiu kredsistemoj kaj ritoj estas organizitaj kaj sankciitaj en centralizita kaj oficiala maniero. Organizita religio estas kutime karakterizita per oficiala doktrino (aŭ dogmo), hierarkia aŭ burokratia gvidadstrukturo kaj la leĝigo de leĝoj kaj preskriboj en fakorganizita maniero kun oficiala valideco. Organizitaj religioj ofte ankaŭ havas religian tribunalon. === Senreligio === {{Ĉefartikolo|Senreligio}} '''Nereligio''', '''Senreligio''' aŭ manko de religio estas la stato de foresto, indiferenteco al aŭ malakcepto de religio. Nereligio povas esti senkiala, aŭ bazita sur ideologio, kiel ekzemple [[malteismo]], [[ateismo]], [[agnostikismo]], [[praktika ateismo]], [[deismo]], [[skeptikismo]], aŭ "malmola" sekularismo. Nereligio povas esti akompanata de negativa, pozitiva aŭ indiferenta sinteno al religioj. === Religia persekutado === {{Ĉefartikolo|Religia persekutado}} [[Dosiero:The Christian Martyrs' Last Prayer GA&C.jpg|eta|dekstra|Laŭ la tradicio, la komencaj kristanoj utilis kiel nutraĵo por leonoj en la [[Koloseo]] de Romo.]] '''Religia persekutado''' estas la sistema mistraktado de individuo aŭ grupo de individuoj kiel reago al ties religiaj kredoj aŭ aliĝoj aŭ al manko de tio. Ĉar la religio aŭ manko de religio de persono ofte determinas je grava etendo ties moralon, [[Mondorigardo|mondorigardon]], [[Memkonscio|mem-konscion]], kondutojn al aliuloj, kaj ĝenerale la personan identecon, religiaj diferencoj povas esti gravaj kulturaj, personaj, kaj sociaj faktoroj. Je socia nivelo, tiu [[malhumanigo]] de partikulara religia grupo povas tuj rezulti en [[violento]] aŭ aliaj formoj de persekutado. Ja, en multaj landoj, la religia persekutado rezultis en tiom enorma violento ke ĝi estis konsiderata atako kontraŭ la [[homaj rajtoj]]. [[Religia maltoleremo]] estas formo de [[maltoleremo]], kiun oni plenumas kontraŭ la religiaj [[kredo]]j aŭ [[praktiko]]j (aŭ kontraŭ la manko de tiuj) fare de persono aŭ grupo partikularigita kontraŭ persono aŭ grupo. Ĝi estas motivita ĉefe de diferenca religia kredo, normale konsiderita la ununura "vera", sed ankaŭ de alia klaso de [[ideologio]], nome politika, ekonomika ktp., same kiel de etnaj tialoj foje asociaj al religio, aŭ inverse. Speciale sangelverŝaj kaj malraciaj estas la okazoj de konfliktoj inter diversaj branĉoj de la sama religio, kiel ekzemple el historia vidpunkto la militoj inter [[katoliko]]j kaj [[protestanto]]j ene de [[kristanismo]], aŭ la konfliktoj inter [[sunaistoj]] kaj [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] en [[Islamo]]. == Religioj == {{Ĉefartikolo|Listo de Religioj|Orientaj religioj}} [[Babismo]] - [[Bahaa Kredo]] - [[Budhismo]] - [[Haitia voduo]] - [[Hinduismo]] - [[Islamo]] - [[Ĝajnismo]] - [[Judismo]] - [[Kristanismo]] -[[Novaj religioj de Japanio]] - [[Nova Erao]] - [[Novpaganismo]] - [[Oomoto]] - [[Orfeismo]] - [[Rastafarianismo]] - [[Sankta Dajmo]] - [[Scientologio]] - [[Sikismo]] - [[Spiritismo]] - [[Ŝamanismo]] - [[Ŝintoo|Ŝintoismo]] - [[Taoismo]] - [[Unitarismo]] - [[Ŭonbulismo]] - [[Urantio]] - [[Viĉo]] - [[Kulto]] - [[Zaratuŝtrismo]] == Listo de religioj laŭ grandeco == === Laŭ grupoj === La nomon ĉiam sekvas nombro de kredantoj. Oni diras, ke en la mondo ekzistas 5 aŭ 6 ''ĉefaj mondaj religioj'' (tio estas la unuaj ĉe la listo). [[Dosiero:Petersdom von Engelsburg-2.jpg|eta|dekstre|Ĝenerala vido de la [[baziliko de Sankta Petro]], simbola centro de la romkatolikismo.]] [[Dosiero:Kaaba at night.jpg|eta|La [[Kaabo]], en [[Mekko]], [[Sauda Arabio]], estas la centro de [[Islamo]].]] # '''[[Kristanismo]]''' entute: 2,1 miliardoj; inkluzivas: #* '''[[Katolikismo]]:''' 1,071 miliardoj #* '''[[Protestantismo]]:''' 775 milionoj #* '''[[Ortodoksismo|Orienta ortodoksismo]]''' 240 milionoj # '''[[Islamo]]:''' 1,3 miliardoj # '''[[Hinduismo]]:''' 900 milionoj # ĉinaj tradiciaj religioj: 394 milionoj #* '''[[Konfuceismo]]''' (ofte ne rigardata kiel religio) #* '''[[Taoismo]]''' #* '''la [[ĉina tradicia religio]]''' (se malsamus taoismon) # : La nombron de sekvantoj de la tradiciaj ĉinaj religioj estas malfacile kalkuli (aŭ distingi). # '''[[Budhismo]]:''' 376 milionoj # origine indiĝenaj: 300 milionoj # '''[[Ŝintoismo]]:''' 107 milionoj # [[Afriko|afrikaj]] tradiciaj kaj [[diasporo|diasporaj]]: 100 milionoj # '''[[Sikismo]]:''' 30 milionoj # '''[[Ĉuĉeo]]:''' 19 milionoj # : Surbaze de la tuta homaro de Nord-Koreo # '''[[Spiritismo]]:''' 15 milionoj # '''[[Judismo]]:''' 14 milionoj # : Malfacilas distingi sekvantojn de la juda religio disde nuraj membroj de la juda popolo aŭ kulturo. # '''[[Bahaa Kredo]]:''' 7 milionoj # '''[[Ĝajnismo]]:''' 4,2 milionoj # : La vera nombro Bahaanoj estas forte disputadita # '''[[Zaratuŝtrismo]]: 2,6 milionoj # '''[[Tenriismo]]:''' 2 milionoj # '''[[Unitaria Universalismo]]:''' 800.000 # '''[[Caodaismo]]:''' 500.000 (?) # '''[[Novpaganismo]]:''' 100.000 (?) # : La vera nombro estas nur malklare konata # '''[[Rastafarianismo]]:''' 100.000 (?) # '''[[Babismo]]:''' kelkaj miloj precipe en [[Irano]] kaj [[Uzbekio]] Oni ofte diskutas pri [[Ateismo]], ĉu ĝi estus inkluzivita kiel religio - se jes, tiam ĝi troviĝus ĉe la tria loko kun 1,1 miliardoj da "kredantoj". Ankaŭ ekzistas multaj pli malgravaj [[Sekto|sektoj]] kaj novaj religioj, ekzemple [[Oomoto]] aŭ (se oni pretas konsideri ĝin religio) [[Scientologio]]. === Laŭ nombroj === [[Dosiero:Varanasi 2.jpg|eta|240ra|[[Hinduismo|Hinduismaj]] pilgrimuloj baniĝantaj en la [[Gango]] en Varanasi.]] La plej grandaj religioj, sektoj kaj kredoj (milionoj da kredantoj): {{Div col|cols = 2}} # 1943 [[Kristanismo]] (32,8% de homaro) # 1165 [[Islamo]] (19,6%) # 1050 [[Sunaismo]] (islama) # 1027 [[Katolikismo]] (kristana) # 762 [[Hinduismo]] (12,8%) # 760 Nereligiuloj (12,8%) # 359 [[ĉina tradicia religio]] (6,1%) # 354 [[Budhismo]] (6,0%) # 322 [[Kristanismo|aliaj kristanoj]] # 316 [[Protestantismo]] (kristana) # 249 [[etnaj religioj]] (4,2%) # 214 [[Ortodoksismo]] (kristana) # 115 [[Ŝijaismo]] (islama) # 100 [[nova religio]] (1,7%) # 64 [[Anglikanismo]] (kristana) # 22 [[Sikismo]] # 20 [[Taoismo]] # 14 [[Judismo]] # 12 [[Spiritismo]] # 12 [[Mormonismo]] (kristana) # 6 [[Bahaa Kredo]] # 6 [[Konfuceismo]] # 4 [[Ĝajnismo]] # 3 [[Ŝintoismo]] # 0,3 [[Zaratuŝtrismo]] # 0,001 [[Babismo]] {{Div col end}} == Sanktaj libroj == Multaj religioj kaj spiritaj movadoj kredas, ke siaj [[sanktaj libroj]] (aŭ skribaĵoj) estas la Parolo de Dio, kaj ofte kredas, ke la tekstoj estas entute diaj aŭ de deveno de spirita inspiro. Eĉ [[nekredanto]]j ofte skribas la nomojn de sanktaj skribaĵoj [[Majusklo|majuskle]] por montri respekton aŭ sekvi tradiciojn. Kvankam la [[Antikva epoko|antikvaj]] [[Civilizacio|civilizacioj]] produktis [[Manskribado|manskribitajn]] tekstojn dum miloj da jaroj, la unua presita teksto por amasa [[distribuado]] estis la ''[[Sutrao de la ŝlifisto]]'' (''[[Sutro de la diamantotranĉanta perfekteco de saĝo]]''), skribaĵo budhista, presita la jaron [[868]]. * [[Avesto]] - [[Biblio]] - [[Daŭdeĝingo]] - [[Korano]] - [[Tripitako]] - [[Vedoj]] - [[Bhagavad Gitao]] - [[Libro de Mormon]] - [[Persa Bayán]] - [[Kitáb-i-Aqdas]] Aliaj spiritismaj libroj: [[Kurso pri mirakloj]] == Religiaj fondintoj kaj filozofoj == [[Moseo]] - [[Laozio]] - [[Budho]] - [[Sokrato]] - [[Konfuceo]] - [[Jesuo Kristo|Jesuo]] - [[Mani]] - [[Mohameto]] - [[Báb]] - [[Bahá'u'lláh]] == [[Dio]]j / [[Mitologio]] == {{Ĉefartikolo|Listo de dioj}} [[Dosiero:God2-Sistine Chapel.png|eta|dekstra|350ra|Dio kaj [[Adamo]] ĉe la [[Siksta Kapelo]].]] '''Dio''' aŭ '''dioj''' estas, laŭ multaj religioj kaj aliaj kredosistemoj, la plej alta supernatura, [[ĉiopova]], estaĵo aŭ estaĵoj, kiuj [[Kreismo|kreis]] aŭ regas la mondon, ekzemple per la [[dia providenco]]. Laŭ la diversaj religioj aŭ kredoj oni parolas pri multaj dioj ([[politeismo]]), nur unu Dio ([[monoteismo]]) aŭ neniu dio ([[ateismo]]). Estas ankaŭ filozofiaj konceptoj de dio, pli aŭ malpli malnaivaj (vidu [[panteismo]]n, [[deismo]]n). [[nun en 2013|Nun]]tempe inter la homoj diras sin 53 % monoteistoj, 26 % politeistoj kaj 21 % ateistoj. La [[Teologio|teologoj]] konsideris varion de atribuaĵoj al la nombraj konceptoj diferencaj pri Dio. Inter tiuj, plej komunaj estas la jenaj: [[Ĉionscieco|ĉioscieco]], [[ĉiopoveco]], [[ĉieesteco]], [[ĉiobonvoleco]] (perfekta [[Bono (filozofio)|boneco]]), simpleco, [[Eternulo|eterneco]] kaj [[neceseco]]. Dio estis konsiderata ankaŭ kiel de naturo senkorpa, [[Personigo|personiga]], la fonto de ĉia [[moralo]], ktp. Tiaj atribuaĵoj jam estis priskribitaj laŭ diferencaj gradoj fare de la unuaj filozofoj-teologoj [[Judismo|judaj]], [[Kristanismo|kristanaj]] kaj [[Islamo|islamaj]], kiaj [[Maimonido]],<ref name=Edwards /> [[Aŭgusteno de Hipono]],<ref name=Edwards> Paul Edwards. "God and the philosophers" en Ted Honderich. (eld)''The Oxford Companion to Philosophy'', [[Oxford University Press]], 1995.</ref> kaj [[Algazelo]],<ref name=Platinga> Alvin Plantinga. "God, Arguments for the Existence of," ''[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]'', [[Routledge]], 2000.</ref> respektive. Multaj elstaraj kaj [[Filozofio de Mezepoko|mezepokaj]] kaj modernaj filozofoj disvolvigis argumentojn porajn pri la ekzisto de Dio;<ref name="Platinga" /> kaj same nombraj famaj filozofoj kaj intelektuloj disvolvigis argumentojn malporajn pri la ekzisto de Dio (vidu [[Konebleco pri la ekzisto de Dio]]). === Listo de dioj === [[Afrodito]] - [[Alaho]] - [[Apolono]] - [[Areso]] - [[Artemisa]] - [[Atena]] - [[Demiurgo]] - [[Deva (hinduismo)|Devia]] - [[Diana]] - [[Dionizo]] - [[Eternulo]] - [[Ganeŝo]] - [[Hadeso]] - [[Hefesto]] - [[Hera]] - [[Hermeso]] - [[Hestia]] - [[Izisa]] - [[Javeo]] - [[Jehovo]] - [[Jesuo Kristo]] - [[Kecalkoatlo]]/[[Kukulkano]] - [[Oziriso]] - [[Persefona]] - [[Posejdono]] - [[Sankta Triunuo]] - [[Satano]] - [[Ŝivo]] - [[Viŝnuo]] - [[Zeŭso]] == Religiaj konceptoj == [[Mistero]] estas [[koncepto]] ligita al religio, sed kiu transiras ekster tiu fako. Laŭ [[PIV]] la unua signifo estas ligita al historiaj religioj kaj kredoj. En la egipta, helena kaj romia religioj, mistero estus sekreta [[doktrino]] kaj [[kulto]], kiu promesis al la [[Inico|inicitoj]] la [[Senmorteco|senmortecon]] per simbola unuiĝo kun mortanta kaj [[Resurekto|resurektanta]] diaĵo.<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#mistero_kd NPIV] Alirita la 4an de septembro 2020.</ref> La dua signifo centriĝas en la uzado de la koncepto fare de [[kristanismo]], nome religio kiu ja estas bazita sur diversaj misteroj. Tiukadre mistero estus [[dogmo]], revelaciita fare de [[Dio]] kaj neatingebla per la [[racio]] sole.<ref>Samloke.</ref> Tiel oni kontrastigas la misteroj kiuj venus el Dio kontraŭ la racio de la homo; nome, la religio konsistigas en kredo ([[Neraciismo|neracia]]) bazita sur misteroj. Inter ili oni listigas kiel ekzemploj la misterojn de la [[enkarniĝo]] (Dio fariĝas homo laŭ kristanismo), de la [[elaĉeto]] (Dio-homo estus veninta al la [[Tero]] por elaĉeti la homaron for el la kondamno pro la [[origina peko]]), de la [[Triunuo]] (Dio estas unu kaj tri - [[Dio Patro|patro]], [[Dio Filo|filo]] kaj [[Sankta Spirito]] - samtempe). == Sanktaj lokoj kaj [[pilgrimejo]]j == [[Dosiero:Pilgrims.jpg|thumbs|dekstra|240ra|eta|Pilgrimantoj sur la [[jakoba vojo]] al [[Santiago de Compostela]]]] [[Pilgrimado]] estas tradicia vojaĝo por viziti difinitajn religiajn pilgrimlokojn. Persono, kiu pilgrimas estas nomita ''[[pilgrimanto]]'' aŭ ''[[pilgrimulo]]''. Ekzistas pluraj formoj de pilgrimado, religiaj kaj nereligiaj. Eĉ antaŭ la grandaj religioj, kiujn ni konas hodiaŭ (la [[katolikismo|katolika]], [[islamo|islama]], [[hinduismo|hindua]] kaj [[budhismo|budhisma]]) ekzistis jam pilgrimadoj al sanktaj ejoj. === Pilgrimejoj === * [[Ciono]] - [[Delfoj]] - [[Epidaŭro]] - [[Kaaba]] - [[Romo]] - [[Santiago de Compostela]] - [[Templo de Artemisa]] - [[Templo de Jerusalemo]] - * [http://www.szczyrk.salezjanie.pl/tekstowa/dom_mlodziezowy.htm Szczyrk Górka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070505060850/http://www.szczyrk.salezjanie.pl/tekstowa/dom_mlodziezowy.htm |date=2007-05-05 }} - [[Bahaa Mondcentro]] == Sanktaj agoj == [[Komunio]] - [[Meditado]] - [[Fasto]] - [[Pilgrimado]] - [[Preĝado]] - [[Almozo|Almozdono]] - [[Religia arto]] estas nomigo uzata por ĉiuj artaj produktoj kiuj havas kiel celon kultadon, [[Adorado|adoradon]] aŭ prezentadon de religio aŭ dio. Laŭlonge de la jarcentoj la religia arto klopodas prezenti diajn rakontojn kaj aspektojn pere de [[pentraĵo]]j, [[skulptaĵo]]j kaj [[mozaiko]]j. La reprezentoj plej oftaj en [[kristanismo]] por ekzemplo montras la [[bapto]]n, la [[Lasta juĝo|juĝon]], la [[Krucumado|krucumon]], la [[Morto de Jesuo|morton]] kaj la [[Resurekto de Jesuo|resurekton]] de [[Kristo]], kaj ankaŭ aliajn temojn rilatajn al la [[Virgulino Maria]] aŭ bildojn de epizodoj de la [[Biblio]]. == [[Sanktaj lingvoj]] == [[Latina lingvo]] - [[Greka lingvo]] - [[Sanskrito]] - [[Hebrea lingvo]] - [[Aramea lingvo]] - [[Araba lingvo]] - [[Persa lingvo]] - [[Joruba lingvo]] == [[Postmorta ekzisto]] == [[Infero]] - [[Metempsiĥozo]] - [[Neniigeco]] - [[Nirvano]] - [[Purgatorio]] - [[Paradizo]] - [[Reenkarniĝo]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commonscat=Religion |wikinewscat=Religio |q=Religio |s=Kategorio:Religio |ReVo=religi}} {{Div col|cols = 3}} * [[Sacerdoto]], [[Presbitero]] * [[Anĝeloj]] * [[Animo]] * [[Demono]] * [[Diablo]] * [[Diino]] * [[Diservo]] * [[Dogmo]] * [[Ekzorcismo]] * [[Eŭropaj militoj de religio]] * [[Etnoreligia grupo]] * [[Fundamentismo]] * [[Herezo]] * [[Ideismo]] * [[Internacia Tago de Homa Frateco]] * [[Karmo]] * [[Kleriko]] * [[Kritiko al la religio]] * [[Mistikismo]] * [[Mitologio]] * [[Monoteismo]] * [[Nova Epoko]] * [[Paganismo]] * [[Panteismo]] * [[Peko]] * [[Politeismo]] * [[Preĝo]] * [[Religia edukado]] * [[Religia fanatikismo]] * [[Religia komunumo]] * [[Religia persekutado]] * [[Religia plurismo]] * [[Religio de ŝtato]] * [[Teologio]] {{Div col end}}{{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2016/08/kien-iras-la-religioj-kontakto-20163-en.html Kien iras la religioj ?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064244/http://kontakto.tejo.org/2016/08/kien-iras-la-religioj-kontakto-20163-en.html |date=2019-01-29 }}, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2016:3 * [http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html Majoraj religioj de la mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |date=2008-06-15 }} ([[angle]]). * [http://www.sacred-texts.com Interreta arkivo de sanktaj libroj] (ĉefe [[angle]]). * [http://hirr.hartsem.edu/ency/index.html La Enciklopedio de religio kaj socio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100125084713/http://hirr.hartsem.edu/ency/index.html |date=2010-01-25 }} ([[angle]]). * [http://www.iesr.ephe.sorbonne.fr Eŭropa instituto de religiaj studoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060529031242/http://www.iesr.ephe.sorbonne.fr/ |date=2006-05-29 }} ([[angle]] kaj [[france]]). {{Havenda artikolo|Religio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Religio| ]] q5vhj69jjg3cpl5q2i67mhk17x6m7p2 0 3652 9474739 9428829 2026-09-13T17:21:41Z Tirolischleioans 254019 9474739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Reinhard Justus Reginald SELTEN''' [RAJNhat ZELtn] (naskiĝis la [[5-a de oktobro|5-an de oktobro]] [[1930]] en [[Breslaŭo]], mortis la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[2016]] en [[Poznano]]) estis [[matematiko|matematikisto]], [[ekonomiko|ekonomikisto]] kaj [[esperanto|esperantisto]]. Li estis [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel-premiito pri ekonomiko]]<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1994/selten/facts/</ref> ([[1994]]) kaj membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]] (ekde [[1995]])<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=2910 Forpasis Reinhard Selten], HeKo 612 5-B, 1 sep 16 </ref>. Selten naskiĝis en [[Vroclavo]] (germane:[[Breslau]]), tiam [[Germanio]] (hodiaŭ [[Wrocław]], [[Pollando]]), kiel filo de esperantisto [[Adolf Selten]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li ekloĝis en Okcidenta Germanio. Li studis [[matematiko]]n en [[Frankfurt am Main]], faris la magistronivelan ekzamenon en [[1957]] kaj [[doktoro|doktoriĝis]] en [[1961]]. Post plurjara laboro en ekonomiscienca esplorgrupo kaj unujara restado en [[Usono]] li en la [[jaro]] [[1968]] [[habilitiĝo|habilitiĝis]] pri [[ekonomiko]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Poste li laboris kiel profesoro en [[Berlino]], [[Bielefeld]] kaj [[Bonn]]. En [[1996]] li emeritiĝis. Dek unu universitatoj asignis al li honoran doktorecon. Li estis membro kaj [[Honoraj membroj de AIS|honora senatano]] de la [[AIS|Akademio Internacia de la Sciencoj]] en [[San-Marino]] (AIS), membro de la [[Nordrejn-Vestfalio|Nordrejn-Vestfalia]] Akademio de la Sciencoj (''Nordrhein-Westfälische Akademie der Wissenschaften'') kaj ''[http://www.econometricsociety.org/fellows.asp Fellow of the Econometric Society] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081210090215/http://www.econometricsociety.org/fellows.asp |date=2008-12-10 }}''. Grava esplorkampo de Reinhard Selten estis la [[ludoteorio]]. En 1994 kun [[John Charles Harsanyi]] kaj [[John Nash]] li ricevis la Premion pri ekonomiko de la Sveda Nacia Banko memore al Alfred Nobel, ofte nomatan [[Nobel-premio pri ekonomiko]]. Li estis la unua germano, kiu ricevis tiun premion. == Esperanto == Selten estis fervora [[Esperanto|esperantisto]]. En la [[UK 1995|80-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Tampereo]] (1995) li estis elektita membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]]. Kadre de la [[84-a UK 1999|84-a UK]] en Berlino (1999) li estis rektoro de la [[Internacia Kongresa Universitato]]. La 26-an de septembro [[2004]] li aktive partoprenis kiel honora gasto en la Esperanto-Debato en [[Varsovio]] organizita de japana Mecenato de Esperanto [[Etsuo Miyoshi]] kun helpo de [[Eduardo Kozyra]] por [[Membro de Eŭropa Parlamento|polaj eŭropdeputitoj]] ([[MEP]]). == Eŭropa Parlamento == La 9-an de majo 2007, en la [[eŭropa tago]], EU solenis la 50-jariĝon de la [[Traktato de Romo]] kaj invitis Nobel-premiitojn paroli en la Eŭropa Parlamento. Inter ili troviĝis Reinhard Selten. En sia parlamenta parolado li argumentis por la bezono de plia [[ekonomia integriĝo]] kaj fortigo de la [[eŭropa identeco]]. Laŭ li la ĉefa malhelpo por komuna eŭropa identeco estas la [[lingva baro]], kiun oni povus malaltigi per lernado de [[Esperanto]] kiel la unua [[fremda lingvo]]. En 2009 Selten estis ĉefkandidato de la germana [[Esperanto]]-partio [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] en la balotoj por la [[Eŭropa Parlamento]]. == Listo de verkoj == [[Dosiero:2005 Zweisprachigkeit Europa.jpeg|eta|''Por Dulingveco en Eŭropo'', 2005|384x384ra]]''- Ĉu mi lernu Esperanton? Enkonduko en la teorion de lingvaj ludoj'' ; ''(symmetric equilibria in linguistic games)'' / Reinhard Selten kaj [[Jonathan Pool]] – Bielefeld : ''Inst. für Math. Wirtschaftsforschung an d. Univ.'', 1982. – ''(Working papers / Institute of Mathematical Economics ; 112)'' ''- Enkonduko en la teorion de lingvaj ludoj : ĉu mi lernu esperanton?'' = ''Einführung in die Theorie sprachlicher Spiele ''/ Reinhard Selten ; Jonathan Pool. - Berlin [k.a.] : Akad. Libroservo, 1995. – ''(Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft'' ; Bd. 36, 1995, [Beih.]) ISBN 3-929853-03-5 ''- La fina venko – ludoteoria modelo'' / Reinhard Selten. – En: ''Al lingva demokratio : aktoj de la [[Nitobe-simpozio]] de Internaciaj Organizaĵoj,'' Prago, 20 – 23 julio 1996 ; p.[175] – 176. [Diskuto p. 177 – 183. Resumo angla p. 33, resumo franca p. 43] ''- La kostoj de la Eŭropa lingva (ne-)komunikado'' / red. Reinhard Selten. Ideo kaj projekto de [[Giorgio Pagano]]. Scienca kunordigo de [[Carlo Minnaja]]. [Elitaligoj de [[Umberto Broccatelli]]]. – Roma: [[Esperanto Radikala Asocio]], 1997. – X, 148 p. : grafikaĵoj, + aldonaĵo, bibliogr. Originala titolo: ''I costi della (non)comunicazione linguistica europea''. [[Dosiero:Libro pri teorio de lingvaj ludoj.jpg|eta|403x403ra|Lingvaj ludoj]] ''- Por Dulingveco en Eŭropo/Für Zweisprachigkeit in Europa'' kun Helmar G. Frank, IFB Verlag Paderborn, 2005. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.youtube.com/watch?v=J13uiSdYceo Esperantlingva intervjuo kun Reinhard Selten, kun subtitoloj, fare de Rainer Kurz] * [http://www.bonneconlab.uni-bonn.de/econlab/ Laboratorio por Eksperimenta Ekonomiko de la Universitato de Bonn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060130213634/http://www.bonneconlab.uni-bonn.de/econlab/ |date=2006-01-30 }} * [http://nobelprize.org/economics/laureates/1994/selten-autobio.html Aŭtobiografio 1994 en nobelpremia retpaĝaro (angle)] * [http://www3.uni-bonn.de Retejo de la Universitato de Bonn, Germanio (germane, france kaj angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140819093057/http://www3.uni-bonn.de/ |date=2014-08-19 }} * [http://vvvvvvvv.scriptmania.com/newfolder/megaw/nb/selten.htm Pri Selten] * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=reinhard+selten&x=17&y=11 Verkoj de kaj pri Reinhard Selten]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://liberafolio.org/2007/seltenparolado/ La parolado de Reinhard Selten en Eŭropa Parlamento (esperante)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070625030553/http://www.liberafolio.org/2007/seltenparolado/ |date=2007-06-25 }} * [https://www.wiwi.uni-frankfurt.de/fileadmin/allgemein/downloads/events/gedenkfeier_selten/Dokumentation_2s.pdf Akademische Gedenkfeier] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190411215247/https://www.wiwi.uni-frankfurt.de/fileadmin/allgemein/downloads/events/gedenkfeier_selten/Dokumentation_2s.pdf |date=2019-04-11 }} zu Ehren von Reinhard Selten, 9. März 2017 == Bibliografio == {{Monatoref|numero=1994/12|paĝo=7|titolo=Nobelpremio pri ekonomio|ligilo=|aŭtoro=[[Pejno Simono]]}}''Amika Rondo'', numero 68 (1995/2): Speciala numero pri Reinhard Selten kunmetita de Alicja Krejĉi-Lewanderska.{{Unua}} == Referencoj == {{referencoj}} {{Projekto vizaĝoj}} {{Projektoj |n=Forpasis la Nobel-Premiito Reinhard Selten }} {{Bibliotekoj|PeEnEo=3652|PND=119479273|LCCN=n/50/7278|VIAF=14832231|TSURL=viaf/14832231}} {{Nobel-premio pri ekonomiko}} {{Vivtempo|Selten, Reinhard}} [[Kategorio:AIS]] [[Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitaj esperantistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri ekonomiko]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] [[Kategorio:Bonna Universitato]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] hai7rn6qo13exalfspas7cn00p29ctm 0 3657 9475094 9459198 2026-09-14T08:58:54Z Sj1mor 12103 9475094 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Deep Purple guitars banner.jpg|center|775px]] {{Informkesto Muzika ĝenro |Nomo = Rok-muziko |Angla nomo = Rock music |Fonkoloro= crimson |Koloro= #ddbbbb |Kulturaj fontoj = [[Bluso]], [[ritmenbluso]], [[Kontreo]], [[Popola muziko]] |Stilaj fontoj = |Komenciĝo = [[Usono]], fino de [[1940-aj jaroj]] |Prosperado = |Subĝenroj = Rokmuzikaj ĝenroj |Vidu ankaŭ = [[Punko]], [[Hardroko]], [[Metalroko]] }} '''Rok-muziko''' aŭ simple '''roko''' (angle ''rock music'') estas muzika ĝenro evoluinta ĉirkaŭ post la [[dua mondmilito]] en [[Usono]] kaj disvastiĝinta tra la tuta mondo. Roko multege influis la evoluon al [[moderneco]] kaj la liberiĝo de la junularo el tradiciaj [[dogmo]]j. [[Dosiero:Rolling Stones 1965.jpg|250ra|eta|[[The Rolling Stones]].]] == Priskribo == [[Dosiero:Led Zeppelin.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Led Zeppelin]] en [[1969]].]] [[Dosiero:Led Zeppelin 2007.jpg|eta|dekstra|250ra|Led Zeppelin en [[2007]].]] '''Rok-muziko''' estas ĝenro de [[populara muziko]] kiu originis kiel "rokenrolo" en Usono de la [[1950-aj jaroj]], kaj evoluis en gamon de malsamaj stiloj en la [[1960-aj jaroj]] kaj poste, precipe en [[Britio]] kaj Usono.<ref name="studwell">W. E. Studwell and D. F. Lonergan, ''The Classic Rock and Roll Reader: Rock Music from its Beginnings to the mid-1970s'' (Abingdon: Routledge, 1999), ISBN 0-7890-0151-9</ref> Ĝi havas siajn radikojn en rokenrolo de la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj, influiten per [[ritmenbluso]] kaj [[kontreo]]. Rok-muziko ankaŭ tiris forte sur kelkaj aliaj ĝenroj kiel ekzemple [[bluso]] kaj [[popola muziko]], kaj asimilis influojn de [[ĵazo]], klasikajn kaj aliajn muzikajn fontojn. Ĝi parte baziĝas sur [[rokenrolo]] kaj [[rokabilo]], kaj ekeblis pro la inventiĝo de la [[elektra gitaro]] kaj ties uzado kiel ĉefa parto de [[Bando (muziko)|rokbando]]. Aliaj gravaj instrumentoj uzataj estas [[drumo]] kaj [[bas-gitaro]]. Tipe, roko estas kant-bazita muziko kutime kun 4/4 [[taktindiko]] uzanta vers-refrenkorusan formon, sed la ĝenro fariĝis ekstreme varia. Kiel [[pop-muziko]], kantoteksto ofte substrekas romantikecan amon sed ankaŭ traktas vastan gamon de aliaj temoj kiuj estas ofte sociaj aŭ politikaj en emfazo. La domineco de roko de blanka, viraj muzikistoj estis viditaj kiel unu el la pivotaj faktoroj formanta la temojn esploritajn en rok-muziko. Roko lokas pli altan gradon da emfazo de muzikisteco, vivan efikecon, kaj ideologion de aŭtenteco ol pop-muziko. De la fino de la 1960-aj jaroj, referitaj kiel periodo de la "ora epoko"<ref>Turner, Luke. [http://thequietus.com/articles/13500-music-golden-age-60s-beatles-dylan-balls How "The Baby Boomers Stole Music With Myths Of A Golden Age"]. ''The Quietus.com''. 3a de oktobro, 2013. Konsultita 21-1-14</ref> aŭ de "klasikroko"<ref name=studwell/>, kelkaj apartaj rok-muzikaj sub-ĝenroj emerĝis, inkluzive de hibridoj kiel blusrokmuziko, kiel [[folkroko]], kontre-muziko, kaj [[Rokĵazo|ĵazrok-muzika fuzio]], multaj el kiuj kontribuis al la evoluo de psikedela roko, kiu estis influita de la [[Kontraŭkulturo|kontraŭkultura psikedela sceno]]. Novaj ĝenroj kiuj eliris el tiu sceno inkludis [[Progresiva roko|progresivan rokon]], kiu etendis la artajn elementojn; glamrokon, kiu elstarigis fanfaronadon kaj vidan stilon; kaj la varian kaj elteneman gravan sub-ĝenron de [[Metalroko]], kiu emfazis volumenon, potencon, kaj rapidecon. En la dua duono de la [[1970-aj jaroj]], [[punkroko]] kaj intensigis kaj reagis kontraŭ kelkaj el tiuj tendencoj por produkti krudan, energian formon de muziko karakterizita per malkaŝaj sociaj kaj politikaj kritikoj. [[Punko]] estis influo en la 1980-aj jaroj sur la posta evoluo de aliaj sub-ĝenroj, inkluzive de nova ondo, post-punko kaj poste la [[Alternativa rokmuziko|alternativroka movado]]. De la 1990aj jaroj [[alternativa roko]] komencis domini rok-muzikon kaj rompi trae en la ĉeftendencon en la formo de ''grunĝo'', ''britpop'', kaj [[sendependa roko]]. Plia fuzio kiun sub-ĝenroj poste havas emerĝis, inkluzive de poppunko, kiel reproko, kaj repmetalo, same kiel konsciaj provoj reviziti la historion de roko, inkluzive de la reviviĝoj de garaĝroko, post-punka kaj sintezila popmuziko komence de la nova jarmilo. Rok-muziko ankaŭ enkarniĝis kaj funkciis kiel la vehiklo por kulturaj kaj sociaj movadoj, kondukante al gravaj subkulturoj inkluzive de modemaj adoleskantoj aŭ ''moduloj'' kaj ''rokuloj'' en la UR kaj la [[Hipio|hipia kontraŭkulturo]] kiuj atingis ĝis [[San Francisco]] en Usono en la [[1960-aj jaroj]]. Simile, punka kulturo de la 1970aj jaroj generis la karakterizajn subkulturojn de ''[[Gotika subkulturo|gotikuloj]]'' kaj ''[[Emoo (muziko)|emouloj]]''. Heredante la [[popoltradicio]]n de la [[protesta kanto]], rok-muziko estis asociita kun politika aktivismo same kiel kun ŝanĝemo en sociaj sintenoj pri ras-, seks- kaj drog-manioj, kaj ofte estas vidita kiel esprimo de [[junulara ribelo]] kontraŭ plenkreska [[konsumismo]] kaj [[konformeco]]. == Trajtoj == [[Dosiero:Rhcp-live-pinkpop05.jpg|eta|altdekstre=1.0|alt=A photograph of four members of the Red Hot Chili Peppers performing on a stage|[[Red Hot Chili Peppers]] en 2006, montranta kvartetan anaron tipan por rok-bando (el maldekstro dekstren: basisto, [[ĉefkantisto]], drumisto kaj gitaristo).]] La sono de roko estas tradicia centrita en la uzado de amplifita [[elektra gitaro]], kiu aperis en sia moderna formo en la 1950-aj jaroj kun la populareco de "rock and roll".<ref>J.M. Curtis, ''Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, pp.&nbsp;68–73.</ref> Ĝi estis ankaŭ ege influita de la sonoj de gitaristoj de [[elektra bluso]].<ref name=campbell>{{Cite book|last1=Campbell |first1=Michael |last2=Brody |first2=James |title=Rock and Roll: An Introduction |year=2007 |edition=2nd |publisher=Thomson Schirmer |location=Belmont, CA |isbn=978-0-534-64295-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA80 80–81]}}</ref> La sono de elektra gitaro en rok-muziko estas tipe subtenita per elektra [[basgitaro]], kiu pioniris en ĵaz-muziko en la sama epoko,<ref>R.C. Brewer, "Bass Guitar", en Shepherd, 2003, p. 56.</ref> kaj per perkutado produktita el drumaro kiu kombinas drumojn kaj cimbalojn.<ref>R. Mattingly, "Drum Set", en Shepherd, 2003, p. 361.</ref> Tiu triopo de instrumentoj estis ofte komplementita per la inkludo de aliaj instrumentoj, ĉefe klavaroj kiel la piano, la [[Hammond-orgeno]], kaj la sintezilo.<ref>P. Théberge, ''Any Sound you can Imagine: Making Music/Consuming Technology'' (Middletown, CT, Wesleyan University Press, 1997), {{ISBN|0-8195-6309-9}}, pp.&nbsp;69–70.</ref> La baza rok-instrumentaro estis derivita el la baza instrumentaro de bando de [[bluso]] (elstara ĉefa gitaro, dua korda instrumento, baso kaj drumoj).<ref name=campbell/> Grupo de muzikistoj kiuj plenumas rok-muzikon estas nomita rok-bando aŭ rok-grupo. Krome, ĝi tipe konsistas el inter tri kaj kvin membroj. Klasike, rok-bando tenas la formon de [[kvarteto]] kies membroj plenumas ĉu unu ĉu pliajn rolojn, kiel kantisto, ĉefa gitaristo, ritma gitaristo, basgitaristo, drumisto kaj ofte [[klavaro|klavaristo]] aŭ alia instrumentisto.<ref>D. Laing, "Quartet", en Shepherd, 2003, p. 56.</ref> Ekde la fino de la 1950-aj jaroj,<ref>{{harvnb|Campbell|Brody|2007|p=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA117 117]}}</ref> kaj ĉefe el la mezo de la 1960-aj jaroj antaŭen, rok-muziko ofte uzis la strukturon de versaro-ĥoro (versoj kaj rekantaĵo) derivita el bluso kaj folk-muziko, sed estis konsiderinda variado el tiu modelo.<ref>J. Covach, "From craft to art: formal structure in the music of the Beatles", en K. Womack kaj Todd F. Davis, eld, ''Reading the Beatles: Cultural Studies, Literary Criticism, and the Fab Four'' (New York: SUNY Press, 2006), {{ISBN|0-7914-6715-5}}, p. 40.</ref> Kritikistoj emfazis la eklektikismon kaj la stilan diversecon de rok-muziko.<ref>T. Gracyk, ''Rhythm and Noise: an Aesthetics of Rock'', (London: I.B. Tauris, 1996), {{ISBN|1-86064-090-7}}, p. xi.</ref> Pro ĝia kompleksa historio kaj ĝia tendenco pruntepreni el aliaj muzikaj kaj kulturaj formoj, oni argumentis, ke "estas malebla ligi rok-muzikon al rigide markita muzika difino."<ref>P. Wicke, ''Rock Music: Culture, Aesthetics and Sociology'' (Cambridge: [[Cambridge University Press]], 1990), {{ISBN|0-521-39914-9}}, p. x.</ref> [[Dosiero:Paul, George & John.png|eta|300ra|[[The Beatles]].]] Malkiel ĉe multaj pli fruaj stiloj de popola muziko, rok-muzika vortumado temis pri ampleksa gamo de temoj, kiel amaferoj, sekso, ribelo kontraŭ "The Establishment", sociaj aferoj, kaj vivmanieroj.<ref name="Ammer2004">C. Ammer, ''The Facts on File Dictionary of Music'' (New York: Infobase, 4a eld., 2004), ISBN 0-8160-5266-2, pp. 251–52.</ref> Tiuj temoj estis heredita el vario de fontoj kiel la pop-tradicio de [[Tin Pan Alley]], folk-muziko, kaj [[ritmenbluso]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rock 'n' roll Wisdom: What Psychologically Astute Lyrics Teach About Life and Love|url=https://archive.org/details/rocknrollwisdomw0000farb|familia nomo=Farber|persona nomo=Barry A.|jaro=2007|loko=Westport, CT|eldoninto=Praeger|ISBN=978-0-275-99164-7|paĝoj=xxvi–xxviii}}</ref> Muzik-kritikistoj Robert Christgau karakterizas rok-vortumadon kiel "cool medium" (freŝa medio) kun simpla prononcado kaj ripetita rekantaĵo, kaj asertas, ke la unuaranga "funkcio" de rok-muziko "rilatas al muziko aŭ pli ĝenerale al [[bruo]]."<ref>{{Cite book|author= Christgau, Robert |editor-last=McKeen|editor-first=William|editor-link=|year= 2000|url=https://archive.org/details/rockrollishereto00mcke|url-access=registration|title=Rock & Roll Is Here to Stay: An Anthology|publisher= W.W. Norton & Company |pages= 564–65, 567|isbn=0-393-04700-8|display-authors=etal}}</ref> La hegemonio de blankulaj, masklaj, kaj ofte mezklasaj muzikistoj en rok-muziko estis ofte kritikita,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rush, Rock Music and the Middle Class: Dreaming in Middletown|url=https://archive.org/details/rushrockmusicmid0000mcdo|familia nomo=McDonald|persona nomo=Chris|jaro=2009|loko=Bloomington, IN|eldoninto=Indiana University Press|ISBN=978-0-253-35408-2|paĝoj=[https://archive.org/details/rushrockmusicmid0000mcdo/page/n121 108]–09}}</ref> kaj krome rok-muziko estis vidita ankaŭ kiel alproprigo de muzikaj formoj de nigruloj fare de junaj, blankulaj kaj ĉefe masklaj publikoj.<ref>S. Waksman, ''Instruments of Desire: the Electric Guitar and the Shaping of Musical Experience'' (Cambridge, MA: [[Harvard University Press]], 2001), {{ISBN|0-674-00547-3}}, p. 176.</ref> Kiel rezulto, oni notis ankaŭ, ke rok-muziko fakte kunigas la nuancojn de tiu grupo kaj laŭ stilo kaj laŭ vortumado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Taking Popular Music Seriously: Selected Essays|familia nomo=Frith|persona nomo=Simon|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-2679-4|paĝoj=43–44}}</ref> Christgau, verkante en 1972, diris spite kelkajn esceptojn, "[[rokenrolo]] kutime plenumas identigon de maskla sekseco kaj agresemo".<ref>{{cite news|last=Christgau|first=Robert|date=11a de Junio 1972|url=https://www.robertchristgau.com/xg/news/nd720611.php|title=Tuning Out, Tuning In, Turning On|newspaper= Newsday |access-date=17a de Marto 2017}}</ref> Ĉar la termino "rock" ekestis uzata prefere al "rock and roll" el la finaj 1960-aj jaroj, ĝi estis kutime kontrastita kun pop-muziko, kun kiu ĝi kunhavis multajn karakterojn, sed el kiu ĝi estas ofte distancigita pere de emfazo al muzikisteco, koncerta ludado, kaj fokuso al seriozaj kaj progresemaj temoj kiel parto de ideologio de [[aŭtenteco]] kio estas ofte kombinita kun konscio de la historio kaj disvolvigo de la ĝenro.<ref name=Warner2003>T. Warner, ''Pop Music: Technology and Creativity: Trevor Horn and the Digital Revolution'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3132-X}}, pp.&nbsp;3–4.</ref> En la nova jarmilo, la termino ''rock'' estis foje uzata kiel [[terminego]] inkludanta formojn kiel pop-muziko, [[regeo]], [[soulo]], kaj eĉ [[hiphopo]], el kiuj ĝi estis influita sed ofte ankaŭ kontrastigita tra multo de sia historio.<ref>R. Beebe, D. Fulbrook kaj B. Saunders, "Introduction" en R. Beebe, D. Fulbrook, B. Saunders, eld, ''Rock Over the Edge: Transformations in Popular Music Culture'' (Durham, NC: Duke University Press, 2002), {{ISBN|0-8223-2900-X}}, p. 7.</ref> Christgau uzis la terminon amplekse por referenci al popola kaj duonpopola muziko kio kontentigas sian sentivecon kiel "a rock-and-roller" (rokenrolisto), inklude klinemon al bona muzikfrapdo, signifoplena vortumado kun ingenio, kaj la temo de juneco, kio enhavas "eternan altiron" tiom objektive "ke ĉiu juna muziko kunhavas sociologion kaj la [[Kampolaboro|kampinformon]]." Skribante en ''Christgau's Record Guide: The '80s'' (1990), li diris, ke tiu sentiveco estas evidenta en la muziko de folk-muzika kantisto-kantoverkisto Michelle Shocked, repisto [[LL Cool J]], kaj sintezil-popa duo [[Pet Shop Boys]] —"ĉiuj junuloj kiuj disvolvigas siajn identecojn"— tiom multe kiom ĝi estas en la muziko de [[Chuck Berry]], [[the Ramones]], kaj the Replacements.<ref name="CG80s">{{Citaĵo el libro|titolo=Christgau's Record Guide: The '80s|alirdato=6a de Aprilo 2019|familia nomo=Christgau|persona nomo=Robert|jaro=1990|ĉapitro=Introduction: Canons and Listening Lists|ĉapitro-url=https://www.robertchristgau.com/xg/bk-cg80/in_canons.php|eldoninto=Pantheon Books|ISBN=0-679-73015-X}}</ref> == Historio == === Fine de la 1940–aj ĝis 1960-aj jaroj === ==== Rokenrolo ==== {{Ĉefartikolo|Rokenrolo}} [[Dosiero:Chuck Berry circa 1958.jpg|eta|altdekstre|dekstra|[[Chuck Berry]] en reklamaĵa foto de 1958.]] La fundamento de rok-muziko estas en rokenrolo, kiu originiĝis en Usono dum la fino de la 1940-aj kaj komenco de la 1950-aj jaroj, kaj tuj disvastiĝis tra multo de la cetero de la mondo. Ties tujaj originoj kuŝas en miksaĵo de variaj tiamaj ĝenroj de [[Afrikusona muziko|muzikoj de nigruloj]], kiel [[ritmenbluso]] kaj [[gospelo]], kun [[kontrea muziko|kontreo kaj vesterno]].<ref name="Bogdanov2002BrithofR&R">R. Unterberger, "Birth of Rock & Roll", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1303–04.</ref> En 1951, diskĵokeo de [[Cleveland]] nome Alan Freed ekmuzikigis ritmenbluson (tiam nomita "[[Rasregistraĵo|rasmuziko]]") por plur-rasa publiko, kaj oni supozas, ke li estis la unua kiu uzis la frazon "rock and roll" por priskribi tiun muzikon.<ref>T. E. Scheurer, ''American Popular Music: The Age of Rock'' (Madison, WI: Popular Press, 1989), {{ISBN|0-87972-468-4}}, p. 170.</ref> Estas polemikoj pri la multaj registraĵoj kiuj estis sugestitaj kiel "la unua [[Rokenrolo|rokenrola registraĵo]]". Kandidatoj estis la kanto "The House of Blue Lights" de Ella Mae Morse kaj Freddie Slack (1946);<ref>{{Cite web |title=The First Rock and Roll Song |url=https://www.liveabout.com/were-gonna-rock-were-gonna-roll-2521785 |access-date=2022-11-11 |website=LiveAbout |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027012654/https://www.liveabout.com/were-gonna-rock-were-gonna-roll-2521785 |archivedate=2022-10-27 }}</ref> "Good Rocking Tonight" de [[Wynonie Harris]] (1948);<ref>''Will the creator of modern music please stand up?'' Alexis Petridis [[The Guardian]] 16a de Aprilo 2004</ref> "Rock Awhile" de Goree Carter (1949);<ref name="palmer19">Robert Palmer, "Church of the Sonic Guitar", pp.&nbsp;13–38 en Anthony DeCurtis, ''Present Tense'', Duke University Press, 1992, p. 19. {{ISBN|0-8223-1265-4}}</ref> "Rock the Joint" de Jimmy Preston (1949), kiu estis poste [[Reludversio|versiigita]] de [[Bill Haley & His Comets]] en 1952;<ref>{{Citation |last=Bill Dahl |title=Jimmy Preston |work=Allmusic |url=http://www.allmusic.com/artist/p115739 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160520221527/http://www.allmusic.com/artist/p115739 |archive-date=20a de Majo 2016 |url-status=dead |access-date=27a de Aprilo 2012 }}</ref> kaj "Rocket 88" de Jackie Brenston kaj liaj Delta Cats (fakte, [[Ike Turner]] kaj lia bando "Kings of Rhythm"), registrita de [[Sam Phillips]] por [[Sun Records]] en 1951.<ref name=Campbell2008>{{Citaĵo el libro|titolo=Popular Music in America: The Beat Goes On|url=https://archive.org/details/popularmusicinam0000camp_f0s3|familia nomo=Campbell|persona nomo=Michael|jaro=2008|eldono=3|loko=Boston, MA|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0-495-50530-3|paĝoj=[https://archive.org/details/popularmusicinam0000camp_f0s3/page/157 157]–58}}</ref> Kvar jarojn poste, "[[Rock Around the Clock]]" de [[Bill Haley]] (1955) iĝis la unua rokenrola kanto en la listo de plej venditaj kaj plej aŭdigitaj de la gazeto ''[[Billboard (revuo)|Billboard]]'', kaj malfermis la pordon tutmonde por tiu nova ondo de popola kulturo.{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 55, track 2}}<ref>P. Browne, ''The Guide to United States Popular Culture'' (Madison, WI: Popular Press, 2001), {{ISBN|0-87972-821-3}}, p. 358.</ref> [[Dosiero:Elvis Presley promoting Jailhouse Rock.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|alt=A black and white photograph of Elvis Presley standing between two sets of bars|[[Elvis Presley]] en reklamaĵa foto por la filmo ''[[Jailhouse Rock (filmo)|Jailhouse Rock]]'' en 1957.]] Oni argumentis ankaŭ, ke eble "That's All Right (Mama)" (1954), de [[Elvis Presley]], nome unua unuopaĵo por Sun Records en [[Memphis (Tenesio)|Memphis]], estis la unua rokenrola disko,<ref>{{Citation|last=N. McCormick |title=The day Elvis changed the world |journal=The Telegraph |date=24a de Junio 2004 |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3619493/The-day-Elvis-changed-the-world.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430143756/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3619493/The-day-Elvis-changed-the-world.html |archive-date=30a de Aprilo 2011 |url-status=dead}}</ref> sed, samtempe, "Shake, Rattle & Roll" de [[Big Joe Turner]], poste reludita de Haley, estis jam en la pinto de la listo Billboard R&B charts. Aliaj artistoj kun fruaj rokenrolaj sukcesoj estis [[Chuck Berry]], [[Bo Diddley]], [[Fats Domino]], [[Little Richard]], [[Jerry Lee Lewis]], kaj [[Gene Vincent]].<ref name=Campbell2008/> Tuj rokenrolo estis la ĉefa forto en usonaj diskovendoj kaj ''crooners'' (melodikantistoj), kiel Eddie Fisher, [[Perry Como]], kaj [[Patti Page]], kiuj estis dominantaj la antaŭan jardekon de popolmuziko, trovis sian aliron al la sukcesolistoj ege malhelpita.<ref>R. S. Denisoff, W. L. Schurk, ''Tarnished Gold: the Record Industry Revisited'' (New Brunswick, NJ: Transaction, 3a eld., 1986), {{ISBN|0-88738-618-0}}, p. 13.</ref> Rokenrolo estis konsiderita plej grava por nombraj diferencaj subĝenroj, kiel [[rokabilo]], kombinanta rokenrolo kun "[[hillbilly]]" kontrea muziko, kiu estis kutime ludita kaj registrita meze de la 1950-aj jaroj fare de blankulaj kantistoj kiel Carl Perkins, Jerry Lee Lewis, [[Buddy Holly]] kaj kun la plej granda komerca sukceso, Elvis Presley.<ref name=AllmusicRbilly>{{Citation|title=Rockabilly |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQb3jHWo?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d187 |archive-date=11a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Movadoj de hispanamerikanoj kaj de latinamerikanoj en rokenrolo, kiuj finfine kondukos al la sukceso de [[Latinamerika rokmuziko]], inklude ĉikana rok-muziko ene de Usono, ekstaris en [[Sudokcidenta Usono|la Sudokcidento]]; kun la rokenrola normiga muzikisto [[Ritchie Valens]] kaj eĉ tiuj ene de aliaj heredoĝenroj, kiel Al Hurricane kun liaj fratoj Tiny Morrie kaj Baby Gaby ĉar ili ekkombinis rokenrolon kun kontre-vesternan muzikon ene de la tradicia Nov-Meksika muziko.<ref name="Lucero">{{cite web | last=Lucero | first=Mario J. | title=The problem with how the music streaming industry handles data | website=Quartz | date=3a de Januaro 2020 | url=https://qz.com/1773480/the-problem-with-how-the-music-streaming-industry-handles-data/ | access-date=14a de Februaro 2020}}</ref> Aliaj stiloj kiel "doo wop" metis emfazon al plurpartaj voĉharmonioj kaj apoga vortumado (el kio la ĝenro poste akiris sian nomon), kiuj estis kutime subtenita de malpeza instrumentaro kaj havis siajn originojn en voĉaj grupoj de [[afrikusonano]]j de la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj.<ref name="R. Shuker, 2005 p. 35">R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, p. 35.</ref> Grupoj kiel the Crows, the Penguins, the El Dorados kaj the Turbans havis gravajn sukcesojn, kaj grupoj kiel [[the Platters]], kun kantoj kiel "The Great Pretender" (1955),{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 5, track 3}} kaj [[the Coasters]] kun humoraj kantoj kiel "Yakety Yak" (1958),{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 13}} rangiĝis inter la plej sukcesaj rokenrolaj grupoj de la periodo.<ref name=Bogdanov2002DooWop>R. Unterberger, "Doo Wop", en Bogdanov et.al., 2002, pp. 1306–07.</ref> [[Dosiero:Jerry Lee Lewis @ Credicard Hall 01.jpg|eta|[[Jerry Lee Lewis]] en 2009.]] En tiu epoko okazis ankaŭ kreskiĝo en populareco de la [[elektra gitaro]], kaj la disvolviĝo de specife rokenrola ludostilo pere de reprezentantoj kiel Chuck Berry, Link Wray kaj [[Scotty Moore]].<ref>J. M. Curtis, ''Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, p. 73.</ref> La uzado de [[Deformaĵo (sona efekto)|deformaĵo]], pionirita de gitaristoj de [[Sudokcidenta svingo]] kiel Junior Barnard<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Lance |title=Get It Low: The Dirty Guitar of Junior Barnard |url=http://www.adioslounge.com/get-it-low-the-dirty-guitar-of-junior-barnard/ |access-date=2022-11-11 |website=The Adios Lounge |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712222500/http://www.adioslounge.com/get-it-low-the-dirty-guitar-of-junior-barnard/ |archivedate=2018-07-12 }}</ref> kaj Eldon Shamblin estis popularigita de Chuck Berry meze de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0AgUAQAAIAAJ|titolo=Chuck Berry: The Biography|familia nomo=Collis|persona nomo=John|jaro=2002|eldoninto=Aurum|ISBN=978-1-85410-873-9|paĝo=38}}</ref> La uzado de kvina kordo, pionirigita de [[Francisco Tárrega]] en la 19-a jarcento kaj de [[Heitor Villa-Lobos]] kaj poste de Willie Johnson kaj Pat Hare komence de la 1950-aj jaroj, estis popularigita de Link Wray fine de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JviHtOrIlkkC&q=link+wray+pencil+rumble&pg=PA17|titolo=Sixties Rock: Garage, Psychedelic, and Other Satisfactions|familia nomo=Hicks|persona nomo=Michael|jaro=2000|eldoninto=University of Illinois Press|ISBN=0-252-06915-3|paĝo=17}}</ref> En Unuiĝinta Reĝlando, movadoj kiel [[tradicia ĵazo]] kaj Angla popolmuziko alportis vizitantajn [[bluso|blusajn]] artistojn al Britio.<ref name=Schwartz2007>{{Citaĵo el libro|titolo=How Britain Got the Blues: The Transmission and Reception of American Blues Style in the United Kingdom|url=https://archive.org/details/howbritaingotblu0000schw|familia nomo=Schwartz|persona nomo=Roberta F.|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-5580-0|paĝo=[https://archive.org/details/howbritaingotblu0000schw/page/n39 22]}}</ref> La sukceso de Lonnie Donegan de 1955 nome "Rock Island Line" estis grava influo kaj helpis disvolviĝon de grupoj de la tendenco [[skiflo]] tra la tuta lando, multaj el kiuj kiel [[The Quarrymen|Quarrymen]] de [[John Lennon]], ŝanĝiĝis por ludi rokenrolon.<ref>J. Roberts, ''The Beatles'' (Mineappolis, MN: Lerner Publications, 2001), {{ISBN|0-8225-4998-0}}, p. 13.</ref> Komentistoj tradicie notis dekadencon de rokenrolo fine de la 1950-aj jaroj kaj komence de la 1960-aj jaroj. Ĉirkaŭ 1959, la morto de Buddy Holly, de the Big Bopper kaj de Ritchie Valens en aviadila akcidento, la foriro de Elvis Presley al la armeo, la retiriĝo de Little Richard por iĝi predikisto, akuzoj al Jerry Lee Lewis kaj Chuck Berry kaj la eksplodo de la skandalo de "payola" (kontraŭleĝa pago al radielsendejoj por aŭskultigi specifan muzikon, laŭ kiu partoprenis gravaj figuroj, kiel Alan Freed, en [[fraŭdo]] kaj korupto en la promocio de individuaj grupoj aŭ kantoj), havigis la impreson ke la epoko de rokenrolo en tiu punkto estis alveninta al fino.<ref>{{harvnb|Campbell|2008|p=99}}</ref> ==== Pop-rokmuziko kaj instrumenta rokmuziko ==== {{Ĉefartikolo|Pop-rokmuziko|Soulo}} [[Dosiero:Everlys Brothers in concert.jpg|eta|maldekstra|alt=A color photograph of Don and Phil Everly on stage with guitars|''The Everly Brothers'' en 2006.]] La termino ''pop'' estis uzita jam el la frua 20-a jarcento por referenci popolan muzikon ĝenerale, sed el la mezo de la [[1950-aj jaroj]] ĝi ekestis uzata por distingita ĝenro, cele al junulara merkato, ofte karakterizita kiel pli milda alternativo al rokenrolo.<ref name=Firth2001>S. Frith, "Pop music" en S. Frith, W. Stray kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, pp. 93–108.</ref><ref name=AllMusicPR>{{Citation|title=Early Pop/Rock |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wZ37tFIB?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d283 |archive-date=17a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> El ĉirkaŭ 1967, ĝi estis iom post iom uzata en opozicio al la termino "rok-muziko", por priskribi formon kiu estas pli komerca, efemera kaj alirebla.<ref name=Warner2003/> Kontraste, rok-muziko estis konsiderita kiel fokuse al pli etendaj verkoj, aparte albumoj, estis ofte asociata kun partikularaj sub-kulturoj (kiel la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]), metis emfazon al artaj valoroj kaj "aŭtenteco", tendencis al koncerta ludado kaj al instrumenta aŭ voĉa virtuoseco kaj estis ofte vidita kiel enfermanta progresivajn disvolvigojn pli ol simple montranta jam ekzistantajn tendencojn.<ref name=Warner2003/><ref name=Firth2001/><ref name=AllMusicPR/><ref>R. Shuker, ''Understanding Popular Music'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2001), {{ISBN|0-415-23509-X}}, pp. 8–10.</ref> Tamen, multo de pop- kaj rok-muziko estis tre simila en sono, instrumentaro kaj eĉ vortumada enhavo. La terminoj "pop-rock" kaj "power pop" estis uzataj por priskribi pli komerce sukcesan muzikon kiu uzas elementojn el, aŭ la formon de, rok-muziko.<ref>R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, p. 207.</ref> Pop-rock estis difinita kiel "gaja vario de rok-muziko reprezentata de artistoj kiel [[Elton John]], [[Paul McCartney]], [[the Everly Brothers]], [[Rod Stewart]], [[Chicago (bando)|Chicago]], kaj [[Peter Frampton]]."<ref>L. Starr kaj C. Waterman, [https://web.archive.org/web/20110102063404/http://www.us.oup.com/us/companion.websites/019530053X/studentresources/chapter11/key_terms/ ''American Popular Music''] (Oxford: [[Oxford University Press]], 2a eld, 2007), {{ISBN|0-19-530053-X}}, arkivita el [http://www.us.oup.com/us/companion.websites/019530053X/studentresources/chapter11/key_terms/ la originalo] en la 17a de Februaro 2011.</ref> La termino ''power pop'' estis stampita de [[Pete Townshend]] de [[the Who]] en 1966, sed ne estis multe uzita ĝis ĝi estis aplikita al bandoj kiel [[Badfinger]] en la 1970-aj jaroj, kiuj montriĝis kiel kelkaj el la plej komerce sukcesaj de la periodo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Shake Some Action: The Ultimate Power Pop Guide|familia nomo=Borack|persona nomo=John M.|jaro=2007|eldoninto=Not Lame Recording Company|ISBN=978-0-9797714-0-8|paĝo=18}}</ref> La periodo de la fino de la 1950-aj kaj komenco de la 1960-aj jaroj estis tradicie konsiderita kiel erao de hiato por rokenrolo.{{sfn |Gilliland |1969 |loc=shows 20–21}} Pli ĵuse kelkaj fakuloj emfazis gravajn plinovigojn kaj tendencojn en tiu periodo sen kiuj estontaj disvolvigoj ne estus estintaj eblaj.<ref>B. Bradby, "Do-talk, don't-talk: the division of the subject in girl-group music" en S. Frith kaj A. Goodwin, eld, ''On Record: Rock, Pop, and the Written Word'' (Abingdon: Routledge, 1990), {{ISBN|0-415-05306-4}}, p. 341.</ref><ref name=Keightley2001/> Kvankam la frua rokenrolo, partikulare tra la alveno de rokabilo, atingis la plej grandan komercan sukceson ĉe viraj kaj blankulaj muzikistoj, en tiu epoko, la ĝenro estis dominata de nigrulaj kaj virinaj artistoj. Rokenrolo ne malaperis je la fino de la 1950-aj jaroj kaj iom da ĝia energio povas esti vidata en la [[Tvisto|tvista]] dancofrenezeco de la komenco de la 1960-aj jaroj, ĉefe profite al la kariero de [[Chubby Checker]].<ref name=Keightley2001/> [[Dosiero:James Brown Music Scene 1969.jpg|eta|dekstra|[[James Brown]] kantante en 1969.]] [[Cliff Richard]] atingis la unuan sukceson en la Britia rokenrolo pere de "Move It", efektive kantante laŭ stilo kiu poste estos nomita "British rock".<ref>D. Hatch kaj S. Millward, ''From Blues to Rock: an Analytical History of Pop Music'' (Manchester: Manchester University Press, 1987), {{ISBN|0-7190-1489-1}}, p. 78.</ref> Komence de la 1960-aj jaroj, lia helpa grupo [[the Shadows]] estis la plej sukcesa grupo registranta instrumentaron.<ref>A.J. Millard, ''The Electric Guitar: a History of an American Icon'' (Baltimore, MD: [[JHU Press]], 2004), {{ISBN|0-8018-7862-4}}, p. 150.</ref> Kvankam rokenrolo estis iom svagante al pli malpeza pop-muziko kaj baladoj, Britaj rok-grupoj en kluboj kaj dancejoj, tre influitaj de blus-rokaj pioniroj kiel [[Alexis Korner]], estis ekludantaj per intenseco kaj elano rare troveblaj en grupoj de usonaj blankuloj.<ref name=Bogdanov2003BritishBlues>B. Eder, "British Blues", en V. Bogdanov, C. Woodstra, S.T. Erlewine, eld, ''All Music Guide to the Blues: The Definitive Guide to the Blues'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2003), {{ISBN|0-87930-736-6}}, p. 700.</ref> Grava estis ankaŭ la alveno de [[soulo]] kiel ĉefa komerca forto. Disvolviĝante el ritmenbluso kun re-injekcio de gospela muziko kaj pop, farita de pioniroj kiel [[Ray Charles]] kaj [[Sam Cooke]] el la mezo de la 1950-aj jaroj,{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 55, track 3; shows 15–17}} de fruaj figuroj de la 1960-aj jaroj kiel [[Marvin Gaye]], [[James Brown]], [[Aretha Franklin]], Curtis Mayfield kaj [[Stevie Wonder]], ili estis dominantaj en la sukcesaj pintolistoj de R&B kaj elrompis en la ĉefaj pop-muzikaj pintolistoj, helpante al akcelo de ilia disgregigo, dum la diskeldonejoj [[Motown]] kaj Stax/Volt Records iĝis la ĉefaj fortoj en la diskindustrio.<ref name=Bogdanov2002Soul>R. Unterberger, "Soul", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1323–25.</ref> Ĉiuj tiuj elementoj, kiel la proksimaj harmonioj de ''doo-wop'' kaj grupoj de junulinoj, la zorgeme prilaborita kantoverkado de la ĝenro "Brill Building Sound" kaj la poluritaj produktovaloroj de soulo, estis konsiderataj kiel influantaj sur la sono de ''[[Bitmuziko|Merseybeat]]'', partikulare ĉe la fruaj verkoj de [[the Beatles]], kaj tra ili ankaŭ sur la formo de posta rok-muziko.<ref name=Bogdanov2002Mersey>R. Unterberger, "Merseybeat", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et.al., 2002]], pp. 1319–20.</ref> Kelkaj muzik-historiistoj indikis ankaŭ al gravaj kaj plinovigaj teknikaj disvolvigoj kiuj konstruis rokenrolon en tiu periodo, kiel la elektronika traktado de sono fare de plinovigistoj kiel [[Joe Meek]], kaj la prilaboritaj produktometodoj de la produktoformulo "Wall of Sound" (Sonmuro) fare de [[Phil Spector]].<ref name=Keightley2001>K. Keightley, "Reconsidering rock" en S. Frith, W. Straw kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, p. 116.</ref> === Meze de la 1960–aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj === ==== Brita invado ==== {{Ĉefartikolo|Brita invado|Bitmuziko|Brita bluso}} [[Dosiero:The Beatles arrive at JFK Airport.jpg|eta|maldekstra|alt=Black and white picture of the Beatles waving in front of a crowd with an set of aeroplane steps in the background |[[The Beatles]] alvenantaj en Novjorkon je la starto de la [[Brita invado]], Januaro 1964.]] Ĉirkaŭ la fino de 1962, tio kio iĝis la Brita rok-etoso startis per [[Bitmuziko|bit-grupoj]] kiel [[the Beatles]], Gerry & the Pacemakers kaj The Searchers el Liverpool kaj Freddie and the Dreamers, Herman's Hermits kaj [[the Hollies]] el Manchester. Ili estis ricevintaj ampleksan gamon de usonaj influoj kiel rokenrolo de la 1950-aj jaroj, soulo, ritmenbluso, kaj "surf music",<ref name=Stakes2001>R. Stakes, "Those boys: the rise of Mersey beat", en S. Wade, eld., ''Gladsongs and Gatherings: Poetry and its Social Context in Liverpool Since the 1960s'' (Liverpool: Liverpool University Press, 2001), {{ISBN|0-85323-727-1}}, pp. 157–66.</ref> dekomence reludante normigajn usonajn melodiojn kaj ludante por danculoj. Bandoj kiel [[the Animals]] el [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] kaj Them el [[Belfast]],<ref>I. Chambers, ''Urban Rhythms: Pop Music and Popular Culture'' (Basingstoke: Macmillan, 1985), {{ISBN|0-333-34011-6}}, p. 75.</ref> kaj pli precize tiuj el Londono kiel [[the Rolling Stones]] kaj [[the Yardbirds]], estis multe pli rekte influitaj de ritmenbluso kaj poste de blusmuziko.<ref>J.R. Covach kaj G. MacDonald Boone, ''Understanding Rock: Essays in Musical Analysis'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-510005-0}}, p. 60.</ref> Baldaŭ tiuj grupoj estis komponante sian propran materialon, kombinante usonajn formojn de muziko kaj fuzionante ilin per alta energia frapado. Bit-bandoj tendencis al "bouncy, irresistible melodies", dum la fruaj grupoj de [[Brita bluso]] tendencis al malpli sekse naivaj, pli agresemaj kantoj, ofte adoptante kontraŭ-sisteman sintenon. Estis tamen ĉefe en la pli fruaj etapoj, konsiderinda muzika miksaĵo inter ambaŭ tendencoj.<ref name=Bogdanov2002BI/> Ĉirkaŭ 1963, estrite de the Beatles, bit-grupoj ekatingis tutlandan sukceson en Britio, tuj sekvite en la sukcesaj pintolistoj de pli ritmenblusaj grupoj.<ref name=Bogdanov2002BritishR&B>R. Unterberger, "British R&B", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1315–16.</ref> "I Want to Hold Your Hand" estis la unua sukceso de the Beatles kun la numero unua en la pintolisto ''Billboard'' Hot 100,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 28}} kaj estis sep semajnojn en la pinto kaj totalo de 15 semajnoj en la pintolisto.<ref name=BritannicaBI>{{Citation|last=I.A. Robbins |title=British Invasion |journal=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221235217/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |archive-date=21a de Decembro 2010 |url-status=dead}}</ref><ref>H. Bill, ''The Book Of Beatle Lists'' (Poole, Dorset: Javelin, 1985), {{ISBN|0-7137-1521-9}}, p. 66.</ref> Ilia unua apero en la usona televida programo ''The Ed Sullivan Show'' la 9an de Februaro 1964, atingis ĉirkaŭkalkule 73 milionojn da spektantoj (tiam rekordo ĉe usona televida programo) kaj tio estis konsiderata mejloŝtono en la usona pop-kulturo. Dum la semajno de la 4a de Aprilo 1964, the Beatles tenis 12 postenojn en la pintolisto ''Billboard'' Hot 100 de unuopaĵoj, inklude la tutajn kvin plej pintajn. The Beatles plue estis la plej vendanta rok-bando de ĉiuj tempoj kaj ili estis sekvitaj en la usonaj pintolisto de nombraj Britaj bandoj.<ref name=Bogdanov2002BI>R. Unterberger, "British Invasion", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp. 1316–17.</ref> Dum la sekvaj du jaroj Britaj grupoj hegemoniis kaj sialande kaj en Usono en la pintolistoj pere de Peter and Gordon, the Animals,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 29}} [[Manfred Mann]], [[Petula Clark]],{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 29}} Freddie and the Dreamers, Wayne Fontana and the Mindbenders, Herman's Hermits, the Rolling Stones,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 30}} the Troggs, kaj [[Donovan]]{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 48}} ĉiuj havante unu aŭ pliajn unuopaĵojn en la numero unua.<ref name=BritannicaBI/> Aliaj gravaj grupoj kiuj estis parto de la brita invado estis [[the Kinks]] kaj the Dave Clark Five.<ref name=BeatlesArrive>{{Citation|last=T. Leopold |title=When the Beatles hit America CNN 10a de Februaro, 2004 |website=CNN |url=http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/02/05/beatles.40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411192509/http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/02/05/beatles.40/ |archive-date=11a de Aprilo 2010 |date=5a de Februaro 2004 |url-status=dead}}</ref><ref name=allmusicBI>{{Citation|title=British Invasion |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQbXwJ0x?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d379 |archive-date=11a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> La Brita invado helpis la internaciigon de la produktado de rokenrolo, malfermante la pordon por ke sinsekvaj Britaj (kaj Irlandaj) muzikistoj atingu internacian sukceson.<ref name="allmusicBritpop">[https://www.allmusic.com/style/britpop-ma0000002480 "Britpop",] Allmusic, arkivita el la originalo la 12an de Februaro 2011.</ref> En Usono eble ĝi rezultis en la fino de la instrumenta "surf music", de la hegemonio de grupoj de kantistinoj kaj (por ioma tempo) de la [[Junulara idolo|junulidoloj]], kiuj estis dominantaj la usonajn pintolistojn fine de la 1950-aj kaj dum la 1960-aj jaroj.<ref>K. Keightley, "Reconsidering rock" en, S. Frith, W. Straw kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, p. 117.</ref> Ĝi markis la karierojn de establitaj R&B muzikistoj kiel [[Fats Domino]] kaj [[Chubby Checker]] kaj eĉ portempe ruinigis la pintolistajn sukcesojn de survivintaj rokenrolaj muzikistoj, kiel Elvis.<ref>F.W. Hoffmann, "British Invasion" en F.W. Hoffmann kaj H. Ferstler, eld, ''Encyclopedia of Recorded Sound, Volume 1'' (New York: CRC Press, 2a eld., 2004), {{ISBN|0-415-93835-X}}, p. 132.</ref> La Brita invado ankaŭ ludis gravan rolon en la starigo de distingita ĝenro de rok-muziko, kaj cementis la unuarangecon de la rok-grupo, bazita sur gitaroj kaj drumoj kaj produktante sian propran materialon kiel kanto-kantoverkistoj.<ref name="R. Shuker, 2005 p. 35"/> Sekvante la ekzemplon markitan ĉefe de la LP ''[[Rubber Soul]]'' de [[the Beatles]] de 1965, ankaŭ aliaj Britaj rok-muzikistoj publikigis rok-albumojn intencitajn kiel artaĵoj en 1966, kiel ĉe ''Aftermath'' de [[the Rolling Stones]], ''[[Revolver]]'' de the Beatles mem, kaj ''A Quick One'' de [[the Who]], same kiel ĉe usonaj muzikistoj kiel [[the Beach Boys]] (''Pet Sounds'') kaj [[Bob Dylan]] (''Blonde on Blonde'').<ref name="Simonelli">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=mnrwy7P3KvQC&q=%22jack+Kroll%22+%22A+Day+in+the+Life%22|titolo=Working Class Heroes: Rock Music and British Society in the 1960s and 1970s|familia nomo=Simonelli|persona nomo=David|jaro=2013|loko=Lanham, MD|eldoninto=Lexington Books|ISBN=978-0-7391-7051-9|paĝoj=96–97}}</ref> ==== Blusroko ==== {{Ĉefartikolo|Blusroko|Brita bluso}} Kvankam la unua efiko de la [[Brita invado]] sur la usona popolmuziko okazis tra muzikistoj de [[bitmuziko]] kaj de R&B, la elano estis tuj prenita de dua ondo de bandoj kiuj ekhavis sian inspiradon pli rekte el usona [[bluso]], kiel [[the Rolling Stones]] kaj [[the Yardbirds]].<ref>H.S. Macpherson, ''Britain and the Americas: Culture, Politics, and History'' (Oxford: ABC-CLIO, 2005), {{ISBN|1-85109-431-8}}, p. 626.</ref> Britblusaj muzikistoj de la fino de la 1950-aj jaroj kaj de la komenco de la 1960-aj jaroj estis inspiritaj de la akustika muzikado fare de figuroj kiel [[Lead Belly]], kiu estis grava influo sur la [[Skiflo|sklifa]] frenezeco, kaj [[Robert Johnson]].<ref>V. Coelho, ''The Cambridge Companion to the Guitar'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2003), {{ISBN|0-521-00040-8}}, p. 104.</ref> Iom post iom ili adoptis laŭtan amplifikitan sonon, ofte centritan ĉe la [[elektra gitaro]], bazite sur la [[Ĉikaga bluso]], ĉefe post la turneo de Britio fare de [[Muddy Waters]] en 1958, kiu kondukis [[Cyril Davies]] kaj la gitariston [[Alexis Korner]] formi la bandon ''Blues Incorporated''.<ref name=Bogdanov2003BluesRock>R. Uterberger, "Blues Rock", en V. Bogdanov, C. Woodstra, S.T. Erlewine, eld, ''All Music Guide to the Blues: The Definitive Guide to the Blues'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2003), {{ISBN|0-87930-736-6}}, pp.&nbsp;701–02.</ref> La bando kunlaboris kun kaj inspiris multajn el la figuroj de la sekva pinto de la [[Brita bluso]], kiel membroj de the Rolling Stones kaj [[Cream]], kombinante blusnormojn kaj formojn kun rok-muzika instrumentado kaj emfazo.<ref name=Bogdanov2003BritishBlues/> [[Dosiero:Eric "slowhand" Clapton.jpg|eta|dekstre|alt=A black and white photograph of Eric Clapton with a guitar on stage|[[Eric Clapton]] koncerte en Barcelono en 1974.]] La alia ŝlosila fokuso por la Brita bluso estis [[John Mayall]]; lia bando, [[John Mayall & the Bluesbreakers|the Bluesbreakers]], inkludis [[Eric Clapton]] (post la foriro de Clapton el the Yardbirds) kaj poste [[Peter Green (muzikisto)|Peter Green]]. Aparte grava estis la publikigo de la albumo ''Blues Breakers with Eric Clapton (Beano)'' (1966), konsiderata unu el la ŝlosilaj britblusaj diskoj kaj kies sonstilo estis multe imitita kaj en Britio kaj en Usono.<ref>T. Rawlings, A. Neill, C. Charlesworth kaj C. White, ''Then, Now and Rare British Beat 1960–1969'' (London: Omnibus Press, 2002), {{ISBN|0-7119-9094-8}}, p. 130.</ref> Eric Clapton plue formis supergrupojn Cream, [[Blind Faith]], kaj [[Derek and the Dominos]], sekvite de etenda soloista kariero kiu helpis porti blusrokon en la ĉefajn tendencojn.<ref name="Bogdanov2003BluesRock" /> Green, kun la ritma sekcio de Bluesbreaker nome Mick Fleetwood kaj John McVie, formis la grupon de Peter Green nome [[Fleetwood Mac]], kiu atingis kelkajn el la plej grandaj komercaj sukcesoj en la ĝenro.<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> Fine de la 1960-aj jaroj [[Jeff Beck]], ankaŭ lernanto de the Yardbirds, movis blusrokon en la direkto de ''heavy rock'' (peza roko) per sia bando, nome [[the Jeff Beck Group]].<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> La lasta gitaristo de the Yardbirds estis [[Jimmy Page]], kiu poste formis ''The New Yardbirds'' kio rapide iĝis [[Led Zeppelin]]. Multaj el la kantoj de iliaj unuaj tri albumoj, kaj foje poste en iliaj karieroj, estis etendaĵoj de tradiciaj bluskantoj.<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> En Usono, en blusa rok-muziko estis pionira en la komencaj 1960-aj jaroj gitaristo Lonnie Mack,<ref>P. Prown, H.P. Newquist kaj J.F. Eiche, ''Legends of Rock Guitar: the Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 1997), {{ISBN|0-7935-4042-9}}, p. 25.</ref> sed la ĝenro ekenmodiĝis en la mezo de 1960-aj jaroj dum muzikistoj disvolvis sonstilon similan al la brit-blusaj muzikistoj. Ŝlosilaj muzikistoj estis [[Paul Butterfield]] (kies bando ludis kiel la Bluesbreakers de Mayall en Britio kiel startpunkto por multaj sukcesaj muzikistoj), [[Canned Heat]], la dekomenca [[Jefferson Airplane]], [[Janis Joplin]], [[Johnny Winter]], [[the J. Geils Band]] kaj [[Jimi Hendrix]] kun sia "power" trioj, [[the Jimi Hendrix Experience]] (kio inkludis du britajn membrojn, kaj estis fondita en Britio), kaj la gupo por la koncertalbumo "Band of Gypsys", kies gitaro virtuoza kaj spektakleco estis inter la plej imitataj el la jardeko.<ref name="Bogdanov2003BluesRock" /> Blusrokaj bandoj el sudaj ŝtatoj, kiel the [[Allman Brothers Band]], [[Lynyrd Skynyrd]], kaj [[ZZ Top]], aligis [[kontreo|kontreajn]] elementojn en sia stilo por produkti la distingitan ĝenron nome "Suda rok-muziko".<ref name=Bogdanov2002SouthernRock>R. Unterberger, "Southern Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1332–33.</ref> Fruaj blus-rokaj bandoj ofte imitis ĵazon, ludante longajn, improvizaĵojn, kio poste estos grava elemento de progresema rok-muziko. El ĉirkaŭ 1967 bandoj kiel Cream kaj the Jimi Hendrix Experience estis translokiĝintaj el pure blus-baza muziko en [[Psikedelo|psikedelan muzikon]].<ref name="amg" /> Ĉirkaŭ la 1970a- jaroj, blus-roko iĝis pli peza "heavy" kaj pli "riff"-bazita, ekzempligirta per la verkaro de Led Zeppelin kaj [[Deep Purple]], kaj la linioj inter blus-roko kaj [[ŝtonroko]] "estis apenaŭ videbla",<ref name="amg" /> dum bandoj elregistris rok-stilajn albumojn.<ref name="amg">{{Citation|title=Blues-rock |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wR7EB7K0?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d50 |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> La ĝenro estis pluigita en la 1970-aj jaroj fare de figuroj kiel George Thorogood kaj Pat Travers,<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> sed, precize en la Britia sceno (escepte eble pro la alveno de grupoj kiel [[Status Quo (bando)|Status Quo]] kaj Foghat kiuj translokiĝis al formo de alta energio kaj ripetema "boogie rock"), bandoj fokusiĝis al [[Metalroko|metalroka]] plinovigo, kaj blus-roko ekdisiĝis el ĉeftendenco.<ref>P. Prown, H.P. Newquist kaj J.F. Eiche, ''Legends of Rock Guitar: the Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 1997), {{ISBN|0-7935-4042-9}}, p. 113.</ref> ==== Popol-roka muziko ==== [[Dosiero:Joan Baez Bob Dylan.jpg|eta|maldekstre|alt=A black and white photograph of Joan Baez and Bob Dylan singing while Dylan plays guitar|[[Joan Baez]] kaj [[Bob Dylan]] en 1963.]] Ĉirkaŭ la 1960-aj jaroj, la scenejo kiu estis disvolviĝinta el la revivigo de usona popolmuziko, estis kreskiĝinta ĝis grava movado, uzanta tradician muzikon kaj novajn komponaĵojn en tradicia stilo, kutime per akustikaj instrumentoj.<ref name=Mitchell2007p95>{{Citaĵo el libro|titolo=The North American Folk Music Revival: Nation and Identity in the United States and Canada, 1945–1980|url=https://archive.org/details/northamericanfol0000mitc|familia nomo=Mitchell|persona nomo=Gillian|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-5756-9|paĝo=[https://archive.org/details/northamericanfol0000mitc/page/95 95]}}</ref> En Usono la ĝenro estis pionirigita de figuroj kiel [[Woody Guthrie]] kaj [[Pete Seeger]] kaj ofte identigita kun progresema popolmuziko aŭ kun la [[Laborista movado|laborista tendaro]].<ref name=Mitchell2007p95/> Komence de la 1960-aj jaroj figuroj kiel [[Joan Baez]] kaj [[Bob Dylan]] venis al pinto en tiu movado kiel kantist-kantoverkistoj.<ref>{{harvnb|Mitchell|2007|p=72}}</ref> Dylan ekatingis ĉeftendencajn publikojn per sukcesaĵoj kiel "[[Blowin' in the Wind]]" (1963) kaj "Masters of War" (1963), kio rezultis en "[[Protesta kanto|protestaj kantoj]]" por pli ampleksa publiko,<ref>J.E. Perone, ''Music of the Counterculture Era American History Through Music'' (Westwood, CT: Greenwood, 2004), {{ISBN|0-313-32689-4}}, p. 37.</ref> sed, kvankam dekomence influis unu la alian, rok-popola muziko restis dumlonge apartaj ĝenroj, ofte kun reciproke ekskluzivaj publikoj.<ref name=Bogdanov2002FolkRock>R. Unterberger, "Folk Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1308–09.</ref> Fruaj klopodoj kombini elementojn de popola kaj roka muziko estis la kanto de the Animals "[[House of the Rising Sun]]" (La domo de la sunleviĝo, 1964), kiu estis la unua komerce sukcesa popolkanto kiu estis registrita uzante rokenrolan instrumentaron<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mods, Rockers, and the Music of the British Invasion|url=https://archive.org/details/modsrockersmusic0000pero|familia nomo=Perone|persona nomo=James E.|jaro=2009|loko=Westport, CT|eldoninto=Praeger Publishers|ISBN=978-0-275-99860-8|paĝo=[https://archive.org/details/modsrockersmusic0000pero/page/128 128]}}</ref> kaj la kanto de the Beatles "I'm a Loser" (Mi estas perdanto, 1964), eble la unua kanto de Beatles kiu estis influita rekte de Dylan.<ref>{{Citation|last=R. Unterberger |title=The Beatles: I'm a Loser |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wRzkNyBp?url=http://www.allmusic.com/song/t462339 |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Kutime oni supozas, ke la popol-roka movado eliris el la registraĵo fare de [[the Byrds]] de la kanto de Dylan nome "[[Mr. Tambourine Man]]" kiu pintis en la sukcesolistoj en 1965.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Kun membroj kiuj estis estintaj parto de la popol-muzika etoso bazita ĉe kafejo en [[Los-Anĝeleso]], the Byrds adoptis rok-instrumentaron, kiel drumoj kaj 12-kordaj gitaroj Rickenbacker, kiuj iĝis ĉefaj elementoj en la sonstilo de tiu ĝenro.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Pli poste tiun jaron Dylan adoptis elektrajn instrumentojn, multe por kolero ĉe multaj puristoj de popolmuziko, kaj lia kanto "[[Like a Rolling Stone]]" iĝis usona listopinta unuopaĵo.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Laŭ Ritchie Unterberger, Dylan (eĉ antaŭ sia adoptado de elektraj instrumentoj) influis rok-muzikistojn kiel the Beatles, montrante "al la rok-generacio ĝenerale ke albumo povas esti grava sendependa manifesto sen sukcesaj unuopaĵoj", kiel ĉe ''[[The Freewheelin' Bob Dylan]]'' (1963).<ref name="RU">{{Cite web|last=Unterberger|first=Richie|date=31a de Decembro 2018|url=http://www.richieunterberger.com/wordpress/2018/|title=2018|website=Folkrocks|access-date=3a de Junio 2021}}</ref> Popol-roka muziko partikulare aperis en Kalifornio, kie kondukis gravajn grupojn kiel [[the Mamas & the Papas]] kaj [[Crosby, Stills, and Nash]] ŝanĝiĝi al elektra instrumentaro, kaj en Novjorko, kie ĝi rezultis en bando kiel the Lovin' Spoonful kaj [[Simon and Garfunkel]], pere de la akustika kanto de tiuj lastaj nome "[[The Sounds of Silence]]" (La silentsonoj, 1965) kiu estis remiksita pere de rok-instrumentoj kaj estis la unua de multaj sukcesaĵoj.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Tiuj grupoj rekte influis britajn muzikistojn kiel Donovan kaj [[Fairport Convention]].<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> En 1969 Fairport Convention abandonis sian miksaĵon de usonaj reludversioj kaj Dylan-influitaj kantoj por ludadi tradician anglan popol-muzikon per elektraj instrumentoj.<ref>M. Brocken, ''The British Folk Revival 1944–2002'' (Ashgate, Aldershot, 2003), {{ISBN|0-7546-3282-2}}, p. 97.</ref> ==== Psikedela rokmuziko ==== {{Ĉefartikolo|Psikedela rokmuziko}} [[Dosiero:Woodstock redmond stage.JPG|eta|[[Woodstock-festivalo]] de 1969.]] [[Psikedela rokmuziko]] estas variaĵo de rokmuziko. Ĝi ekestis en 1965 en [[Britujo]] kaj [[Usono]], fariĝis grava ero de [[populara kulturo]] kaj daŭris ĝis pli malpli 1969. Sed ankaŭ multaj artistoj de la 1970-aj jaroj ekkaptis ĉin tiun eksperimentan [[popularmuziko]]. Ĝis nun tutmonde ekzistas bandoj de psikedela rokmuziko. Esenca komunaĵo de la muzikistoj estis la uzado de nekutimaj kaj novspecaj sonoj same kiel la eksperimentema traktado de kantostrukturoj, kiuj antaŭe en popularmuziko estis pli simplaj. La psikedela vivostilo, kiu elturniĝis ĉirkaŭ halucinigaj drogoj, estis jam disvolviĝinta ĉe [[San Francisco]] kaj precize fare de elstaraj produktistoj kiel [[Big Brother and the Holding Company]], [[the Grateful Dead]] kaj [[Jefferson Airplane]].<ref name=Bogdanov2002Psych/>{{sfn|Gilliland|1969|loc=shows 41–42}} La ĉefa gitaristo de [[Jimi Hendrix Experience]] nome [[Jimi Hendrix]] mem etendis distorditajn improvizaĵojn kio iĝis ŝlosila trajto de psikedelo.<ref name=Bogdanov2002Psych/> Psikedela roko atingis sian pinton en la lastaj jaroj de la jardeko. En 1967 the Beatles publikigis sian definitivan psikedelan manifestaĵon en la albumo ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', inklude la polemikan kanton "[[Lucy in the Sky with Diamonds]]", the Rolling Stones reagis poste tiun jaron per ''Their Satanic Majesties Request'',<ref name=Bogdanov2002Psych/> kaj [[Pink Floyd]] debutis per ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]''. Ŝlosilaj registraĵoj estis la albumoj ''[[Surrealistic Pillow]]'' de Jefferson Airplane kaj ''Strange Days'' de [[the Doors]].<ref>J.E. Perone, ''Music of the Counterculture Era American History Through Music'' (Westwood, CT: Greenwood, 2004), {{ISBN|0-313-32689-4}}, p. 24.</ref> Tiuj tendencoj pintis en la [[Woodstock-festivalo]] de 1969, kie okazis ludadoj de la plej gravaj psikedelaj artistoj.<ref name=Bogdanov2002Psych>R. Unterberger, "Psychedelic Rock", en Bogdanov et al., 2002, pp. 1322–23.</ref> ==== Progresiva roko ==== {{Ĉefartikolo|Progresiva roko|Eksperimenta rok-muziko}} Progresiva roko, sprimo uzata interŝanĝebla kun [[arta roko]], moviĝis trans establitaj muzikaj formuloj pere de eksperimentado pere de diversaj instrumentoj, kantotipoj kaj formoj.<ref name=Bogdanov2002Prog>R. Unterberger, "Progressive Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1330–31.</ref> El la mezo de la 1960-aj jaroj the Left Banke, the Beatles, the Rolling Stones kaj the Beach Boys, pioniris la inkludon de sekcioj de [[klaviceno]]j, [[blovinstrumento]]j, kaj [[kordinstrumento]]j en siaj registraĵoj por produkti formon de Baroka roko kiu povas esti aŭdita en unuopaĵoj kiel plej fama de [[Procol Harum]] nome "[[A Whiter Shade of Pale]]" (1967), kun sia [[Bach]]-inspirita enkonduko.<ref name=Harrington2003>J.S. Harrington, ''Sonic Cool: the Life & Death of Rock 'n' Roll'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 2003), {{ISBN|0-634-02861-8}}, p. 191.</ref> [[The Moody Blues]] uzis tutan orkestron por sia albumo ''[[Days of Future Passed]]'' (1967) kaj poste kreis orkestrajn sonojn per sinteziloj.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Klasika orkestrado, klavaroj, kaj sinteziloj estis ofta aldono al la establita rok-formato de gitaroj, basoj, kaj drumoj en posta progresiva roko.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, pp. 34–35.</ref> [[Dosiero:Yes concert.jpg|eta|altdekstre=1.15|maldekstre|alt=A color photograph of members of the band Yes on stage|Progresivroka bando [[Yes (bando)|Yes]] koncerte en [[Indianapolis]] en 1977.]] Instrumentaraj pecoj estis oftaj, dum kantoj kun vortumado estis foje konceptohavaj, abstraktaj, aŭ bazitaj en fantaszio kaj scienc-fikcio.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, p. 64.</ref> La debuta albumo de [[King Crimson]] de 1969 nome ''[[In the Court of the Crimson King]]'', kiu miksis energian gitaron kaj [[melotrono]]n, kun [[ĵazo]] kaj [[orkestro|simfonia muziko]], estas ofte konsiderata kiel la ŝlosila registraĵo en progresiva roko, helpante la disvastigitan adoptadon de la ĝenro komence de la 1970-aj jaroj inter ekzistantaj blus-rokaj kaj psikedelaj bandoj, same kiel ĉe ĵus formitaj grupoj.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Rilate al la muzika etoso de [[Canterbury]] ŝanĝiĝis Soft Machine el psikedelo, tra ĵazz-influoj, al pli ekspansiema dura roko, kiel ĉe [[Caravan (bando)|Caravan]], Hatfield and the North, Gong kaj National Health.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, p. 129.</ref> Pli granda komerca sukceso estis atingita de Pink Floyd, kiu same ŝanĝiĝis el psikedelo post la foriro de [[Syd Barrett]] en 1968, pere de ''[[The Dark Side of the Moon]]'' (1973), konsiderata majstroverko de la ĝenro, kiu iĝis unu el la plej vendataj albumoj el ĉiuj tempoj.<ref>R. Reising, ''Speak to Me: The Legacy of Pink Floyd's The Dark Side of the Moon'' (Aldershot: Ashgate, 2005), {{ISBN|0-7546-4019-1}}.</ref> Estis emfazo al instrumenta virtuozeco, kun [[Yes (bando)|Yes]] montrante la lertecon kaj de gitaristo Steve Howe kaj de la klavaristo [[Rick Wakeman]], dum [[Emerson, Lake & Palmer]] estis supergrupo kiu produktis kelkajn el la plej teknike postulemaj verkoj de la ĝenro.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Kaj [[Jethro Tull]] kaj [[Genesis (bando)|Genesis]] sekvis tre diferencajn, sed distingitajn anglajn muziktendencojn.<ref name="Brocken2003">M. Brocken, ''The British Folk Revival, 1944–2002'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3282-2}}, p. 96.</ref> [[Renaissance (bando)|Renaissance]], formita en 1969 fare de eks-Yardbirds-anoj Jim McCarty kaj Keith Relf, evoluis al alt-koncepta bando kun la tro-oktava voĉo de Annie Haslam.<ref>{{Citation|last=B. Eder |title=Renaissance |work=Allmusic |url=|archive-url=https://www.webcitation.org/5wS0Jf18p?url=http://www.allmusic.com/artist/renaissance-p5251/biography |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Plej granda parto de britaj bandoj dependis de relative malgranda kultosekvantaro, sed kelkaj kiel Pink Floyd, Genesis, kaj Jethro Tull, sukcesis produkti listopintajn unuopaĵojn hejmlande kaj elrompi al la usona merkato.<ref>K. Holm-Hudson, ''Progressive Rock Reconsidered'' (London: Taylor & Francis, 2002), {{ISBN|0-8153-3715-9}}, p. 9.</ref> La usona tipo de progresiva roko variis el la eklektikisma kaj plinovigemaj [[Frank Zappa]], [[Captain Beefheart]] kaj [[Blood, Sweat & Tears]],<ref>N.E. Tawa, ''Supremely American: Popular Song in the 20th Century: Styles and Singers and What They Said About America'' (Lanham, MA: Scarecrow Press, 2005), {{ISBN|0-8108-5295-0}}, pp. 249–50.</ref> al pli pop-roke orientitaj bandoj kiel [[Boston (muzika grupo)|Boston]], Foreigner, Kansas, Journey kaj Styx.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Tiuj, krom britaj bandoj [[Supertramp]] kaj [[Electric Light Orchestra|ELO]], ĉiuj montris progresiv-rokan influon kvankam ili rangiĝis inter la plej komerce sukcesaj muzikistoj de la 1970-aj jaroj. La instrumenta tipo de tiu subĝenro rezultis en albumoj kiel tiu plej fama de [[Mike Oldfield]] nome ''[[Tubular Bells (albumo)|Tubular Bells]]'' (1973), la unua disko, kaj tutmonda sukceso, de la marko [[Virgin Records]], kiu iĝis ĉefa varmarko de la ĝenro.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Instrumenta rok-muziko estis aparte grava en tuta Eŭropo, ebligante bandojn kiel [[Kraftwerk]], [[Tangerine Dream]], [[Can (bando)|Can]], kaj [[Faust (bando)|Faust]] ĉirkaŭiri la lingvan barieron.<ref>P. Bussy, ''Kraftwerk: Man, Machine and Music'' (London: SAF, 3rd end., 2004), {{ISBN|0-946719-70-5}}, pp. 15–17.</ref> Ilia sintezila "[[krautrock]]", kun la laboro de [[Brian Eno]] (dum ioma tempo klavaristo ĉe [[Roxy Music]]), estos grava influo en posta [[elektronika roko]].<ref name=Bogdanov2002Prog/> Je la alveno de punk-roko kaj teknologiaj ŝanĝoj fine de la 1970-aj jaroj, progresiva roko estis iom post iom marĝenigita kiel tro pretendema kaj troiga.<ref>K. Holm-Hudson, ''Progressive Rock Reconsidered'' (London: Taylor & Francis, 2002), {{ISBN|0-8153-3715-9}}, p. 92.</ref><ref>{{Citation|first=Brian L. |last=Knight |title=Rock in the Name of Progress (Part VI -"Thelonius Punk") |journal=The Vermont Review |url=http://members.tripod.com/vermontreview/essays/progressif6.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104234/http://vermontreview.tripod.com/essays/progressif6.htm |archive-date=17a de Julio 2011 |url-status=dead}}</ref> Multaj bandoj finis siajn karierojn, sed kelkaj, kiel Genesis, ELP, Yes, kaj Pink Floyd, regule atingis sukcesojn inter la dek pintaj albumoj kaj faris sukcesajn akompanajn tutmondajn turneojn.<ref name="G. Thompson; 2007; 134">Thompson, Graham (2007). ''American Culture in the 1980s''. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press. p. 134. ISBN 978-0-7486-1910-8.</ref> Kelkaj bandoj kiuj aperis en la sekvo de punko, kiel [[Siouxsie and the Banshees]], [[Ultravox]], kaj [[Simple Minds]], montris la influon de progresiva roko, same kiel la pli ofte rekonatajn punk-influojn.<ref name="ClassicRock">T. Udo, "Did Punk kill prog?", ''Classic Rock Magazine'', vol. 97, Septembro 2006.</ref> === Komence de la 1990–aj ĝis fino de la 2000-aj jaroj === ==== Punko ==== {{Ĉefartikolo|Punko}} [[Dosiero:Sex Pistols in Paradiso - Johnny Rotten & Steve Jones.jpg|eta|desktre|280ra|Johnny Rotten kaj Steve Jones el [[Sex Pistols]].]] '''Punko''' aŭ '''punk-roko''' estas kontraŭ-establa ĝenro de rok-muziko kiu komencis ekzisti proksimume en [[1976]], kvankam preskaŭ prapunkaj stiloj povas esti trovebla antaŭe. La ĝenro devenas el [[Usono]], [[Britio]], kaj [[Aŭstralio]]. Laŭdire, [[Eŭropo]] estas la lulilo de la punko, kiu poste tutmondiĝis. Estas tre diversaj tendencoj ene de la ĝenro, inter kiuj menciindas jenaj: [[Postpunko]] ({{lang-en|Post-Punk}}) estas nomo por muzika stilo, kiu eliris precipe kaj unue en Britujo fine de la 1970-aj kaj komence de la [[1980-aj jaroj]] el la punko. [[Folklorpunko]] ({{lang-en|folk punk}}) nomiĝas la intermikso de stilelementoj kaj eroj de punko kun elementoj de folklora muziko kaj respektive aŭ de folklora rokmuziko. [[Anarkia punko]] (aŭ anarkiisma punko) estas punkroko, kiu antaŭenigas [[anarkiismo]]n. La termino "anarkia punko" foje estas aplikata ekskluzive al bandoj, kiuj estis parto de la originala anarki-punkisma movado en Britio fine de la 1970-aj jaroj kaj fruaj 1980-aj. Kelkaj uzas la esprimon pli larĝe por ajna punkmuziko kun anarkiisma kantovortuma enhavo, kiu eble aperas en krusto-punk, hardkora punko, folklorpunko, kaj aliaj stiloj. [[Pra-punko]] estas la rokmuziko interpretita de garaĝaj bandoj de la [[1960-aj jaroj]] ĝis meze de 1970-aj, kiuj antaŭvidis la punkrokan movadon. ==== Metalroko ==== {{Ĉefartikolo|Metalroko}} [[Dosiero:KISS in concert Boston 2004.jpg|eta|maldekstra|Usona grupo [[Kiss]] estas fama ankaŭ pro sia ŝminkado.]] '''Metalroko''' aŭ '''metalo'''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.vinilkosmo.com/?newsletter=27&lge=e | titolo = Informletero de Vinilkosmo n-ro 27 | alirdato = 2012-07-15 | lasta = | unua = | dato = | jaro = 2010 | monato = 3 | eldonisto = Vinilkosmo}}</ref> ({{LingvoKunNomo|en|-|''heavy metal''}}) estas rokmuzika ĝenro, kiu naskiĝis en la [[1960-aj jaroj]]. Ĝi estas rekta ido de la [[ŝtonroko]], sed male al tiu ĉi, metalroko provas liberiĝi de siaj [[Bluso|blusaj]] influoj. De [[1967]] ĝis [[1974]], oni aŭdis la komencojn de metalroko, sed ekde la mezo de la [[1970-aj jaroj]], tiu ĉefa muzika ĝenro diseriĝis en kvantojn da subĝenroj kiel [[industria metalroko]], [[mortmetalo]], damna metalroko, rapida metalroko, [[simfonia metalroko]], nova metalroko, [[draŝa metalroko]], [[nigra metalroko]], [[progresiva metalroko]], ktp... == Specoj de roko == <center>[[Alternativa rokmuziko|Alternativa]] <small>([[Red Hot Chili Peppers]])</small> - [[Arta roko]] <small>([[King Crimson]])</small> - ''[[Biker metal]]'' - [[Blusroko]] <small>([[The White Stripes]])</small> - [[Emoo (muziko)|Emoo]] <small>([[Embrace]])</small> - [[Damna metalroko]] <small>([[Black Sabbath]])</small> - [[Draŝa metalroko]] - [[Folklora muziko|Folko]] <small>([[Bob Dylan]])</small> - [[Folklorpunko]] <small>([[Against Me!]])</small> - [[Garaĝa roko|Garaĝo]] <small>([[The Strokes]])</small> - [[Glama rock|Glamo]] <small>([[Slade]])</small> - [[Gotika muziko]] <small>([[The Cure]])</small> - [[Grunĝo]] <small>([[Nirvana]])</small> - [[Industria muziko|Industrio]] <small>([[Einsturzende Neubauten]])</small> - [[Ĵazroko]] <small>([[Miles Davis]])</small> - [[Kontreroko]] <small>([[The Eagles]])</small> - [[Kristana roko]] -[[Matematika roko]] ([[Slint]]) - [[Metalroko]]<small> ([[Iron Maiden]])</small> - [[Malaltfidelo]] <small>([[Beck Hansen|Beck]])</small> - [[Mortmetalo]] <small>([[Death]])</small> - [[Ne ondo]] <small>([[Sonic Youth]])</small> - [[Nigra metalroko]] <small>([[Bathory]] )</small> - [[Nua metalroko]] <small>([[KoRn]])</small> - [[Novondo]] <small>([[Depeche Mode]])</small> - [[Popmuziko]] <small>([[Michael Jackson]])</small> - [[Postpunko]] - [[Postroko]] <small>([[Talk Talk]])</small> - [[Potenca metalroko]] <small>([[Dragonforce]])</small> - [[Potenca popmuziko]] <small>([[Weezer]])</small> - [[Progresiva roko]] <small>([[Genesis]])</small> - [[Progresiva metalroko]] <small>([[Dream Theater]])</small> - [[Psikedela roko]] <small>([[Pink Floyd]])</small> - [[Punko]] <small>([[The Sex Pistols]])</small>- [[Punkroko]] <small>([[The Offspring]])</small> - [[Rapida metalroko]] <small>([[Metallica]])</small> - [[Rokabilo]] <small>([[Eddie Cochran]])</small> - [[Draŝa metalroko]] <small>([[Slayer]])</small> - [[Sendependa roko]] - [[Simfonia metalroko]] <small>([[Nightwish]])</small> - [[Ŝtonroko]] <small>([[AC/DC]])</small> - [[Sudroko]] <small>([[ZZ Top]])</small> - [[Surfmuziko]] <small>([[Dick Dale]])</small> </center> == Grupoj kaj unuopulaj artistoj == [[Dosiero:Rolling Stones.jpg |eta|dekstre|250ra|The Rolling Stones en 1963.]] [[Dosiero:ACDC-Hughes-long ago.jpg|eta|dekstre|250ra|AC/DC dum koncerto kun kantisto Bon Scott.]] {{Div col|cols = 3}} * [[...And You Will Know Us by the Trail of Dead]],<br />usona * [[AC/DC]], aŭstrala * [[Aerosmith]], usona * [[Akvarium]], rusa * [[Altaria]], finna * [[Arcade Fire]], kanada * [[Aviador Dro]], hispana, elektronika muziko * [[Bad Religion]], usona punko * [[Beatles]], angla * [[Belle & Sebastian]], skota * [[Ben Gibbard]] * [[Black Flag]], usona [[Hardcore punko|''hardcore''-punko]] * [[Black Sabbath]], angla * [[Bon Jovi]] * [[Budka Suflera]], pola * [[Chuck Berry]], usona * [[The Clash|Clash]], angla punko * [[Joe Cocker]] * [[Cocteau Twins]] * [[Colin Meloy]] * [[The Corrs]], irlanda * [[The Cranberries]], irlanda * [[Creedence Clearwater Revival]] * [[Crosby, Stills, Nash & Young]] * [[Dead Kennedys]], usona ''hardcore''-punko * [[DEATH|Death]] * [[The Decemberists|Decembrists]] * [[Deep Purple]], angla * [[Depeche Mode]] * [[Dire Straits]] * [[Dream Theater]], usona metalroko * [[Edda (rokgrupo)]], hungara * [[Engenheiros do Hawaii]], brazila * [[Erasure]] * [[Exploited]], angla ''hardcore''-punko * [[Fall Out Boy]] * [[Graĵdanskaja Oborona]], rusa psikedela punko * [[Green Day]], usona pop-punko * [[Helloween]], germana metalroko * [[Indochine]], franca * [[Iron Maiden]], angla metalroko * [[Jimi Hendrix]], usona * [[Judas Priest]], angla metalroko * [[Kino (rokgrupo)]], rusa rok-grupo * [[Led Zeppelin]], angla * [[Legião Urbana]], brazila * [[Locomotiv GT]], hungara * [[Madonna]] * [[Marilyn Manson]], usona rok-grupo * [[Megadeth]], usona metalroko * [[Metallica]], metalroko * [[Misfits]], usona ''hardcore''-punko * [[Mötley Crüe]], usona glammetalo * [[Motörhead]], angla * [[Mr Floppy]], aŭstralia * [[Los Muertos de Cristo]], hispana punko * [[Negu gorriak]], eŭska * [[Neutral Milk Hotel]], usona * [[Nina Hagen]], germana * [[Nirvana (muzikgrupo)|Nirvana]], usona * [[The Offspring|Offspring]], pop-punko * [[Omega]], hungara * [[Roy Orbison]], usona * [[Pegazus]], aŭstrala (metalroko) * [[Pink Floyd]], angla * [[The Police]] * [[La Polla Records]], hispana punk-bando * [[Queen]], angla * [[R.E.M. (muzikgrupo)|R.E.M.]], usona * [[Radio Futura]], hispana, pop-muziko * [[Radiohead]], angla * [[The Ramones|Ramones]], usona punko * [[Red Hot Chili Peppers]] * [[The Rolling Stones|Rolling]], brita * [[Rush]], kanada * [[Santana]] * [[Scorpions]], germana * [[Sepultura]], brazila (metalroko) * [[Sex Pistols]], angla punko * [[Ravi Shankar]], barata instrumentisto * [[Sons of Butcher]], kanada * [[The Shiva Furnace|Shiva Furnace]] * [[Slayer]], usona metalroko * [[Synergia]], israela * [[T. Rex]], glamroko * [[The Who]], angla * [[Thin Lizzy]], irlanda * [[U2]], irlanda * [[Van Halen]], usona * [[The Velvet Underground|Velvet Underground]] * [[X-japan]] * [[ZZ Top]], usona {{Div col end}} == Esperantaj rokgrupoj == [[Dosiero:Martin Wiese - Arkones 2009.jpg|eta|dekstre|250ra|Martin Wiese, [[ĉefkantisto]] kaj gitaristo de [[Persone]] en [[Arkones]] 2009]] * [[Dolĉamar]] * [[Jomo]] * [[Kore]] * [[Krio de Morto]] * [[La Kuracistoj]] * [[Merlin]] * [[Persone]] * [[La Porkoj]] * [[Supernova]] * [[Team']] === Vidu ankaŭ === * [[EUROKKA]] * [[Rok-gazet']] * [[Vinilkosmo]] * [[Kultura Esperanto-Festivalo]] * [[Kultura Arta Festivalo de Esperanto]] * [[Arkones]] == Festivaloj == [[Dosiero:Woodstock redmond hair.JPG|eta|dekstra|300ra|Du [[hipioj]] dum la [[Woodstock-festivalo]].]] * [[Rock in Rio]] * [[Woodstock-festivalo]] * [[Roskilde-festivalo]] * [[Live Aid]] * [[Live Earth]] {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Jimi Hendrix 1967.png|[[Jimi Hendrix]]. The Who at Charlotte, NC (1971).jpg|[[The Who]] ĉe Coliseum, Charlotte, [[Norda Karolino]], 20a de Novembro 1971.<ref>Neill & Kent 2009, p. 294.</ref> Cream on Fanclub 1968 (2).png|[[Cream]] ludante por la nederlanda televido en 1968. Fleetwood Mac Billboard 1977.jpg|[[Fleetwood Mac]] en 1977. Jefferson Airplane early 1966.jpg|[[Jefferson Airplane]] komence de 1966. El maldekstro: Anderson, Casady, Balin, Spence, Kantner kaj Kaukonen. Pink Floyd, 1971.jpg|La anoj de [[Pink Floyd]] en 1971. Ĉi-tiu foto ĉeestas en la jaketo de la albumo [[Meddle]].<br />De maldekstre: [[Roger Waters|Waters]], [[Nick Mason|Mason]], [[David Gilmour|Gilmour]], [[Richard Wright|Wright]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En angla === * Bogdanov, V.; Woodstra, C.; Erlewine, S. T., eld. (2002). ''All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul'' (3a eld.). Milwaukee, WI: Backbeat Books. ISBN 0-87930-653-X. * Christgau, Robert (1992). [http://www.robertchristgau.com/xg/music/ten-det.php "B.E.: A Dozen Moments in the Prehistory of Rock and Roll".] Details. * Gilliland, John (1969). [https://digital.library.unt.edu/search/?fq=str_title_serial%3A%22The+Pop+Chronicles+%28John+Gilliland+Collection%29%22&sort=date_a&start=54 "Crammer: A lively cram course on the history of rock and some other things"] (audio). Pop Chronicles. [[University of North Texas|University of North Texas Libraries]]. * Robinson, Richard. ''Pop, Rock, and Soul''. New York: Pyramid Books, 1972. {{ISBN|0-0515-2660-3}}. * {{cite book |editor1-first=J. |editor1-last=Shepherd |title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World: Volume II: Performance and Production |location=New York |publisher=Continuum |year=2003 |isbn=0-8264-6322-3 }} * Szatmary, David P. ''Rockin' in Time: a Social History of Rock-and-Roll''. Third ed. Upper Saddle River NJ: Prentice-Hall, 1996. xvi, 320 p., ill., mostly with b&w photos. {{ISBN|0-13-440678-8}}. === En germana === * Matthias S. Fifka: Rockmusik in den 50er und 60er Jahren. Von der jugendlichen Rebellion zum Protest einer Generation. Nomos, Baden-Baden 2007, ISBN 978-3-8329-2522-2. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Europa, Bd. 1., Fischer Tb., Frankfurt Juli 2005, ISBN 3-596-16428-1. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Europa, Bd. 2., Fischer Tb., Frankfurt Juli 2005, ISBN 3-596-16429-X. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Amerika, Afrika, Asien, Australien, Fischer Tb, Frankfurt Oktober 2003, ISBN 3-596-15869-9. * Tibor Kneif: Sachlexikon Rockmusik. Instrumente, Stile, Techniken, Industrie und Geschichte, Reinbek b. Hamburg: Rowohlt, überarbeitete und erweiterte Ausgabe 1980, ISBN 3-499-16223-7 (Lexikon und Beispielsammlung aus Rock ’n’ Roll, Rhythm & Blues, Jazzrock, Funk Metal, Country-Rock, Folk-Rock, Bluesrock, Hard Rock, Punk, New Wave sowie ein Register). * Tibor Kneif: Rockmusik. Ein Handbuch zum kritischen Verständnis. Mit einem Beitrag von Carl-Ludwig Reichert, Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1982, ISBN 3-499-16279-2 (mit einem Kapitel über die Grundlagen der Rockmusik, z. B. Elemente, Instrumente und stilistische Wurzeln sowie Materialien zu einer Theorie der Rockmusik, ihrer Soziologie, Ästhetik und Geschichte). * Frank Laufenberg, Ingrid Laufenberg: Frank Laufenbergs Hit-Lexikon des Rock und Pop., Ullstein Tb., Oktober 2002, ISBN 3-548-36362-8. * Steffen Siegel: Ein Rockstar kommt selten allein. Das fotografische Bandportrait. In: Ute Eskildsen, Christiane Kuhlmann (Hrsg.): A Star Is Born. Fotografie und Rock seit Elvis Presley, Göttingen 2010, S. 251–256, ISBN 978-3-86930-192-1. * Klaus Staib: Rockmusik und die 68er-Bewegung. Eine historisch-musikwissenschaftliche Analyse. Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2009, ISBN 978-3-8300-4588-5. * Artemy Troitsky: Rock in Russland: Rock und Subkultur in der UdSSR, Hannibal-Verlag, Wien 1989, ISBN 3-85445-046-X. * Christa Zöller: Rockmusik als jugendliche Weltanschauung und Mythologie. Religion und Biographie. Bd. 2. Lit, Münster 2000, ISBN 978-3-8258-4517-9. === En franca === * Philippe Daufouy kaj Jean-Pierre Sarton, Pop music/rock, éditions Champ Libre, 1972 (ISBN 2-85184-202-1) * Nicolas Dupuy, Le Rock pour les Nuls, éditions First, 2009 (ISBN 978-2-7540-0819-8) * Fabien Hein, Le monde du rock. Ethnographie du réel, Bordeaux, IRMA/Éditions Mélanie Seteun, 2006 * Alain Lambert, Musique populaire et contre culture. Deuxième suite sur La loi du Rock de Claude Chastagner (en continuant de relire Rousseau), Musicologie.org, Montreuil 2009 * Daniel Lesueur, L'Héritage du rock'n'roll, 2003 * Florent Mazzoleni, L'Odyssée du Rock, 2004 * Florent Mazzoleni, Les racines du rock, Paris, Hors collection, 2008 (ISBN 978-2-258-07783-6), 160 paĝoj * Francis Métivier, Rock'n philo, Bréal, Paris, 2011 (ISBN 978 2 7495 3027 7), 406 paĝoj * Roger Pouivet, Philosophie du rock. Une ontologie des artefacts et des enregistrements, PUF, Paris, 2010 (ISBN 978-2-13-057364-7), 261 paĝoj * Jean-Marie Seca, 2001, Les Musiciens underground, Paris, PUF. * Nick Tosches, Héros oubliés du rock'n'roll, 2000 * Jean-Paul Bourre, Sexe, sang, et Rock'n roll, Ed. Camion Blanc, 2009 (ISBN 2-35779-022-9) * Volume ! La revue des musiques populaires, Bordeaux, Éditions Mélanie Seteun, 2002 à aujourd'hui. Rete. * Jérôme Alberola (2012), Les belles et les bêtes, Anthologie du rock au féminin, de la soul au metal Camion Blanc === En itala === * R. Bertoncelli, Enciclopedia Rock anni 50; anni 60; anni 70; anni 80; anni 90; 5 vol., Arcana, Milano. * R. Bertoncelli, Storia leggendaria della musica Rock, Giunti, Milano. 2010 * E. Gentile, A. Tonti, Dizionario del Pop Rock, Baldini&Castoldi, Milano. 2001 * F. Guglielmi, C. Rizzi, Grande Enciclopedia Rock, Giunti, Firenze. 2002 * G. Nanni, Rock progressivo inglese, Castelvecchi, Roma. 1998 * L. Signorelli, Heavy Metal I Classici, Giunti, Firenze. 2000 == Vidu ankaŭ == * [[Folkmuziko]] * [[Hipia revolucio]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] * [[Pop-rokmuziko]] * [[Rokenrolo]] * [[Rokopero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{citaĵo el la reto|url=https://bertilow.com/roko/ab.html|titolo=Rokmuzika terminaro|eldoninto=Bertilo|alirdato=2023-05-14|lingvo=eo}} * {{citaĵo el la reto|url=http://artista.ikso.net/eurokka/index.php|titolo=EUROKKA|alirdato=2023-05-14|lingvo=eo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Rock music|revizio=1130043088}} {{Havenda artikolo|Rok-muziko}} {{Leginda|2023|6|5}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rok-muziko| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] euwma5o997om62oswsnhc42krxy05lm 0 3782 9474956 9411701 2026-09-13T20:58:29Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9474956 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Slovakio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Slovensko}} | kategorio = respubliko <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = EU-Slovakia.svg | dosiero_priskribo = Situo de Slovakio enkadre de Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Slovakio.svg | flago_noto = [[Flago de Slovakio|Flago]] | blazono = Coat of Arms of Slovakia.svg | blazono_noto = [[Blazono de Slovakio|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Slovenská republika | moto = | kromnomo = | himno = [[Nad Tatrou sa blýska]] | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = NATO | regiono1 = Eŭropa Unio | regiono2 = Zono de Schengen | regiono3 = Unuiĝintaj Nacioj | regiono4 = [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]] | regiono5 = [[Monda Organizaĵo pri Komerco|MOK]] | regiono6 = [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]] | regiono7 = [[Eŭropa Ekonomia Areo|EEA]] | regiono8 = [[Konsilio de Eŭropo|KE]] | regiono9 = Visegrada grupo | histregiono_faldo = | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Hungara reĝlando | histregiono2 = Slovaka ŝtato | histregiono3 = Ĉeĥoslovakio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Eŭropo | limo = Ĉeĥio | limo1 = Pollando | limo2 = Ukrainio | limo3 = Hungario | limo4 = Aŭstrio | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Regionoj | parto = Regiono Bratislavo | parto1 = Regiono Trnava | parto2 = Regiono Trenčín | parto3 = Regiono Žilina | parto4 = Regiono Prešov | parto5 = Regiono Košice | parto6 = Regiono Banská Bystrica | parto7 = Regiono Nitra | ĉefurbo = Bratislavo | urbo = Banská Bystrica | urbo1 = Trnava | urbo2 = Trenčín | urbo3 = Žilina | urbo4 = Poprad | urbo5 = Prešov | urbo6 = Košice | urbo7 = Nitra | urbo8 = Humenné | urbo9 = Kežmarok | urbo10 = Ružomberok | urbo11 = Martin | urbo12 = Trebišov | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Grandaj urboj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Bratislava burgo | memorindaĵo_noto = burgo | memorindaĵo1 = Altaj Tatroj | memorindaĵo1_noto = montaro | memorindaĵo2 = Trenčianske Teplice | memorindaĵo2_noto = banloka urbo | memorindaĵo3 = [[Beckov (burgo)|Beckov]] | memorindaĵo3_noto = burgo | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = Danubo | rivero1 = Váh | rivero2 = Tiso | rivero3 = Dunajec | rivero4 = [[Poprad (rivero)|Poprad]] | rivero5 = Moravo | rivero6 = Bodrog | rivero7 = Hornád | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = Aŭtostrado | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = Montaroj | montaro_faldo = 1 | montaro = Altaj Tatroj | montaro1 = Malaltaj Tatroj | montaro2 = Granda Fatro | montaro3 = Malgranda Fatro | montaro4 = Slovaka paradizo | montaro5 = Slovaka ercmontaro | montaro6 = Slovaka mezmontaro | montaro7 = Slovaka karsto | montaro8 = Vihorlat | orogenezo = Okcidentaj Karpatoj | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = 300 | ĉefurbo_lat_d = 48 | ĉefurbo_lat_m = 08 | ĉefurbo_lat_s = 38 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 17 | ĉefurbo_long_m = 06 | ĉefurbo_long_s = 35 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = Altaj Tatroj | plej_alta_leviĝo = 2655 | plej_alta = Gerlachovský štít | plej_malalta = Streda nad Bodrogom | plej_malalta_leviĝo = 94 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 49035.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1-a de januaro 1993 | establita_tipo = | gvidantaro = Parlamento de Slovakio | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = Peter Pellegrini | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = | ĉefulo1_tipo = | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mezeŭropa tempo|MET]] ([[UTC+1]]) | horzono_DST = [[Mezeŭropa somera tempo|MEST]] ([[UTC+2]] (marto ĝis oktobro) | areo_kodo = +421 | areo_kodo_tipo = | kodo = 703 SVK SK | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = SK | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = .sk | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Nad Tatrou sa blýska]] | libera_tipo = Nacia himno | libera1 = [[eŭro]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[slovaka lingvo|slovaka]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de la ĉefurbo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Slovakia | retpaĝo = | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Esperanto-movado en Slovakio]] }} '''Slovakio''' aŭ '''Slovakujo''' ({{lang-sk|Slovensko}}), en longa formo '''Slovaka respubliko''' ({{lang-sk|Slovenská republika}}), estas lando en [[Mezeŭropo]]. Ĝi ne havas aliron al maro kaj ĝiaj najbaroj estas [[Ĉeĥio]] ([[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]]), [[Pollando]], [[Ukrainio]], [[Hungario]] kaj [[Aŭstrio]]. Ĝi estas sendependa ekde la {{dato|1|1|1993}}, kiam [[Ĉeĥoslovakio]] disiĝis. Slovakio estas membro de pluraj internaciaj organizoj kiel [[NATO]], [[UNO]] kaj [[Visegrada grupo]]. Ĝi eniris la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en [[2004]] kaj la [[Eŭrozono]]n en [[2009]]. == Nomo == Oficiala nomo de Slovakio havas du formojn: longan - Slovaka respubliko kaj mallongan - Slovakio. == Insignoj == {{ĉefartikolo|Blazono de Slovakio}} == Historio == {{ĉefartikolo|Historio de Slovakio}} == Geografio == * [[Geomorfologia divido de Slovakio]] * [[Altaj Tatroj]] * [[Slovakaj grotoj]] * [[Listo de slovakaj riveroj|Slovakaj riveroj]] === Geografiaj elementoj === La plej malalta punkto estas [[Streda nad Bodrogom]] (94 m super marnivelo), vilaĝo en la suda parto de Orientslovakia ebenejo. La malplej alta punkto estas tiu punkto, kie la rivero [[Bodrog]] elfluas el slovaka teritorio. La teritorio estas trakreskata de veproj kaj malsekejaj arboj. La plej alta vulkana monto de La [[Karpatoj]] estas [[Poľana]] (1458 m) en la regiono [[Slovenské stredohorie]] (Slovaka mezmontejo). Ĝi estas grandega, forte trasulkiĝinta vulkano. La diametro de la vulkano mem estas 6&nbsp;km, tiu de la bazo ĉirkaŭ 18&nbsp;km. La kratero havas formon de valkaldrono profunda proksimume 300 m, finiĝanta per ronda remparo longa 23&nbsp;km. La montaro estas protektata regiono kun areo de 200,79&nbsp;km². La plej granda ebenejo estas [[Podunajská nížina]] (Laŭdanuba ebenejo) – ĉirkaŭ 10 000&nbsp;km². Ĝi estas ampleksa ebena teritorio en la sudokcidento de Slovakio, parto de [[Malgranda danuba valkadrono]]. Pli alta, norda parto estas konsistigata de montregiona surfaco. La plej granda teritorio de blovitaj sabloj estas [[Záhorská nížina]] (Transmontara ebenejo) – longeco 75&nbsp;km, larĝeco 35&nbsp;km. Tio estas ebena teritorio en okcidento de Slovakio trans la montaro Malé Karpaty, tial nomata [[Záhorie]] (Transmontara); ĝi situas en la norda parto de [[Viena valkaldrono]]. Grandaj areoj de sablo blovita fare de okcidentaj ventoj en kvarmontaro. La plej profunda malvastvalo estas [[Zádielska dolina]] (Valo de Zádiel) – profundeco preskaŭ 400 m, longeco preskaŭ 3&nbsp;km, larĝeco de la fundo 10 m. Mallonga kanjona valo kreita de la rivereto Blatnica ("Koteskulo") en kalkŝtonoj de [[Slovaka karsto]]. La flankaj deklivoj formas akrajn transpendajn murojn. Multe da ŝtonegaj formacioj havas diversajn aspektojn kun trafaj nomoj. La valo estas ŝtata rezervejo. La plej grandioza valo estas [[Bielovodská dolina]] (Valo de Blankakvo) – pli ol 10&nbsp;km longa, en la norda flanko de Altaj Tatroj. Ĝia suba parto atingas la teritorion de [[Pollando]]. En la supra parto ĝi disbranĉiĝas je multaj flankaj grandetaj kaj malgrandetaj valoj kun multaj montarlagoj kaj akvofaloj. La plej profunda [[groto]] estas [[Starý hrad]] (Malnova kastelo) – 424 m. Ĝi situas en [[Krakova hoľa]] (Nudmonto de Krak) en la norda parto de [[Malaltaj Tatroj]]. La pli ol 500 m longa groto havas la nomon laŭ karakteriza roka formacio. Oni malkovris ĝin en la jaro 1967 kaj longe ĝi estis konsiderata abismo. La plej granda disfalo kaj etpeciĝo de vulkana materialo [[Kamenné more]] ([[Ŝtona maro]]) – 0,133&nbsp;km², unika natura kreitaĵo ĉe la vilaĝo [[Vyhne]] (Forĝejoj) en la monto Kamenná (Ŝtona), montaro Štiavnické vrchy. La ŝtona maro kreiĝis per disfalo de [[riolito]]j kun influo de malfortaj fluidaj movoj. La plej granda rivero estas [[Danubo]] – longeco 2850&nbsp;km, en Slovakio 172&nbsp;km. Ĝi trafluas 8 ŝtatojn. Ĝi deakvigas preskaŭ la tutan teritorion de Slovakio. La plej kruta rivero estas [[Poprad (rivero)|Poprad]] – alteca diferenco 1567 m. Ĝi fontas en Altaj Tatroj (pli precize, ekestas per kuniĝo de Hincov potok (rivereto) kaj Krupá en Mengusovská dolina (valo)) kaj ĝi enfluas en la riveron Dunajec en la teritorio de Pollando. La plej profunda lago estas Veľké (Granda) [[Hincovo pleso]] (montarlago) – profunda 53 m. Ĝi estas glacia lago en la fino de Mengusovská dolina (valo). Kun areo 0,179&nbsp;km² la plej granda montarlago en la Slovaka parto de Altaj Tatroj. Ununura [[gejsero]] en Slovakio troviĝas ĉe vilaĝo [[Herľany]]. Ĝi sputas la akvon el profundeco de 405 m ĝis alteco de 30–40 m. La intervalo inter du erupcioj estas 32–34 horoj kaj ili daŭras ĉirkaŭ 30 minutojn; dume la gejsero sputas 600 hl da mineralakvo. La temperaturo estas 12–{{GdC|14}}, je la fino de erupcio ĝi altiĝas 22–{{GdC|24}}. La gejsero ekestis kiel arteza puto bortruita en la jaro [[1870]]. La plej longa [[akvofalo]] situas ĉe [[Kmeťov vodopád]] (Akvofalo de Kmeť) – 900 m. Tio troviĝas en la valo Nefcerka en Altaj Tatroj. La altan rokan ŝtupon el Nefcerka ĝis [[Kôprová dolina]] (Aneta valo) travenkas tri akvofaloj dislokitaj en supermara alteco de 1580–1200 m. La plej fortega akvofalo estas ĉe [[Skok]] (Salt'), ĝi estas belega akvofalo en la meza parto de Mlynická dolina (Valo de Mlynica) en Altaj Tatroj. Ĝi ekestas el la rivereto Mlynica elfluiĝinta el la supra parto de la valo. Ĝi travenkas la rokon, obstaklon kiu dig-haltigas malgrandan lagon nomitan Nad Skokom (Super Salt'). [[Lomnický štít]] estas, kun 2 632 metroj, la tria plej alta monto de Slovakio, de Tatroj kaj entute de Karpatoj, kvankam oni kredis ĝin ĝis la 19-a jarcento la plej alta. La pinto Lomnický štít estas la sola en Altaj Tatroj alirebla per [[telfero]]. Danke al ĝi, stelobservejo kaj meteologia stacio estis instalitaj tie. La stacio havas la plej malaltan mezan jaran temperaturon en Slovakio: {{GdC|−3,2}}. === Administra divido === Slovakio estas dividita en [[Regionoj de Slovakio|ok regionojn]], nomitajn laŭ la ĉefurbo: [[Regiono Bratislavo|Bratislava]], [[Regiono Nitra|Nitra]], [[Regiono Trenčín|Trenčín]], [[Regiono Trnava|Trnava]], [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]], [[Regiono Žilina|Žilina]], [[Regiono Košice|Košice]], [[Regiono Prešov|Prešov]]. Ekzistas aldone [[Distriktoj de Slovakio|79 distriktoj]] kaj [[Tradiciaj regionoj de Slovakio|tradiciaj regionoj]]. === Urboj === {{Ĉefartikolo|Listo de urboj de Slovakio}} [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|dekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'' en [[Bratislavo]].]] En Slovakio troviĝas {{formatnum:2891}} [[municipo]]j, el kiuj 138 estas urboj. Nur dek urboj havas pli ol {{formatnum:50000}} loĝantojn. {| class="wikitable" |+ La plej grandaj urboj de Slovakio ! Ordo !! Urbo !! Regiono !! Loĝantaro (2014) |- | 1 || [[Bratislavo]] || [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:419678}} |- | 2 || [[Košice]] || [[Regiono Košice|Košice]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:239464}} |- | 3 || [[Prešov]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:90187}} |- | 4 || [[Žilina]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:81155}} |- | 5 || [[Banská Bystrica]] || [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:79027}} |- | 6 || [[Nitra]] || [[Regiono Nitra|Nitra]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:78033}} |- | 7 || [[Trnava]] || [[Regiono Trnava|Trnava]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:65713}} |- | 8 || [[Martin]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:56053}} |- | 9 || [[Trenčín]] || [[Regiono Trenčín|Trenčín]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:55857}} |- | 10 || [[Poprad]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:52316}} |} == Politiko == La Prezidanto de la Slovaka Respubliko (slovake ''Prezident Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Prezidanto de Slovakio]] estas la prezidanto kaj ŝtatestro de la Slovaka Respubliko. La prezidanto estas la ĉefkomandanto de la Armitaj Fortoj de Slovakio kaj estas konsiderata la ĉefa reprezentanto de Slovakio eksterlande. La prezidanto estas elektita en rektaj elektoj de la popolo por fiksa oficperiodo de kvin jaroj, kaj li povas esti elektita por maksimume du sinsekvaj terminoj (signifante, 10 jaroj). La Ĉefministro de la Slovaka Respubliko (slovake ''Predseda vlády Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Ĉefministro de Slovakio]] estas la registarestro en Slovakio. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika posteno en la lando. Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servis kiel ĉefministroj, nuntempe tenita de Ludwit Odor. == Ekonomio == [[Dosiero:Slovakia_Product_Exports_(2019).svg|eta|proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Slovakio, 2019]] La ekonomio de Slovakio estas unu el la plej sukcesaj en Orient-Centra Eŭropo. Inter 2006 kaj 2008, Slovakio atingis la plej altajn kreskorapidecojn inter la landoj de Eŭropa Unio en [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Orienta Eŭropo]]. En 2006 la kreskorapideco estis 8,9%, kaj en 2007 10,4%. [[Senlaboreco]] falis de pinto de 19,2% en 2001 al malpli ol 8% komence de 2008, dum la mezumo en la EU-landoj estis ĉirkaŭ 10%. La lando venkis la plej multajn malfacilaĵojn alfrontatajn de iu ajn lando, kiu ŝanĝas sian ekonomion de [[planita ekonomio]] al [[merkata ekonomio]] kun malferma merkato. En 2001, la registaro faris grandan progreson en stabiligo de ĉiuj ekonomioj kaj ampleksaj strukturaj reformoj. Plejparto de la politika [[privatigo]] estas preskaŭ finita, kaj la banka sistemo estas preskaŭ tute en privataj manoj (ĉefe en la manoj de eksterlandaj loĝantoj) kaj eksterlandaj investoj daŭre kreskas. La lando havas evoluinta kazina industrio, kiu estas strikte licencita.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Legálne kasína na Slovensku |editero=Reas|url=https://acasino.sk/}}</ref> Ekde la efektivigo de la reformoj, la MEP pokapa laŭ [[aĉetpovo]] (PPP) de Slovakio kreskis ĉiujare, kaj en 2007 ĝi estis pli alta ol 20 mil dolaroj. Slovakio aliĝis al la [[Eŭrozono]] en januaro 2009 kaj anstataŭigis la nacian valuton, la slovakan kornon, kun la [[eŭro]]. La 28-an de majo 2008, la [[kurzo]] estis fiksita je 30,126 [[Slovaka krono|kronoj]] al 1 eŭro. La branĉoj de produktado en Slovakio inkludas [[Agrikultura sektoro|agrikulturan sektoron]] kiu plejparte produktas grajnojn, fruktojn, vinvinberojn, tabakon kaj brutbredadon, porkojn, ŝafon, kokaĵon por buĉado kaj ovojn. Slovaka industrio ĉefe produktas teksaĵojn, piedvestojn, feron, ŝtalon, zinkon kaj plastojn. La lando havas naturajn trezorojn kiel [[natura gaso]], [[nafto]], [[bruna karbo]], [[lignito]], [[fero]] kaj [[ligno]]. Ekde 2006, la ekstera komerco estis karakterizita per importoj kun valoro de 41,84 miliardoj da dolaroj, ĉefe de nafto, [[tergaso]] kaj aliaj [[krudaĵo]]j. Aliflanke Slovakio eksportis varojn kun valoro de 39,64 miliardoj da dolaroj al [[Ĉeĥio]], [[Germanio]], [[Pollando]], [[Aŭstrio]], [[Italio]], [[Britio]] kaj [[Rusio]]. Ekde 1991, internacia [[skiejo]] komencis disvolviĝi ĉirkaŭ la urbo Krumpaki. == Naturo == * [[Naciaj parkoj de Slovakio]] * '''Natura Heredaĵo:''' [[Nacia parko Vysoké Tatry]] == Kulturo == * Nacia Fondaĵo '''[[Matica slovenská]]''' - kun sidejo en urbo [[Martin]] * '''Kultura Heredaĵo materiala:''' [[Banská Štiavnica]], [[Vlkolínec]] - folklora vilaĝo apud [[Ružomberok]]. * '''Kultura Heredaĵo nemateriala:''' [[Fujaro]] kaj fujara muziko - enskribita je la Listo de tutmonda heredaĵo (UNESCO) en [[2005]] == Esperanto en Slovakio == En 1969 slovaka Esperanto-asocio estis (re)fondita. En 1976 ĝi rajtis aliĝi al UEA. Inter plej gravaj esperantaj organizoj estas: * [[SKEF]] * [[SKEJ]] == Ceteraj informoj == * '''Urboj:''' [[Košice]] (214 mil), [[Žilina]] (88 mil), [[Prešov]] (78 mil). * '''Parollingvoj: '''[[Slovaka lingvo|slovaka]], [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], [[cigana lingvo|romaa]], regione [[Hungara lingvo|hungara]]. Sude en Slovakio vivas 550 mil hungaroj (2001). * '''Eksporto:''' feraj rimedoj, kemiaĵoj, naftoproduktoj, armiloj. * '''Pokapa GNP:''' 2.950 $. * '''Historio:''' ** en [[1993]] iama [[Ĉeĥoslovakio]] pace dispartiĝis je 2 sendependaj ŝtatoj - [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]] kaj Slovaka Respubliko ** [[Slovaka ŝtato]] – [[Jozef Tiso]] * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Slovakio]] * [[Eksaj slovakaj vilaĝoj]] (malaperigitaj) * [[Vladimír Němec]] ([[1941]]-[[2004]]), D kaj FD pri Esperantoinstruado kaj komputiko en [[Žilina]] (Slovakio), mortis la [[6-a de majo|6-an de majo]] [[2004]]. La inĝeniero estis komitatano A de [[1988]] ĝis [[1992]] * [[Listo de slovakaj riveroj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinewscat=Slovakio|ReVo=slovaki}} * {{ueavikio|Slovakujo|{{paĝonomo}}}} {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://www.vlada.gov.sk/ Registara retejo] {{PlurajLingvokodoj|sk}} * [https://esperanto.sk/eo/ Pri Slovakio ĉe esperanto.sk] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [http://www.liptovtravel.com/esperanto/ Regiono Liptov] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://esperanto.sk/ Esperanto en Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo|sk}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/slovakio.html Artikoloj pri Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/ Slovakio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia |date=2021-03-19 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Slovakio| ]] [[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1993]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] t9m8qre389wb4jy1fiueie8z3635811 9474957 9474956 2026-09-13T21:01:25Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9474957 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Slovakio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Slovensko}} | kategorio = respubliko <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = EU-Slovakia.svg | dosiero_priskribo = Situo de Slovakio enkadre de Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Slovakio.svg | flago_noto = [[Flago de Slovakio|Flago]] | blazono = Coat of Arms of Slovakia.svg | blazono_noto = [[Blazono de Slovakio|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Slovenská republika | moto = | kromnomo = | himno = [[Nad Tatrou sa blýska]] | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = NATO | regiono1 = Eŭropa Unio | regiono2 = Zono de Schengen | regiono3 = Unuiĝintaj Nacioj | regiono4 = [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]] | regiono5 = [[Monda Organizaĵo pri Komerco|MOK]] | regiono6 = [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]] | regiono7 = [[Eŭropa Ekonomia Areo|EEA]] | regiono8 = [[Konsilio de Eŭropo|KE]] | regiono9 = Visegrada grupo | histregiono_faldo = | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Hungara reĝlando | histregiono2 = Slovaka ŝtato | histregiono3 = Ĉeĥoslovakio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Eŭropo | limo = Ĉeĥio | limo1 = Pollando | limo2 = Ukrainio | limo3 = Hungario | limo4 = Aŭstrio | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Regionoj | parto = Regiono Bratislavo | parto1 = Regiono Trnava | parto2 = Regiono Trenčín | parto3 = Regiono Žilina | parto4 = Regiono Prešov | parto5 = Regiono Košice | parto6 = Regiono Banská Bystrica | parto7 = Regiono Nitra | ĉefurbo = Bratislavo | urbo = Banská Bystrica | urbo1 = Trnava | urbo2 = Trenčín | urbo3 = Žilina | urbo4 = Poprad | urbo5 = Prešov | urbo6 = Košice | urbo7 = Nitra | urbo8 = Humenné | urbo9 = Kežmarok | urbo10 = Ružomberok | urbo11 = Martin | urbo12 = Trebišov | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Grandaj urboj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Bratislava burgo | memorindaĵo_noto = burgo | memorindaĵo1 = Altaj Tatroj | memorindaĵo1_noto = montaro | memorindaĵo2 = Trenčianske Teplice | memorindaĵo2_noto = banloka urbo | memorindaĵo3 = [[Beckov (burgo)|Beckov]] | memorindaĵo3_noto = burgo | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = Danubo | rivero1 = Váh | rivero2 = Tiso | rivero3 = Dunajec | rivero4 = [[Poprad (rivero)|Poprad]] | rivero5 = Moravo | rivero6 = Bodrog | rivero7 = Hornád | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = Aŭtostrado | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = Montaroj | montaro_faldo = 1 | montaro = Altaj Tatroj | montaro1 = Malaltaj Tatroj | montaro2 = Granda Fatro | montaro3 = Malgranda Fatro | montaro4 = Slovaka paradizo | montaro5 = Slovaka ercmontaro | montaro6 = Slovaka mezmontaro | montaro7 = Slovaka karsto | montaro8 = Vihorlat | orogenezo = Okcidentaj Karpatoj | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = 300 | ĉefurbo_lat_d = 48 | ĉefurbo_lat_m = 08 | ĉefurbo_lat_s = 38 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 17 | ĉefurbo_long_m = 06 | ĉefurbo_long_s = 35 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = Altaj Tatroj | plej_alta_leviĝo = 2655 | plej_alta = Gerlachovský štít | plej_malalta = Streda nad Bodrogom | plej_malalta_leviĝo = 94 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 49035.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1-a de januaro 1993 | establita_tipo = | gvidantaro = Parlamento de Slovakio | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = Peter Pellegrini | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = | ĉefulo1_tipo = | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mezeŭropa tempo|MET]] ([[UTC+1]]) | horzono_DST = [[Mezeŭropa somera tempo|MEST]] ([[UTC+2]] (marto ĝis oktobro) | areo_kodo = +421 | areo_kodo_tipo = | kodo = 703 SVK SK | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = SK | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = .sk | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Nad Tatrou sa blýska]] | libera_tipo = Nacia himno | libera1 = [[eŭro]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[slovaka lingvo|slovaka]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de la ĉefurbo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Slovakia | retpaĝo = | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Esperanto-movado en Slovakio]] }} '''Slovakio''' aŭ '''Slovakujo''' ({{lang-sk|Slovensko}}), en longa formo '''Slovaka respubliko''' ({{lang-sk|Slovenská republika}}), estas lando en [[Mezeŭropo]]. Ĝi ne havas aliron al maro kaj ĝiaj najbaroj estas [[Ĉeĥio]] ([[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]]), [[Pollando]], [[Ukrainio]], [[Hungario]] kaj [[Aŭstrio]]. Ĝi estas sendependa ekde la {{dato|1|1|1993}}, kiam [[Ĉeĥoslovakio]] disiĝis. Slovakio estas membro de pluraj internaciaj organizoj kiel [[NATO]], [[UNO]] kaj [[Visegrada grupo]]. Ĝi eniris la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en [[2004]] kaj la [[Eŭrozono]]n en [[2009]]. == Nomo == Oficiala nomo de Slovakio havas du formojn: longan - Slovaka respubliko kaj mallongan - Slovakio. == Insignoj == {{ĉefartikolo|Blazono de Slovakio}} == Historio == {{ĉefartikolo|Historio de Slovakio}} == Geografio == * [[Geomorfologia divido de Slovakio]] * [[Altaj Tatroj]] * [[Slovakaj grotoj]] * [[Listo de slovakaj riveroj|Slovakaj riveroj]] === Geografiaj elementoj === La plej malalta punkto estas [[Streda nad Bodrogom]] (94 m super marnivelo), vilaĝo en la suda parto de Orientslovakia ebenejo. La malplej alta punkto estas tiu punkto, kie la rivero [[Bodrog]] elfluas el slovaka teritorio. La teritorio estas trakreskata de veproj kaj malsekejaj arboj. La plej alta vulkana monto de La [[Karpatoj]] estas [[Poľana]] (1458 m) en la regiono [[Slovenské stredohorie]] (Slovaka mezmontejo). Ĝi estas grandega, forte trasulkiĝinta vulkano. La diametro de la vulkano mem estas 6&nbsp;km, tiu de la bazo ĉirkaŭ 18&nbsp;km. La kratero havas formon de valkaldrono profunda proksimume 300 m, finiĝanta per ronda remparo longa 23&nbsp;km. La montaro estas protektata regiono kun areo de 200,79&nbsp;km². La plej granda ebenejo estas [[Podunajská nížina]] (Laŭdanuba ebenejo) – ĉirkaŭ 10 000&nbsp;km². Ĝi estas ampleksa ebena teritorio en la sudokcidento de Slovakio, parto de [[Malgranda danuba valkadrono]]. Pli alta, norda parto estas konsistigata de montregiona surfaco. La plej granda teritorio de blovitaj sabloj estas [[Záhorská nížina]] (Transmontara ebenejo) – longeco 75&nbsp;km, larĝeco 35&nbsp;km. Tio estas ebena teritorio en okcidento de Slovakio trans la montaro Malé Karpaty, tial nomata [[Záhorie]] (Transmontara); ĝi situas en la norda parto de [[Viena valkaldrono]]. Grandaj areoj de sablo blovita fare de okcidentaj ventoj en kvarmontaro. La plej profunda malvastvalo estas [[Zádielska dolina]] (Valo de Zádiel) – profundeco preskaŭ 400 m, longeco preskaŭ 3&nbsp;km, larĝeco de la fundo 10 m. Mallonga kanjona valo kreita de la rivereto Blatnica ("Koteskulo") en kalkŝtonoj de [[Slovaka karsto]]. La flankaj deklivoj formas akrajn transpendajn murojn. Multe da ŝtonegaj formacioj havas diversajn aspektojn kun trafaj nomoj. La valo estas ŝtata rezervejo. La plej grandioza valo estas [[Bielovodská dolina]] (Valo de Blankakvo) – pli ol 10&nbsp;km longa, en la norda flanko de Altaj Tatroj. Ĝia suba parto atingas la teritorion de [[Pollando]]. En la supra parto ĝi disbranĉiĝas je multaj flankaj grandetaj kaj malgrandetaj valoj kun multaj montarlagoj kaj akvofaloj. La plej profunda [[groto]] estas [[Starý hrad]] (Malnova kastelo) – 424 m. Ĝi situas en [[Krakova hoľa]] (Nudmonto de Krak) en la norda parto de [[Malaltaj Tatroj]]. La pli ol 500 m longa groto havas la nomon laŭ karakteriza roka formacio. Oni malkovris ĝin en la jaro 1967 kaj longe ĝi estis konsiderata abismo. La plej granda disfalo kaj etpeciĝo de vulkana materialo [[Kamenné more]] ([[Ŝtona maro]]) – 0,133&nbsp;km², unika natura kreitaĵo ĉe la vilaĝo [[Vyhne]] (Forĝejoj) en la monto Kamenná (Ŝtona), montaro Štiavnické vrchy. La ŝtona maro kreiĝis per disfalo de [[riolito]]j kun influo de malfortaj fluidaj movoj. La plej granda rivero estas [[Danubo]] – longeco 2850&nbsp;km, en Slovakio 172&nbsp;km. Ĝi trafluas 8 ŝtatojn. Ĝi deakvigas preskaŭ la tutan teritorion de Slovakio. La plej kruta rivero estas [[Poprad (rivero)|Poprad]] – alteca diferenco 1567 m. Ĝi fontas en Altaj Tatroj (pli precize, ekestas per kuniĝo de Hincov potok (rivereto) kaj Krupá en Mengusovská dolina (valo)) kaj ĝi enfluas en la riveron Dunajec en la teritorio de Pollando. La plej profunda lago estas Veľké (Granda) [[Hincovo pleso]] (montarlago) – profunda 53 m. Ĝi estas glacia lago en la fino de Mengusovská dolina (valo). Kun areo 0,179&nbsp;km² la plej granda montarlago en la Slovaka parto de Altaj Tatroj. Ununura [[gejsero]] en Slovakio troviĝas ĉe vilaĝo [[Herľany]]. Ĝi sputas la akvon el profundeco de 405 m ĝis alteco de 30–40 m. La intervalo inter du erupcioj estas 32–34 horoj kaj ili daŭras ĉirkaŭ 30 minutojn; dume la gejsero sputas 600 hl da mineralakvo. La temperaturo estas 12–{{GdC|14}}, je la fino de erupcio ĝi altiĝas 22–{{GdC|24}}. La gejsero ekestis kiel arteza puto bortruita en la jaro [[1870]]. La plej longa [[akvofalo]] situas ĉe [[Kmeťov vodopád]] (Akvofalo de Kmeť) – 900 m. Tio troviĝas en la valo Nefcerka en Altaj Tatroj. La altan rokan ŝtupon el Nefcerka ĝis [[Kôprová dolina]] (Aneta valo) travenkas tri akvofaloj dislokitaj en supermara alteco de 1580–1200 m. La plej fortega akvofalo estas ĉe [[Skok]] (Salt'), ĝi estas belega akvofalo en la meza parto de Mlynická dolina (Valo de Mlynica) en Altaj Tatroj. Ĝi ekestas el la rivereto Mlynica elfluiĝinta el la supra parto de la valo. Ĝi travenkas la rokon, obstaklon kiu dig-haltigas malgrandan lagon nomitan Nad Skokom (Super Salt'). [[Lomnický štít]] estas, kun 2 632 metroj, la tria plej alta monto de Slovakio, de Tatroj kaj entute de Karpatoj, kvankam oni kredis ĝin ĝis la 19-a jarcento la plej alta. La pinto Lomnický štít estas la sola en Altaj Tatroj alirebla per [[telfero]]. Danke al ĝi, stelobservejo kaj meteologia stacio estis instalitaj tie. La stacio havas la plej malaltan mezan jaran temperaturon en Slovakio: {{GdC|−3,2}}. === Administra divido === Slovakio estas dividita en [[Regionoj de Slovakio|ok regionojn]], nomitajn laŭ la ĉefurbo: [[Regiono Bratislavo|Bratislava]], [[Regiono Nitra|Nitra]], [[Regiono Trenčín|Trenčín]], [[Regiono Trnava|Trnava]], [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]], [[Regiono Žilina|Žilina]], [[Regiono Košice|Košice]], [[Regiono Prešov|Prešov]]. Ekzistas aldone [[Distriktoj de Slovakio|79 distriktoj]] kaj [[Tradiciaj regionoj de Slovakio|tradiciaj regionoj]]. === Urboj === {{Ĉefartikolo|Listo de urboj de Slovakio}} [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|dekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'' en [[Bratislavo]].]] En Slovakio troviĝas {{formatnum:2891}} [[municipo]]j, el kiuj 138 estas urboj. Nur dek urboj havas pli ol {{formatnum:50000}} loĝantojn. {| class="wikitable" |+ La plej grandaj urboj de Slovakio ! Ordo !! Urbo !! Regiono !! Loĝantaro (2014) |- | 1 || [[Bratislavo]] || [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:419678}} |- | 2 || [[Košice]] || [[Regiono Košice|Košice]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:239464}} |- | 3 || [[Prešov]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:90187}} |- | 4 || [[Žilina]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:81155}} |- | 5 || [[Banská Bystrica]] || [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:79027}} |- | 6 || [[Nitra]] || [[Regiono Nitra|Nitra]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:78033}} |- | 7 || [[Trnava]] || [[Regiono Trnava|Trnava]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:65713}} |- | 8 || [[Martin]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:56053}} |- | 9 || [[Trenčín]] || [[Regiono Trenčín|Trenčín]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:55857}} |- | 10 || [[Poprad]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:52316}} |} == Politiko == La Prezidanto de la Slovaka Respubliko (slovake ''Prezident Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Prezidanto de Slovakio]] estas la prezidanto kaj ŝtatestro de la Slovaka Respubliko. La prezidanto estas la ĉefkomandanto de la Armitaj Fortoj de Slovakio kaj estas konsiderata la ĉefa reprezentanto de Slovakio eksterlande. La prezidanto estas elektita en rektaj elektoj de la popolo por fiksa oficperiodo de kvin jaroj, kaj li povas esti elektita por maksimume du sinsekvaj terminoj (signifante, 10 jaroj). La Ĉefministro de la Slovaka Respubliko (slovake ''Predseda vlády Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Ĉefministro de Slovakio]] estas la registarestro en Slovakio. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika posteno en la lando. Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servis kiel ĉefministroj, nuntempe tenita de Ludwit Odor. == Ekonomio == [[Dosiero:Slovakia_Product_Exports_(2019).svg|eta|proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Slovakio, 2019]] La ekonomio de Slovakio estas unu el la plej sukcesaj en Orient-Centra Eŭropo. Inter 2006 kaj 2008, Slovakio atingis la plej altajn kreskorapidecojn inter la landoj de Eŭropa Unio en [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Orienta Eŭropo]]. En 2006 la kreskorapideco estis 8,9%, kaj en 2007 10,4%. [[Senlaboreco]] falis de pinto de 19,2% en 2001 al malpli ol 8% komence de 2008, dum la mezumo en la EU-landoj estis ĉirkaŭ 10%. La lando venkis la plej multajn malfacilaĵojn alfrontatajn de iu ajn lando, kiu ŝanĝas sian ekonomion de [[planita ekonomio]] al [[merkata ekonomio]] kun malferma merkato. En 2001, la registaro faris grandan progreson en stabiligo de ĉiuj ekonomioj kaj ampleksaj strukturaj reformoj. Plejparto de la politika [[privatigo]] estas preskaŭ finita, kaj la banka sistemo estas preskaŭ tute en privataj manoj (ĉefe en la manoj de eksterlandaj loĝantoj) kaj eksterlandaj investoj daŭre kreskas. La lando havas evoluinta kazina industrio, kiu estas strikte licencita.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Legálne kasína na Slovensku |editero=Reas|url=https://acasino.sk/}}</ref> Ekde la efektivigo de la reformoj, la MEP pokapa laŭ [[aĉetpovo]] (PPP) de Slovakio kreskis ĉiujare, kaj en 2007 ĝi estis pli alta ol 20 mil dolaroj. Slovakio aliĝis al la [[Eŭrozono]] en januaro 2009 kaj anstataŭigis la nacian valuton, la slovakan kornon, kun la [[eŭro]]. La 28-an de majo 2008, la [[kurzo]] estis fiksita je 30,126 [[Slovaka krono|kronoj]] al 1 eŭro. La branĉoj de produktado en Slovakio inkludas [[Agrikultura sektoro|agrikulturan sektoron]] kiu plejparte produktas grajnojn, fruktojn, vinvinberojn, tabakon kaj brutbredadon, porkojn, ŝafon, kokaĵon por buĉado kaj ovojn. Slovaka industrio ĉefe produktas teksaĵojn, piedvestojn, feron, ŝtalon, zinkon kaj plastojn. La lando havas naturajn trezorojn kiel [[natura gaso]], [[nafto]], [[bruna karbo]], [[lignito]], [[fero]] kaj [[ligno]]. Ekde 2006, la ekstera komerco estis karakterizita per importoj kun valoro de 41,84 miliardoj da dolaroj, ĉefe de nafto, [[tergaso]] kaj aliaj [[krudaĵo]]j. Aliflanke Slovakio eksportis varojn kun valoro de 39,64 miliardoj da dolaroj al [[Ĉeĥio]], [[Germanio]], [[Pollando]], [[Aŭstrio]], [[Italio]], [[Britio]] kaj [[Rusio]]. Ekde 1991, internacia [[skiejo]] komencis disvolviĝi ĉirkaŭ la urbo Krumpaki. == Naturo == * [[Naciaj parkoj de Slovakio]] * '''Natura Heredaĵo:''' [[Nacia parko Vysoké Tatry]] == Kulturo == * Nacia Fondaĵo '''[[Matica slovenská]]''' - kun sidejo en urbo [[Martin]] * '''Kultura Heredaĵo materiala:''' [[Banská Štiavnica]], [[Vlkolínec]] - folklora vilaĝo apud [[Ružomberok]]. * '''Kultura Heredaĵo nemateriala:''' [[Fujaro]] kaj fujara muziko - enskribita je la Listo de tutmonda heredaĵo (UNESCO) en [[2005]] == Esperanto en Slovakio == En 1969 slovaka Esperanto-asocio estis (re)fondita. En 1976 ĝi rajtis aliĝi al UEA. Inter plej gravaj esperantaj organizoj estas: * [[SKEF]] * [[SKEJ]] == Ceteraj informoj == * '''Urboj:''' [[Košice]] (214 mil), [[Žilina]] (88 mil), [[Prešov]] (78 mil). * '''Parollingvoj: '''[[Slovaka lingvo|slovaka]], [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], [[cigana lingvo|romaa]], regione [[Hungara lingvo|hungara]]. Sude en Slovakio vivas 550 mil hungaroj (2001). * '''Eksporto:''' feraj rimedoj, kemiaĵoj, naftoproduktoj, armiloj. * '''Pokapa GNP:''' 2.950 $. * '''Historio:''' ** en [[1993]] iama [[Ĉeĥoslovakio]] pace dispartiĝis je 2 sendependaj ŝtatoj - [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]] kaj Slovaka Respubliko ** [[Slovaka ŝtato]] – [[Jozef Tiso]] * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Slovakio]] * [[Eksaj slovakaj vilaĝoj]] (malaperigitaj) * [[Vladimír Němec]] ([[1941]]-[[2004]]), D kaj FD pri Esperantoinstruado kaj komputiko en [[Žilina]] (Slovakio), mortis la [[6-a de majo|6-an de majo]] [[2004]]. La inĝeniero estis komitatano A de [[1988]] ĝis [[1992]] * [[Listo de slovakaj riveroj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinewscat=Slovakio|ReVo=slovaki}} * {{ueavikio|Slovakujo|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [https://www.vlada.gov.sk/ Registara retejo] ({{sk}}) * [https://esperanto.sk/eo/ Pri Slovakio ĉe esperanto.sk] ({{eo}}) * [http://www.liptovtravel.com/esperanto/ Regiono Liptov] ({{eo}}) * [https://esperanto.sk/ Esperanto en Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo|sk}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/slovakio.html Artikoloj pri Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/ Slovakio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia |date=2021-03-19 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Slovakio| ]] [[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1993]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] fjtkjkxb977jhy4r8gcav3jvw4alv7o 9474958 9474957 2026-09-13T21:02:18Z ThomasPusch 1869 /* Ekonomio */ 9474958 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Slovakio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Slovensko}} | kategorio = respubliko <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = EU-Slovakia.svg | dosiero_priskribo = Situo de Slovakio enkadre de Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Slovakio.svg | flago_noto = [[Flago de Slovakio|Flago]] | blazono = Coat of Arms of Slovakia.svg | blazono_noto = [[Blazono de Slovakio|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Slovenská republika | moto = | kromnomo = | himno = [[Nad Tatrou sa blýska]] | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = NATO | regiono1 = Eŭropa Unio | regiono2 = Zono de Schengen | regiono3 = Unuiĝintaj Nacioj | regiono4 = [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]] | regiono5 = [[Monda Organizaĵo pri Komerco|MOK]] | regiono6 = [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]] | regiono7 = [[Eŭropa Ekonomia Areo|EEA]] | regiono8 = [[Konsilio de Eŭropo|KE]] | regiono9 = Visegrada grupo | histregiono_faldo = | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Hungara reĝlando | histregiono2 = Slovaka ŝtato | histregiono3 = Ĉeĥoslovakio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Eŭropo | limo = Ĉeĥio | limo1 = Pollando | limo2 = Ukrainio | limo3 = Hungario | limo4 = Aŭstrio | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Regionoj | parto = Regiono Bratislavo | parto1 = Regiono Trnava | parto2 = Regiono Trenčín | parto3 = Regiono Žilina | parto4 = Regiono Prešov | parto5 = Regiono Košice | parto6 = Regiono Banská Bystrica | parto7 = Regiono Nitra | ĉefurbo = Bratislavo | urbo = Banská Bystrica | urbo1 = Trnava | urbo2 = Trenčín | urbo3 = Žilina | urbo4 = Poprad | urbo5 = Prešov | urbo6 = Košice | urbo7 = Nitra | urbo8 = Humenné | urbo9 = Kežmarok | urbo10 = Ružomberok | urbo11 = Martin | urbo12 = Trebišov | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Grandaj urboj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Bratislava burgo | memorindaĵo_noto = burgo | memorindaĵo1 = Altaj Tatroj | memorindaĵo1_noto = montaro | memorindaĵo2 = Trenčianske Teplice | memorindaĵo2_noto = banloka urbo | memorindaĵo3 = [[Beckov (burgo)|Beckov]] | memorindaĵo3_noto = burgo | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = Danubo | rivero1 = Váh | rivero2 = Tiso | rivero3 = Dunajec | rivero4 = [[Poprad (rivero)|Poprad]] | rivero5 = Moravo | rivero6 = Bodrog | rivero7 = Hornád | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = Aŭtostrado | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = Montaroj | montaro_faldo = 1 | montaro = Altaj Tatroj | montaro1 = Malaltaj Tatroj | montaro2 = Granda Fatro | montaro3 = Malgranda Fatro | montaro4 = Slovaka paradizo | montaro5 = Slovaka ercmontaro | montaro6 = Slovaka mezmontaro | montaro7 = Slovaka karsto | montaro8 = Vihorlat | orogenezo = Okcidentaj Karpatoj | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = 300 | ĉefurbo_lat_d = 48 | ĉefurbo_lat_m = 08 | ĉefurbo_lat_s = 38 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 17 | ĉefurbo_long_m = 06 | ĉefurbo_long_s = 35 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = Altaj Tatroj | plej_alta_leviĝo = 2655 | plej_alta = Gerlachovský štít | plej_malalta = Streda nad Bodrogom | plej_malalta_leviĝo = 94 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 49035.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1-a de januaro 1993 | establita_tipo = | gvidantaro = Parlamento de Slovakio | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = Peter Pellegrini | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = | ĉefulo1_tipo = | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mezeŭropa tempo|MET]] ([[UTC+1]]) | horzono_DST = [[Mezeŭropa somera tempo|MEST]] ([[UTC+2]] (marto ĝis oktobro) | areo_kodo = +421 | areo_kodo_tipo = | kodo = 703 SVK SK | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = SK | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = .sk | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Nad Tatrou sa blýska]] | libera_tipo = Nacia himno | libera1 = [[eŭro]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[slovaka lingvo|slovaka]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de la ĉefurbo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Slovakia | retpaĝo = | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Esperanto-movado en Slovakio]] }} '''Slovakio''' aŭ '''Slovakujo''' ({{lang-sk|Slovensko}}), en longa formo '''Slovaka respubliko''' ({{lang-sk|Slovenská republika}}), estas lando en [[Mezeŭropo]]. Ĝi ne havas aliron al maro kaj ĝiaj najbaroj estas [[Ĉeĥio]] ([[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]]), [[Pollando]], [[Ukrainio]], [[Hungario]] kaj [[Aŭstrio]]. Ĝi estas sendependa ekde la {{dato|1|1|1993}}, kiam [[Ĉeĥoslovakio]] disiĝis. Slovakio estas membro de pluraj internaciaj organizoj kiel [[NATO]], [[UNO]] kaj [[Visegrada grupo]]. Ĝi eniris la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en [[2004]] kaj la [[Eŭrozono]]n en [[2009]]. == Nomo == Oficiala nomo de Slovakio havas du formojn: longan - Slovaka respubliko kaj mallongan - Slovakio. == Insignoj == {{ĉefartikolo|Blazono de Slovakio}} == Historio == {{ĉefartikolo|Historio de Slovakio}} == Geografio == * [[Geomorfologia divido de Slovakio]] * [[Altaj Tatroj]] * [[Slovakaj grotoj]] * [[Listo de slovakaj riveroj|Slovakaj riveroj]] === Geografiaj elementoj === La plej malalta punkto estas [[Streda nad Bodrogom]] (94 m super marnivelo), vilaĝo en la suda parto de Orientslovakia ebenejo. La malplej alta punkto estas tiu punkto, kie la rivero [[Bodrog]] elfluas el slovaka teritorio. La teritorio estas trakreskata de veproj kaj malsekejaj arboj. La plej alta vulkana monto de La [[Karpatoj]] estas [[Poľana]] (1458 m) en la regiono [[Slovenské stredohorie]] (Slovaka mezmontejo). Ĝi estas grandega, forte trasulkiĝinta vulkano. La diametro de la vulkano mem estas 6&nbsp;km, tiu de la bazo ĉirkaŭ 18&nbsp;km. La kratero havas formon de valkaldrono profunda proksimume 300 m, finiĝanta per ronda remparo longa 23&nbsp;km. La montaro estas protektata regiono kun areo de 200,79&nbsp;km². La plej granda ebenejo estas [[Podunajská nížina]] (Laŭdanuba ebenejo) – ĉirkaŭ 10 000&nbsp;km². Ĝi estas ampleksa ebena teritorio en la sudokcidento de Slovakio, parto de [[Malgranda danuba valkadrono]]. Pli alta, norda parto estas konsistigata de montregiona surfaco. La plej granda teritorio de blovitaj sabloj estas [[Záhorská nížina]] (Transmontara ebenejo) – longeco 75&nbsp;km, larĝeco 35&nbsp;km. Tio estas ebena teritorio en okcidento de Slovakio trans la montaro Malé Karpaty, tial nomata [[Záhorie]] (Transmontara); ĝi situas en la norda parto de [[Viena valkaldrono]]. Grandaj areoj de sablo blovita fare de okcidentaj ventoj en kvarmontaro. La plej profunda malvastvalo estas [[Zádielska dolina]] (Valo de Zádiel) – profundeco preskaŭ 400 m, longeco preskaŭ 3&nbsp;km, larĝeco de la fundo 10 m. Mallonga kanjona valo kreita de la rivereto Blatnica ("Koteskulo") en kalkŝtonoj de [[Slovaka karsto]]. La flankaj deklivoj formas akrajn transpendajn murojn. Multe da ŝtonegaj formacioj havas diversajn aspektojn kun trafaj nomoj. La valo estas ŝtata rezervejo. La plej grandioza valo estas [[Bielovodská dolina]] (Valo de Blankakvo) – pli ol 10&nbsp;km longa, en la norda flanko de Altaj Tatroj. Ĝia suba parto atingas la teritorion de [[Pollando]]. En la supra parto ĝi disbranĉiĝas je multaj flankaj grandetaj kaj malgrandetaj valoj kun multaj montarlagoj kaj akvofaloj. La plej profunda [[groto]] estas [[Starý hrad]] (Malnova kastelo) – 424 m. Ĝi situas en [[Krakova hoľa]] (Nudmonto de Krak) en la norda parto de [[Malaltaj Tatroj]]. La pli ol 500 m longa groto havas la nomon laŭ karakteriza roka formacio. Oni malkovris ĝin en la jaro 1967 kaj longe ĝi estis konsiderata abismo. La plej granda disfalo kaj etpeciĝo de vulkana materialo [[Kamenné more]] ([[Ŝtona maro]]) – 0,133&nbsp;km², unika natura kreitaĵo ĉe la vilaĝo [[Vyhne]] (Forĝejoj) en la monto Kamenná (Ŝtona), montaro Štiavnické vrchy. La ŝtona maro kreiĝis per disfalo de [[riolito]]j kun influo de malfortaj fluidaj movoj. La plej granda rivero estas [[Danubo]] – longeco 2850&nbsp;km, en Slovakio 172&nbsp;km. Ĝi trafluas 8 ŝtatojn. Ĝi deakvigas preskaŭ la tutan teritorion de Slovakio. La plej kruta rivero estas [[Poprad (rivero)|Poprad]] – alteca diferenco 1567 m. Ĝi fontas en Altaj Tatroj (pli precize, ekestas per kuniĝo de Hincov potok (rivereto) kaj Krupá en Mengusovská dolina (valo)) kaj ĝi enfluas en la riveron Dunajec en la teritorio de Pollando. La plej profunda lago estas Veľké (Granda) [[Hincovo pleso]] (montarlago) – profunda 53 m. Ĝi estas glacia lago en la fino de Mengusovská dolina (valo). Kun areo 0,179&nbsp;km² la plej granda montarlago en la Slovaka parto de Altaj Tatroj. Ununura [[gejsero]] en Slovakio troviĝas ĉe vilaĝo [[Herľany]]. Ĝi sputas la akvon el profundeco de 405 m ĝis alteco de 30–40 m. La intervalo inter du erupcioj estas 32–34 horoj kaj ili daŭras ĉirkaŭ 30 minutojn; dume la gejsero sputas 600 hl da mineralakvo. La temperaturo estas 12–{{GdC|14}}, je la fino de erupcio ĝi altiĝas 22–{{GdC|24}}. La gejsero ekestis kiel arteza puto bortruita en la jaro [[1870]]. La plej longa [[akvofalo]] situas ĉe [[Kmeťov vodopád]] (Akvofalo de Kmeť) – 900 m. Tio troviĝas en la valo Nefcerka en Altaj Tatroj. La altan rokan ŝtupon el Nefcerka ĝis [[Kôprová dolina]] (Aneta valo) travenkas tri akvofaloj dislokitaj en supermara alteco de 1580–1200 m. La plej fortega akvofalo estas ĉe [[Skok]] (Salt'), ĝi estas belega akvofalo en la meza parto de Mlynická dolina (Valo de Mlynica) en Altaj Tatroj. Ĝi ekestas el la rivereto Mlynica elfluiĝinta el la supra parto de la valo. Ĝi travenkas la rokon, obstaklon kiu dig-haltigas malgrandan lagon nomitan Nad Skokom (Super Salt'). [[Lomnický štít]] estas, kun 2 632 metroj, la tria plej alta monto de Slovakio, de Tatroj kaj entute de Karpatoj, kvankam oni kredis ĝin ĝis la 19-a jarcento la plej alta. La pinto Lomnický štít estas la sola en Altaj Tatroj alirebla per [[telfero]]. Danke al ĝi, stelobservejo kaj meteologia stacio estis instalitaj tie. La stacio havas la plej malaltan mezan jaran temperaturon en Slovakio: {{GdC|−3,2}}. === Administra divido === Slovakio estas dividita en [[Regionoj de Slovakio|ok regionojn]], nomitajn laŭ la ĉefurbo: [[Regiono Bratislavo|Bratislava]], [[Regiono Nitra|Nitra]], [[Regiono Trenčín|Trenčín]], [[Regiono Trnava|Trnava]], [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]], [[Regiono Žilina|Žilina]], [[Regiono Košice|Košice]], [[Regiono Prešov|Prešov]]. Ekzistas aldone [[Distriktoj de Slovakio|79 distriktoj]] kaj [[Tradiciaj regionoj de Slovakio|tradiciaj regionoj]]. === Urboj === {{Ĉefartikolo|Listo de urboj de Slovakio}} [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|dekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'' en [[Bratislavo]].]] En Slovakio troviĝas {{formatnum:2891}} [[municipo]]j, el kiuj 138 estas urboj. Nur dek urboj havas pli ol {{formatnum:50000}} loĝantojn. {| class="wikitable" |+ La plej grandaj urboj de Slovakio ! Ordo !! Urbo !! Regiono !! Loĝantaro (2014) |- | 1 || [[Bratislavo]] || [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:419678}} |- | 2 || [[Košice]] || [[Regiono Košice|Košice]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:239464}} |- | 3 || [[Prešov]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:90187}} |- | 4 || [[Žilina]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:81155}} |- | 5 || [[Banská Bystrica]] || [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:79027}} |- | 6 || [[Nitra]] || [[Regiono Nitra|Nitra]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:78033}} |- | 7 || [[Trnava]] || [[Regiono Trnava|Trnava]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:65713}} |- | 8 || [[Martin]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:56053}} |- | 9 || [[Trenčín]] || [[Regiono Trenčín|Trenčín]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:55857}} |- | 10 || [[Poprad]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:52316}} |} == Politiko == La Prezidanto de la Slovaka Respubliko (slovake ''Prezident Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Prezidanto de Slovakio]] estas la prezidanto kaj ŝtatestro de la Slovaka Respubliko. La prezidanto estas la ĉefkomandanto de la Armitaj Fortoj de Slovakio kaj estas konsiderata la ĉefa reprezentanto de Slovakio eksterlande. La prezidanto estas elektita en rektaj elektoj de la popolo por fiksa oficperiodo de kvin jaroj, kaj li povas esti elektita por maksimume du sinsekvaj terminoj (signifante, 10 jaroj). La Ĉefministro de la Slovaka Respubliko (slovake ''Predseda vlády Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Ĉefministro de Slovakio]] estas la registarestro en Slovakio. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika posteno en la lando. Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servis kiel ĉefministroj, nuntempe tenita de Ludwit Odor. == Ekonomio == [[Dosiero:Slovakia_Product_Exports_(2019).svg|eta|proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Slovakio, 2019]] La ekonomio de Slovakio estas unu el la plej sukcesaj en Orient-Centra Eŭropo. Inter 2006 kaj 2008, Slovakio atingis la plej altajn kreskorapidecojn inter la landoj de Eŭropa Unio en [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Orienta Eŭropo]]. En 2006 la kreskorapideco estis 8,9%, kaj en 2007 10,4%. [[Senlaboreco]] falis de pinto de 19,2% en 2001 al malpli ol 8% komence de 2008, dum la mezumo en la EU-landoj estis ĉirkaŭ 10%. La lando venkis la plej multajn malfacilaĵojn alfrontatajn de iu ajn lando, kiu ŝanĝas sian ekonomion de [[planita ekonomio]] al [[merkata ekonomio]] kun malferma merkato. En 2001, la registaro faris grandan progreson en stabiligo de ĉiuj ekonomioj kaj ampleksaj strukturaj reformoj. Plejparto de la politika [[privatigo]] estas preskaŭ finita, kaj la banka sistemo estas preskaŭ tute en privataj manoj (ĉefe en la manoj de eksterlandaj loĝantoj) kaj eksterlandaj investoj daŭre kreskas. La lando havas evoluinta kazina industrio, kiu estas strikte licencita.<!-- tute FUŜA referenco!!! ref>{{Extera ligilo|titulo=Legálne kasína na Slovensku |editero=Reas|url=https://acasino.sk/}}</ref --> Ekde la efektivigo de la reformoj, la MEP pokapa laŭ [[aĉetpovo]] (PPP) de Slovakio kreskis ĉiujare, kaj en 2007 ĝi estis pli alta ol 20 mil dolaroj. Slovakio aliĝis al la [[Eŭrozono]] en januaro 2009 kaj anstataŭigis la nacian valuton, la slovakan kornon, kun la [[eŭro]]. La 28-an de majo 2008, la [[kurzo]] estis fiksita je 30,126 [[Slovaka krono|kronoj]] al 1 eŭro. La branĉoj de produktado en Slovakio inkludas [[Agrikultura sektoro|agrikulturan sektoron]] kiu plejparte produktas grajnojn, fruktojn, vinvinberojn, tabakon kaj brutbredadon, porkojn, ŝafon, kokaĵon por buĉado kaj ovojn. Slovaka industrio ĉefe produktas teksaĵojn, piedvestojn, feron, ŝtalon, zinkon kaj plastojn. La lando havas naturajn trezorojn kiel [[natura gaso]], [[nafto]], [[bruna karbo]], [[lignito]], [[fero]] kaj [[ligno]]. Ekde 2006, la ekstera komerco estis karakterizita per importoj kun valoro de 41,84 miliardoj da dolaroj, ĉefe de nafto, [[tergaso]] kaj aliaj [[krudaĵo]]j. Aliflanke Slovakio eksportis varojn kun valoro de 39,64 miliardoj da dolaroj al [[Ĉeĥio]], [[Germanio]], [[Pollando]], [[Aŭstrio]], [[Italio]], [[Britio]] kaj [[Rusio]]. Ekde 1991, internacia [[skiejo]] komencis disvolviĝi ĉirkaŭ la urbo Krumpaki. == Naturo == * [[Naciaj parkoj de Slovakio]] * '''Natura Heredaĵo:''' [[Nacia parko Vysoké Tatry]] == Kulturo == * Nacia Fondaĵo '''[[Matica slovenská]]''' - kun sidejo en urbo [[Martin]] * '''Kultura Heredaĵo materiala:''' [[Banská Štiavnica]], [[Vlkolínec]] - folklora vilaĝo apud [[Ružomberok]]. * '''Kultura Heredaĵo nemateriala:''' [[Fujaro]] kaj fujara muziko - enskribita je la Listo de tutmonda heredaĵo (UNESCO) en [[2005]] == Esperanto en Slovakio == En 1969 slovaka Esperanto-asocio estis (re)fondita. En 1976 ĝi rajtis aliĝi al UEA. Inter plej gravaj esperantaj organizoj estas: * [[SKEF]] * [[SKEJ]] == Ceteraj informoj == * '''Urboj:''' [[Košice]] (214 mil), [[Žilina]] (88 mil), [[Prešov]] (78 mil). * '''Parollingvoj: '''[[Slovaka lingvo|slovaka]], [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], [[cigana lingvo|romaa]], regione [[Hungara lingvo|hungara]]. Sude en Slovakio vivas 550 mil hungaroj (2001). * '''Eksporto:''' feraj rimedoj, kemiaĵoj, naftoproduktoj, armiloj. * '''Pokapa GNP:''' 2.950 $. * '''Historio:''' ** en [[1993]] iama [[Ĉeĥoslovakio]] pace dispartiĝis je 2 sendependaj ŝtatoj - [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]] kaj Slovaka Respubliko ** [[Slovaka ŝtato]] – [[Jozef Tiso]] * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Slovakio]] * [[Eksaj slovakaj vilaĝoj]] (malaperigitaj) * [[Vladimír Němec]] ([[1941]]-[[2004]]), D kaj FD pri Esperantoinstruado kaj komputiko en [[Žilina]] (Slovakio), mortis la [[6-a de majo|6-an de majo]] [[2004]]. La inĝeniero estis komitatano A de [[1988]] ĝis [[1992]] * [[Listo de slovakaj riveroj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinewscat=Slovakio|ReVo=slovaki}} * {{ueavikio|Slovakujo|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [https://www.vlada.gov.sk/ Registara retejo] ({{sk}}) * [https://esperanto.sk/eo/ Pri Slovakio ĉe esperanto.sk] ({{eo}}) * [http://www.liptovtravel.com/esperanto/ Regiono Liptov] ({{eo}}) * [https://esperanto.sk/ Esperanto en Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo|sk}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/slovakio.html Artikoloj pri Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/ Slovakio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia |date=2021-03-19 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Slovakio| ]] [[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1993]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] 8x23stbsh4pvv1go1d4xgdwddq3wqhq 9474959 9474958 2026-09-13T21:02:58Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9474959 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Slovakio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Slovensko}} | kategorio = respubliko <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = EU-Slovakia.svg | dosiero_priskribo = Situo de Slovakio enkadre de Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Slovakio.svg | flago_noto = [[Flago de Slovakio|Flago]] | blazono = Coat of Arms of Slovakia.svg | blazono_noto = [[Blazono de Slovakio|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Slovenská republika | moto = | kromnomo = | himno = [[Nad Tatrou sa blýska]] | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = NATO | regiono1 = Eŭropa Unio | regiono2 = Zono de Schengen | regiono3 = Unuiĝintaj Nacioj | regiono4 = [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]] | regiono5 = [[Monda Organizaĵo pri Komerco|MOK]] | regiono6 = [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]] | regiono7 = [[Eŭropa Ekonomia Areo|EEA]] | regiono8 = [[Konsilio de Eŭropo|KE]] | regiono9 = Visegrada grupo | histregiono_faldo = | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Hungara reĝlando | histregiono2 = Slovaka ŝtato | histregiono3 = Ĉeĥoslovakio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Eŭropo | limo = Ĉeĥio | limo1 = Pollando | limo2 = Ukrainio | limo3 = Hungario | limo4 = Aŭstrio | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Regionoj | parto = Regiono Bratislavo | parto1 = Regiono Trnava | parto2 = Regiono Trenčín | parto3 = Regiono Žilina | parto4 = Regiono Prešov | parto5 = Regiono Košice | parto6 = Regiono Banská Bystrica | parto7 = Regiono Nitra | ĉefurbo = Bratislavo | urbo = Banská Bystrica | urbo1 = Trnava | urbo2 = Trenčín | urbo3 = Žilina | urbo4 = Poprad | urbo5 = Prešov | urbo6 = Košice | urbo7 = Nitra | urbo8 = Humenné | urbo9 = Kežmarok | urbo10 = Ružomberok | urbo11 = Martin | urbo12 = Trebišov | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Grandaj urboj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Bratislava burgo | memorindaĵo_noto = burgo | memorindaĵo1 = Altaj Tatroj | memorindaĵo1_noto = montaro | memorindaĵo2 = Trenčianske Teplice | memorindaĵo2_noto = banloka urbo | memorindaĵo3 = [[Beckov (burgo)|Beckov]] | memorindaĵo3_noto = burgo | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = Danubo | rivero1 = Váh | rivero2 = Tiso | rivero3 = Dunajec | rivero4 = [[Poprad (rivero)|Poprad]] | rivero5 = Moravo | rivero6 = Bodrog | rivero7 = Hornád | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = Aŭtostrado | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = Montaroj | montaro_faldo = 1 | montaro = Altaj Tatroj | montaro1 = Malaltaj Tatroj | montaro2 = Granda Fatro | montaro3 = Malgranda Fatro | montaro4 = Slovaka paradizo | montaro5 = Slovaka ercmontaro | montaro6 = Slovaka mezmontaro | montaro7 = Slovaka karsto | montaro8 = Vihorlat | orogenezo = Okcidentaj Karpatoj | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = 300 | ĉefurbo_lat_d = 48 | ĉefurbo_lat_m = 08 | ĉefurbo_lat_s = 38 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 17 | ĉefurbo_long_m = 06 | ĉefurbo_long_s = 35 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta_situo = Altaj Tatroj | plej_alta_leviĝo = 2655 | plej_alta = Gerlachovský štít | plej_malalta = Streda nad Bodrogom | plej_malalta_leviĝo = 94 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 49035.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1-a de januaro 1993 | establita_tipo = | gvidantaro = Parlamento de Slovakio | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = Peter Pellegrini | ĉefulo_tipo = Prezidento | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = | ĉefulo1_tipo = | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mezeŭropa tempo|MET]] ([[UTC+1]]) | horzono_DST = [[Mezeŭropa somera tempo|MEST]] ([[UTC+2]] (marto ĝis oktobro) | areo_kodo = +421 | areo_kodo_tipo = | kodo = 703 SVK SK | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = SK | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = .sk | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Nad Tatrou sa blýska]] | libera_tipo = Nacia himno | libera1 = [[eŭro]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[slovaka lingvo|slovaka]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de la ĉefurbo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Slovakia | retpaĝo = | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Esperanto-movado en Slovakio]] }} '''Slovakio''' aŭ '''Slovakujo''' ({{lang-sk|Slovensko}}), en longa formo '''Slovaka respubliko''' ({{lang-sk|Slovenská republika}}), estas lando en [[Mezeŭropo]]. Ĝi ne havas aliron al maro kaj ĝiaj najbaroj estas [[Ĉeĥio]] ([[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]]), [[Pollando]], [[Ukrainio]], [[Hungario]] kaj [[Aŭstrio]]. Ĝi estas sendependa ekde la {{dato|1|1|1993}}, kiam [[Ĉeĥoslovakio]] disiĝis. Slovakio estas membro de pluraj internaciaj organizoj kiel [[NATO]], [[UNO]] kaj [[Visegrada grupo]]. Ĝi eniris la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en [[2004]] kaj la [[Eŭrozono]]n en [[2009]]. == Nomo == Oficiala nomo de Slovakio havas du formojn: longan - Slovaka respubliko kaj mallongan - Slovakio. == Insignoj == {{ĉefartikolo|Blazono de Slovakio}} == Historio == {{ĉefartikolo|Historio de Slovakio}} == Geografio == * [[Geomorfologia divido de Slovakio]] * [[Altaj Tatroj]] * [[Slovakaj grotoj]] * [[Listo de slovakaj riveroj|Slovakaj riveroj]] === Geografiaj elementoj === La plej malalta punkto estas [[Streda nad Bodrogom]] (94 m super marnivelo), vilaĝo en la suda parto de Orientslovakia ebenejo. La malplej alta punkto estas tiu punkto, kie la rivero [[Bodrog]] elfluas el slovaka teritorio. La teritorio estas trakreskata de veproj kaj malsekejaj arboj. La plej alta vulkana monto de La [[Karpatoj]] estas [[Poľana]] (1458 m) en la regiono [[Slovenské stredohorie]] (Slovaka mezmontejo). Ĝi estas grandega, forte trasulkiĝinta vulkano. La diametro de la vulkano mem estas 6&nbsp;km, tiu de la bazo ĉirkaŭ 18&nbsp;km. La kratero havas formon de valkaldrono profunda proksimume 300 m, finiĝanta per ronda remparo longa 23&nbsp;km. La montaro estas protektata regiono kun areo de 200,79&nbsp;km². La plej granda ebenejo estas [[Podunajská nížina]] (Laŭdanuba ebenejo) – ĉirkaŭ 10 000&nbsp;km². Ĝi estas ampleksa ebena teritorio en la sudokcidento de Slovakio, parto de [[Malgranda danuba valkadrono]]. Pli alta, norda parto estas konsistigata de montregiona surfaco. La plej granda teritorio de blovitaj sabloj estas [[Záhorská nížina]] (Transmontara ebenejo) – longeco 75&nbsp;km, larĝeco 35&nbsp;km. Tio estas ebena teritorio en okcidento de Slovakio trans la montaro Malé Karpaty, tial nomata [[Záhorie]] (Transmontara); ĝi situas en la norda parto de [[Viena valkaldrono]]. Grandaj areoj de sablo blovita fare de okcidentaj ventoj en kvarmontaro. La plej profunda malvastvalo estas [[Zádielska dolina]] (Valo de Zádiel) – profundeco preskaŭ 400 m, longeco preskaŭ 3&nbsp;km, larĝeco de la fundo 10 m. Mallonga kanjona valo kreita de la rivereto Blatnica ("Koteskulo") en kalkŝtonoj de [[Slovaka karsto]]. La flankaj deklivoj formas akrajn transpendajn murojn. Multe da ŝtonegaj formacioj havas diversajn aspektojn kun trafaj nomoj. La valo estas ŝtata rezervejo. La plej grandioza valo estas [[Bielovodská dolina]] (Valo de Blankakvo) – pli ol 10&nbsp;km longa, en la norda flanko de Altaj Tatroj. Ĝia suba parto atingas la teritorion de [[Pollando]]. En la supra parto ĝi disbranĉiĝas je multaj flankaj grandetaj kaj malgrandetaj valoj kun multaj montarlagoj kaj akvofaloj. La plej profunda [[groto]] estas [[Starý hrad]] (Malnova kastelo) – 424 m. Ĝi situas en [[Krakova hoľa]] (Nudmonto de Krak) en la norda parto de [[Malaltaj Tatroj]]. La pli ol 500 m longa groto havas la nomon laŭ karakteriza roka formacio. Oni malkovris ĝin en la jaro 1967 kaj longe ĝi estis konsiderata abismo. La plej granda disfalo kaj etpeciĝo de vulkana materialo [[Kamenné more]] ([[Ŝtona maro]]) – 0,133&nbsp;km², unika natura kreitaĵo ĉe la vilaĝo [[Vyhne]] (Forĝejoj) en la monto Kamenná (Ŝtona), montaro Štiavnické vrchy. La ŝtona maro kreiĝis per disfalo de [[riolito]]j kun influo de malfortaj fluidaj movoj. La plej granda rivero estas [[Danubo]] – longeco 2850&nbsp;km, en Slovakio 172&nbsp;km. Ĝi trafluas 8 ŝtatojn. Ĝi deakvigas preskaŭ la tutan teritorion de Slovakio. La plej kruta rivero estas [[Poprad (rivero)|Poprad]] – alteca diferenco 1567 m. Ĝi fontas en Altaj Tatroj (pli precize, ekestas per kuniĝo de Hincov potok (rivereto) kaj Krupá en Mengusovská dolina (valo)) kaj ĝi enfluas en la riveron Dunajec en la teritorio de Pollando. La plej profunda lago estas Veľké (Granda) [[Hincovo pleso]] (montarlago) – profunda 53 m. Ĝi estas glacia lago en la fino de Mengusovská dolina (valo). Kun areo 0,179&nbsp;km² la plej granda montarlago en la Slovaka parto de Altaj Tatroj. Ununura [[gejsero]] en Slovakio troviĝas ĉe vilaĝo [[Herľany]]. Ĝi sputas la akvon el profundeco de 405 m ĝis alteco de 30–40 m. La intervalo inter du erupcioj estas 32–34 horoj kaj ili daŭras ĉirkaŭ 30 minutojn; dume la gejsero sputas 600 hl da mineralakvo. La temperaturo estas 12–{{GdC|14}}, je la fino de erupcio ĝi altiĝas 22–{{GdC|24}}. La gejsero ekestis kiel arteza puto bortruita en la jaro [[1870]]. La plej longa [[akvofalo]] situas ĉe [[Kmeťov vodopád]] (Akvofalo de Kmeť) – 900 m. Tio troviĝas en la valo Nefcerka en Altaj Tatroj. La altan rokan ŝtupon el Nefcerka ĝis [[Kôprová dolina]] (Aneta valo) travenkas tri akvofaloj dislokitaj en supermara alteco de 1580–1200 m. La plej fortega akvofalo estas ĉe [[Skok]] (Salt'), ĝi estas belega akvofalo en la meza parto de Mlynická dolina (Valo de Mlynica) en Altaj Tatroj. Ĝi ekestas el la rivereto Mlynica elfluiĝinta el la supra parto de la valo. Ĝi travenkas la rokon, obstaklon kiu dig-haltigas malgrandan lagon nomitan Nad Skokom (Super Salt'). [[Lomnický štít]] estas, kun 2 632 metroj, la tria plej alta monto de Slovakio, de Tatroj kaj entute de Karpatoj, kvankam oni kredis ĝin ĝis la 19-a jarcento la plej alta. La pinto Lomnický štít estas la sola en Altaj Tatroj alirebla per [[telfero]]. Danke al ĝi, stelobservejo kaj meteologia stacio estis instalitaj tie. La stacio havas la plej malaltan mezan jaran temperaturon en Slovakio: {{GdC|−3,2}}. === Administra divido === Slovakio estas dividita en [[Regionoj de Slovakio|ok regionojn]], nomitajn laŭ la ĉefurbo: [[Regiono Bratislavo|Bratislava]], [[Regiono Nitra|Nitra]], [[Regiono Trenčín|Trenčín]], [[Regiono Trnava|Trnava]], [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]], [[Regiono Žilina|Žilina]], [[Regiono Košice|Košice]], [[Regiono Prešov|Prešov]]. Ekzistas aldone [[Distriktoj de Slovakio|79 distriktoj]] kaj [[Tradiciaj regionoj de Slovakio|tradiciaj regionoj]]. === Urboj === {{Ĉefartikolo|Listo de urboj de Slovakio}} [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|dekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'' en [[Bratislavo]].]] En Slovakio troviĝas {{formatnum:2891}} [[municipo]]j, el kiuj 138 estas urboj. Nur dek urboj havas pli ol {{formatnum:50000}} loĝantojn. {| class="wikitable" |+ La plej grandaj urboj de Slovakio ! Ordo !! Urbo !! Regiono !! Loĝantaro (2014) |- | 1 || [[Bratislavo]] || [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:419678}} |- | 2 || [[Košice]] || [[Regiono Košice|Košice]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:239464}} |- | 3 || [[Prešov]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:90187}} |- | 4 || [[Žilina]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:81155}} |- | 5 || [[Banská Bystrica]] || [[Regiono Banská Bystrica|Banská Bystrica]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:79027}} |- | 6 || [[Nitra]] || [[Regiono Nitra|Nitra]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:78033}} |- | 7 || [[Trnava]] || [[Regiono Trnava|Trnava]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:65713}} |- | 8 || [[Martin]] || [[Regiono Žilina|Žilina]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:56053}} |- | 9 || [[Trenčín]] || [[Regiono Trenčín|Trenčín]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:55857}} |- | 10 || [[Poprad]] || [[Regiono Prešov|Prešov]] || style="text-align: right;" | {{formatnum:52316}} |} == Politiko == La Prezidanto de la Slovaka Respubliko (slovake ''Prezident Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Prezidanto de Slovakio]] estas la prezidanto kaj ŝtatestro de la Slovaka Respubliko. La prezidanto estas la ĉefkomandanto de la Armitaj Fortoj de Slovakio kaj estas konsiderata la ĉefa reprezentanto de Slovakio eksterlande. La prezidanto estas elektita en rektaj elektoj de la popolo por fiksa oficperiodo de kvin jaroj, kaj li povas esti elektita por maksimume du sinsekvaj terminoj (signifante, 10 jaroj). La Ĉefministro de la Slovaka Respubliko (slovake ''Predseda vlády Slovenskej republiky'') aŭ mallonge la [[Ĉefministro de Slovakio]] estas la registarestro en Slovakio. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika posteno en la lando. Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servis kiel ĉefministroj, nuntempe tenita de Ludwit Odor. == Ekonomio == [[Dosiero:Slovakia_Product_Exports_(2019).svg|eta|proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Slovakio, 2019]] La ekonomio de Slovakio estas unu el la plej sukcesaj en Orient-Centra Eŭropo. Inter 2006 kaj 2008, Slovakio atingis la plej altajn kreskorapidecojn inter la landoj de Eŭropa Unio en [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Orienta Eŭropo]]. En 2006 la kreskorapideco estis 8,9%, kaj en 2007 10,4%. [[Senlaboreco]] falis de pinto de 19,2% en 2001 al malpli ol 8% komence de 2008, dum la mezumo en la EU-landoj estis ĉirkaŭ 10%. La lando venkis la plej multajn malfacilaĵojn alfrontatajn de iu ajn lando, kiu ŝanĝas sian ekonomion de [[planita ekonomio]] al [[merkata ekonomio]] kun malferma merkato. En 2001, la registaro faris grandan progreson en stabiligo de ĉiuj ekonomioj kaj ampleksaj strukturaj reformoj. Plejparto de la politika [[privatigo]] estas preskaŭ finita, kaj la banka sistemo estas preskaŭ tute en privataj manoj (ĉefe en la manoj de eksterlandaj loĝantoj) kaj eksterlandaj investoj daŭre kreskas. La lando havas evoluinta kazina industrio, kiu estas strikte licencita.<!-- tute FUŜA referenco!!! ref>{{Extera ligilo|titulo=Legálne kasína na Slovensku |editero=Reas|url=https://acasino.sk/}}</ref --> Ekde la efektivigo de la reformoj, la MEP pokapa laŭ [[aĉetpovo]] (PPP) de Slovakio kreskis ĉiujare, kaj en 2007 ĝi estis pli alta ol 20 mil dolaroj. Slovakio aliĝis al la [[Eŭrozono]] en januaro 2009 kaj anstataŭigis la nacian valuton, la slovakan kornon, kun la [[eŭro]]. La 28-an de majo 2008, la [[kurzo]] estis fiksita je 30,126 [[Slovaka krono|kronoj]] al 1 eŭro. La branĉoj de produktado en Slovakio inkludas [[Agrikultura sektoro|agrikulturan sektoron]] kiu plejparte produktas grajnojn, fruktojn, vinvinberojn, tabakon kaj brutbredadon, porkojn, ŝafon, kokaĵon por buĉado kaj ovojn. Slovaka industrio ĉefe produktas teksaĵojn, piedvestojn, feron, ŝtalon, zinkon kaj plastojn. La lando havas naturajn trezorojn kiel [[natura gaso]], [[nafto]], [[bruna karbo]], [[lignito]], [[fero]] kaj [[ligno]]. Ekde 2006, la ekstera komerco estis karakterizita per importoj kun valoro de 41,84 miliardoj da dolaroj, ĉefe de nafto, [[tergaso]] kaj aliaj [[krudaĵo]]j. Aliflanke Slovakio eksportis varojn kun valoro de 39,64 miliardoj da dolaroj al [[Ĉeĥio]], [[Germanio]], [[Pollando]], [[Aŭstrio]], [[Italio]], [[Britio]] kaj [[Rusio]]. Ekde 1991, internacia [[skiejo]] komencis disvolviĝi ĉirkaŭ la urbo Krumpaki. == Naturo == * [[Naciaj parkoj de Slovakio]] * '''Natura Heredaĵo:''' [[Nacia parko Vysoké Tatry]] == Kulturo == * Nacia Fondaĵo '''[[Matica slovenská]]''' - kun sidejo en urbo [[Martin]] * '''Kultura Heredaĵo materiala:''' [[Banská Štiavnica]], [[Vlkolínec]] - folklora vilaĝo apud [[Ružomberok]]. * '''Kultura Heredaĵo nemateriala:''' [[Fujaro]] kaj fujara muziko - enskribita je la Listo de tutmonda heredaĵo (UNESCO) en [[2005]] == Esperanto en Slovakio == En 1969 slovaka Esperanto-asocio estis (re)fondita. En 1976 ĝi rajtis aliĝi al UEA. Inter plej gravaj esperantaj organizoj estas: * [[SKEF]] * [[SKEJ]] == Ceteraj informoj == * '''Urboj:''' [[Košice]] (214 mil), [[Žilina]] (88 mil), [[Prešov]] (78 mil). * '''Parollingvoj: '''[[Slovaka lingvo|slovaka]], [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], [[cigana lingvo|romaa]], regione [[Hungara lingvo|hungara]]. Sude en Slovakio vivas 550 mil hungaroj (2001). * '''Eksporto:''' feraj rimedoj, kemiaĵoj, naftoproduktoj, armiloj. * '''Pokapa GNP:''' 2.950 $. * '''Historio:''' ** en [[1993]] iama [[Ĉeĥoslovakio]] pace dispartiĝis je 2 sendependaj ŝtatoj - [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]] kaj Slovaka Respubliko ** [[Slovaka ŝtato]] – [[Jozef Tiso]] * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Slovakio]] * [[Eksaj slovakaj vilaĝoj]] (malaperigitaj) * [[Vladimír Němec]] ([[1941]]-[[2004]]), D kaj FD pri Esperantoinstruado kaj komputiko en [[Žilina]] (Slovakio), mortis la [[6-a de majo|6-an de majo]] [[2004]]. La inĝeniero estis komitatano A de [[1988]] ĝis [[1992]] * [[Listo de slovakaj riveroj]] <!-- NUR kiam ESTOS == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikinewscat=Slovakio|ReVo=slovaki}} * {{ueavikio|Slovakujo|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [https://www.vlada.gov.sk/ Registara retejo] ({{sk}}) * [https://esperanto.sk/eo/ Pri Slovakio ĉe esperanto.sk] ({{eo}}) * [http://www.liptovtravel.com/esperanto/ Regiono Liptov] ({{eo}}) * [https://esperanto.sk/ Esperanto en Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo|sk}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/slovakio.html Artikoloj pri Slovakio] {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/ Slovakio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia |date=2021-03-19 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Slovakio| ]] [[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1993]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] 2g9iw8kz90h3dnvylj5uvjc4enez2ze 0 4178 9474870 9454315 2026-09-13T19:19:56Z Sj1mor 12103 9474870 wikitext text/x-wiki '''Tradukisto''' estas homo, kiu [[traduko|tradukas]] el iu lingvo al alia, ebligante homojn laŭeble kapti la esencon de fremdlingva teksto aŭ diro, ĉu laŭlitere aŭ ne. Ekzistas diversaj tipoj de tradukistoj: *Tradukisto de teĥnikaj tekstoj, ekzemple faka manlibro. *[[Literatura tradukisto|Beletra tradukisto]], kiu tradukas [[Beletro|beletron]]. *Buŝa tradukisto nomiĝas [[interpretisto]] kies tasko estas buŝe kaj rekte traduki paroladon dum ekzemple internaciaj konferencoj, ktp. [[István Ertl]] en [[Libera Folio]] sin demandis ĉu eble ene de kelkaj jardekoj aŭ eĉ jaroj, la profesio de tradukisto fariĝos daŭre bezonata, pro tio ke aŭtomataj maŝintradukoj ĉiam perfektiĝas en tioma grado ke eraroj kaj strangaĵoj daŭre iĝas malpli oftaj por ke la rezulto estu kontentiga, almenaŭ por nebeletraj tekstoj. Eble profesiaj tradukistoj ja daŭre estos bezonataj, sed malpli grandnombre ol iam, por taskoj apartaj kaj bezonantaj specifajn kapablojn, ekzemple por [[Literatura tradukisto|literatura tradukado]]<ref>(eo) ''[https://www.liberafolio.org/2025/11/25/deepl-fine-lernis-esperanton-cu-plu-gravas/ DeepL fine lernis Esperanton – ĉu plu gravas?]'', [[Libera Folio]], la 25-an de novembro 2025</ref>. == Esperanto-tradukoj == Vidu ankaŭ: [[Traduko#Esperanto-tradukoj|Esperanto-tradukoj]] [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]], iniciatinto de Esperanto, estis dekomence grandkvanta plenumanto de tradukado. Tradukoj donis al la pioniraj esperantistoj manieroj kompreni la novan lingvon kaj kompari ĝin kun io konata. La defioj de tradukado plie montris al li, la malfortajn kaj kuracendajn punktojn en la evoluanta lingvo. Do, la unuaj tradukoj ne havis ĉefe literaturan celon, sed varban, diskonigan kaj edukan. [[Kabe]] kaj ĉiam pli da pioniroj suplementis la korpuson de bonaj tradukoj. En la epoko de la [[Budapeŝta skolo]], [[Julio Baghy|Baghy]], [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] kaj aliaj transigis la emfazojn al literaturaj celoj. Tion spronis la postaj skotaj kaj iberiaj skoloj. Kroatio avangardis en la uzo de tradukoj por interŝanĝi kulturajn valorojn inter malpli disvastigitaj kulturoj – naturaj aliancoj por Esperanto. == Esperanto-tradukistoj == Ne ĉiuj tradukistoj estas beletraj tradukistoj aŭ tradukas al Esperanto, sed ankaŭ tradukas el Esperanto. Tradukisto kiu tradukas al Esperanto tute ne konas sian publikon, ĉar tiu publiko estas tutmonda. Aliflanke, ĉar la granda plimulto de la E-tradukistoj akiris la lingvon postnaske, ili povos esti unike kapablaj koni la cel-lingvon kaj ĝian kulturon. Kontraste, alilingvaj tradukistoj kutimas traduki el sia denaska lingvo en malpli konatan lingvon. Gravegas koni intime la cellingvon kaj la gamon da kulturaj konoj posedataj de la ricevanto de la traduko – la tradukisto laboras klarigi idiomaĵojn kaj konceptojn, kiujn ili tre eble ne komprenos. Por videbligi la utilon de Esperanto necesas ĝia uzo kaj tial utilas daŭre flegi kulturon de trejnado en tradukado. Ĉe traduko al Esperanto, la lingvo tiom flekseblas ke eblas ofte esprimi fajnajn nuancojn el la fonta nacia lingvo<ref>[[Stefan MacGill]], EKO 51 AMO 78 en la fokuso, novembro 2021.</ref>. Esperantaj tradukoj estas ordinare farataj el la denaska lingvo (kies nuancoj la tradukanto indiĝene komprenas) en lingvon, kiun li same intime konas (Esperanto). Tradukistoj ludas ŝlosilan rolon en la konstruado de la kultura identeco de Esperanto<ref>(en) [[Manuela Burghelea]], [https://www.researchgate.net/publication/338612660_On_Not_Being_Lost_in_Translation_Creative_Strategies_to_Approach_Multiculturalism_in_Esperanto ''On Not Being Lost in Translation: Creative Strategies to Approach Multiculturalism in Esperanto'',] (Research Gate), Majo 2019, Język Komunikacja Informacja, DOI:10.14746/jki.2018.13.11</ref>. === Jen (ne limigita) listo de famaj Esperanto-tradukistoj === [[Konstantin Gusev]], [[Nora Caragea]], [[Sten Johansson|Sten Johanssen]], [[Sonja Lang]], [[Song Yunsheng]]<ref>(eo) Wu Guojiang, Freŝa verdo aldonita al Esperantujo, Revuo Esperanto (UEA), p. 56, 1344(3), marto 2020</ref>, [[Gerrit Berveling]], kaj en la pasinteco ekzemple [[Xie Yuming]] - [[Icek Jurysta]] - [[Kabe]] - [[Antoni Grabowski]] - [[Xu Shengyue|Xú Shēngyuè]] (= [[Saint Jules Zee]]) - [[Ŝi Ĉeng Tai|Shi Chengtai]] - [[Venelin Mitev]] - [[Rudolf Hromada]] - [[William Auld]] - [[Fernando de Diego]] - [[Viktor Pajuk]] - [[Sonja Lang]] - [[Wilhelm Theodor Oeste]] - [[Theodor Kilian]] - [[Jiří Kořínek]] - [[Kálmán Kalocsay]] - [[Miloš Lukáš]] - [[Tomáš Pumpr]] - [[Petras Čeliauskas]] - [[Georgo Saville]] - [[Josef Vondroušek]] - [[Claude Piron]] (por la [[Unuiĝintaj Nacioj]]) - [[Vilmos Benczik]] - [[István Nemere]] - [[István Ertl]] - [[Lucija Borčić]] - [[Antonio Valén]] - [[Paulo Sérgio Viana]] - [[Valentin Melnikov]] - [[Hans Becklin]] - [[Sten Johansson]] - [[Przemysław Wierzbowski]] - [[Marco Lucchesi]] - [[Probal Dasgupta|Probal Dasgupto]] - [[Julian Modest]] - [[Sebastian Schulman]]<ref>(en) [https://www.wordswithoutborders.org/contributor/sebastian-schulman Sebastian Schulman], [[Words Without Borders|Words without Borders]] </ref> - [[Lidia Ligęza]] - [[Vladimíra Chvátalová|Vlaďka Chvátalová]] - [[Jeong Ryeol Jang]]<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2022/05/31/esperanta-literaturo-disvastigas-en-la-korea/ Esperanta literaturo disvastiĝas en la korea], [[Libera Folio]], la 31-an de majo 2021.</ref> - [[Cai Yuanpei]] - [[Zlatoje Martinov]] - [[Ĥristo Gorov]] - [[Miyamoto Masao]] - [[Laŭlum|LI Shijun]] (Laŭlum), ĉine 李士俊 - [[Hu Guozhu]] - [[Willem Verloren van Themaat|Willem VERLOREN van THEMAAT]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tradukoscienco]] * [[Literatura tradukisto]] * [[Internacia traduka tago|Internacia tago pri tradukado]] * [[Tradukistoj sen landlimoj]] * [[Juvenes Translatores]] *[[Faisal Saeed Al Mutar#Traduka projekto por Vikipedio|Traduka projekto por Vikipedio]] * [[Projekto Lingua]] * [[IATIS]] * [[Esperantaj vortaroj en la reto]] * [[Internacia federacio de tradukistoj (FIT)]] * [[Distribuita Lingvo-Tradukado]] * [[Ergane]] * [[Eurodicautom]] * [[Interpretado (tradukado)]] * [[Komputila lingvistiko]] * [[Red T]] * [[Versioj de la Biblio|Biblia traduko]] * [[Maŝintradukado|Komputila tradukado]] * [[Subtekstigo|Subtekstoj]] * [[Sankta Hieronimo|Hieronymo de Stridon]], patrono de tradukistoj * [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]] * [[Dolmen Editions|Eldonejo Dolmen]] * [[La tradukisto]] {{Projektoj|ReVo=traduk.0isto}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060221170557/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/16.htm Devoj kaj rajtoj de la tradukisto laŭ la ĉarto de la internacia federacio de la tradukistoj] (FIT) * [http://www.fit-ift.org/ Oficiala retejo de FIT/IFT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831051622/http://www.fit-ift.org/ |date=2009-08-31 }} * [https://www.proz.com/translator-directory/?sp=directory&to=epo&from=eng&pair_emphasis=8&native=na&type=translation&country=&cred=na&software=na&avail=na&keyword=&expertise=working&location=&sdl_trados_cert_level=na&sdlx_cert_level=na&field=&wwa=na&complete_profile=na&profile_last_updated=any&latitude=&longitude=&distance=500&keyword_cv_checkbox=on&mode=view&orderby=&direction=DESC&numplat=3&numnonplat=31&nshow=25&start=3 Listo de tradukistoj (angla-Esperanto) en Proz] [[Kategorio:Traduko| ]] [[Kategorio:Tradukistoj| ]] [[Kategorio:Profesioj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Tradukistoj el Esperanto]] 71rnczc4m21mwj99d6co6xnngtx6cct 0 4190 9474891 9365496 2026-09-13T19:29:15Z Sj1mor 12103 9474891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo =Türkmenistan<br />Туркмения (Turkmenija) |transskribo = |eonomo =Turkmenio |flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]] |blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]] |nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]] |nacia devizo = |lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]] |oficiala lingvo =[[turkmena]] |lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]] |ĉefurbo = [[Aŝĥabado]] |religio = |km2 = 488100 |akvo = |loĝantoj = Turkmenoj |loĝantaro = 4997503 |loĝdenso = 10.0 |vivlongeco = |valuto = [[Turkmena manato]] |valuta kodo =TMT |horzono = +5 |ttt = tk |landkodo =TKM, TK |tel = +993 |politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]] |ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022) |ĉefministro = la ŝtatestro |nacia tago = |sendependeco = 27-a de oktobro 1991 |de kiu =[[Sovetunio]] |esperanto-asocio = |MEP = |MEP jaro = |MEP pokapa = }} '''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspio|Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[Karakumo|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetunio]] nomata "[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]" ĝis ĝia malapero en [[1991]]. == Historio == La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Irano]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]]. La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Türkmenbaşy]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la Rusa Imperio inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta. Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de Sovetunio, la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]. Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj. Post la disiĝo de Sovetunio, Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Lia posteulo, [[Gurbanguli Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo. Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov. == Registaro kaj politiko == Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n. Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato. Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento Saparmyrat Nyýazow kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.[[Saparmurat Nijazov|Saparmurat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''"Türkmenbaşy"'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita. == Politika-teritoria organizado == {{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}} [[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]] Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Maro (Turkmenio)|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]]. {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo |- ! [[Aŝĥabado]] | || Aŝĥabado || || 773.400 <small>(est. 2004)</small> || |- ! [[Ahal]] | TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1 |- ! [[Balkan]] | TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2 |- ! [[Daşoguz]] | TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3 |- ! [[Lebap]] | TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4 |- ! [[Provinco Mary|Mary]] | TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5 |} == Geografio == [[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]] Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kameruno|Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la Kaspia Maro kaj [[Aralo|Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]]. La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]]. La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]]. * Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]] == Ekonomio == La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[Hidrokarbonido|hidrokarbidoj]]. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo<ref name=":0">(franca) "[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]" (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),</ref>) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazpromo|Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio. {| style = align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" class="bonita" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" | Eksportado al ! colspan="2" | Importado el |- ! Lando ! Procento ! Lando ! Procento |- | {{UKR}} | 42,8 % | {{TUR}} | 17 % |- | {{IRN}} | 14 % | {{RUS}} | 11 % |- | {{TUR}} | 11 % | {{ARE}} | 8 % |- | {{ITA}} | 9 % | {{UKR}} | 7,6 % |- | {{CHE}} | 5 % | {{FRA}} | 6 % |- | Aliaj | 18,2 % | Aliaj | 50,4 % |- |} Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro. Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro<ref name=":0" />. La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon<ref name=":0" />. La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto<ref name=":0" />. == Loĝantaro == Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj<ref name=":0" />). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspio|Kaspia Maro]]. [[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]] Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel "lingvo de interetna komunikado", laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto<ref name=":0" />. La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la {{J|publika biblioteko}}, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn. La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[Malsanulejo|hospitaloj]], funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn. == Kulturo == [[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetunio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Josif Stalin]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]]. [[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]] La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado. Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj [[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |n=Kategorio:Turkmenio |ReVo=turkmen#turkmen.0ujo |ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo }} * [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo) * [[Karakumo]] * [[Merv]] == Eksteraj ligiloj == (en, ru, tk) [http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro] (nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Turkmenio| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] pyofosv3nsfx2j82vgx6hmxo7r04nju 0 4193 9474637 9474406 2026-09-13T13:41:19Z Arbarulo 135469 plendas se fontindikoj ne estas tradukitaj en Esperanton, sed mem eĉ ne metas la originalon . . . 9474637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga<br />Kingdom of Tonga | eonomo = Tongo | eonomo alternative= Tonga Reĝlando | flago = [[Dosiero:Flago-de-Tongo.svg|160ra]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Tonga.svg|120ra]] | nacia himno = [[Ko e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga]] | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationTonga.png|Lokigo]] | lingvoj = [[tonga lingvo|tonga]], [[angla lingvo|angla]] | ĉefurbo = [[Nukualofo]] (''Nuku'alofa'') | religio = protestantoj, katolikoj | km2 = 748 | akvo = 4 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = | valuto = ''[[pa'anga]]'' | valuta kodo = TOP | horzono = +13 | ttt = to | landkodo = TON | tel = 676 | politika sistemo = [[Monarkio]] | ŝtatestro = [[Reĝo <!--de Tongo-->|reĝo]] ''[[Tupou la 6-a]]'' (ekde 2012) | ĉefministro = [[Fatafehi Fakafānua]] (ekde 18 decembro 2025) | nacia tago = [[4-a de junio]] | sendependeco = la 4a de junio [[1970]], de [[Britio]] | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = TO |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> '''Tongo''' estas [[Polinezio|Polinezia]] regno, en [[Pacifiko]], oriente de [[Fiĝioj]], kiu konsistas el 177 insuloj (39 loĝataj), dividitaj en tri ĉefajn [[arkipelago]]jn. Antaŭe nomata la Amikaj insuloj (''Friendly Islands'', vidu la ĉapitron etimologio), Tongo nuntempe estas sendependa reĝlando en la brita [[Komunumo de Nacioj]]. Kun centro je 20° de suda latitudo kaj 179° de okcidenta longitudo, Tongo havas subtropikan, varman kaj humidan [[klimato]]n; la precipitaĵo atingas 2 000 mm ĉiujare. La insuloj Tongo havas amplekson de 747 km² kaj la ĉefurbo estas [[Nukualofo]] en la insulo [[Tongatapu]]. == Historio == Estas la opinio de [[arkeologio|arkeologiistoj]], ke la unuaj setlantoj venis al Tongo el la insuloj Santa Cruz dum popolmigrado komenciĝanta ĉirkaŭ 3000 a.K. el Sudorienta [[Azio]] tra [[Mikronezio]]. En Tongo la ĝis nun plej malnovaj trovaĵoj de tiu [[Lapita kulturo]] estis malkovritaj en formo de karakterizaj keramikaĵoj, datitaj je 800 ĝis 750 a.K. La homoj de tiu kulturo vivis, navigis, komercis, kaj militis inter la insuloj de la nuntempaj [[Samoo]], [[Fiĝioj]], kaj Tongo dum mil jaroj, antaŭ ol plua migrado komenciĝis, al [[Markizoj]] kaj [[Tahitio]] kaj sekve al aliaj insuloj de suda Pacifiko. Sur tiu bazo [[antropologio|antropologiistoj]] nomas tiun regionon la lulilo de polinezia kulturo. En la [[12-a jarcento]] tonganoj kaj ilia ĉefulo, la ''Tu'i Tonga'', estis konataj en tuta Pacifiko de [[Niue]] ĝis [[Tikopia]]. Kelkaj historiistoj parolas pri "tonga imperio", sed la tiama situacio estas pli bone priskribita kiel reto de marnavigantoj, ĉefuloj kaj aventurantoj. En la [[15-a jarcento]] kaj sekve en la [[17-a jarcento]] tribaj malpacoj pli kaj pli multe okazis inter la ĉefuloj. Je tiu tempo venis la unuaj kontaktoj kun [[Eŭropo|eŭropanoj]]: en [[1616]] la nederlandaj esploristoj [[Willem Schouten]] kaj [[Jacob Le Maire]], kiuj renkontis tonganon proksime al ''Niuatoputapu''; en [[1643]] [[Abel Tasman]], kiu komercis iomete kun la tonganoj; kaj en [[1773]]-[[1777]] tri vizitoj de [[James Cook]]. La unuaj kristanaj misiistoj alvenis ĉirkaŭ [[1800]]. La tribaj malpacoj finiĝis per la unuigo de Tongo de [[1799]] ĝis [[1852]] sub Siaosi Taufa'ahau TUPOU (post baptismo George TUPOU la 1-a). De lia edzino devenas nova reĝa linio Tu'i Kanakopulu. En [[1875]], per helpo de misiistino Shirley BAKER, Tongo fariĝis [[konstitucia monarkio]]. La [[18-a de majo|18-an de majo]] [[1900]] per [[traktato de amikeco]] Tongo fariĝis [[protektorato]] de [[Britio]]. Ĝi sendependiĝis la [[4-a de junio|4-an de junio]] [[1970]]. Meze de januaro 2022 okazis la erupcio de [[submara vulkano]] Hunga Tonga, kaj post kelkaj tagoj oni konfirmis la preskaŭ malaperon de la insulo kaj damaĝojn kaj rezultojn en diversaj landoj de la Pacifiko kaj ĉefe en la propra lando. == Etimologio == {{Sen fontoj|sekcio=jes}} En multaj polineziaj lingvoj, inkluzive de la [[tonga lingvo|tonga]], la vorto tonga (tonga: [ˈtoŋa]), devenas de ''fakatonga'', kiu signifas "suden", kaj la insularo estas tiel nomita ĉar ĝi estas la plej suda grupo inter la insularoj de okcidenta Polinezio. La vorto tonga estas parenca al la havaja vorto ''kona'' signifanta "ŝirmflanke", do la flanko ŝirmita de la vento, kiu estas la origino de la nomo por la distrikto Kona en Havajo. Tongo fariĝis konata en la Okcidento kiel la "Amikecaj insuloj" aŭ "Amikaj insuloj" pro la agrabla akcepto donita al kapitano [[James Cook]] dum lia unua vizito en 1773. Li alvenis dum la ĉiujara festivalo ''ʻinasi'', kiu centriĝas ĉirkaŭ la donaco de la Unuaj Fruktoj al la ''Tuʻi Tonga'' (la monarko de la insuloj), do li ricevis inviton al la festadoj. Ironie, laŭ la verkisto William Mariner, la politikaj gvidantoj efektive volis mortigi Cook dum la kunveno, sed ne plenumis tion ĉar ili ne povis konsenti pri agadplano por plenumi la planon. == Geografio == * [[Fonualei]] * [[Late (Tongo)|Late]] * [[Niuafoo]] * [[Tafahi]] * [[Tonga Fosego]] * [[Tongatapu]] * [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] === Faŭno kaj flaŭro === * [[Tonga nestamasulo]] * [[Tongatapua zapornio]] <!--== Ekonomio ==--> == Politiko == === Ekstera politiko === Tongo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. == Vidu ankaŭ == * la paĝon pri la [[Tuitonga imperio]] {{Projektoj|n=Kategorio:Tongo|ReVo=tong}} {{Polinezio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tongo| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1970]] 8e8ldue6qoz4hwwlcu7jjn72cssuo6z 9474638 9474637 2026-09-13T13:42:06Z Arbarulo 135469 /* Etimologio */ 9474638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga<br />Kingdom of Tonga | eonomo = Tongo | eonomo alternative= Tonga Reĝlando | flago = [[Dosiero:Flago-de-Tongo.svg|160ra]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Tonga.svg|120ra]] | nacia himno = [[Ko e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga]] | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationTonga.png|Lokigo]] | lingvoj = [[tonga lingvo|tonga]], [[angla lingvo|angla]] | ĉefurbo = [[Nukualofo]] (''Nuku'alofa'') | religio = protestantoj, katolikoj | km2 = 748 | akvo = 4 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = | valuto = ''[[pa'anga]]'' | valuta kodo = TOP | horzono = +13 | ttt = to | landkodo = TON | tel = 676 | politika sistemo = [[Monarkio]] | ŝtatestro = [[Reĝo <!--de Tongo-->|reĝo]] ''[[Tupou la 6-a]]'' (ekde 2012) | ĉefministro = [[Fatafehi Fakafānua]] (ekde 18 decembro 2025) | nacia tago = [[4-a de junio]] | sendependeco = la 4a de junio [[1970]], de [[Britio]] | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = TO |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> '''Tongo''' estas [[Polinezio|Polinezia]] regno, en [[Pacifiko]], oriente de [[Fiĝioj]], kiu konsistas el 177 insuloj (39 loĝataj), dividitaj en tri ĉefajn [[arkipelago]]jn. Antaŭe nomata la Amikaj insuloj (''Friendly Islands'', vidu la ĉapitron etimologio), Tongo nuntempe estas sendependa reĝlando en la brita [[Komunumo de Nacioj]]. Kun centro je 20° de suda latitudo kaj 179° de okcidenta longitudo, Tongo havas subtropikan, varman kaj humidan [[klimato]]n; la precipitaĵo atingas 2 000 mm ĉiujare. La insuloj Tongo havas amplekson de 747 km² kaj la ĉefurbo estas [[Nukualofo]] en la insulo [[Tongatapu]]. == Historio == Estas la opinio de [[arkeologio|arkeologiistoj]], ke la unuaj setlantoj venis al Tongo el la insuloj Santa Cruz dum popolmigrado komenciĝanta ĉirkaŭ 3000 a.K. el Sudorienta [[Azio]] tra [[Mikronezio]]. En Tongo la ĝis nun plej malnovaj trovaĵoj de tiu [[Lapita kulturo]] estis malkovritaj en formo de karakterizaj keramikaĵoj, datitaj je 800 ĝis 750 a.K. La homoj de tiu kulturo vivis, navigis, komercis, kaj militis inter la insuloj de la nuntempaj [[Samoo]], [[Fiĝioj]], kaj Tongo dum mil jaroj, antaŭ ol plua migrado komenciĝis, al [[Markizoj]] kaj [[Tahitio]] kaj sekve al aliaj insuloj de suda Pacifiko. Sur tiu bazo [[antropologio|antropologiistoj]] nomas tiun regionon la lulilo de polinezia kulturo. En la [[12-a jarcento]] tonganoj kaj ilia ĉefulo, la ''Tu'i Tonga'', estis konataj en tuta Pacifiko de [[Niue]] ĝis [[Tikopia]]. Kelkaj historiistoj parolas pri "tonga imperio", sed la tiama situacio estas pli bone priskribita kiel reto de marnavigantoj, ĉefuloj kaj aventurantoj. En la [[15-a jarcento]] kaj sekve en la [[17-a jarcento]] tribaj malpacoj pli kaj pli multe okazis inter la ĉefuloj. Je tiu tempo venis la unuaj kontaktoj kun [[Eŭropo|eŭropanoj]]: en [[1616]] la nederlandaj esploristoj [[Willem Schouten]] kaj [[Jacob Le Maire]], kiuj renkontis tonganon proksime al ''Niuatoputapu''; en [[1643]] [[Abel Tasman]], kiu komercis iomete kun la tonganoj; kaj en [[1773]]-[[1777]] tri vizitoj de [[James Cook]]. La unuaj kristanaj misiistoj alvenis ĉirkaŭ [[1800]]. La tribaj malpacoj finiĝis per la unuigo de Tongo de [[1799]] ĝis [[1852]] sub Siaosi Taufa'ahau TUPOU (post baptismo George TUPOU la 1-a). De lia edzino devenas nova reĝa linio Tu'i Kanakopulu. En [[1875]], per helpo de misiistino Shirley BAKER, Tongo fariĝis [[konstitucia monarkio]]. La [[18-a de majo|18-an de majo]] [[1900]] per [[traktato de amikeco]] Tongo fariĝis [[protektorato]] de [[Britio]]. Ĝi sendependiĝis la [[4-a de junio|4-an de junio]] [[1970]]. Meze de januaro 2022 okazis la erupcio de [[submara vulkano]] Hunga Tonga, kaj post kelkaj tagoj oni konfirmis la preskaŭ malaperon de la insulo kaj damaĝojn kaj rezultojn en diversaj landoj de la Pacifiko kaj ĉefe en la propra lando. == Etimologio == {{Sen fontoj|sekcio=jes}} En multaj polineziaj lingvoj, inkluzive de la [[tongana lingvo|tongana]], la vorto tonga (tonga: [ˈtoŋa]), devenas de ''fakatonga'', kiu signifas "suden", kaj la insularo estas tiel nomita ĉar ĝi estas la plej suda grupo inter la insularoj de okcidenta Polinezio. La vorto tonga estas parenca al la havaja vorto ''kona'' signifanta "ŝirmflanke", do la flanko ŝirmita de la vento, kiu estas la origino de la nomo por la distrikto Kona en Havajo. Tongo fariĝis konata en la Okcidento kiel la "Amikecaj insuloj" aŭ "Amikaj insuloj" pro la agrabla akcepto donita al kapitano [[James Cook]] dum lia unua vizito en 1773. Li alvenis dum la ĉiujara festivalo ''ʻinasi'', kiu centriĝas ĉirkaŭ la donaco de la Unuaj Fruktoj al la ''Tuʻi Tonga'' (la monarko de la insuloj), do li ricevis inviton al la festadoj. Ironie, laŭ la verkisto William Mariner, la politikaj gvidantoj efektive volis mortigi Cook dum la kunveno, sed ne plenumis tion ĉar ili ne povis konsenti pri agadplano por plenumi la planon. == Geografio == * [[Fonualei]] * [[Late (Tongo)|Late]] * [[Niuafoo]] * [[Tafahi]] * [[Tonga Fosego]] * [[Tongatapu]] * [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] === Faŭno kaj flaŭro === * [[Tonga nestamasulo]] * [[Tongatapua zapornio]] <!--== Ekonomio ==--> == Politiko == === Ekstera politiko === Tongo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. == Vidu ankaŭ == * la paĝon pri la [[Tuitonga imperio]] {{Projektoj|n=Kategorio:Tongo|ReVo=tong}} {{Polinezio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tongo| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1970]] rlibqsuqgleyqvs2hf4ldwcn42hab6k 0 4624 9474742 9241152 2026-09-13T17:25:03Z Tirolischleioans 254019 9474742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Zwickau COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Zwickau_in_Z.svg |federacia_lando = [[Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Zwickau]] |alto = 267 |areo = 102,54 |poŝtkodo = 08056–08067 |tel_antaŭkodo = 0375, 03761 (urboparto Hartmannsdorf), 037604 (urboparto Oberrothenbach) |aŭtokodo = Z, WDA |oficiala_kodo = 14524330 |subdivido = 5 urbodistriktoj kun 35 urbopartoj (kvartaloj) |adreso-komunumestraro = Hauptmarkt 1<br />08056 Zwickau |retpaĝaro = [https://www.zwickau.de/ www.zwickau.de] |komunumestro = Pia Findeiß |komunumestro-partio = SPD }} '''Zwickau''' {{prononco|CVIkaŭ}} - en la saksa dialekto de la germana ankaŭ „Zwigge“ - estas urba komunumo en [[Saksio]], [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] de [[Germanio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon en [[horloĝa direkto]] kun la samdistriktaj komunumoj [[Dennheritz]] norde, [[Glauchau]] nordoriente, [[Mülsen]] kaj [[Reinsdorf (Saksio)|Reinsdorf]] oriente, [[Wilkau-Haßlau]] sudoriente, [[Hirschfeld (Saksio)|Hirschfeld]] sude, [[Lichtentanne]] sudokcidente, [[Werdau]] okcidente kaj [[Neukirchen (Pleiße)|Neukirchen]] kaj [[Crimmitschau]] nordokcidente. Ĝis la 1-a de aŭgusto 2008 ĝi havis la statuson de [[eksterdistrikta urbo]], ekde tiam ĝi estas la administra centro de nova [[distrikto Zwickau]]. Unuafoje dokumente menciita en la jaro 1118, ĝi rapide evoluis al fama komercocentro. Al tio kontribuis [[minekspluato]] kaj diversspecaj metiejoj, same kiel la favora situo apud la komercostrato inter [[Altenburg]] kaj [[Prago]]. En la [[19-a jarcento]] Zwickau evoluis al grava industria centro de la [[reĝlando Saksio]]. Inter 1952 ĝis 1990 la loĝloko apartenis al la [[distrikto Karl-Marks-urbo]] de [[orienta Germanio]]. [[Dosiero:Robertschumann.jpg|eta|maldekstra|<center>Monumento pri Robert Schumann]]Zwickau estas la naskiĝurbo de la komponisto [[Robert Schumann]]. En la domo, kie li naskiĝis, nuntempe troviĝas muzeo pri li kaj lia edzino, la pianistino [[Clara Wieck]]. En Zwickau vivis la luterana komponisto de ekleziaj kantoj [http://de.wikipedia.org/wiki/Gotthard_Schuster Gotthard Schuster], kiu naskiĝis en [[Werdau|Langenhessen]] dum 1674 kaj mortis en Zwickau dum 1761. == Iom da statistiko == :'''Situo:''' 50° 44’ NO, 12° 29’ OR :'''Loĝantaro:''' 95.841 (decembro 2007) :'''Alteco:''' averaĝe 263 metrojn super la marnivelo :'''Areo:''' 102,54 km² :'''Horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro) == Vidindaĵoj == * [[Mariapreĝejo (Zwickau)|Mariapreĝejo]] == Famuloj == * [[Gregorio Haloandro]] * [[Max Pechstein]] * [[Erasmus Stella]] * [[Georgo Agrikola]] == Vidu ankaŭ == * [[Premio Robert Schumann (Zwickau)]] * [[Tramtransporto en Zwickau]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Zwickau Hauptmarkt Panorama.jpg|eta|maldekstra|500ra|{{centre|la centra bazara placo panorame}}]] {{Projektoj}} {{distrikto Zwickau}} {{Administra divido de Saksio}} [[Kategorio:Zwickau|!]] gmjggpk8qs84h3y0zjp9ugntj3uyb9k 0 4769 9475178 9471465 2026-09-14T11:48:43Z Kani 670 /* Specialaj tagoj kaj festoj */ 9475178 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{septembro}} La '''16-a de septembro''' estas la 259-a tago de la jaro (la 260-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 106 tagoj restas. Je la 16-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[1400]]: [[Owain Glyndŵr]] iĝis lasta [[princo de Kimrujo]] * [[1410]]: Reĝo de Aragono kaj Sicilio [[Fernando la 1-a (Aragono)|Fernando la 1-a]] rekonkeris de [[araboj]] la urbon [[Antequera]] * [[1497]]: [[Pollando]]: [[Darłowo]] estis [[inundo|inundita]] de [[cunamo]], pro eksplodo de [[metano]] liberigita de marfundo * [[1620]]: El [[Plymouth]] ([[Anglujo]]) foriris sur la ''[[Mayflower]]'' la t.n. „[[puritanismo|Pilgrimpatroj]]“ * [[1644]]: [[Pollando]]: [[incendio]] detruis pli grandan parton de [[Kostrzyn]] * [[1651]]: En [[Bila Cerkva]] eksplodis [[ribelo]] de [[kozakoj]], malkontentaj pri kondiĉoj de [[armistico]] kun Pollando * [[1658]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: [[Unio]] de [[Hadjaĉe]] inter [[Krono de la Regno de Pollando]], [[Grandprinclando Litovio]] kaj [[zaporogoj]] (ne realigita malgraŭ ratifiko flanke de la [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]], almenaŭ je 20 jaroj malfruigita) * [[1668]]: Reĝo de Pollando [[Johano la 2-a Kazimiro]] abdikis kaj forveturis al Francio * [[1701]]: [[James Francis Edward Stuart]] fariĝis [[jakobitismo|jakobita]] pretendanto al la angla kaj skota tronoj * [[1726]]: En la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] parto de [[Gigantmontaro]] oni mortigis lastan [[bruna urso|brunan urson]] * [[1744]]: Armeo de [[Reĝlando Prusio]] konkeris [[Prago]]n * [[1779]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: batalo de [[Savannah]] komenciĝis * [[1795]]: [[Unuiĝinta Reĝlando]] konkeris [[Kaburbo]]n * [[1807]]: Financa juĝa institucio [[Revizora Kortumo (Francio)|Revizora Kortumo]] estis kreita de [[Napoleono Bonaparte]] * [[1810]]: [[Meksika Milito de Sendependeco]] komencita: [[Meksiko]] proklamis sendependecon de [[Hispanio]] - pastro [[Miguel Hidalgo y Costilla]] alvokis batali kontraŭ la [[hispanoj]] por sendependeco (''Grito de Dolores'') * [[1824]]: [[Karlo la 10-a (Francio)|Karlo la 10-a]] iĝis reĝo de Francio * [[1835]] ''[[Great Moon Hoax|Granda Luna Mistifiko]]'': ĵurnalo "New York Sun" konfesis, ke ĝiaj rakontoj pri malkovro de vivo sur la luno laŭ [[John Herschel]] estis fabrikitaj * [[1848]]: Usona astronomo [[William Cranch Bond]] kun sia filo [[George Phillips Bond|George]] malkovris [[Hiperiono (luno)|Hiperionon]], unu el [[naturaj satelitoj de Saturno|satelitoj de Saturno]] - du tagojn poste malkovris ĝin sendepende brito [[William Lassell]] * [[1854]]: [[Himno Nacional Mexicano|Himno de Meksiko]] unuafoje publike plenumita * [[1868]]: Usona astronomo [[James Craig Watson]] malkovris [[asteroido]]n [[105 Artemiso|Artemiso]] * [[1877]]: en Gietrzwałd ([[distrikto Olsztyn]]) okazis la lasta [[pola|pollingva]] [[revelacio]] de [[Dipatrino]] * [[1882]]: Granda [[inundo]] en [[Verono]] * [[1904]]: En [[Italio]] komenciĝis unua [[ĝenerala striko]], kiu daŭros ĝis la 21-a de septembro. * [[1908]]: Usona aŭtomobila fabrikfirmao [[General Motors]] fondiĝis en [[Flint]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: 2 500 [[ukrainaj siĉ-pafistoj]] de Volontula Legio en la [[Aŭstria-hungara armeo]] ĵuris fidelecon al la lukto por liberigo de [[Ukrainio]] * [[1915]]: Rusia [[ekspedicio]] kiel historie unua trapasis la [[Norda mara vojo|nordan maran vojon]] de oriento al okcidento; [[Unua Mondmilito]]: [[Haitio]] sub [[milito|milita]] premo iĝis usona [[protektorato]] - eniro de [[marista infanterio]] * [[1918]]: Sovetia parlamento fondis [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)|Ordenon de Ruĝa Standardo]]; hetmano [[Pavlo Skoropadskij]] aprobis leĝon pri proklamo de ukrainaj ŝtataj [[universitato]]j kiel eksaj rusaj lernejoj en [[Ukrainio]] * [[1919]]: En [[Vladivostoko]] kreiĝis Pola Sav-Komitato de [[Infano]]j en [[Fora Oriento]], fondita de [[Siberio|siberiaj]] [[ekziligo|ekziligitoj]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: Batalo apud Dytiatyn en [[vojevodio]] [[Ivano-Frankivsk|Stanisławów]] * [[1920]]: Lasta registriĝo de itala operkantisto [[Enrico Caruso]] estis farita ĉe Victor Records * [[1921]]: Prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] [[Tomáš Garrigue Masaryk|Masaryk]] oficiale unuafoje vizitis [[Brno]]n * [[1922]]: [[Dua Pola Respubliko]]: malfermo de [[fervojlinio]] [[Reda]]-[[Hel (urbo)|Hel]] * [[1930]]: Laŭ ordono de pola ĉefministro [[Józef Piłsudski]] komenciĝis venĝa agado en [[Galicio]], kaŭzita de [[sabotado]] kaj [[terorismo|terorisma]] agado de [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]], daŭranta ĝis vintro en 450 ukrainaj vilaĝoj kaj 16 distriktoj * [[1931]]: Soveta artisto [[Sergej Obrazcov]] fondis en [[Moskvo]] la [[Pupteatro Obrazcov|Pupteatron Obrazcov]]; En koncentrejo Suluk (proksime al [[Bengazi]]) oni ekzekutis komandanton de kontraŭitala ribelo [[Omar Muĥtar]] * [[1938]]: Ĉeĥoslovaka registaro malfondis [[Sudetgermana partio|Sudetgermanan partion]] - [[Konrad Henlein]] kaj liaj adeptoj fuĝis al la [[Tria Regno]] * [[1939]]: Fino de la [[Batalo de Halhin Gol]] — soveta kaj mongola armeoj venkis la japanan; [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: rezulte de bombado ĉesis disaŭdigi [[Pola Radio]] en pole okupita [[Vilno]] kaj [[Baranaviĉi]]; germana armeo eniris [[Kutno]]n, [[Łowicz]] kaj [[Zamość]]; Batalo de [[Atlantiko]]: unua atako en la [[milito]] de germana [[submarŝipo]] U-31 al ŝipa [[karavano]] de [[Aliancanoj]], naviganta de [[Liverpool]] ĝis [[Nordameriko]] * [[1940]]: la itala armeo [[invado|invadis]] [[Egiptio]]n - kontraŭ armeoj de [[Britio]], [[Komunumo de Nacioj]] kaj [[Libera Francio]]; [[reĝimo de Vichy]]: estinta ĉefministro [[Léon Blum]] arestita; [[Usono]] enkondukis parte {{N|deviga militservo}} * [[1941]]: sub premo de [[Britio]] kaj [[Sovetunio]] [[ŝaho]] de Persio [[Reza Ŝaho Pahlavi]] abdikis favore al sia filo [[Mohamed Reza Pahlavi]] * [[1942]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Stalingrado]] germanoj [[sturmo|sturmis]] ĝis centro de la urbo atinginte [[stacidomo]]n * [[1943]]: [[Intelligenzaktion|Intelektul-kampanjo]]: [[Gestapo]] arestis en [[Vilno]] nokte de la 15-a ĝis la 16-a de septembro ĉirkaŭ 150 virojn, en plimulto reprezentantojn de loka intelektularo; trupoj de la sovetunia Okcidenta Fronto konkeris [[Jarcevo]]n, transiris [[Desna (rivero)|Desna]] kaj okupis du urbetojn; Balkana Fronto: britaj kaj grekaj trupoj grundiĝis sur [[Samoso (insulo)|Samoso]]; [[Pacifiko]]: sur [[Nov-Gvineo]] aŭstraliaj unuoj okupis [[Lae]] * [[1944]]: [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: germana ĉefgeneralo [[Botho Henning Elster|B. Elster]] formale kapitulacis kun {{nombro|18850}} soldatoj kaj 754 oficiroj antaŭ la usona generalo R. Macon; en [[Loreno]] la usona armeo okupis [[Lunéville]]; Balkana Fronto: brita 9-a unuo grundiĝis sur insulo [[Kitero]]; [[Ribelo de Varsovio]]: germana bombado de [[Śródmieście|Mezurbo]]; sovetaj aviadiloj malsuprenĵetas helpon super tri kvartaloj; ĉ. 300 soldatoj transiris [[Vistulo]]n por helpi al la ribelantoj * [[1945]]: Lastaj japanaj [[militisto|militistaj]] unuoj kapitulacis en [[Honkongo]] * [[1946]]: Flugkompanio [[Alitalia]] fondiĝis * [[1950]]: En [[Vjetnamujo]] trupoj de [[Viet Minh]] atakis francajn militbazojn en Dong Khe kaj Lao Kay * [[1957]]: [[Senkomunismigo]]: komenco de la proceso kontraŭ [[funkciulo]]j de pola Sekureca Servo: Roman Romkowski, Józef Różański kaj [[Anatol Fejgin]] * [[1959]]: [[Charles de Gaulle]] proponis [[rajto de memdetermino|rajton de memdetermino]] al la "popolo de [[Alĝerio]]" * [[1962]]: [[Kariba krizo]]: usona [[spionado|spiona]] aviadilo fotis en [[Kubo]] sovetajn [[raketo]]jn de meza pafdistanco * [[1963]]: Ekesto de federacia [[Malajzio]]; [[Ahmed Ben Bella]] estis elektita unua [[Prezidanto de Alĝerio]] * [[1966]]: Nova konstruaĵo de [[Metropola Operejo]] malfermita per prezento de ''[[Marko Antonio|Antonio]] kaj [[Kleopatro]]'' * [[1975]]: [[Papuo-Nov-Gvineo]] fariĝis sendependa de [[Aŭstralio]]; [[Mozambiko]], [[Kaboverdo]] kaj [[Sao-Tomeo kaj Principeo]] aniĝis al [[UN]] * [[1977]]: [[Hungario]] kaj [[Ĉeĥoslovakio]] subskribis interkonsenton pri konstruo sur [[Danubo]] de [[akvobaraĵo]] [[Gabčíkovo]]-[[Nagymaros]] * [[1978]]: En tertremo en irana urbo [[Tabas]] pereis ĉirkaŭ 25 mil personojn * [[1980]]: [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]]; kadre de la pola sindikato [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]] komitato de [[kreopovo|Kreaj]] kaj [[scienco|Sciencaj]] Asocioj fondiĝis * [[1982]]: [[Masakro de Sabra kaj Ŝatila]] komenciĝis - [[Libano|libana]]-[[maronitoj|maronita]] "kristana milico" mortigis 800 maljunulojn, virinojn kaj infanojn en la [[palestino|palestinaj]] [[rifuĝinto|rifuĝejo]]j en [[Bejruto]] * [[1983]]: La aŭstra aktoro [[Arnold Schwarzenegger]] akiris civitanecon de [[Usono]] * [[1985]]: En [[Kenjo]] oni trovis skeleton de [[Homo erectus]] * [[1987]]: [[Naturprotekto]]: subskribo de [[Montrealo|Montreala]] Protokolo pri protekto de la [[ozona tavolo]] * [[1988]]: [[Senkomunismigo]]: [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]] ĉesigis malpermeson de pli ol {{nombro|5000}} libroj, kiuj antaŭe estis deklaritaj kiel malamika literaturo kaj fermitaj al la ĝenerala publiko en [[Hungario]] * [[1992]]: Rezulte de spekulacia atako [[brita pundo]] estis [[devaluto|devalutita]] kaj devigita forlasi [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II|Eŭropan Valutoŝanĝan Mekanismon II]] * [[1993]]: Lasta taĉmento de [[Ruĝa Armeo]] forlasis [[Pollando]]n * [[1996]]: [[Rumanio]] kaj [[Hungario]] subskribis traktaton pri kunlaboro kaj bona [[najbaro|najbareco]]; [[Kosmopramo Atlantis]] startis kun misio STS-79, kies celo estis [[Mir (kosmostacio)|kosmostacio Mir]] * [[1999]]: [[Rostova provinco]]: 19 personoj pereis en la [[Bombaj atencoj kontraŭ loĝejoj en Rusio|bomba atenco]] kontraŭ loĝbloko en la urbo [[Volgodonsk]] — la aŭtoritatoj akuzis pri tio ĉeĉenajn islamistojn * [[2000]]: [[Malaperigo]]: en [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) oni [[Homforkapto|forkaptis]] sendependan ĵurnaliston [[Georgij Gongadze]], poste murditan de altrangaj ukrainaj milicistoj * [[2003]]: [[Sauda Arabio]]: 67 enprizonigitoj pereis dum [[incendio]] de la plej granda [[malliberejo]] en la ĉefurbo [[Riado]] * [[2005]]: [[Pola Vikipedio]] transpaŝis sojlon de 100 000 artikoloj * [[2007]]: En [[Bagdado]] gardistoj de usona firmao [[Blackwater USA]] pafmortigis 17 irakajn civilulojn * [[2009]]: [[Hatojama Jukio]] iĝis [[ĉefministro de Japanio]] * [[2010]]: Papo [[Benedikto la 16-a]] komencis [[apostolo|apostolan]] [[pilgrimado]]n al [[Britio]] * [[2013]]: Sur teritorio de estinta [[ŝipfarejo]] kaj [[armilo|armil]]fabriko [[Washington Navy Yard]] en [[Vaŝingtono]] bandito Aaron Alexis pafmortigis 12 personojn kaj poste mem pereis dum pripafado kun polico * [[2014]]: En bomba [[atenco]] de [[sinmortigo|sinmortiganto]] kontraŭ militista [[karavano]] en [[Kabulo]] 2 usonaj soldatoj kaj 1 pola pereis, 18 vundiĝis * [[2015]]: [[Ĉilio]]: 16 personoj pereis kaj 34 vundiĝis en [[tertremo]] en urbo Illapel (regiono [[Kokimbio]]) * [[2018]]: [[Kenjo|Kenjano]] Eliud Kipchoge venkis en la 45-a [[Berlina maratono]] kun la nova mondrekordo de [[maratono]] - 2:01:39 * [[2019]]: Filio de la pola [[Instituto]] de [[Solidareco]] kaj [[Kuraĝo]] en [[Berlino]] inaŭguris ekspozicion pri [[Witold Pilecki]], [[volontulo]] en [[Aŭŝvico]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Nokte ukrainaj aŭtoritatoj informis pri malkovro de amasa [[tombo]] kun 440 korpoj en liberigita de rusa okupado [[Izjum]], kie oni trovis 6 torturejojn, kaj en parte liberigita [[Ĥersona provinco]] 4. En [[Lugansko]] kaj [[Berdjansko]] en eksplodoj pereis 4 snoj de arme-civila [[kunlaborismo|kunlaborisma]] [[administracio]]; en liberigita [[Kupjansk]] kaj [[Balaklijo]] malkovriĝis rusiaj torturejoj. Apud Ukrainio nuntempe lokiĝas 800 rusiaj aviadiloj sur 40 [[aerodromo]]j en [[Belorusio]], [[Rusio]] kaj [[Krimeo]] ** [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Pasinttage nombro de likviditaj rusiaj soldatoj kreskis ĝis 350 viktimoj; en [[okupacio|okupata]] [[Heniĉesk]] rusia soldato kunlaboranta kun ukrainaj [[partizano]]j eksplodigis du kamionojn kun rusiaj soldatoj; [[Pollando]] kun [[Finnlando]] kaj [[Baltaj ŝtatoj]] de la sekva tago ne permesos enveturon de [[aŭto]]j kun rusiaj registraĵoj (pli frue la malpermeso koncernis [[ŝarĝaŭto]]jn); Ukrainio ricevis de [[Usono]] industriajn [[Tridimensia printado|printilojn 3D]], kiuj batalkampe povas fabriki [[Rezerva parto|rezervajn partojn]] de [[armilo]]j == Naskiĝoj == * [[1098]]: [[Hildegard de Bingen]], germana [[monaĥino]], mistikulino, komponistino, poetino, aŭtorino de [[Lingua ignota]] (m. [[1179]]) * [[1387]]: [[Henriko la 5-a (Anglio)|Henriko la 5-a]], reĝo de Anglio (m. [[1422]]) * [[1462]]: [[Pietro Pomponazzi]], itala filozofo kaj [[humanismo|humanisto]] (m. [[1525]]) * [[1494]]: [[Franciscus Maurolycus]], itala matematikisto kaj astronomo (m. [[1575]]) * [[1584]]: [[Matthias Gallas]], aŭstra [[oficiro]] batalanta en la [[tridekjara milito]] (m. [[1647]]) * [[1615]]: [[Heinrich Bach]], germana orgenisto (m. [[1692]]) * [[1745]]: [[Miĥail Kutuzov]], rusa militisto, venkinto de [[Napoleono]] (m. [[1813]]) * [[1755]]: [[Caroline Ludecus]], germana verkistino (m. [[1827]]) * [[1765]]: [[Gregorio la 16-a]], [[papo]] (m. [[1831]]) * [[1768]]: [[Rozalia Lubomirska]], pola princino (m. [[1794]]) * [[1777]]: [[Nathan Mayer Rothschild]], german-brita financisto (m. [[1836]]) * [[1823]]: [[Károly Sükei]], hungara ĵurnalisto, poeto kaj tradukisto (m. [[1854]]) * [[1837]]: [[Petro la 5-a (Portugalio)|Petro la 5-a]], reĝo de Portugalio (m. [[1861]]) * [[1850]]: [[Paul Lemcke]], germana regionhistoriisto kaj -politikisto (m. [[1909]]) * [[1856]]: [[Wilhelm von Gloeden]], germana [[barono]] kaj [[fotisto]] (m. [[1931]]) * [[1858]]: [[Andrew Bonar Law]], ĉefministro de Britio (m. [[1923]]) * [[1872]]: [[János Melich]], hungara lingvisto, bibliotekisto, profesoro (m. [[1963]]) * [[1875]]: [[Miksa Bródy]], hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[1924]]) * [[1886]]: [[Jean Arp]], franca-germana artisto, pentristo kaj poeto (m. [[1966]]) * [[1886]]: [[René Dubois]], franca komerca direktoro, redaktoro de "[[Paris-Esperanto]]", nuliginta [[Kontrakto de Helsinko|Kontrakton de Helsinko]] (m. nekonata) * [[1887]]: [[Nadia Boulanger]], franca komponistino, pianistino, [[muzikpedagogio|muzikpedagogino]] (m. [[1979]]) * [[1888]]: [[Frans Eemil Sillanpää]], finna verkisto Nobelpremiita (m. [[1964]]) * [[1891]]: [[Karl Dönitz]], germana maroficiro, [[Regna Prezidanto]] (m. [[1980]]) * [[1892]]: [[Werner Bergengruen]], germana verkisto (m. [[1964]]) * [[1893]]: [[Albert Szent-Györgyi]], hungara [[biokemio|biokemiisto]] Nobelpremiita (m. [[1986]]) * [[1893]]: [[Alexander Korda]], hungara-brita filmproducento (m. [[1956]]) * [[1895]]: [[Franciszek Żwirko]], pola aviadilisto (m. [[1932]]) * [[1900]]: [[László Ady]], rumania hungara reformita pastro kaj lokhistoriisto (m. [[1974]]) * [[1900]]: [[Mihály Milán]], hungara antropologo, profesoro (m. [[1968]]) * [[1908]]: [[Friedrich Torberg]], aŭstra verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1979]]) * [[1909]]: [[György Pálffy (divizia generalo)|György Pálffy]], hungara divizia generalo, kontraŭfaŝisto (m. [[1949]]) * [[1912]]: [[Sándor Benczédi (skulptisto)|Sándor Benczédi]], rumania hungara skulptisto (m. ([[1998]]) *[[1919]]: [[Hilde Purwin]], germana ĵurnalistino * [[1920]]: [[Hannie Schaft]], nederlanda studentino, membrino de la [[nederlanda rezistado]] (m. [[1945]]) * [[1921]]: [[Béla Köpeczi]], hungara literaturhistoriisto (m. [[2010]]) * [[1922]]: [[Marcel Mouloudji]], franca kantisto kaj aktoro (m. [[1994]]) * [[1923]]: [[Albert Cornelis Baantjer|Appie Baantjer]], nederlanda aŭtoro de krimfikcio (m. [[2010]]) * [[1923]]: [[Lee Kuan Yew]], unua ĉefministro de Singapuro (m. [[2015]]) * [[1924]]: [[Lauren Bacall]], usona aktorino (m. [[2014]]) * [[1925]]: [[B.B. King]], usona blusa gitaristo kaj kantisto (m. [[2015]]) * [[1926]]: [[István Simon (poeto)|István Simon]], hungara poeto, tradukisto kaj politikisto (m. [[1975]]) * [[1927]]: [[Peter Falk]], usona aktoro (m. [[2011]]) * [[1930]]: [[Ferenc Makkay]], rumania hungara kemiisto (m. [[2023]]) * [[1935]]: [[Jenő Mátyás]], rumania hungara operkantisto ([[baso]]) * [[1937]]: [[Attila Balogh (verkisto)|Attila Balogh]], rumania hungara verkisto, filologo * [[1939]]: [[Breyten Breytenbach]], sudafrika poeto (m. [[2024]]) * [[1941]]: [[Lajos Katona (skulptisto)|Lajos Katona]], rumania hungara blinda skulptisto * [[1943]]: [[János Molnár (kantisto)|János Molnár]], rumania hungara operkantisto (tenoro, baritono) * [[1943]]: [[Oskar Lafontaine]], germana politikisto, [[ministroprezidanto]] de [[Sarlando]] * [[1945]]: [[Etelka Szabó]], rumania hungara pedagogino, lingvokultivantino, redaktorino * [[1946]]: [[Sjarhej Zakonnikaŭ]], belorusa poeto, tradukisto, ĵurnalisto, socia aganto * [[1949]]: [[Yoshiho Umeda]], japana [[entreprenisto]], [[opozicio (politiko)|opoziciisto]], aŭtoro de publikaĵoj pri alternativaj [[energifonto]]j, enkondukanta [[protokolo de Kioto|protokolon de Kioto]] (m. [[2012]]) * [[1949]]: [[Gábor Pándi]], rumania hungara geografo, hidrologo * [[1956]]: [[David Copperfield]], usona [[iluziisto]] * [[1969]]: [[Elemér Könczey]], rumania hungara reklamgrafikisto, karikaturisto * [[1971]]: [[Martin Korenjak]], aŭstra klasika filologo kaj pedagogo * [[1984]]: [[Katie Melua]], brita kantistino * [[1985]]: [[Apollónia Egyed]], rumania hungara operkantistino * [[1996]]: [[Kyla Pratt]], usona aktorino kaj muzikistino == Mortoj == * [[307]]: [[Severo]], imperiestro de Romio kaj [[militisto]] * [[655]]: [[Marteno la 1-a]], papo, sanktulo (n. ĉirkaŭ [[600]]) * [[827]]: [[Valenteno la 1-a]], papo * [[1087]]: [[Viktoro la 3-a]], papo, beatigita (n. ĉirkaŭ [[1027]]) * [[1122]]: [[Vital de Savigny]], franca abato kaj sanktulo * [[1345]]: [[Johano de Montfort]], [[suverenoj de Bretonio|duko de Bretonio]] (n. ĉirkaŭ [[1294]]) * [[1380]]: [[Karlo la 5-a (Francio)|Karlo la 5-a]], reĝo de Francio (n. [[1338]]) * [[1498]]: [[Tomás de Torquemada]], hispana [[dominikanoj|dominikano]], Ĝenerala [[inkvizicio|Inkvizitoro]] (n. [[1420]]) * [[1542]]: [[Diego de Almagro la Juna]], hispana konkistadoro (n. [[1522]]) * [[1583]]: [[Katarina Jogajlido]], pola-litova princino (n. [[1526]]) * [[1701]]: [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]], reĝo de Anglio kaj Skotlando (n. [[1633]]) * [[1726]]: [[Jakob Prandtauer]], aŭstra arĥitekto (n. [[1660]]) * [[1736]]: [[Gabriel Daniel Fahrenheit]], germana fizikisto (n. [[1686]]) * [[1782]]: [[Farinelli]], itala [[kastrita kantisto]] (n. [[1705]]) * [[1793]]: [[Johann Adolf Schlegel]], germana verkisto kaj pedagogo (n. [[1721]]) * [[1798]]: [[Domokos Teleki (vojaĝskribisto)|Domokos Teleki]], hungara privojaĝa verkisto (n. [[1773]]) * [[1803]]: [[Nicolas Baudin]], franca maristo, oficiro, esploristo (n. [[1754]]) * [[1813]]: [[Christian Heinrich Wehmeyer]], germana ĝardenisto, pejzaĝarĥitekto kaj arkansocietano * [[1824]]: [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], reĝo de Francio (n. [[1755]]) * [[1824]]: [[Georg Friedrich Rebmann]], germana juristo kaj publicisto (n. [[1768]]) * [[1853]]: [[Karl Eduard von Bülow]], germana verkisto (n. [[1803]]) * [[1854]]: [[Karl Gräbner]], germana verkisto kaj kronikisto de Vajmaro (n. [[1786]]) * [[1874]]: [[Maksymilian Gierymski]], pola pentristo kaj [[pejzaĝismo|pejzaĝisto]] (n. [[1846]]) * [[1876]]: [[Imre Mikó (politikisto)|Imre Mikó]], hungara politikisto kaj historiisto (n. [[1805]]) * [[1882]]: [[Amalie von Donop]], germana verkistino (n. [[1818]]) * [[1896]]: [[Antônio Carlos Gomes]], brazila operkomponisto (n. [[1836]]) * [[1897]]: [[Gusztáv Kondor]], hungara astronomo, matematikisto, profesoro (n. [[1825]]) * [[1902]]: [[Konrad Maurer]], germana juristo kaj skandinavisto (n. [[1823]]) * [[1911]]: [[Edward Whymper]], angla verkisto kaj [[montgrimpo|montgrimpisto]] (n. [[1840]]) * [[1920]]: [[Dan Andersson]], sveda socialista verkisto kaj poeto (m. [[1920]]) * [[1926]]: [[Arthur Ernst Glasewald]], germana filatelisto (n. [[1861]]) * [[1931]]: [[Omar Muĥtar]], libia instruisto de [[Korano]], [[Muĝahidoj|muĝahido]] batalanta kontraŭ itala okupado (n. [[1862]]) * [[1932]]: [[Ronald Ross]], angla [[parazitologio|parazitologo]] Nobelpremiita (n. [[1857]]) * [[1932]]: [[Hermann Franke]], germana pedagogo kaj geologo (n. [[1847]]) * [[1933]]: [[Friedrich Ernst Fehsenfeld]], germana eldonisto (n. [[1853]]) * [[1944]]: [[Gustav Bauer]], kanceliero de la Vajmara Respubliko (n. [[1870]]) * [[1957]]: [[Qi Baishi]], ĉina [[pentristo]], [[ĉina kaligrafio|kaligrafo]] kaj [[gravuristo]] (n. [[1864]]) * [[1967]]: [[Pavlo Tiĉina]], ukraina poeto kaj tradukisto, aŭtoro de la [[Himno de Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] (n. [[1891]]) * [[1970]]: [[Antal Róka]], hungara atleto, [[piediranto]] (m. [[1927]]) * [[1973]]: [[Víctor Jara]], ĉilia kantisto (n. [[1932]]) * [[1977]]: [[Maria Callas]], greka operkantistino ([[soprano]]) (n. [[1923]]) * [[1980]]: [[Jean Piaget]], svisa psikologo, biologo, [[epistemologo]] (n. [[1896]]) * [[1986]]: [[Éva Semlyén]], rumania hungara lernolibroverkistino (n. [[1917]]) * [[1987]]: [[Gerhard Engelmann]], germana regionhistoriisto kaj geografo (n. [[1894]]) * [[2000]]: [[Georgij Gongadze]], ukraina [[esploranta ĵurnalismo|esploranta ĵurnalisto]] (n. [[1969]]) * [[2001]]: [[István Tóth (poeto)|István Tóth]], rumania hungara poeto, tradukisto (n. [[1923]]) * [[2006]]: [[Robert Levin]], usona [[komputikisto]], fondinto de [[interreta relajsa babilo]] (n. [[1955]]) * [[2008]]: [[Amália Szőke]], rumania hungara geologino, kulturhistoriistino (n. [[1929]]) * [[2015]]: [[Guy Béart]], franca komponisto kaj [[kanzono|kanzonisto]] favoranta [[esperanto]]n (n. [[1930]]) * [[2016]]: [[Carlo Azeglio Ciampi]], itala juristo, prezidanto de la [[Banko de Italio]], ĉefministro kaj prezidento de Italio (n. [[1920]]) * [[2016]]: [[Edward Albee]], usona dramisto (n. [[1928]]) * [[2017]]: [[Marcelo Rezende]], brazila televida ĵurnalisto, raportisto kaj prezentisto (n. [[1951]]) * [[2018]]: [[Big Jay McNeely]], usona ritmenblusa [[tenorsaksofonisto]] (n. [[1927]]) * [[2025]]: [[Robert Redford]], usona aktoro kaj reĝisoro (n. [[1936]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[papo]] [[Kornelio]] ** [[Viktoro la 3-a]], papo, beatulo ** Sankta [[episkopo]] [[Cipriano]], [[martiro]] ** [[Eŭfemia de Kalcedono]], kristana virgulino kaj sanktulino, martiro * [[Nacia tago]] en [[Meksiko]], nome [[Tago de la Sendependeco de Meksiko]]: alvoko batali por sendependeco, ''Grito de Dolores'' ([[1910]]) * [[Nacia tago]] en [[Papuo-Nov-Gvineo]], tago de la sendependeco ([[1975]]) * Internacia Protekto-Tago de [[Ozona tavolo|Ozona Tavolo]], fiksita en 1994 de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Eŭropo|Eŭropa]] Semajno de la [[Daŭrebla disvolviĝo]] de [[Urba amasa transporto]] komenciĝas - laŭ iniciato de [[Eŭropa Komisiono]] en 2002 == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. {{Projektoj |commonscat=16 September |wikinewscat=16-a de septembro }} [[Kategorio:16-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0916]] bt6m6gqoa3x4lhowu2cazbkgf67o5l2 0 5526 9474889 9338088 2026-09-13T19:28:34Z Sj1mor 12103 9474889 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{Decembro}} La '''8-a de decembro''' estas la 342-a tago de la jaro (la 343-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 23 tagoj restas. Je la 8-a de decembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[1099]]: Apud [[Aŝkelon]] [[krucisto]]j venkis [[trupo (armeo)|trupojn]] de [[Fatimida kaliflando]] el [[Kairo]], sed ne konkeris la urbon * [[1201]]: [[Pollando]]: [[Henryk la 1-a Brodaty]] iĝis princo de [[Vroclavo]] * [[1427]]: En [[Frankfurto ĉe Majno]] oni subskribis [[pactraktato]]n kiu finis [[milito]]n inter [[Elektoepiskopujo Majenco]] kaj [[Landgraflando Hesio]] * [[1432]]: Rekomendita de pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] por regi en [[Litovio]] [[Žygimantas Kęstutatis]] venke batalis apud Oszmiana ([[Grodna regiono]]) kontraŭ [[Švitrigaila]], konspiranta kun la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1474]]: en [[Vroclavo]] estis subskribita [[armistico]] inter pola reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]] kaj reĝo de Ĉeĥio [[Vladislao la 2-a Jogajlido]] unuflanke kaj reĝo de Hungario [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso la 1-a]] * [[1506]]: [[Sigismondo la 1-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la Maljuna]] iĝis reĝo de Pollando * [[1609]]: [[Italio]]: en [[Milano]] oni malfermis [[Ambrozia biblioteko|Ambrozian Bibliotekon]], la duan en [[Eŭropo]] {{N|publika biblioteko}} * [[1625]]: [[Ferdinando la 3-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Hungario kaj Kroatio * [[1671]]: [[caro|Cara]] armeo konkeris [[Astraĥano]]n, la lastan defendejon de [[Stepan Razin]], kozaka gvidanto de la kampara ribelo * [[1744]]: En norda [[Ĉilio]] oni fondis urbon [[Copiapó (urbo)|Copiapó]] * [[1792]]: Henry Laurens estis unua usonano, kies [[korpo]] estis bruligita en [[kadavrobruligejo]] * [[1812]]: Rusaj trupoj okupis [[Grodno]]n dum la [[franca invado al Rusio]] * [[1813]]: [[Vieno]]: premiero de la [[Simfonio n-ro 7 (Beethoven)|Simfonio n-ro 7]] de [[Ludwig van Beethoven]] * [[1831]]: [[Joachim Lelewel]] post falo de la [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] ekgvidis la Polan Nacian Komitaton en [[Francio]] * [[1845]]: Germana astronomo [[Karl Ludwig Hencke]] malkovris asteroidon [[5 Astraea|Astraea]] * [[1854]]: Papo [[Pio la 9-a]] anoncis [[Apostola konstitucio|Apostolan konstitucion]] pri [[Senmakula Koncipiĝo]] * [[1856]]: En [[Liono]] oni fondis [[Societo]]n de [[Afriko|Afrikaj]] Misioj * [[1863]]: Futbala Asocio de [[Anglio]] aprobis [[reguloj de futbalo|regulojn de futbalo]] * [[1865]]: Papo [[Pio la 9-a]] kondamnis interalie [[morala konscienco|moralan konsciencon]] kaj [[religia libereco|religian liberecon]] * [[1870]]: [[František Palacký|F. Palacký]] kaj [[František Ladislav Rieger|F. Rieger]] kun grupo de ĉeĥaj politikistoj transdonis al la aŭstra kanceliero Friedrich von Beust proteston kontraŭ nacia subpremo en [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1880]]: [[Paulus Kruger]] ĉe asembleo de 10 mil [[buroj]] anoncis krei [[Respubliko de Suda Afriko|Transvalan Respublikon]] * [[1881]]: [[Benoît Joseph Labre]] kaj [[Laŭrenco de Brindisi]] estis [[kanonizo|kanonizitaj]] de papo [[Leono la 13-a]] * [[1898]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris [[asteroido]]n [[441 Bathilde|Bathilde]] * [[1907]]: [[Gustavo la 5-a (Svedio)|Gustavo la 5-a]] iĝis reĝo de Svedio * [[1907]]: Pola Asocio de [[Libera penso|Liberpensuloj]] fondiĝis * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: Greka Armeo okupis [[Korçë]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Mara batalo de [[Insuloj Falklandoj|Falklandoj]] - [[Reĝa Mararmeo|britoj]] frakasis la germanan ŝiparon * [[1918]]: [[Pollando]]: [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] inaŭguris sian agadon post reakiro de [[sendependeco]] * [[1919]]: [[Konferenco de Parizo 1919|Konferenco de Parizo]]: Konsilio de [[ambasadoro]]j de la ŝtatoj de [[Triopa Entento|Entento]] fiksis [[Curzon-linio]]n kiel orientan [[landlimo]]n de [[Pollando]] kun [[Rusa SFSR]] * [[1920]]: En [[Tczew]] malfermiĝis [[maro|Mara]] [[Lernejo]], translokigita poste al [[Gdynia]] * [[1923]]: Pola filio de [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] fondiĝis * [[1925]]: [[Adolf Hitler]] eldonis ''[[Mein Kampf]]'' * [[1937]]: En [[Krynica-Zdrój]] ekfunkciis [[funikularo]], unua en la [[Dua Pola Respubliko]] * [[1938]]: [[Lavrentij Berija]] anstataŭis ĉefon de [[NKVD]] [[Nikolaj Jeĵov]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: sekureca polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en Bukowiec ([[distrikto Wągrowiec]]) 107 polojn; germanoj [[deportado|deportis]] de [[Suwałki]] 7843 judojn; en [[Poznano]] el kunligo de 4 [[konspiro|konspiraj]] organizaĵoj fondiĝis Volontula Soldataro de Okcidentaj Teritorioj; [[Rudolf Hess]] malfermis [[Kanalo de Gliwice|kanalon de Gliwice]] je la nomo de [[Adolf Hitler]] kiel [[kanalo (akvovojo)|akvovojon]] ligantan la urbon kun la rivero [[Odro]]; [[Francio]]: anonco de [[leĝo (jura)|leĝo]] atribuanta al [[registaro]] dum la milito rajton agi per [[dekreto]]j kaze de tuja bezono * [[1940]]: De [[malliberejo]] Fort VII el [[Poznań]] al [[koncentrejo Dachau]] foriris transporto de polaj [[pastro]]j; [[Batalo de Anglio]]: [[Luftwaffe]] detruis la [[turo de Londono|turon de Londono]]; Albana Fronto: greka 1-a Armea Korpuso okupis [[Gjirokastër]]; britaj trupoj atakis la italajn en [[Libio]], kio kondukos al detruo de itala 10-a Armeo kaj forlasado de [[Cirenaiko]] fare de la [[italoj]] * [[1941]]: [[Ekstermejo Chełmno]] ekfunkciis; [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Tarnów]] ĉirkaŭ 2000 judojn; [[Usono]], [[Britio]] kaj ties [[Aliancanoj]] deklaris militon al [[Japanio]]; Japanio [[invado|invadis]] britan-usonan [[enklavo]]n de [[Ŝanhajo]], [[Brita Malajzio|Britan Malajzion]], [[Tajlando]]n, [[Brita Hongkongo|Britan Hongkongon]], [[Filipinoj]]n kaj [[Nederlanda Hindio|Nederlandan Hindion]]; [[Hitler]] eldonis direktivon pri transiro al defendo en la batalo de [[Moskvo]] - fino de la [[fulmomilito]] * [[1942]]: Nord-Orienta Fronto: germanoj senbatale okupis nordan [[Tunizo]]n, en [[Bizerto]]-regiono malarmigante [[garnizono]]n de la trupoj de [[Vichy-reĝimo]] * [[1943]]: germana polico pafmortigis en Grabówka apud [[Supraśl]] pli ol 250 personojn; de [[Varsovio]] al [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico]] foriris transporto kun 65 viroj; [[Grekio]]: germana 117-a Jäger-Divizio detruis [[monaĥejo]]n Mega Spilaio kaj ekzekutis 22 [[monako]]jn kun vizitantoj kiel parto de [[reprezalio]]j, kiuj kulminis kelkajn tagojn poste dum la [[masakro]] de Kalavryta ([[Okcidenta Grekio]]) * [[1944]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Hungario]] trupoj de 2-a Ukraina Fronto atingis [[Danubo]]n norde de la ĉefurbo apud [[Verőce (Pest)|Verőce]], kaj sur la okcidenta riverbordo trupoj de la 3-a daŭrigante atakon laŭlonge de la rivero atingis lagon [[Velence (lago)|Velence]], kie ili kuntuŝiĝis kun la 2-a Fronto * [[1949]]: [[Ĉinio|Ĉinaj]] naciistoj forlasis [[Respubliko Ĉinio|Respublikon Ĉinio]]; en [[Bulgario]] estis malkovrita fama [[trezoro]] de oraj objektoj el antikva [[Trakio]] * [[1954]]: [[Serba]]j kaj [[kroata]]j verkistoj kaj [[lingvisto]]j subskribas la t.n interkonsenton de [[Novi Sad]] (Konkludoj) pri la [[Serbokroata]] [[literatura lingvo]] - oni konkludis, ke la nacia lingvo de [[serboj]], [[kroatoj]] kaj [[Montenegro|montenegranoj]] estas unu lingvo kun du prononcoj kaj ke ambaŭ [[alfabeto]]j, [[cirila]] kaj [[latina]], estas egalaj * [[1955]]: [[Italio]]: en [[Cortina d'Ampezzo]] oni malfermis [[skisaltado|skisaltejojn]]; [[Komitato de Ministroj de la Konsilio de Eŭropo]] aprobis projekton de [[Flago de la Eŭropa Unio|flago]] * [[1956]]: [[Pola Popola Respubliko]]: reprezentantoj de la registaro kaj pola [[episkopo|episkoparo]] subskribis t.n. Etan Interkomprenon pri reguligo de reciprokaj rilatoj, modifantan la interkomprenon de la 14-a de aprilo [[1950]] * [[1965]]: Papo [[Paŭlo la 6-a]] fermis la [[Dua Vatikana Koncilio|Duan Vatikanan Koncilion]] * [[1966]]: Pli ol 200 personoj pereis rezulte de sinko de greka [[pramo]] ''Iraklion'' naviganta de [[Kreto (insulo)|Kreto]] ĝis [[Pireo]]; premiero de la franca-brita filmo [[La Grande Vadrouille|''La Granda Vagado'']] * [[1972]]: Pro rompita surteriĝo kaj [[resupreniro (aviado)|resupreniro]] dum alproksimiĝo al internacia [[flughaveno]] de [[Ĉikago]], United Airlines Flight 553 kraŝis en loĝejan kvartalon, detruante 5 domojn kaj mortigante 45 homojn * [[1974]]: En [[Grekio]] okazis post [[diktaturo de la koloneloj]] nova referendumo pri forigo de [[monarkio]] - 69,2% de [[grekoj]] favoris [[respubliko]]n * [[1976]]: [[Muzikalbumo]] ''[[Hotel California]]'' de la [[muzika grupo]] [[Eagles]] aperis * [[1977]]: [[Parizo]]: [[RER de Francilio]] inaŭgurita - reto de [[fervojo]]j liganta Parizon kun ĝia ĉirkaŭa regiono * [[1978]]: Premiero de la filmo [[The Deer Hunter|''La Cervoĉasisto'']] * [[1979]]: [[Choe Gyuha]] iĝis prezidento de Sud-Koreio * [[1980]]: [[Novjorko]]: 25-jara usona krimulo [[Mark David Chapman]] pafmortigis [[John Lennon]] * [[1982]]: En [[Surinamo]] armeo arestis 15 ĉefajn [[opozicio (politiko)|opoziciulojn]], kiuj estis pafmortigitaj en [[Paramaribo]] * [[1985]]: [[Bangladeŝo]]: [[Sud-Azia Unuiĝo por Regiona Kunlaboro]] establita de 7 landoj * [[1991]]: Gvidantoj de [[Belorusa SSR]] [[Stanislaŭ Ŝuŝkeviĉ]], de [[RSFSR]] [[Boris Jelcin]] kaj de [[Ukraina SSR]] [[Leonid Kuĉma]] subskribis interkonsenton de [[Arbaro de Białowieża|Białowieża]] (akton pri kreo de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj|KSŜ]] kaj samtempa [[disfalo de Sovetunio|malfondo de Sovetunio]]); [[Ĉeĥoslovakio]] agnoskis [[sendependeco]]n de [[Ukrainio]]; [[Pollando]]: [[Radio Maryja]] estis fondita * [[1993]]: [[Francesco Rutelli]] iĝis urbestro de [[Romo]] * [[1994]]: Malkovro de la [[kemia elemento]] ''[[rentgenio]]'' * [[1995]]: Fosilejo [[Messel (eksminejo)|Messel]] apud [[Darmstadt]] iĝis unua [[natura heredaĵo]] de Germanio deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] kaj unua [[Listo de mondaj heredaĵoj en Eŭropo|monda heredaĵo en Eŭropo]] * [[2000]]: [[Rusio]]: la Ŝtata [[Dumao]] aprobis melodion de sovetia himno kun nova teksto kiel [[Nacia Himno de la Rusia Federacio|Nacian Himnon de la Rusia Federacio]] * [[2004]]: [[Komunumo Sudamerika de Nacioj]] fondiĝis en [[Kusko]] * [[2005]]: [[Vaporlokomotivo]]j sur ĉefaj [[fervojlinio]]j estis retirigitaj en [[Ĉinio]] * [[2009]]: [[Siria enlanda milito]]: en serio de bomb[[atenco]]j en [[Bagdado]] faritaj de [[Islama Ŝtato]] pereis 127 personoj kaj 448 vundiĝis * [[2010]]: [[Ĝenerala striko]] en [[Ĉeĥio]]; usona kosmoŝipo [[Dragon (kosmoŝipo)|Dragon]] unuafoje ekflugis * [[2013]]: [[Eŭromajdano]]: en [[Kievo]] estis faligita kaj detruita [[monumento]] al [[Lenin]] * [[2014]]: En [[Krakovo]] komenciĝis proceso pri [[beatigo]] de la pastro [[Piotr Skarga]], jezuito, verkisto kaj [[prediko|predikanto]], reprezentanto de pola [[kontraŭreformacio]] * [[2015]]: Papo [[Francisko (papo)|Francisko]] inaŭguris celebradon de Eksterordinara [[Jubileo]] de [[Mizerikordo]] * [[2019]]: Unua konfirmita kazo de [[kronvirusa malsano de 2019|kronvirusa malsano]] en [[Ĉinio]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: en Ukrainio [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[kleriko]] estis kondamnita al 12 jaroj de mallibero pro transdonado de informoj pri pozicioj de ukrainaj unuoj en [[Lisiĉansk]] kaj apuda [[Severodoneck]] al [[rusia armeo]]; usona [[amaskomunikiloj|amaskomunikila]] entrepreno Politico agnoskis [[prezidanto de Ukrainio|prezidanton]] [[Volodimir Zelenskij]] la plej influa [[persono]] en [[Eŭropo]]; [[Estonio]], post [[Latvio]] kaj [[Litovio]], malpermesis dissendojn de la rusia opozicia televido [[Doĵd]], fuĝinta post komenco de la milito al Latvio; ŝtatoj de [[EU]] ne agnoskas rusajn [[pasporto]]jn eldonitajn sur aneksitaj teritorioj de Ukrainio kaj [[Kartvelio]] ==[[Esperantujo]]== * [[1924]]: Entombigo de [[Klara Zamenhof]] * [[1951]]: [[Nederlandaj esperantistoj]] [[P. M. Mabesoone]] kaj [[Suus Mabesoone-Visser]] geedziĝis == Naskiĝoj == * [[-65]]: [[Horacio]], romia poeto, [[liriko|lirikisto]] kaj [[satiro|satiristo]] (m. [[-8]]) * [[1021]]: [[Vang Anŝi]], ĉina oficisto, reformisto kaj poeto (m. [[1086]]) * [[1542]]: [[Maria Stuart]], reĝino de Skotlando kaj Francio (m. [[1587]]) * [[1626]]: [[Kristina (Svedio)|Kristina]], reĝino de Svedio (m. [[1689]]) * [[1637]]: [[Bernardo Pasquini]], itala komponisto, virtuozo de [[klaviceno]] (m. [[1710]]) * [[1642]]: [[Johann Christoph Bach I]], germana komponisto (m. [[1703]]) * [[1708]]: [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]], duko de Loreno kaj Bar, grandduko de Toskanio, imperiestro de Sankta Romia Imperio (m. [[1765]]) * [[1723]]: [[Paul Henri Thiry d'Holbach]], filozofo germana-franca, [[Enciklopediistoj|enciklopediisto]] (m. [[1789]]) * [[1728]]: [[Johann Georg Zimmermann]], svisa kuracisto (m. [[1795]]) * [[1756]]: [[Maksimiliano Francisko de Aŭstrio]], aŭstra nobelo, [[arkiepiskopo]] de [[Kolonjo]], [[Altaj majstroj de Ordeno de germanaj kavaliroj|Alta majstro de la Germana Ordeno]] (m. [[1801]]) * [[1765]]: [[Eli Whitney]], usona inventisto kaj entreprenisto (m. [[1825]]) *[[1765]]: [[Friedrich von Schlichtegroll]], germana numismatikisto * [[1782]]: [[József Bartosságh]], hungara agrikulturisto kaj bienadministranto (m. [[1843]]) * [[1795]]: [[Peter Andreas Hansen]], dana-germana astronomo kaj geodeziisto (m. [[1874]]) * [[1804]]: [[János Damjanich]], hungara generalo, unu el martiroj de [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1804]]: [[Andreas Zöllner]], germana komponisto kaj violonisto (m. [[1862]]) * [[1808]]: [[Jan Jindřich Loewe]], ĉeĥa filozofo (m. [[1892]]) * [[1813]]: [[Adolph Kolping]], germana romkatolika pastro kaj fondinto de pormetiista organizo (m. [[1865]]) * [[1830]]: [[Károly Ábrai]], hungara verkisto kaj politikisto (m. [[1912]]) * [[1832]]: [[Bjørnstjerne Bjørnson]], norvega verkisto Nobelpremiita (m. [[1910]]) * [[1842]]: [[Gergely Csiky]], hungara dramverkisto kaj tradukisto (m. [[1891]]) * [[1845]]: [[Herbert Giles]], brita diplomato kaj [[ĉinologo]] (m. [[1935]]) * [[1856]]: [[Lajos Thallóczy]], hungara historiisto kaj [[balkano|balkanisto]] (m. [[1916]]) * [[1861]]: [[Georges Méliès]], franca reĝisoro, iluziisto kaj filmisto (m. [[1938]]) * [[1862]]: [[Georges Feydeau]], franca verkisto (m. [[1921]]) * [[1862]]: [[Vojtěch Rakous]], juda vendisto kaj verkisto, partoprenanto de ĉeĥa-juda movado, enestanta en ''[[Ĉeĥoslovaka antologio]]'' (m. [[1935]]) * [[1862]]: [[Paŭlo Medem]], litova vickolonelo, bankisto, [[unua mondmilito|postmilite]] en lia loĝejo kunvenadis [[Kaŭna Esperanto-Societo]], prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], kontribuanto al "[[Esperanto Triumfonta]]" kaj "[[Heroldo de Esperanto]]", membro de [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1925]]) * [[1864]]: [[Camille Claudel]], franca skulptistino (m. [[1943]]) * [[1865]]: [[Jean Sibelius]], finna komponisto (m. [[1957]]) * [[1872]]: [[Jenő Janovics]], hungara aktoro, reĝisoro (m. [[1945]]) * [[1886]]: [[Diego Rivera]], meksika pentristo (m. [[1957]]) * [[1886]]: [[Albert Üksip]], estona aktoro kaj botanikisto (m. [[1966]]) * [[1889]]: [[Jan Otrębski]], pola lingvisto (m. [[1971]]) * [[1889]]: [[Gyula Szalay]], hungara historiisto kaj instruisto (m. [[1978]]) * [[1890]]: [[Bohuslav Martinů]], ĉeĥa komponisto (m. [[1959]]) * [[1901]]: [[Manuel Urrutia Lleó]], kuba juristo, juĝisto, prezidento (m. [[1981]]) * [[1910]]: [[Katalin Karády]], hungara aktorino kaj kantistino, [[Justuloj inter la popoloj|justulino inter la popoloj]] (m. [[1990]]) *[[1910]]: [[Franz Hampl]], aŭstra historiisto (m. [[2000]]) * [[1912]]: [[Jura Soyfer]], aŭstra politika verkisto, viktimo de [[Buchenwald]] (m. [[1939]]) * [[1912]]: [[Edith Weide]], dana esperantistino, edzino de [[August Weide]], prezidantino de [[Hamburga Esperanto-Societo]] (m. [[1982]]) * [[1913]]: [[Carl Støp-Bowitz]], norvega zoologo, prezidanto de [[Norvega Esperantista Ligo]] kaj de [[ISAE]], preleganto de [[Internacia Kongresa Universitato]] kaj kunlaboranto de "[[Scienca Revuo]]", [[Kunlaborintoj de PIV|ĉefkunlaboranto]] pri [[zoologio]] kaj [[geologio]] de ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]'', membro de la [[Akademio de Esperanto]], profesoro ĉe [[AIS]] (m. [[1997]]) * [[1917]]: [[Klára Bihari]], hungara verkistino kaj poetino (m. [[1997]]) * [[1922]]: [[Gerhard Löwenthal]], germana ĵurnalisto kaj advokato (m. [[2002]]) * [[1925]]: [[Arnaldo Forlani]], ĉefministro de Italio 1980-1981 (m. [[2023]]) * [[1926]]: [[Joachim Fest]], germana historiisto, verkisto kaj kuneldonisto de la gazeto [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] (m. [[2006]]) * [[1929]]: [[Arnulf Rainer]], aŭstra pentristo (m. [[2025]]) * [[1930]]: [[Maximilian Schell]], aŭstra aktoro kaj reĝisoro (m. [[2014]]) * [[1936]]: [[David Carradine]], usona aktoro (m. [[2009]]) * [[1938]]: [[Kálmán Sebestyén]], rumania hungara kulturhistoriisto (m. [[2018]]) * [[1938]]: [[Dezső Tandori]], hungara poeto, verkisto, tradukisto, okupiĝanta pri [[birdo]]j (m. [[2019]]) * [[1943]]: [[James Douglas Morrison]], usona rok-kantisto, fondinto kaj gvidanto de la [[rokmuziko|rokmuzika]] grupo ''[[The Doors]]'' (m. [[1971]]) * [[1944]]: [[George Baker (nederlanda kantisto)|George Baker]], nederlanda kantisto, komponisto kaj muzikisto * [[1947]]: [[Wojciech Chudy]], pola filozofo-[[personismo|personisto]], etikisto kaj pedagogo (m. [[2007]]) * [[1951]]: [[Bill Bryson]], usona verkisto * [[1953]]: [[Kim Basinger]], usona aktorino * [[1953]]: [[Miroslav Malovec]], ĉeĥa esperantisto, kronikisto de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], redaktoro de "[[Starto]]", fondinto de la [[ĉeĥlingva Vikipedio]], kontribuanto al la [[Vikipedio en Esperanto]], [[honoraj membroj de ĈEA|honora membro de ĈEA]] * [[1953]]: [[Władysław Kozakiewicz]], pola [[stanga altsalto|stangoaltsaltisto]], politike famiĝinta dum la [[Somera Olimpiko 1980]] en Moskvo *[[1953]]: [[Peter J. Brenner]], germana filozofo kaj germanisto * [[1955]]: [[Gusztáv Mihály Hermann]], rumania hungara historiisto * [[1956]]: [[Andrius Kubilius]], ĉefministro de [[Litovio]] * [[1956]]: [[Pierre Pincemaille]], [[Francio|franca]] [[orgenisto]] * [[1961]]: [[Ann Coulter]], usona dekstra ĵurnalistino kaj verkistino * [[1966]]: [[Sinéad O'Connor]], irlanda kantistino (m. [[2023]]) * [[1967]]: [[Micuiŝi Kotono]], [[japana voĉoaktoro]] * [[1973]]: [[Aba Sebestyén]], rumania hungara aktoro, reĝisoro * [[1983]]: [[Levente Benedek]], rumania hungara grafikisto * [[1993]]: [[AnnaSophia Robb]], usona aktorino * [[1995]]: [[Álex Rins]], hispana [[motorciklo|motorciklisto]] == Mortoj == * [[899]]: [[Arnulf de Karintio]], reĝo de [[Orientfranka imperio]] (n. [[850]]) * [[993]]: [[Egberto de Treviro]], germana [[mecenato]] de arto, ĉefepiskopo de [[Treviro]] (n. ĉirkaŭ [[950]]) * [[1292]]: [[John Peckham]], angla filozofo kaj teologo (n. ĉirkaŭ [[1240]]) * [[1550]]: [[Gian Giorgio Trissino]], itala [[humanismo|humanisto]], filozofo, poeto, lingvisto, diplomato kaj gramatikisto (n. [[1478]]) *[[1550]]: [[Blosio Palladio]], itala arĥitekto kaj poeto * [[1722]]: [[Elizabeto Ĉarloto de Palatinato]], princino de germana [[Rejnlando-Palatinato]], dukino de [[Orléans]] (n. [[1652]]) * [[1807]]: [[Carl Friedrich Cramer]], germana eldonisto, filologo kaj tradukisto (n. [[1752]]) * [[1818]]: [[Johan Gottlieb Gahn]], sveda kemiisto (n. [[1745]]) * [[1830]]: [[Henri-Benjamin Constant de Rebeque]], franca-svisa verkisto, filozofo, politikisto (n. [[1767]]) * [[1864]]: [[George Boole]], brita matematikisto kaj filozofo (n. [[1815]]) * [[1894]]: [[Pafnuti Ĉebiŝev]], rusia matematikisto (n. [[1921]]) * [[1903]]: [[Herbert Spencer]], brita sociologo (n. [[1820]]) * [[1907]]: [[Oskaro la 2-a (Svedio)|Oskaro la 2-a]], reĝo de [[Svedio-Norvegio]] (n. [[1829]]) * [[1910]]: [[Lajos Fülei-Szántó]], hungara ĵurnalisto kaj poeto (n. [[1851]]) * [[1915]]: [[Gaetano Perusini]], itala [[neŭrologo]] (n. [[1879]]) * [[1917]]: [[Mendele Sforim]], [[litoviaj judoj|litovia judo]], verkanta en la [[jida lingvo]] kaj la [[hebrea lingvo]] (n. [[1835]]) * [[1930]]: [[Adolphe Retté]], franca verkisto, poeto, anarkiisto (n. [[1863]]) * [[1938]]: [[Károly Aszlányi]], hungara verkisto, poeto kaj ĵurnalisto (n. [[1908]]) * [[1938]]: [[Friedrich Glauser]], svisa verkisto de [[krimliteraturo]] (n. [[1896]]) * [[1941]]: [[Miklós Kozma]], hungara politikisto, ministro (n. [[1884]]) * [[1944]]: [[János Kiss (soldato)|János Kiss]], hungara vicgeneralo (n. [[1883]]) * [[1951]]: [[Sándor Tavaszy]], hungara filozofo kaj verkisto (n. [[1888]]) * [[1955]]: [[Domokos Vári]], rumania hungara reformita pastro, poeto (n. [[1886]]) * [[1961]]: [[Wilhelm Capelle]], germana klasika filologo (n. [[1871]]) * [[1971]]: [[Ernst Krenkel]], soveta [[radiofonio|radiofoniisto]], esploristo de [[Arkto]] (n. [[1903]]) * [[1975]]: [[László Haranghy]], hungara kuracisto pri [[patologio]] (n. [[1897]]) * [[1978]]: [[Golda Meir]], ĉefministrino de Israelo (n. [[1898]]) * [[1980]]: [[John Lennon]], brita muzikisto kaj komponisto, ano de [[The Beatles]], murdita (n. [[1940]]) * [[1982]]: [[Béla Kelemen]], hungara lingvisto, vortarredaktisto (m. [[1913]]) * [[1989]]: [[Szymon Datner]], pola historiisto, partizano, esploranto de [[Holokaŭsto]], aktivulo de la [[Zamenhofa Esperanto-Societo]] en [[Bjalistoko]] (n. [[1902]]) * [[1994]]: [[Tom Jobim]], brazila komponisto, kunkreinto de [[Bossa Nova]] (n. [[1927]]) * [[1999]]: [[Marie Bartovská]], ĉeĥa esperantistino, fondintino de [[Esperanto-klubo]] en [[Frýdek-Místek]] kaj gvidantino de ĉiumonata Kafejo Esperanto, [[Kunlaborintoj de PIV|kunlaborinto de PIV]] pri [[tekstilo|tekstil]]faka [[terminologio]] kaj de ''[[Esperanta Bildvortaro]]'', esperantigis verkojn de [[Karel Čapek]] kaj [[Miloslav Švandrlík]], kaj enĉeĥigis libron de [[Tibor Sekelj]], [[Honora Membro de UEA]] kaj de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] (n. [[1912]]) * [[1999]]: [[Péter Kuczka]], hungara verkisto, poeto, tradukisto (n. [[1923]]) * [[2003]]: [[Andrzej Wierciński]], pola antropologo, filozofo kaj [[kabalo|kabalisto]] (n. [[1930]]) * [[2004]]: [[Effi Biedrzynski]], germana literaturhistoriistino, publicistino (n. [[1910]]) * [[2005]]: [[Georgij Ĵĵonov]], sovetia, rusia aktoro kaj verkisto, viktimo de [[stalinismo|Stalin]]-[[reprezalio]]j (n. [[1915]]) * [[2007]]: [[Wacław Karłowicz]], pola [[katolikismo|katolika]] animzorganto, kapelano de la [[ribelo de Varsovio]], papa [[ĉambelano]], kunfondinto de Konspira [[Komitato de Katin]] (n. [[1907]]) * [[2009]]: [[Tavo Burat]], itala ĵurnalisto, verkisto kaj politikisto (n. [[1932]]) * [[2010]]: [[Ferenc Hann]], hungara arthistoriisto, muzeologo (n. [[1944]]) * [[2013]]: [[Sándor Szokolay]], hungara [[komponisto]] kaj profesoro de la [[Muzikakademio Franz Liszt]] (n. [[1931]]) * [[2015]]: [[Herbert Prikopa]], aŭstra kantisto, komponisto, aktoro (n. [[1935]]) * [[2015]]: [[Douglas Tompkins]], usona entreprenisto, [[ekologio|ekologo]], [[filantropio|filantropo]] (n. [[1943]]) * [[2016]]: [[John Glenn]], usona piloto, [[kosmonaŭto]], politikisto (n. [[1921]]) * [[2019]]: [[Henryk Troszczyński]], pola soldato de [[Pola Enlanda Armeo|Landa Armeo]], [[trudlaboro|trudlaboristo]] informinta germanojn pri [[masakro de Katin|kaŝitaj tomboj de polaj oficiroj]], partoprenanto de la [[ribelo de Varsovio]] (n. [[1923]]) * [[2020]]: [[Alejandro Sabella]], argentina futbalisto kaj trejnisto (n. [[1954]]) * [[2021]]: [[Sylwester Chęciński]], pola filmreĝisoro kaj scenaristo (n. [[1930]]) * [[2023]]: [[Gunnar Gällmo]], sveda esperantisto (n. [[1946]]) * [[2023]]: [[Ryan O'Neal]], usona aktoro (n. [[1941]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Festo de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de [[Sankta Maria|Maria]] (en diversaj katolikaj landoj: ferio-tago) ** [[Eŭtikiano]], papo * [[Tago de la Kandeletoj]]: Tradicia festo celebrata en [[Kolombio]] dum la tago de la katolika festo de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de [[Sankta Maria|Maria]]. * [[Japanio]]: [[Boditago]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''8-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:8-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|08]] [[Kategorio:8-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1208]] jz6ifiydvmj23x0niipi9fjdmoqauf1 0 6886 9474639 9455276 2026-09-13T13:43:29Z Crosstor 3176 foto 9474639 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Bukareŝto}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Budapeŝto | alia_nomo = {{Lang-hu|Budapest}} | kategorio = Ĉefurbo, urbo kun departementa rajto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = BudapestMontage.jpg | dosiero2 = Montage of Budapest.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = {{Klakmapo de Hungario|regiono=Budapeŝto}} <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Budapest (2011-).svg | blazono = Coa Hungary Town Budapest big.svg <!-- *** Name *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|hu|Budapest}} | moto = | kromnomo = Reĝino sur Danubo, Parizo de Oriento | kromnomo_tipo = Kromnomoj <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hungario | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Budapeŝto | histregiono = [[Departemento Pest-Pilis-Solt-Kiskun|Pest-Pilis-Solt-Kiskun]] | histregiono1 = | distrikto = | municipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco_tipo = Administrejo por | parenco = Pest | parto_tipo = Historiaj partoj | parto = Buda | parto1 = Pest | rivero = [[Danubo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 47 | lat_m = 28 | lat_s = 19 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 3 | long_s = 1 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = Johana monto | plej_alta_leviĝo = 529 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = surfaco de Danubo | plej_malalta_leviĝo = 96 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 525.16 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1702297 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = [[Gergely Karácsony]] | ĉefulo_tipo = Primatoro | ĉefulo_partio = Párbeszéd <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 1011 - 1239 | areo_kodo = 0036 1 | areo_kodo_tipo = Telefona prefikso | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Buda burga monto kaj kajo de Danubo, Avenuo de Andrássi kun metroo M1, Placo de herooj kaj Urba parko | unesko_jaro = 1987 | unesko_numero = | unesko_regiono = | unesko_kriterio = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de la ĉefurbo en Hungario | mapo1_lokumilo = Hungario | mapo2 = Map budapest districts-and-neighbourhoods.svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Urba divido al distriktoj kaj nahbarejoj | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Budapest | statistiko = | retpaĝo = [http://www.budapest.hu/Engine.aspx budepest.hu] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = '''Demonimo''': ''Budapeŝtano'', ''Budapeŝtanino''<br />{{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9|frame-align=center|frame-width=260}} | tipo1 = reliefo | zomo = 10 }} '''Budapeŝto'''<ref>[https://vortaro.net/#Budapeŝto_kd artikolo ''Budapeŝto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> ({{lang-hu|Budapest}} {{prononco|BUdapeŝt}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Hungario]]. La [[rivero]] [[Danubo]] distranĉas la urbon, du trionojn havas [[Pest]], [[Buda]] havas unu trionon. Ĝi situas sur ambaŭ [[bordo]]j de la rivero Danubo (kun [[insulo]]j) kaj estas la industria, komerca kaj trafika centro de la [[lando]], ankaŭ katolika kundiocezo, eĉ ortodoksa diocezo. Budapeŝto estiĝis la 17-an de novembro en [[1873]] el la apartaj urboj [[Pest (urbo)]] (situanta sur la orienta bordo de Danubo), [[libera reĝa urbo]] [[Buda]] kaj [[Óbuda]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.historia.hu/archivum/2000/000506siposa.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061218004802/http://www.historia.hu/archivum/2000/000506siposa.htm |arkivdato=2006-12-18 }}</ref> Tamen la naskiĝdato estas oficiale kaj laŭjure la 1-a de januaro 1873. Jam en la [[1840-aj jaroj]] estis sopiro por la unuiĝo, tiutempe neoficiale la imagita unueca urbo nomiĝis '''Pest-Buda'''. La mallonga neoficiala [[loknomo]] estas "Pest" {{prononco|peŝt}}, la mallongigo estas "Bp". Dumilionkapa grandurbo – trafluanta riverego – pitoreskaj montetoj kun grandiozaj panoramoj: jen la mez-eŭropa metropolo. Dumiljara ĉefurbo: iam en la Romia provinco [[Panonio]] – poste de la hungaraj reĝoj (inter ili de imperiestro [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo de Luksemburgo]]) – poste de la [[Habsburgoj|Habsburg-reĝoj]] kaj imperiestroj. Tie ĉi miksiĝas antikvaj, mezepokaj, turkaj kaj modernaj aspektoj ambaŭflanke de [[Danubo]] en la ĉefurbo de Hungario, en kiu loĝas kvinono de la landa loĝantaro.<ref>(hu) [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/016/pc001672.html#9 Loĝantaro]</ref> Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Budapeŝto vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Dosiero:Prince Buda and princessin Pest (2).jpg|eta|maldekstre|Skulptaĵoj pri geprincoj Pest kaj Buda]] == Pest == [[Dosiero:Hallart-Wenig Pest 1684.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Pest en 1684, dume Buda estas sieĝita}}]] Sur la maldekstra bordo de Danubo situas la urboparto [[Pest (urbo)|Pest]].<ref name="britannica.com">[http://www.britannica.com/place/Budapest]</ref> Apud la eleganta, blanka kabloponto [[Erzsébet-ponto]] videblas la Romia fortreso, grava komercejo siatempa inter la Romianoj kaj la "barbaroj". Danubo estis la orienta limo (limes) de la Imperio komence de nia erao dum 4 jarcentoj. Ĉe ties trapasejo kreiĝis foiro kaj urbo; la apuda miljara preĝejo montras restaĵojn el la [[12-a jarcento]], ĉirkaŭe ankaŭ nun pulsas la moderna komercado, viglas la vivo en la promenstratoj inter elegantaj magazenoj. Veturo per ŝiplinio tra la ĉefurbo donas neforgeseblan travivaĵon pro la superba panoramo! Menciindas la muzika kaj teatra vivo en la urbo de [[Franz Liszt|Ferenc Liszt]], [[Béla Bartók]], [[Zoltán Kodály]], Ferenc Kálmán, la eminentaj [[muzeo]]j (ankaŭ [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]) kaj la jam historie uzitaj kuracfontoj, surprize abundaj. {{Ĉefartikolo|Pest (urbo)}} == Buda == [[Dosiero:Nuremberg chronicles - BVJA.png|eta|maldekstre|{{centre|Buda dum la mezepoko}}]] Meze de la dekstraborda, monteca urboparto Buda regas la iama Fortikaĵo kun la fabeleca [[Fiŝista Bastiono]] kaj la gotika [[Matias-preĝejo]]. La grandkupola, majesta Palaco donas lokon al la [[Hungara Nacia Galerio]], [[Tutlanda Biblioteko Széchenyi]], ankaŭ al aliaj muzeoj. Interne viziteblas la mezepokaj partoj de la historia reĝa palaco (okupita de la [[naziismo|nazia]] armeo kaj rekonstruita el la militaj ruinoj). Apude la Gellért-monton kronas la [[citadelo]].<ref name="britannica.com"/> La fortikaĵmonton Buda kun la apuda Danubo-bordo, ĉi tiun unikan centran parton de Budapeŝto, [[Unesko]] taksas kiel nepre savindan kaj evoluigindan eron de la [[Monda Kultura Heredaĵo]] kaj protektas ĝin. La koro de tiu kvartalo estas la fortikaĵmonto Buda, kies historio – laŭ pruvo de arkeologiaj trovaĵoj – reiras ĝis la 12a jarcento. {{Ĉefartikolo|Monto Vár}} == Historio == [[Dosiero:Budapest Chain Bridge1.jpg|eta|250ra|{{centre|Jenan [[Széchenyi-Ĉenponto|ĉenponton]] oni konstruis sub gvido de [[Adam Clark]]}}]] Buda estis loĝata jam dum la [[neolitiko]]. La unuaj konataj loĝantoj estis la [[keltoj]]. En la [[1-a jarcento]] [[romianoj]] fondis urbon [[Aquincum]] (la nuna [[Óbuda]]) kaj ili havis [[fortikaĵo]]n jam en Pest.<ref>[http://budapest.hu/Lapok/Fovaros/Budapest-tortenete.aspx]</ref> Antaŭ la hungaroj [[avaroj]] loĝis tie. Post alveno de hungaroj 3 gravaj urboj formiĝis. La plej grava estis Buda (longe ĉefurbo), sed la aliaj du havis la rangon [[libera reĝa urbo]]. [[Tataroj]] en [[1241]] detruis la landon, tial poste en Buda la hungaroj konstruis fortan fortikaĵon, Pest ricevis defendan muron. Sorto de Pest kaj Óbuda dependis de Buda. [[Turkoj]] havis la urbojn inter [[1541]]-[[1686]]. En la [[19-a jarcento]] precipe Pest evoluis, dume [[Inundo de la Danubo (1838)|inundo]] okazis en [[1838]]. La naskiĝo de Budapeŝto okazis en 1873, tiam unuiĝis tri urboj sub nomo Budapeŝto. En [[1937]] la agosfero de la Ĉefurba Publiklabora Konsilio plivastiĝis al ĉirkaŭo de Budapeŝto. Tiu iĝis bazo de estigo de granda Budapeŝto (1950) surbaze de leĝo 1949 XXVI.tv. Tiel ĝi pligrandiĝis ekde la 1-a de januaro 1950, kiam oni aligis pli grandajn komunumojn de la ĉirkaŭaĵo nomata Granda Budapeŝto, kies loĝantaro atingis 1,7 milionojn. La [[1-a mondmilito]] ne tuŝis la urbon, sed poste en [[1919]] la [[rumanoj]] okupis ĝin. En [[1944]] la tuta urbo ruiniĝis pro la senhalta batalado inter [[faŝisto]]j kaj [[Ruĝa Armeo]]. La [[Sieĝo de Budapeŝto]] aŭ Batalo de Budapeŝto estis 50-taga ĉirkaŭo fare de Sovetaj fortoj de la ĉefurbo Budapeŝto, proksime de la fino de la [[Dua Mondmilito]]. Parto de la pli ampleksa Budapeŝta Ofensivo, la sieĝo komencis kiam Budapeŝto, defendita de hungaraj kaj germanaj trupoj, estis unuafoje ĉirkaŭita la 26an de decembro 1944 fare de la Ruĝa Armeo kaj de la Rumana Armeo. Dum la sieĝo, ĉirkaŭ 38 000 civiluloj mortis pro [[malsatego]] aŭ militagado. [[Dosiero:Prince Buda and princessin Pest.jpg|eta|{{centre|Princo de Buda kaj princino de Pest fare de György Vadász}}]] Ankaŭ en [[1956]] domoj ruiniĝis dum la [[revolucio]]. Post la rekonstruado la urbo stagnas. En urboparto Pest la grundo ne permesas konstruadon de [[nubskrapulo]]j, en la alia bordo la loĝantaro kaj ankaŭ la urbestraro ne permesas ĝin, tial Budapeŝto estas urbo de malaltaj domoj.<ref>[http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/szakdolg/2012-bsc/balazs_peter.pdf]</ref> == Distriktoj == La ĉefurbo havas 23 distriktojn, kiuj estas ankaŭ municipoj. La 1-a distrikto estas [[Vár (distrikto)|Vár]], kie loĝis jam prahomoj. La 2-a distrikto [[Rózsadomb]] etendiĝas inter la 1-a distrikto kaj la 3-a distrikto [[Óbuda]]. La 4-a distrikto [[Újpest]] – kiel montras la loknomo – troviĝas en urboparto Pest, Újpest longe estis signifa memstara urbo. La 5-a distrikto estas [[Belváros-Lipótváros]], kie jam la romianoj konstruis fortikaĵon. La 6-a distrikto [[Terézváros]] naskiĝis en la [[18-a jarcento]] ekster urbomuro de Pest, same tiutempe kreiĝis la 7-a distrikto [[Erzsébetváros (distrikto)|Erzsébetváros]], la 8-a distrikto [[Józsefváros]], ankaŭ la 9-a distrikto [[Ferencváros (distrikto)|Ferencváros]]. La 10-a distrikto [[Kőbánya]] longe estis [[ŝtonminejo]], kie oni minis la ŝtonojn por la konstruaĵoj. [[Dosiero:Budapest districts.png|eta|270ra|{{centre|Distriktoj de Budapeŝto}}]] La 11-a distrikto [[Újbuda]] estas en urboparto Buda, tamen escepte ĝi etendiĝas sur ebenaĵo. La 12-a distrikto [[Hegyvidék]] male, ĝi etendiĝas sur montoj, tie estas la plej alta punkto de Budapeŝto. La 13-a distrikto [[Angyalföld]] situas denove en ebenaĵo de Pest. La 14-a distrikto [[Zugló]] dum la mezepoko estis parte ĉasloko de reĝoj, ankaŭ loko de subĉielaj parlamentaj kunsidoj. La 15-a distrikto [[Rákospalota]] kuŝas inter Újpest kaj Zugló, pli frue tie estis memstaraj vilaĝoj. La 16-a distrikto [[16-a distrikto de Budapeŝto]] ĝis 1950 konsistis el diversaj memstaraj vilaĝoj, same la 17-a distrikto [[Rákosmente]]. La 18-a distrikto [[Pestszentlőrinc-Pestszentimre]] konsistas el 2 iamaj urboj. La 19-a distrikto [[Kispest]] iam estis grandu urbo, kiel Újpest. En la 20-a distrikto [[Pesterzsébet]] en la malfrua 19-a jarcento estis ripozdomoj, baldaŭ oni fondis vilaĝon. La 21-a distrikto [[Csepel (distrikto)|Csepel]] estis signifa industria urbo en la insulo Csepel. La 22-a distrikto [[Budafok-Tétény]] konsistis el iamaj vilaĝoj, urbetoj. La 23-a distrikto [[Soroksár]] iĝis aparta distrikto en 1994. == Geografiaj vidindaĵoj == === Insulo Margareta === {{Ĉefartikolo|Insulo Margareta}} [[Dosiero:19-10-03-Margarethenbrücke und Margaretheninsel-RalfR.jpg|eta|300ra|{{centre|[[Insulo Margareta]] (hungare Margit-sziget) kaj [[Margit-ponto]]}}]] [[Insulo Margareta]] (hungare Margit-sziget) estas unu el inter la plej vizitataj ripozlokoj de Budapeŝto. Ĝi estas atingebla de [[Margit-ponto]], de [[Árpád-ponto]] kaj ankaŭ per [[ŝipo]]j. Jam de la vojeto de la ponto oni povas ĝui du vidindaĵojn el inter la multaj aliaj: statuo de unuiĝo de Budapeŝto kaj malantaŭ ĝi la grandega [[fontano]], kiun [[vespero|vespere]] oni lumigas per diversaj koloroj. Alia, pli granda insulo estas nomata '''Óbudai''', kie oni povas vidi [[ruino]]jn de la [[romianoj]]. Nuntempe tie okazas en somero [[Festivalo Sziget]]. === Urba bosko === La '''Urba [[bosko]]''' ([[hungare]] ''Városliget'' [vAroŝliget]) estas la dua plej granda [[parko]] de Budapeŝto, en [[distrikto]] [[Zugló]]. Oni profitas ĝin ripozejo, amatora sportejo, kulturcentro kun 6500 da [[arbo]]j kaj herbejoj. Tiu teritorio estis arbara, marĉa loko dum la [[mezepoko]], kiun [[Matiaso la 1-a (Hungario)]] profitis ĉasejo. En la sekvaj jarcentoj tie estis paŝtejo de Pest. En la [[18-a jarcento]] oni plantis diversajn [[arbo]]jn. En [[1799]] [[ĉefepiskopo]] [[József Batthyány]] luis la teritorion kiu dungis 2000 laboristojn. Ili konstruis artefaritan [[lago]]n, [[insulo]]jn, [[aleo]]jn, sed morto de la ĉefepiskopo la laboro finiĝis. Ankaŭ [[Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno]] strebis por krei pompan parkon. Dum [[Inundo de la Danubo (1838)]] multaj rifuĝis al la bosko, kiu estis jam sendanĝera. En [[1849]] dum [[sieĝo]] de [[Buda]] la loĝantaro denove rifuĝis al la bosko pro la konstantaj kanonadoj. Tamen la plej grandaj ŝanĝoj okazis antaŭ la [[20-a jarcento]], tie oni aranĝis la tutlandan miljaran [[ekspozicio]]n omaĝe al alveno de [[hungaroj]] en [[895]]. Multe da konstruaĵoj estis faritaj, eĉ la unua metrolinio de Budapeŝto havis la finstacion ĉe la Kuracbanejo Széchenyi. {{Ĉefartikolo|Urba bosko (Budapeŝto)}} === Montoj kaj kavernoj === En Buda troviĝas multe da montoj, ĉiuj estas [[kalkŝtono]]j, escepte Monto Sas, kiu estas [[dolomito]] kaj Monto Vár, kiu estas fonta kalkŝtono. En Pest la monto malaperis pro la ŝtonminado. La ĉefurba estas riĉa ankaŭ je [[kaverno]]j. * '''[[Monto Gellért]]''' La plej bona [[panoramo]] al Budapeŝto ĝueblas sur la Monto Gellért, [[hungare]]: ''Gellért-hegy''. Ĝi estas relative malalta (235 m), sed vide de Pest, pro siaj [[roko]]j kaj krudaj [[deklivo]]j ŝajnas multe pli granda ol ĝi vere estas. La monton kvazaŭ kronas ''[[Citadelo]]'' konstruita post la liberecbatalo en [[1848]], kiel kazerno. La monto havas diversajn kavernojn. En la plej konata groto oni konstruis [[kapelo]]n. En alia nevizitebla kaverno estas varmakva [[fonto]]. {{Ĉefartikolo|Monto Gellért}} [[Dosiero:Gellért Hill.jpg|eta|300ra|{{centre|Monto Gellért el la Danubo-bordo}}]] * '''Monto Csúcs''' [ĉUĉ] (=monto pinto) estas vulkanforma, 452 m-ojn alta, parte loĝata monto, turista celloko kun turista domo. * '''[[Monto Hármashatár]]''' 495 m-ojn alta monto estas. Preskaŭ ĉe la pinto estas fama panorama [[restoracio]], kien [[aŭtobuso]] trafikas. Preskaŭ ĉe la pinto [[anteno]]j funkcias. Ĉe la montopiedo [[flughaveno]] por glitaj maŝinoj etendiĝas. * '''[[Monto János]]''' estas 527 m-ojn alta monto (la plej alta en Budapeŝto) sur la pinto [[elvidejo]] funkcias. Preskaŭ la tuton arbaro kovras. [[Aertelfero]] funkcias ĝis la [[pinto]]. La monto havas ankoraŭ nekonatan kavernon, nur la enirejo estas videbla, la tuto ŝtopiĝis. Ne estas permeso malkovri ĝin. * '''Monto Hárs''' [hArŝ] estas 245 m-ojn alta monto, ĝi famas pri kaverno nevizitebla, malgranda elvidejo kaj [[hospitalo]] por idiotoj. * '''[[Monto Sas]]''' [ŝaŝ] estas 266 m-ojn alta monto, grandparte naturprotektata tereno. Tie estas instituto por mezuri la [[tertremo]]jn. * '''Monto Sváb''' [ŝvAb] ricevis la nomon pri [[kanono]]j de [[ŝvaboj]]. Tie estas finhaltejoj de [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]] kaj infana fervojeto. Ĉe la flanka montosupro funkcias la unua hungara televida dissendilo. * '''[[Monto Vár]]''' estas la plej malalta monto, 175 m-ojn alta, 400 m-ojn larĝa kaj 1500 m-ojn longa elstaraĵo, kie estas nur konstruaĵoj kaj mankas arbaro. Supre vidiĝas la reĝa palaco aŭ fortikaĵo. Krom loĝdomoj [[Hungara Tutlanda Arkivo|Tutlanda Arkivo]], [[muzeo]]j, [[teatro]], [[preĝejo]]j k.s. troviĝas. Malsupre labirinto (parte artefaritaj kavernoj) estas turisma vidindaĵo. {{Ĉefartikolo|Monto Vár}} * '''Monteto Rózsadomb''' [rOĵadomb] laŭ la nomo estas nur monteto, kie loĝadas kremo de politikistoj. La nomo venas el la [[turkoj|turka]] dominado, tiam turko plantis tie [[rozo]]jn. Tie kaj ankaŭ en la proksimeco en la distrikto diversaj kavernoj troviĝas. Inter ili '''Pálvölgy''' estas la plej konata kaj vizitebla. La proksima '''Mátyás''' (=[[Matiaso]]) havas fifamon pro la labirinto. Multaj ne trovis la enirejon, ĝis alveno de helpantoj. Oni supozis, ke inter Pálvölgy kaj Mátyás estas trairejo. Tio pruviĝis fine de la [[socialismo]]. Estas ankaŭ aliaj kavernoj '''József''', speciala subakva kaverno kaj '''Szemlőhegy'''. La lasta estas vizitebla kaj oni profitas ĝin, kiel terapia loko. Menciindas, ke rando de Pest havas altecon 245m. Sub malaperinta monto en [[Kőbánya]] estas artefarita longa kaverno-[[labirinto]], kiun la [[biero]]farado profitas. == Vojoj kaj placoj == [[Dosiero:Erzsébet Blvd., 1-3., 2011 Budapešť 0211.jpg|eta|300ra|{{centre|Domo de "Tage-nokte" ĉe la [[Placo Lujza Blaha]]}}]] Budapeŝto estas logika urbo, tamen nur urboparto Pest. En Buda la montoj jam tuj ĉe la Danubo ne permesis la logigan vojsistemon. [[Pest (urbo)]] longe estis ĉirkaŭita kun defendaj muroj. Baldaŭ ekster la muroj formiĝis la malgranda bulvardo, baldaŭ formiĝis la pli granda granda bulvardo, fine la ekstera bulvardo. En Buda oni kreis nur unu bulvardon, kiu estas daŭro de la menciita granda bulvardo. Laŭ ambaŭ [[bordo]]j de Danubo [[kajo]]j por aŭtotrafiko troviĝas, kiuj subiras la pontojn. La avenuoj interligas la bulvardojn kaj ili faras kontaktojn al aliaj urboj. La plej grandaj avenuoj estas [[Francisko Rákóczi la 2-a|Rákóczi]], [[Gyula Andrássy|Andrássy]], '''Üllői''' kaj '''Váci'''. Gravaj [[placo]]j formiĝis unuparte ĉe kruciĝoj de avenuoj kaj bulvardoj: [[Placo Deák Ferenc]], [[Placo Erzsébet]], ''Oktogon'',[[Placo Lujza Blaha]], [[Placo Kálvin]]; aliparte ĉe pontofinoj: [[Placo Jászai Mari]], ''Placo Boráros'', [[Placo Széchenyi (Budapeŝto)]]. Gravaj laŭdanubaj placoj estas [[Placo Kossuth Lajos]], [[Placo Batthyány]]. Aliaj placoj estas [[Placo Baross]], [[Placo de Herooj]], [[Placo Szabadság (Budapeŝto)]], [[Placo Vörösmarty]]. === Avenuo Andrássy === Ekde [[2002]] tiu impona [[avenuo]] (2310 m-ojn longa) estas [[monda heredaĵo]]. Ĝi startas de fino de la malgranda [[bulvardo]], trairas la grandan bulvardon kaj finiĝas ĉe [[Placo de Herooj]]. En [[1870]] oni planis ĝin kune kun Granda Bulvardo. La 2 vojoj renkontiĝis en [[placo]] nomata Oktogon. Komence la vojo ne estas tro larĝa, sed tio pli kaj pli vastiĝas. Jam ĉe la komenco estas [[aleo]]j ĉe la [[trotuaro]]j, kiam la vojo vastiĝas, aldoniĝas pli novaj aleoj. Apud la avenuo imponaj [[palaco]]j (proksime de Placo de Herooj jam [[vilao]]j konstruiĝis. En [[1876]] la avenuo pretiĝis. La vojo kovriĝis per lignaĵo pro la [[ĉevalo]]j. Fine de la [[19-a jarcento]] la publiko ne permesis konstrui [[tramo]]n, tial oni faris subkrustan [[metroo]]n. La avenuo havas 3 partojn. La unua estas inter la malgranda bulvardo ĝis ''Oktogon''. Tie la larĝo estas nur 34 m. Tie troviĝas [[Poŝta Muzeo]], [[Pupteatro (Budapeŝto)]] kaj [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]. La sekva parto etendiĝas ĝis placo [[Zoltán Kodály]]. Tio larĝas 46 m-ojn. La domoj estas iom malaltaj. La lasta parto same tiel larĝas 46 m-ojn, sed laŭ la vojo estas apartaj vilaoj kaj palacoj. {{Ĉefartikolo|Avenuo Andrássy}} === Placo de Herooj === [[Dosiero:The Millennium Monument in Heroes' Square, Budapest, Hungary.jpg|eta|dekstra|300ra|{{centre|Placo de la Herooj}}]] La finon de la strato Andrássy kronigas la Placo de Herooj, la plej grandioza placo de Budapeŝto. Ĝian imponan aspekton donas tri artaj konstruaĵoj: Memorpalaco Mileneuma, Belarta Muzeo kaj Arta Halo. Ilin oni konstruis en la jaro 1896 okaze de la miljaro datreveno de patrujokupo laŭ la planoj de skulptisto György Zala kaj Albert Schickedanz. Meze sur 36 metrojn alta [[kolono]] staras Ĉefanĝelo Gabrielo kun flugiloj. Sur la kvadrata altaĵo staras la statuoj de sep veziroj de patrujokupantoj, kiuj estas laŭvice [[Stefano la 1-a (Hungario)]], [[Ladislao la 1-a (Hungario)]], [[Kolomano (Hungario)]], [[Andreo la 2-a]], [[Béla la 4-a]], [[Ludoviko la 1-a]], [[Johano Hunyadi]], [[Matiaso la 1-a]], [[Stefano Bocskai]], [[Gabrielo Bethlen]], [[Emeriko Thököly]], [[Francisko Rákóczi la 2-a]] kaj [[Lajos Kossuth]]. Antaŭ ili troviĝas memortabulo por herooj, kiuj oferis siajn vivojn por la libereco kaj la nacia sendependeco. Malantaŭ la artaĵoj en duonrondo inter ornamitaj kolonoj - kvazaŭ hungara [[panteono]] - viciĝas la statuoj de elstaraj hungaraj personoj de la reĝo Sankta Stefano ĝis Lajos Kossuth la gvidanto de liberecbatalo kontraŭ Habsburgoj en 1848-1849. {{Ĉefartikolo|Placo de Herooj}} === Placo Kossuth Lajos === {{Ĉefartikolo|Placo Kossuth Lajos}} Unu el la plej belaj placoj de la hungara ĉefurbo, proksime al Danubo, kontraŭ la fortikaĵmonteto, tiu kvadratforma teritorio estas trankvila oazo en la urbocentro. Tri gravaj konstruaĵoj donas la ĉefan formon al la placo. * La Parlamento konstruita por miljara datreveno de landkonveno. * La Popolarta Muzeo (Etnografia Muzeo) * La Ministerio pri Agrikulturo. == Arkitekturaj vidindaĵoj == [[Dosiero:Budapest - panoramio (107).jpg|eta|300ra|{{centre|Hungara Parlamento el [[Buda]]}}]] === La Parlamentejo === La impona hungara Parlamentejo situas laŭ la Danubo ĉe Placo Kossuth Lajos. Ĝi estas la plej konata ŝtata konstruaĵo de Budapeŝto, sidejo de parlamento kaj ties kelkaj institutoj (ekz. Parlamenteja [[biblioteko]]). Konstruado de la novgotika Parlamentejo komenciĝis en la jaro [[1885]], kaj jam meze de la sekva jaro kunsidis en ĝi la Parlamento, sed ĝi estis finkonstruita nur en [[1906]] kun surfaco 17745 m2. Ĝi estas 268 metrojn longa 118 metrojn larĝa. La alteco de la kupolo estas 96 m, ĝi havas 27 pordegojn kaj 29 ŝtuparojn. La eksterajn murojn ornamas 88 elstaraj figuroj de la hungara historio. {{Ĉefartikolo|Hungara Parlamentejo}} === La Fortikaĵo kun la reĝa palaco === [[Dosiero:BudapestCastle 028.jpg|eta|300ra|{{centre|Suda parto de la fortikaĵo, nomata reĝa palaco}}]] Konstruadon de la reĝa fortikaĵo komencis [[reĝo]] [[Béla la 4-a]] por defendi sin kontraŭ la eventuala plua atako de [[tataroj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.budapest.com/budapest_kalauz/latnivalok/budapest_vilagoroksegei.hu.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150412043143/http://www.budapest.com/budapest_kalauz/latnivalok/budapest_vilagoroksegei.hu.html |arkivdato=2015-04-12 }}</ref> En [[1255]] jam staris tie murĉirkaŭita fortikaĵo ĉirkauita defendanta ankaŭ la urbon. Dum la regado de [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] la fortikaĵo iĝis pli kaj pli la sidejo de reĝoj. Tion pruvas ankaŭ la konstruadoj dum la 14-15-a jarcentoj. En ĉi tiu epoko oni konstruis ekzemple la grandegan palacon Friss (friŝŝ). La dua granda epoko de la konstruado ligiĝas al la klera, renesanca reĝo [[Matiaso la 1-a]] (Hunyadi (Hunjadi)) dum la dua duono de la [[15-a jarcento]]. La mirindajn halojn, meblojn kaj garni-turojn de lia palaco ankaŭ la tiatempaj historiistoj menciis ravige. Post la ruinigado de la palaco fare de turka armeo, sur la lokon de mezepoka palaco komence de la 18-a jarcento oni konstruis barokan kastelon. Dum la regado de la habsburga imperiestrino Maria Terezia oni pligrandigis la kastelon je [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|palaco]]. Poste, sekve de la bataloj por la hungara libereco kontraŭ habsburgoj, ĝi forbrulis. La rekonstruado komenciĝis laŭ la planoj de Nikolao Ybl (fama hungara arkitekto) kaj finis ĝin Alojzio Hauszmann en la jaro 1902. Dum la dua mondmilito la palaco grave difektiĝis. Post la milito sed ĉefe de la 60-aj jaroj oni rekonstruis la palacon laŭ la iama baroka originalo. {{Ĉefartikolo|Monto Vár}} === Pontoj === Urbopartojn Buda kaj Pest [[ponto]]j interligas. Ĉiuj tiamaj pontoj detruiĝis dum la [[2-a mondmilito]], baldaŭe ili rekonstruiĝis. Vico de la subaj pontoj sekvas fluon de Danubo. [[Dosiero:Lanchid-bp.jpg|eta|250ra|{{centre|La plej malnova ponto de Budapeŝto (Széchenyi-Ĉenponto)}}]] * [[Megyeri-ponto]] faras pli longa [[aŭtovojo]]n ĉirkaŭ Budapeŝto, 1861 m-ojn longa, 36 m-ojn larĝa, pretiĝis en [[2008]] * [[Norda interliga fervoja ponto]] estas 673 m-ojn longa, 12 m-ojn larĝa. Ĝi pretiĝis en 1896. * [[Árpád-ponto]] kun enirejo ankaŭ al Insulo Margareta, longo estas 981 m, larĝo 28 m, pretiĝis en [[1950]]. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran [[bulvardo]]n. * [[Margit-ponto]] kun enirejo ankaŭ al Insulo Margareta; longas 608 m-ojn, 25 m-ojn larĝa, pretiĝis en [[1876]]. Tiu ponto faras pli longa la mezan bulvardon. * [[Széchenyi-Ĉenponto]] Ĉenponto aŭ en kompleta hodiaŭa nomo Ĉenponto SZÉCHENYI [seĉenji] estis la unua konstanta ponto inter Buda kaj Pest. Ĝia nomo venas el tio, ke vojstrukturo estas alligita al kunligitaj, pendigitaj, ankritaj [[ĉeno]]j. Ĝi longas 380 m, la meza aperturo estas 202,6 m. La pezo de la originala fersistemo estis 2139 [[tuno]]j, kiu grandiĝis post la unua trakonstruo (1913–15) al 5194 tunoj. Ĝian konstruon ordonis la hungara leĝo XXXV (35) el [[1836]]. Tre gravis por la afero la Budapeŝta Ponto-societo, fondita en [[1832]] de [[István Széchenyi]]. La leĝo skribis, ke sur la onta Ĉenponto ĉiu – sendepende de sia rango – devas pagi pontomonon. Tio estis la unua fendo je [[muro]] de la nobela senimposteco. Oni komencis la konstrulaborojn en [[1839]] laŭ planoj de la brita inĝeniero [[William Tierney Clark]]. La konstruadon efektivigis [[Adam Clark]], la plejparton de mono pruntis riĉaj bankistoj kiel SINA György, ROTSCHILD Salamon kaj WODIANER Sámuel. Oni metis la bazoŝtonon dum festa ceremonio la 24-an de aŭgusto [[1842]]. {{Ĉefartikolo|Széchenyi-Ĉenponto}} * [[Erzsébet-ponto]] estas [[kablo]]ponto kaj [[pendoponto]]. Pilastro ne estas sur la rivero. Longo estas 290 m, larĝo 27 m, pretiĝis en [[1903]], la rekonstruita en [[1964]]. Tiu ponto troviĝas en akso en direkto [[oriento]]-[[okcidento]]. * Szabadság-ponto estas 334 m-ojn longa, 20 m-ojn larĝa. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran bulvardon. Ĝi pretiĝis en [[1896]], tiam nomata [[Francisko Jozefo la 1-a|Ferenc József]]. * [[Petőfi-ponto]] estas 378 m-ojn longa, 26 m-ojn larĝa. Tiu ponto faras pli longa la grandan [[bulvardo]]n. Ĝi pretiĝis en [[1937]], tiam nomata [[Miklós Horthy]]. * [[Rákóczi-ponto]] longas 494 m-ojn, pretiĝis en [[1995]]. Tiu ponto faras pli longa la plej eksteran bulvardon. * [[Suda interliga fervoja ponto]] estas 477 m-ojn longa, 7.5 m-ojn larĝa. Pretiĝis en [[1877]] nur por [[trajno]] kaj piedirantoj. === Aquincum === {{Ĉefartikolo|Aquincum}} [[Dosiero:Polgárváros1.jpg|eta|220ra|{{centre|Aerfoto pri ruinoj de Aquincum}}]] La unuan urbon ĉi tie fondis kelta tribo (Eraviskoj) en nordo de Buda, kies karakterizan nomon Ak-ink (akvo-riĉa) konservis la Romianoj, kiuj antaŭ 2 mil jaroj konkeris la regionon okcidente de Danubo. Kiel rezidejo de vickonsulo kaj grava legio, kreiĝis vera urbo kun 2 amfiteatroj (!), kun ĉiaj atributoj de la tiama Romia civilizo: grandaj vilaoj kun mozaikoj kaj varmakva hejtado, banejoj kaj longaj akvo-kondukiloj por liveri la termalakvon al la foraj kazernoj, en la "legia urbo". === Aliaj === {{Div col|cols = 2}} * [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|Reĝa Palaco]] * [[Departementa domo (Pest)]] * [[Urbodomo de Budapeŝto]] * [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] * [[Citadelo de Budapeŝto]] * [[Poŝta Palaco (Budapeŝto)]] * [[Ĉefurba Biblioteko Ervin Szabó]] * [[Justica Palaco (Budapeŝto)]] * [[Palaco Drechsler]] * [[Palaco Festetics]] * [[Palaco Gresham]] * [[Palaco Károlyi]] * [[Palaco Sándor]] * [[Palaco Stefánia]] * [[Palaco Vigadó]] * [[Palaco Wenckheim]] * [[Palaco Lánchíd]] * [[Palaco New York]] * [[Bestoĝardeno kaj Botanika ĝardeno (Budapeŝto)]] * [[Stacidomo Nyugati]] * [[Stacidomo Keleti]] * [[Statuo de Libereco (Budapeŝto)|Statuo de Libereco]] * [[Hotelo Hilton (Budapeŝto)|Hotelo Hilton]] * [[Hungara Tutlanda Arkivo]] * [[Senfunda lago]] * [[Lago de Városliget]] {{Div col end}} == Kulturaj vidindaĵoj == === Teatroj === [[Dosiero:Budapest - Nemzeti Színház (12).jpg|eta|250ra|{{centre|la [[Nacia Teatro (Budapeŝto)|plej nova Nacia Teatro]]}}]] [[Dosiero:Budapest, Vígszínház.jpg|eta|250ra|{{centre|[[Gaja Teatro]]}}]] Nacia Teatro de Budapeŝto havas 4 etapojn, ĝi nun troviĝas laŭ la Danubo, tamen ne en la urbocentro, funkcianta ekde [[2001]]. Kelkaj opinias, ke la teatro simbolizas [[ŝipo]]n. En [[2005]] apude [[Palaco de Artoj]] konstruiĝis. La teatro kune kun la apuda subĉiela teatro havas 20 844 kvadratmetrojn. En la konstruaĵo centre estas la preskaŭronda sidlokaro (619 sidlokoj). Apud la konstruaĵo estas ankaŭ memorparko kune kun skulptaĵoj de hungaraj [[aktoro]]j. Tie estas ankaŭ subĉiela teatro kaj [[labirinto]] el [[heĝo]]. {{Ĉefartikolo|Nacia Teatro (Budapeŝto)}} * [[Teatro Erkel]] * [[Teatro Katona József]] * [[Teatro Madách]] * [[Teatro József Attila]] * [[Teatro Thália (Budapeŝto)]] * [[Teatro Radnóti]], kie okazis ankaŭ Esperantaj teatraĵoj * ''Vígszínház'' * [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]] * [[Nova Teatro (Budapeŝto)|Nova Teatro]] * [[Pupteatro (Budapeŝto)]] * [[Muzikakademio Franz Liszt]] * [[Gaja Teatro]] === Preĝejoj [https://budapestinfo.hu/latnivalok/templomok,-eml%C3%A9khelyek.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160317035412/https://budapestinfo.hu/latnivalok/templomok,-eml%c3%a9khelyek.html |date=2016-03-17 }} <ref>[http://lexikon.katolikus.hu/B/Budapest.html]</ref> === [[Dosiero:Aftnn St Stephen's Basilica.jpg|eta|{{centre|Baziliko de Budapeŝto}}]] ==== Baziliko de Budapeŝto ==== Krom la fortikaĵo kaj Parlamento la plej grava artvalora konstruaĵo estas la [[Baziliko de Sankta Stefano]], kaj krom la Matias-preĝejo ĝi estas la plej frekventata [[katolikismo|katolika]] religia centro. En tiu ĉi preĝejo troviĝas la dekstra [[mano]] de la unua hungara reĝo [[Stefano la 1-a (Hungario)]]. La relikvo restis konservita jam mil jarojn. Ĉiujare je la [[20a de aŭgusto]] okazas granda nacia festo por la memoro de la unua kristana [[reĝo]] de Hungario. Oni konstruis ĝin de la jaro [[1852]] ĝis [[1901]]. Ĝi estas la rezulto de la plej eminentaj hungaraj artistoj. La baziliko estas 60 metrojn alta kaj 50 metrojn larĝa kaj la [[kupolo]] estas 96 metrojn alta. La preĝejon planis kaj konstruis en klasika stilo József Hild. Li jam antaŭ la Baziliko konstruis multajn klasikismajn domojn kaj preĝejojn. Al lia arto oni povas danki la impone simplajn trankvilajn liniojn ekstere kaj interne. Festan impreson donas la vasta ŝtuparo. Interna formo tiel estas planita, ke nenio fortiru la okulojn de la ĉefa altaro, de la monumento de Sankta Stefano. Post la morto de Hild la kupolon finis alia elstara konstru-artisto, Miklós Ybl en eklektika stilo, li iomete riĉigis kelkajn simplajn partojn sed tio ne rompis, ŝanĝis la klasikan formon. Hodiaŭ estas modo ĉi tie aranĝi geedziĝan ceremonion. Sur la unua [[etaĝo]] estas religia ekspozicio, kaj kiu ne timas ŝtuparojn, povas grimpi al la [[turo]], kaj de tie rigardi la urbon. En Hungario tie okazas la plej granda [[procesio]] la 20-an de [[aŭgusto]]. ==== Preĝejo Ĉieliro de Maria ==== [[Dosiero:Matthias Church, Budapest.JPG|eta|270ra|{{centre|Fronto de Matias-preĝejo}}]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)]] aŭ Kronada ĉeftemplo de [[Buda]] estas impona romkatolika preĝejo en Budapeŝto sur [[Monto Vár]]. [[Béla la 4-a]] konstruis gotikan preĝejon en la 1250-aj kaj 1260-aj [[jaro]]j. En [[1470]] [[Matiaso la 1-a]] alkonstruis gotikan [[turo]]n kaj li tie aranĝis ambaŭ edziĝfestojn. En [[1541]] la [[turkoj]] trakonstruis ĝin al ĉef[[moskeo]]. En [[1686]] ĝi denove iĝis katolika preĝejo kaj plene barokiĝis. En [[1867]] oni kronadis [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)]]n kaj poste en [[1916]] [[Karlo la 4-a]]n. Parto de la preĝejo funkcias, kiel [[muzeo]]. {{Ĉefartikolo|Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)}} ==== Ceteraj preĝejoj ==== Multajn kaj tre belajn preĝejojn havas Budapeŝto, ni vidu kelkajn el ili. [[Dosiero:Synagogue-Budapest.jpg|eta|260ra|{{centre|La Granda Sinagogo}}]] * [[Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Belváros-Lipótváros)]] de [[1748]], la [[radio]] tagmeze longe aŭdigis sonoradon de la preĝejo * [[Pilgrima Baziliko omaĝe al Dipatrino en Máriaremete]] * [[Granda Sinagogo (Budapeŝto)]] * [[Preĝejo de Sankta Petro (Belváros-Lipótváros)]] * [[Preĝejo de Maria de la Neĝo (Budapeŝto)]] * [[Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Belváros-Lipótváros)]] * [[Kirko Katarina de Aleksandrio (Budapeŝto)]] * [[Serba preĝejo de Sankta Georgo (Budapeŝto)]] de [[1688]] * [[Unitariisma katedralo (Budapeŝto)|Unitariisma katedralo]] * Sur la placo Deák klasikisma '''[[Luterana preĝejo (Belváros)]]''' * Sur la [[Placo Kálvin]] '''[[Kalvinana preĝejo (Ferencváros)]]''' de [[1830]] * Romkatolika [[kapelo]] omaĝe al [[Sankta Roĥ]] el la [[18-a jarcento]] kun memortabulo pri la inundo {{Ĉefartikolo|Listo de preĝejoj en Budapeŝto}} === Muzeoj === {{Ĉefartikolo|Muzeoj de Budapeŝto}} [[Dosiero:Magyar Nemzeti Múzeum.jpg|eta|300ra|{{centre|Ĉefenirejo de la Hungara Nacia Muzeo}}]] * Hungara Nacia Muzeo La Nacia Muzeo estis fondita de la palatino (= guberniestro) Jozefo kaj [[grafo]] [[István Széchenyi|Széchenyi]]. Tiu ĉi lasta donacis al la lando sian riĉan kaj faman kolektaĵon, kaj la parlamento laŭ la propono de la eminenta palatino decidis konstrui nacian muzeon. Multaj donacemuloj pliriĉigis ĝin kaj nun jam la Hungara Nacia Muzeo en kelkaj fakoj estas inter la plej riĉaj de la eŭropaj muzeoj. Mem la konstruaĵo estas klasika, inda al la enhavo. Ankaŭ en la hungara historio havis rolon la muzeo, ĉar en 1848, dum la batalo por defendi la liberecon, [[Petőfi]] la apostolo de la libereco, deklamis sian poemon "Ek! Hungaro!", starante sur la ŝtuparo de la muzeo, entuziasmigante revolucieman homamason. {{Ĉefartikolo|Hungara Nacia Muzeo}} * Belarta Muzeo [[Dosiero:Budapest Fine Arts Museum bldg.jpg|eta|300ra|{{centre|Belarta Muzeo en Budapeŝto}}]] La Belarta Muzeo estis konstruita inter 1900-1906 laŭ la planoj de Albert Schickedanz kaj Fülöp Herczog. Ĝia antaŭa parto montras stilon de [[klasikismo]] kun la kopio de timpanono de Partenon-preĝejo el Ateno kun kopioj de la famaj grekaj statuoj. Malantaŭ ĝi sur la domego estas videblaj la stilo de neorenesanco. La plej valorojn artobjektojn oni prezentas en konstantaj ekspozicioj. Krome oni regule aranĝas laŭtemajn ekspoziciojn el la propraj kaj pruntitaj artaĵoj. {{Ĉefartikolo|Belarta Muzeo (Budapeŝto)}} * Hungara Nacia Galerio {{Ĉefartikolo|Hungara Nacia Galerio}} [[Dosiero:Budai var.JPG|eta|300ra|{{centre|La reĝa palaco, kies parto estas Hungara Nacia Galerio}}]] La Hungara Nacia Galerio estas la plej granda nacia belarta kolekto de Hungario. Ĝiaj ekspozicioj ekde [[1975]] estas viziteblaj en centra parto de la iama reĝa fortikaĵo. Hodiaŭ oni nomas ĝin Palaco de Buda-fortikaĵo. En la renovigitaj partoj de la iama reĝa palaco ricevis lokon la Historia Muzeo de Budapeŝto, la Hungara Nacia Galerio, kaj en la plej lastaj jaroj la Landa Biblioteko Széchenyi. La plej malnovaj artobjektoj de la kolekto de Hungara Nacia Galerio devenas el la Galerio de Nacia Muzeo - fondita en 1957, kunstariĝis(?) de la hungardevenaj artobjektoj de Hungara Nacia Muzeo (fondita en 1802), Belarta Muzeo, Landa Galerio kaj ĉefurba Galerio. Pli frue ĉi tiu kolekto estis ekspoziciita en la haloj de iama Kurio, nun Etnografia Muzeo. ==== Pli malgrandaj muzeoj ==== * [[Arthalo Budapeŝto]] * [[Poŝta Muzeo]] (hungare Postamúzeum) en Budapeŝto prezentas la poŝtan trafikon, [[radio]]n, [[telefono]]n kaj [[telegrafo]]n. * [[Muzeo pri Teksaĵ- kaj Vestaĵindustrio en Budapeŝto]] baziĝas sur iam fama uzino Goldberger. * [[Telefonia Muzeo]] prezentas telefonojn, [[kablo]]jn kaj [[telefoncentralo]]jn. * [[Geologia Muzeo (Budapeŝto)|Geologia Muzeo]] * [[Memora Centro de la Holokaŭsto (Budapeŝto)|Memora Centro de la Holokaŭsto]] * Etnografia Muzeo * Trafika Muzeo == Aliaj vidindaĵoj == * [[Senfunda lago]] * [[Funikularo de Budapeŝto]] kaj telfero [[Ŝvebilo]] * [[Kuracbanejo Gellért]] * [[Kuracbanejo Széchenyi]] * [[Maŭzoleo de Gül Baba]] * [[Ŝuoj sur la bordo de Danubo]] == Servoj == * [[Brita Internacia Lernejo Budapeŝto]] * [[Hungara Nacia Banko]] * [[Hungara Tutlanda Arkivo]] * [[Instituto Balassi]] * [[Internacia Kristana Lernejo de Budapeŝto]] * [[Internacia Lernejo de Budapeŝto]] * [[Usona Internacia Lernejo de Budapeŝto]] == Edukado == [[Dosiero:Corvinus foepulet.jpg|eta|{{centre|La ĉefa domego de la [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] laŭ [[Danubo]]}}]] [[Dosiero:LudovikaFotoThalerTamas.JPG|eta|220ra|{{centre|Iama Akademio Ludovika nuna Nacia Universitato pri Publikaj Servoj}}]] En [[1395]] oni fondis [[universitato]]n en [[Óbuda]] (nun jam urboparto de Budapeŝto). La turka okupado forviŝis la instruadon, sed nun jam denove funkcias [[Universitato de Óbuda]]. Post la turka erao oni fondis novan universitaton, sed la necesaj konstruaĵoj mankis en Buda kaj Pest, tial ĝi provizore ekfunkciis en [[Trnava|Nagyszombat]]. Tiu universitato funkcias sen interrompoj ankaŭ nun, ĝi trovis konvenan lokon en Buda en [[1777]], post jaroj jam en Pest. Ĝia nuna nomo estas [[ELTE|Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Dum la sekvaj jarcentoj pluraj universitatoj memstariĝis el tio: [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato]], [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitato Corvinus]], Medicina [[Universitato Semmelweis]], [[Katolika Universitato Pázmány Péter]]. Tiutempe ankaŭ tute novaj universitatoj aŭ [[altlernejo]]j aperis: [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikarta Universitato Liszt Ferenc]], [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto]], [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Universitato de Dramo kaj Filmo]], [[Hungara Belarta Universitato]], [[Arta Universitato Moholy-Nagy]], [[Nacia Universitato pri Publikaj Servoj]], [[Ekonomia Universitato (Budapeŝto)|Ekonomia Universitato]], [[Universitato Milton Friedman]], [[Internacia Negoca Altlernejo]]. Aperis ankaŭ ekleziaj universitatoj: [[Juda Universitato (Budapeŝto)]], [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], [[Luterana Teologia Universitato]]. Ekfunkciis ankaŭ privataj universitatoj aŭ altlernejoj: [[Mez-Eŭropa Universitato]], [[Universitato Andrássy]], [[Universitato Metropolitan]], [[Altlernejo Dénes Gábor‎]]. Budapeŝto estas ankaŭ edukcentro de Hungario. === Vidu ankaŭ === * [[Rektoroj de Teknikuniversitato de Budapeŝto]] * [[Listo de rektoroj en Universitato de Budapeŝto]] * [[Deák-placa gimnazio evangelia]] == Klimato == Budapeŝto troviĝas en [[modera klimato]] kaj ankaŭ en [[kontinenta klimato]]. La meza [[temperaturo]] estas: {{GdC|11}} (en [[januaro]] {{GdC|−1}}, en [[julio]] {{GdC|22}}. La jara precipitokvanto estas ĉ. 600&nbsp;mm, dum vintro neĝas. En ĉiuj [[monato]]j pluvas (aŭ neĝas). Tre malofte okazas, ke surfaco de Danubo plene glaciiĝas. Forta [[vento]] ne blovas, ĉar la montoj defendas kontraŭ ventoj. == Kuracbanlokoj == [[Dosiero:Budapest Gellert baths 01.jpg|eta|300ra|{{centre|[[Kuracbanloko Gellért]]}}]] En Budapeŝto pli ol 130 varmaj fontoj funkcias. Ene de le monto troviĝas kavernaj [[fonto]]j, kies kuracakvoj nutras du banejojn. Sude funkcias la kuracbanejo kaj [[hotelo]] kaj [[kuracbanejo Gellért]] Szálló és Gyógyfürdő. Ĝi estis konstruita inter 1911-1918, kaj ankaŭ nun ĝi apartenas al la plej belaj kaj elegantaj hoteloj de Budapeŝto. Ene de ĝi funkcias la plej arte konstruita banejo de la ĉefurbo. En la orienta deklivo de la monto, apud la ponto Elizabeta troviĝas la banejo Rudaŝ (Rudas-fürdő). Jam antaŭ la turka regado ĝi funkciis. En 1566 Srokoli Mustafa paŝao rekonstruis la malnovan banejon. Dum la jarcentoj plurfoje oni renovigis kaj plukonstruis ĝin, sed ankoraŭ staras partoj el la turka epoko. Estas ankaŭ aliaj kuracbanlokoj, tial la [[ĉefurbo]] havas la rangon urbo de banejoj. Ceteraj banejoj: * kuracbanejoj ** [[Kuracbanejo Széchenyi]] ** Dandár ** Király (=reĝo) ** Dagály ** Lukács (=Luko) * aliaj banejoj ** Pesterzsébet ** Újpest ** Csillaghegy ** Csepel ** Palatinus ** Paskál ** Pünkösdfürdő ** Római ** Aquaworld == Sporto == La hungara sporto koncentriĝas en Budapeŝto. La plej populara sporta klubo estas '''Ferencváros''', mallonge FTC, sed oni konas ankaŭ ''Fradi''. Ĝi funkcias en [[Ferencváros (distrikto)]], tamen amiko rondo funkcias eĉ eksterlande. La iama urbo [[Kispest]] havas faman sportan klubon [[Budapest Honvéd FC]], kiun dum la [[socialismo]] la [[soldato]]j apogis finance. La alia iama urbo [[Újpest]] havas faman sportan klubon, kiun dum la socialismo la policanoj apogis finance. == Partneraj rilatoj == {{Div col|cols = 2}} * {{Flago|Aŭstrio}} [[Vieno]], [[Aŭstrio]] * {{Flago|Germanio}} [[Berlino]], [[Germanio]] * {{Flago|Italio}} [[Firenze]], [[Italio]] * {{Flago|Usono}} [[Fort Worth]], [[Usono]] * {{Flago|Germanio}} [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Germanio]] * {{Flago|Turkio}} [[Istanbulo]], [[Turkio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Kassa]], [[Slovakio]] * {{Flago|Indonezio}} [[Ĝakarto]], [[Indonezio]] * {{Flago|Pollando}} [[Krakovo]], [[Pollando]] * {{Flago|Portugalio}} [[Lisbono]], [[Portugalio]] * {{Flago|Usono}} [[Nov-Jorko]], [[Usono]] * {{Flago|Brazilo}} [[São Paulo]], [[Brazilo]] * {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{Flago|Israelo}} [[Tel-Avivo]], [[Israelo]] * {{Flago|Litovio}} [[Vilno]], [[Litovio]] * {{Flago|Kroatio}} [[Zagrebo]], [[Kroatio]] * {{Flago|Rumanio}} [[Bukareŝto]], [[Rumanio]] {{Div col end}} == Infrastrukturo == [[Budapesti Közlekedési Központ]] (BKK) (esperante Transporto Centro de Budapeŝto) estas la kompanio kontrolanta la reton de Publika trafiko de Budapeŝto kaj ĝiaj antaŭurboj, fondita de la metropola komunumo la 27-an de oktobro 2010 kun ekfunkcio la 1-an de januaro 2011. Ĝi respondecas pri la integrita kunordigo de la kompetencoj de "Budapesti Közlekedési Zrt." (BKV Zrt.), de la transporta departemento de la ĉefa urbestro, de la metropola kompanio respondeca pri voj-prizorgo, kaj la aktivecoj de Parking Kft. kaj la publika kunordiga oficejo de operatoroj de metropola taksio. Ĝi celas subteni la strategiojn de disvolviĝo de publika transporto kaj vojaj infrastrukturoj je la skalo de budapeŝta aglomeraĵo. === Fervojoj === La plej multaj trajnoj alvenas ĉe la tri [[kapostacio]]j: [[Stacidomo Keleti]] (orienta stacio), [[Stacidomo Nyugati]] (okcidenta) kaj ''Déli pályaudvar'' (suda). De la orienta kaj okcidenta stacioj en Pest ekzistas rektaj trajnoj al 25 eŭropaj ĉefurboj (kun Vieno konektas Budapeŝton trajnoj [[Railjet]] de [[Österreichische Bundesbahnen|ÖBB]]). De la suda stacio en Buda oni povas vojaĝi interalie al [[Balatono]]. Ĉiuj tri stacioj atingeblas per [[metroo]]. Krome ekzistas kelkaj malgrandaj stacioj por distriktoj, urbopartoj kaj varoj. Budapeŝto estas unu el la finoj de la „'''Ĉeflinio por Eŭropo'''“, grava projekto de [[Eŭropa Unio]]: Ĝis la jaro 2015 oni volas realigi rapidtrajnan ligon inter [[Parizo]] kaj Budapeŝto. La [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]] (hungare ''Budapesti Fogaskerekű Vasút''), oficiale nomita Tramlinio numero 60, formas parton de la sistemo de Publika trafiko de Budapeŝto ebligante la uzon de ordinaraj biletoj kaj kartoj. [[BHÉV]] (hungare ''Budapesti Helyiérdekű Vasút'', Interurba fervojo de Budapeŝto) estas normŝpura reto de publika transporto priservanta Budapeŝton kaj ties aglomeraĵon. === Metroo === [[Dosiero:budapest metro.png|220ra|eta|dekstra|{{centre|Metrooreto de Budapeŝto}}]] La urbo disponas pri bone funkcianta [[Metroo de Budapeŝto|metroreto]] kun 52 stacioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://budapestcity.org/11-egyeb/kozlekedes/index-hu.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305151142/http://budapestcity.org/11-egyeb/kozlekedes/index-hu.htm |arkivdato=2016-03-05 }}</ref> {{Ĉefartikolo|Metroo de Budapeŝto}} [[Dosiero:Rotterdam-Constanta waterway.svg|lang=eo|eta|400ra|maldekstra|{{centre|ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de [[Roterdamo]] tra Bratislavo ĝis [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]], de la [[Norda Maro|Norda]] al la [[Nigra Maro]] – tra la [[Rejno]], Majno, la [[Majno-Danubo-Kanalo]], la [[Danubo]] kaj la [[Kanalo Danubo-Nigra Maro]]}}]] == Akvovojoj == Klaras ke la urbon trafluas la [[Danubo]], kaj krom per pontoj eblas voji inter diversaj urbopartoj ĉe la rivera bordo per pasaĝeraj [[pramo]]j. Atentindas ke ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Budapeŝto al [[Roterdamo]], la [[Norda Maro]] kaj la [[Atlantiko]] unuflanke kaj al [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] en [[Rumanio]] al la [[Nigra Maro]] kaj la orienta [[Mediteraneo]] aliflanke. Tiun vojon uzas unuavice [[kargoŝipo]]j, sed ĝi same taŭgas pri [[krozoŝipo (pasaĝera)|riveraj pasaĝeraj krozoŝipoj]]. === Ceteraj trafikiloj === En Budapeŝto la plej oftaj trafikiloj estas [[tramo]]j, [[aŭtobuso]]j, [[Trolebusa transporto en Budapeŝto|troleo]]j kaj [[BHÉV|interurbaj tramoj]], sed funkcias ankaŭ [[ŝipo]]j, [[Dentorela fervojo de Budapeŝto|dentorela fervojo]], infana [[etŝpura fervojo]], [[Ŝvebilo]] ([[seĝa telfero]]) kaj [[Funikularo de Budapeŝto]]. La ĉefurbo havas [[Internacia Flughaveno Budapeŝto de Franz Liszt]]. [[Dosiero:Varsányi Irén utca, Budapest 05 2009 015.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Biciklantoj uzas la apartan ruĝan strion}}]] [[Tramtransporto en Budapeŝto]] formas parton de la publika trafiko de Budapeŝto. La tramlinioj servas kiel la dua plej grava dorsa spino de la trafika sistemo (krom la busreto), transportante pojare preskaŭ 100 milionojn da pasaĝeroj pli ol la [[Metroo de Budapeŝto]]. Ekde [[2014]] ekfunkciis reto de lueblaj [[biciklo]]j en la meza urboparto. Se iu volas bicikli (ekzemple por iri al la laborejo), tiu luas biciklon (oftaj surstrate) pere de aŭtomato. Post biciklado la aŭtomato transprenas la biciklon. Pro sukcesoj de la lueblaj bicikloj post jaroj oni enkondukis ankaŭ lueblajn [[skutilo]]jn. === Akvaproviza Servo === La Akvoproviza Servo de la ĉefurbo travivis du mondmilitojn, ekonomiajn krizojn, mizerajn periodojn, tamen ĝi seninterrompe kaj daŭre liveris por la ĉefurbaj konsumantoj bonkvalitan akvon. Dum la dua mondmilito la akvoduktaron damaĝis pli ol mil difektoj. La riparlaboroj ne ĉesis eĉ dum la bataloj, kiam 22 laborulojn atingis la heroa morto. La egajn damaĝojn de la konstruaĵoj kaj maŝinoj oni rekonstruis dum tri jaroj, kaj en 1947 sub rekonstruita ponto per kvar akvokonduktiloj estis ree interligitaj Peŝt kaj Buda. La plej grava produktejo de la trinkakvo estas la [[Szentendre]]-a insulo, kie senriproĉan akvon produktas la surbordaj putoj. La akvo fluas tra tuneloj al Békásmegyer kaj Káposztásmegyer, tie ĝi renkontiĝas kun la akvo de la maldekstra bordo. Krom la nordaj produktejoj ankaŭ interne de la ĉefurbo funkcias akvoproduktejoj sur la dekstra riverbordo kaj sur la [[Insulo Margareta]] pluraj filtrantaj putoj produktas la trinkakvon. La akvon de la produktejoj maŝinejoj tra ĉefpremduktoj liveris en la reton de la zonoj kaj en la kolektajn basenojn. Budapeŝto nuntempe jam de 40-50 kilometra distanco prenas sian akvon, kaj per multekostaj procedoj faras ĝin bonkvalita. Unu moderna, komforta familia domo postulas ĉiutage mil litrojn da akvo, kaj pro tio necesas investado de 55 mil forintoj. La kresko de la produktokostoj igas arda problemo la ŝparon de la trinkakvo. La industrio estas por la akvo-prezo instigata por ŝpari. La grandkonsumantaj entreprenoj ricevas [[kontingento]]n, superante kiun ili devas pagi grandegan punon. El tiuj sumoj la Tutlanda Akvoafera Instanco donas subtenon al tiuj entreprenoj, kiuj investas por akvoŝparado. == Esperanto en Budapeŝto == Ĝi estis la loko de du Internaciaj Esperantaj Katolikaj Kongresoj, la 3-a en 1912, kaj la 15-a en 1930, okaze de la festoj de [[Sankta Emeriko]]. En julio 1929 la urbo Budapest aranĝis la unuan internacian pedagogian kurson laŭ [[Cseh-metodo]]. Inter la 1-a kaj la 8-a de aŭgusto de [[1929]], ĝi estis la loko de [[21-a UK 1929|21-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]]; ĉeestis 1256 kongresanoj el 33 landoj; la temoj estis elparolado, radio-propagando, tradukado en kongresoj. Okazis ĉi tie ankaŭ la [[51-a UK 1966|51-a]] (1966) kaj la [[68-a UK 1983|68-a]] (1983) UK-oj. Budapeŝto estis la eldonloko de "[[Literatura Mondo]]", [[AELA]], [[Hungara Vivo]] kaj ankaŭ de [[Eventoj]]. [[Julio Baghy]], [[Kálmán Kalocsay]], [[Tibor Újlaky-Nagy]], [[Valdemar Langlet]], [[Teodoro Ŝvarc]] (kaj lia filo [[George Soros]]) kaj [[Miklós Berényi]] loĝis tie. [[Adalberto Huleŝ]] vivis en Budapeŝto inter la jaroj 1958-1964 kaj 1979-2001. [[József Major]] tie lernis Esperanton. [[Enciklopedio de Esperanto - B|Enciklopedio de Esperanto]] rigardis Budapeŝton kiel gravan spiritan centron tiutempan de Esperanto. La Esperanto-Kolektaĵo de [[Karlo Fajszi]] komenciĝis ĉirkaŭ en [[1970]]. En [[1991]], estis eldonita katalogo de la kolekto kun 542 paĝoj. En [[1987]] okaze de la jubilea UK en [[Varsovio]] alvenis al Budapeŝto 14 afrikanoj por lertiga kunveno unumonata. Ili reprezentis 11 afrikajn landojn. Inter ili estis [[Privas Tchikpe]] el [[Benino]], [[Antoine Kouassi-Kouablan]] el [[Ebura Bordo]], Kameron Sakkey el [[Ganao]], [[Gbeglo Koffi]] kaj [[Agbemadon Atiogbe Mensa]] el [[Togolando]]. [[Hans Bakker]] el [[Nederlando]], [[Anita Dagmarsdotter]] el [[Svedio]], [[Stefan MacGill]] el [[Nov-Zelando]] kaj aliaj havis la taskon progresigi ilin en Esperanto kaj prepari ilin al fruktodona partopreno en la jubilea UK. === Budapeŝtaj esperantistoj === [[Dosiero:IstvanErtl.JPG|eta|230ra|{{centre|István Ertl en majo 2008}}]] * [[István Ertl]] * [[Ottó Haszpra]] * [[László Szilvási]] * [[Tibor Újlaky-Nagy]] * [[Károlyné Zipernovszky]] kaj ankaŭ: * [[Elisabetta Vilisics Formaggio]] (budapeŝtanino sed loĝanta en Italio) === Publikigaĵoj === Budapesta Internacia Foiro, de la 30.a de Aprilo ĝis la 9.a de Maio 1927, eldonis [[propagandilo]]jn kaj [[glumarko]]jn en Esperanto. == Famaj budapeŝtanoj == [[Dosiero:Ladislao Biro Argentina Circa 1978.JPG|eta|250ra|{{centre|László Bíró}}]] [[Dosiero:I Kertész.jpg|dekstra|eta|{{centre|Imre Kertész}}]] === Naskiĝintoj === * [[Antal Doráti]] (1906 - 1988) * [[Attila Hörbiger]], aktoro * [[Attila József]], (1905 - 1937) poeto * [[Dennis Gabor]] (1900 - 1979), [[Nobel-premiito pri fiziko]]. * [[Edward Teller]] (1908 - 2003), usona armilsciencisto. * [[Eugene Paul Wigner]], (1902 - 1995) fizikisto * [[Ferenc Molnár]], (1878 - 1952) verkisto * [[Frigyes Karinthy]] (1887 -1938), hungara verkisto. * [[György Faludy]], (1910 - 2006) poeto * [[Ignaz Semmelweis]] (1818 - 1865), aŭstra-hungara kuracisto. * [[Imre Kertész]] (1929 - 2016), [[Nobel-premiito pri literaturo]]. * [[Jenő Ormándy]] (1899 - 1985) (dirigento) * [[László Bíró (inventisto)|László Bíró]], (1899 - 1985) inventisto de la [[globkrajono]] * [[Paul Lendvai]], (* 1929), ĵurnalisto kaj faklibra verkisto * [[Péter Medgyessy]] (1942), hungara ĉefministro. * [[Robert Capa]] ([[1913]]-[[1954]]) fotoĵurnalisto {{Ĉefartikolo|Listo de famaj budapeŝtanoj (naskiĝintoj)}} === Mortintoj === * '''[[Endre Ady]]''', poeto * [[Mór Jókai]] ([[1825]]-[[1904]]) hungara verkisto * [[Arthur Koestler]] ([[1905]]-[[1983]]) verkisto * [[Ernő Hollán]] [[inĝeniero]] kaj [[generalo]] * [[László Lajtha]] muzikisto * [[Emil Petrovics]] operkomponisto * [[Ferenc Erkel]], operkomponisto * [[Annie Fischer]], [[pianistino]] * [[Mihály Babits]], poeto {{Ĉefartikolo|Listo de famaj budapeŝtanoj (mortintoj)}} == Vikipedia statistiko == En aŭgusto de [[2026]] la vikipedia serĉilo trovis pri "Budapeŝto" 18 320 trafojn. {{Granda dosiero|2018-07-05-budapest-buda-hill.jpg|800ra|{{center|Panorama vido de Budapeŝto en 2018 (maldekstre Buda, meze Danubo, dekstre Pest}}}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Földrajzi Világatlasz ISBN 963 352 516 0 CM == Vidu ankaŭ == * [[Aro de kristanaj studentaj korporacioj (KEDEX)]] * [[Listo de milionurboj]] * [[Festivalo Sziget]] * [[Metroo de Budapeŝto]] * [[Tramtransporto en Budapeŝto]] * [[Trolebusa transporto en Budapeŝto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=budapesxt}} * {{oficiala retejo}} ({{hu}}) * [https://web.archive.org/web/20220331101926/http://hungario.hu/bp.html esperanta prezento de la urbo, jen arkivigita laste en marto 2022] ({{eo}}) * [http://eo.hades-presse.com/n1/budapeshto.shtml Budapeŝto, la oriento kiu ŝanĝiĝas] ({{eo}}) {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Elstara}} {{ADLS|2005|35}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Havenurboj]] bhyvxss48h1wgjzfdga84bbu1qswng4 0 10511 9474661 9312980 2026-09-13T14:15:26Z Roberto 609 /* Kontakto */ 9474661 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |sen banderolo= jes |pk = 44701–44894 <small>(malnova: 4630)</small> |tel = 0234 (Bochum)<br />02327 (Wattenscheid) |aŭtokodo = BO |titolo de administra unuo1 = Federacia lando |administra unuo1 = Nordrejn-Vestfalio |titolo de administra unuo2 = [[Administra distriktaro (Germanio)|Distriktaro]] |administra unuo2 = [[Distriktaro Arnsbergo|Arnsberg]] |titolo de administra unuo3 = Deviga [[regiona ligo]] |administra unuo3 = [[Regiona ligo Vestfalio-Lipo|Vestfalio-Lipo]] |titolo de administra unuo4 = Libervola [[regiona ligo]] |administra unuo4 = [[Regiona ligo Ruhr]] |titolo de administra unuo5 = [[Distrikto (Germanio)|Distrikto]] |administra unuo5 = [[Eksterdistrikta urbo]] |kodo = 05 9 11 000 |laŭ = [[Oficiala municipokodo]] |loĝantaro = {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05911000}}}} |jaro = {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} |referenco por loĝantaro = Statistik der [http://www.bochum.de/statistik/statistik/ewo/aktuell/aktuell.htm Stadt Bochum] |estro = Ottilie Scholz |partio = [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) |adreso = Willy-Brandt-Platz 2–6<br />44787 Bochum |regiono-ISO = DE-NW |Mapo en angulo= |tipo1=reliefo |situo sur mapo2 = Bochum |situo de2=Situa mapo de Bochum |zomo = 10 |parametro1 = 9 [[Distrikto#Urbodistrikto respektiva urba distrikto|urbodistriktoj]] |parametro1-titolo = Urba subdivido |parametro2 = 10,4 % <small>''(novembro 2007)''</small> |parametro2-titolo = [[senlaboreco|Kvoto de senlaboreco]] |parametro3 = 8,8 % <small>''(28-a februaro 2006)''</small> |parametro3-titolo = [[Enmigrado|Kvoto de enmigrantoj]] |parametro4 = 874,2 Mio. € <small>''(31-a de dec. 2006)''</small> |parametro4-titolo = Ŝuldoj |parametro5 = <nowiki/> * 0-18 jaroj: 15,9 % * 18-65 jaroj: 64,7 % * pli ol 65 jaroj: 19,4 % |parametro5-titolo = Aĝostrukturo |parametro6 = |parametro6-titolo = }} La urbo '''Bochum''' [{{IPA|ˈboːχʊm}}] (vestfale: Baukem) estas la centro de la meza [[Ruhr-regiono]] en la [[Federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. La [[eksterdistrikta urbo]] en la [[distriktaro Arnsbergo]] estas unu el la kvar supercentroj de la Ruhr-regiono kaj estas kun siaj 380&nbsp;000 loĝantoj la sesa plej granda urbo de la lando, la dua plej granda de [[Vestfalio]] kaj inter la 20 plej grandaj urboj de [[Germanio]]. Bochum membras en la [[regiona ligo Vestfalio-Lipo]] kaj en la [[regiona ligo Ruhr]]. La loĝantaro de la urbo preterpasis en [[1905]] la limon de 100&nbsp;000 loĝantoj, kaj faris el Bochum [[grandurbo]]n. En Bochum troviĝas ses altlernejoj, inter ili la [[Ruhr-Universitato]], unu el la plej grandaj universitatoj de Germanio kun pli ol 30&nbsp;000 studentoj. Transregione konataj estas la [[germana minejo-muzeo]], la [[dramateatro Bochum|dramateatro]], la [[planetario]] kaj la [[fervojmuzeo Bochum-Dahlhausen|germana fervojmuzeo]]. Post la progresa malaktiviĝo de minado, Bochum adaptiĝis al moderna servo-ekonomio. Krome ekzistas tie diversaj minadinstitucioj. La ''Bochumer Verein'' famiĝis ekde [[1842]] en la industrihistorio, kiam tiu [[entrepreno]] sukcesis gisi [[ŝtalo]]n al variaj formoj. La unua produktaĵo de la firmao estis [[sonorilo]]j el tiu ĉi [[materialo]]. 15&nbsp;000-kilograma sonorilo, videbla antaŭ la urbodomo de Bochum, memorigas la loĝantojn pri tiu ĉi [[epoko]]. == Geografio == === Geografia situo === [[Dosiero:Bochum sparkasse.jpg|eta|220ra|La konstruaĵo Sparkasse, ĉe la placo D-ro Ruer.]] [[Dosiero:Bochum 071005 036 00.jpg|eta|220ra|La strato Massenberg. Malantaŭe videblas la urbodomo kaj la Kristo-preĝejo.]] Bochum kuŝas sur la platmonteta "Bochumer Landrücken", inter la riveroj [[Ruhr]] kaj [[Emscher]], ĉe la limo inter la suda kaj norda karbozonoj de la Ruhr-regiono. La plej alta loko de la urboteritorio situas ĉe la strato ''Kemnader'' je 196 metroj, dum la plej malalta loko situas ĉe la strato ''Blumenkamp'' en Hordel, je 43&nbsp;m super marnivelo. De norde suden, la plej granda etendiĝo de la urbo estas 13 kilometroj, kaj de okcidente orienten ĝi estas 17,1 kilometroj. La tuta landlimo kun najbaraj teritorioj longas 67,2 kilometrojn. === Najbaraj komunumoj === La urbo Bochum havas landlimojn kun la jenaj urboj (komence en la nordo horloĝdirekte):<br /> [[Herne]] ([[eksterdistrikta urbo]]), [[Castrop-Rauxel]] ([[distrikto Recklinghausen]]), [[Dortmund]] ([[eksterdistrikta urbo]]), [[Witten]] kaj [[Hattingen]] (ambaŭ [[distrikto Ennepe-Ruhr]]) samkiel [[Essen]] kaj [[Gelsenkirchen]] (ambaŭ [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]]) === Urba subdivido === La urboteritorio de Bochum konsistas el 6 [[urbodistrikto]]j. En ĉiu urbodistrikto ekzistas distriktakonsilantaro, ĉiu administrita de distriktestro. La urbodistriktoj mem estas subdividitaj en "statistikajn distriktojn". Plej multaj el ili estis iam memstaraj [[komunumo]]j, kaj perdis siajn sendependecojn pro [[enkomunumigo]]. La statistikaj distriktoj estas markitaj per ducifraj [[Arabaj ciferoj|arabaj nombroj]]. * '''Centra urbodistrikto :''' 10 Grumme, 11 Gleisdreieck, 13 Altenbochum, 14 Südinnenstadt, 15 Kruppwerke, 16 Hamme, 17 Hordel, 18 Hofstede, 19 Riemke * '''Urbodistrikto Wattenscheid :''' 24 Günnigfeld, 25 Wattenscheid-mezo, 26 Leithe, 27 Westenfeld, 28 Wattenscheid-Höntrop, 29 Eppendorf] * '''Norda urbodistrikto :''' 36 Bergen/ Hiltrop, 37 Gerthe, 38 Harpen/Rosenberg, 39 Kornharpen/Voede-Abzweig * '''Orienta urbodistrikto :''' 46 Laer, 47 Werne, 48 Langendreer, 49 Langendreer-Alter Bahnhof * '''Suda urbodistrikto :''' 53 Wiemelhausen/Brenschede, 54 Stiepel, 55 Querenburg * '''Sudokcidenta urbodistrikto :''' 63 Weitmar-mezo, 64 Weitmar-Mark, 65 Linden, 66 Dahlhausen == Historio == Variaj [[Arkeologio|arkeologiaj]] trovaĵoj evidentigas daŭran, tre malnovan homan enloĝiĝon en la hodiaŭa urboteritorio de Bochum, jam en la malfrua [[neolitiko]], precipe ĉirkaŭ la rivereto Ölbach. La urbeto estis historie menciita por la unua fojo en dokumento skribita de la [[ĉefepiskopo]] de [[Kolonjo]], sub la nomo "Cofbuokheim". En [[1321]], la grafo Engelberto la 2-a de la Mark konsentis al Bochum plurajn urboprivilegiojn. Malgraŭ minprospektorado jam en la [[14-a jarcento]] kaj daŭra subĉiela ekspluatado de [[terkarbo]], Bochum esence restis terkultura kaj agrikultura urbeto ĝis la [[19-a jarcento]]. La urbeto cetere frue gastigis kelkajn translokajn administrejojn, al kiuj aldoniĝis minadministrejo en [[1738]]. [[Dosiero:Carl Arnold Kortum - Grundriss der Stadt Bochum 1790.png|eta|200ra|Mapo de Bochum en la jaro [[1790]].]] Ĝis [[1806]], la urbo apartenis al la [[Prusio|prusa]] [[graflando]] [[Mark]]. Ĝi poste fariĝis parto de la [[departemento]] [[Ruhr]] (ĝis [[1813]]), de la grandduklando [[Berg]], kaj poste kaj nedaŭre al la prusa civilgubernio inter [[Weser]] kaj [[Rejno]]. En [[1815]] la urbo aliĝis al [[Prusio]] kaj estis algrupigita al la provinco [[Vestfalio]]. En [[1817]] la urbo Bochum iĝis sidejo de distrikto, el kiu ĝi tamen eliĝis en [[1876]] kiel [[eksterdistrikta urbo]]. La distrikto Bochum ankoraŭ ekzistis ĝis [[1929]], sed estis poste malfondita. [[Dosiero:Bochum Ansicht 1840.jpg|eta|maldekstra|250ra|Bochum ĉirkaŭ la jaro [[1840]].]] En [[1832]] komencis la klimakso de karbominado en Bochum, ĉefe danke al la teknika evoluo el subĉiela al subtera ekspluatado. Ekde [[1837]] fondiĝis la unuaj firmaoj de nova metalindustrio, kun ''Bochumer Verein'' kaj ''Krupp-Stahl-AG''. En [[1860]], Bochum obtenis stacidomon ĉe la fervojreto de la ''Bergisch-Märkische Eisenbahn'', kaj en [[1874]] ĝi estis ankaŭ kunligita al la reto de la ''Rheinische Eisenbahn'', kiuj ambaŭ estis ŝtatigitaj en la jaro [[1880]]. En [[1905]], la loĝantaro de la urbo Bochum preterpasis la limon de 100&nbsp;000 loĝantoj : ĝi tiel fariĝis [[grandurbo]]. La [[9-an de novembro]] [[1938]], dum la t.n. [[kristala nokto]], ankaŭ la [[judo|judaj]] civitanoj de Bochum spertis perfortajn ekscesojn kaj pliakrigitan persekuton fare de la [[nazio|naziaj]] organizaĵoj kaj naziemaj etburĝoj. La tumultuloj ekbruligis la [[sinagogo]]n, deportis judajn civitanojn al [[koncentrejo]]j kaj detruis multajn judajn instituciojn kaj loĝejojn. La nazioj murdis ĉirkaŭ 500 judajn aŭ judodevenajn civitanojn dum la [[genocido]] de la sekvaj jaroj : inter ili, 19 aĝis malpli ol 16 jaroj. Decembre de [[1938]], la juda popollerneja instruistino [[Else Hirsch]] ekorganizis entute dek transporton de infanoj kaj junuloj al [[Nederlando]] kaj [[Britio]] por savi ilin. Nederlandaj familioj ankaŭ elprenis infanojn el aliaj persekutataj grupoj, protektante ilin kontraŭ deportado kaj murdado. Dum la [[Dua Mondmilito]], [[aliancanoj|aliancanaj]] bombaviadiloj detruis la urbon je 38 procentoj. Kiam la Dua milito ĉesis en [[1945]], la venkintaj ŝtatoj atribuis Bochum al la brita okupata areo. La brita militadministracio instalis en Bochum du tendarojn por loĝigi homojn senhejmigitajn pro la milito. La plejmulto el ili estis iamaj deviglaborantoj el [[Pollando]]. En la postmilita epoko, Bochum evoluis kiel kultura centro de la [[Ruhr-regiono]]. En [[1962]], ''Adam Opel AG'', filio de la [[konzerno]] ''General Motors'', establis i.a. sur la tereno de la iama minejo ''Dannenbaum'' tri aŭtofabrikojn en la urbopartoj Laer kaj Langendreer. Ili rapide simbolis novan ŝanĝon kaj revolucion de la ekonomia strukturo de la [[Ruhr-regiono]]. En [[1964]] oni pretigis en la urboparto Harpen la [[butikcentro]]n ''Ruhr-Park'' en tute kampara areo : ĝi tiam estis la dua, kaj nun la plej granda bultikcento en Germanio. En [[1973]], la lasta [[Minado|minejo]] (Zeche Hannover) de Bochum malaktiviĝis. El vastaj industriaj areoj oni faris grandajn, verdaĵajn, parte preskaŭ kampareskajn terenojn, kiuj etendiĝas i.a. ĝis la Ruhr kaj la [[lago Kemnade]] (pretigita en [[1980]]). En [[1979]] oni inaŭguris la unuan [[Tramtransporto en Bochum-Gelsenkirchen|tram-linion]] kaj la Ruhr-[[stadiono]]n. Ekde [[1919]] Bochum disponas [[teatrejo]]n, kaj ekde [[1965]] ĝi havas [[universitato]]n (la [[Ruhr-Universitato Bochum|Ruhr-Universitato]] kun ĉirkaŭ 33.000 studentoj). En [[1989]] ekfunkciis la [[Stadtbahn de Bochum|trammetroa linio U 35]] ekde la ĉefa stacidomo Bochum ĝis Herne kaj la kastelo Strünkede. En [[1993]] la urboj Bochum, [[Hattingen]], [[Herne]] kaj [[Witten]] kuniĝis por formi la [[Regiono Centra Ruhr-Regiono|Centra Ruhr-Regionon]]. En la jaro [[2003]] oni inaŭguris la eventejon ''RuhrCongress''. En [[2004]] la laboristoj de la ''Adam-Opel''-fabrikejoj [[Striko|strikis]]. En la jaro [[2005]] la juda komunumo Bochum – Herne – Hattingen ekkonstruis novan [[sinagogo]]n. === Enkomunumigoj === [[Dosiero:Bochum - Eingemeindung.svg|eta|250ra|La sinsekvaj fazoj de la enkomunumigoj en la urboteritorion de Bochum]] * En [[1904]] okazis la unuaj enkomunumigoj: Grumme, Hamme, Hofstede kaj Wiemelhausen * En [[1926]] okazis dua enkomunumigo: Altenbochum, Bergen, Hordel, Riemke, Weitmar samkiel partoj de Eppendorf kaj Westenfeld estas enigitaj. En la najbarurbon Wattenscheid estas enkomunumigitaj Munscheid, Eppendorf, Günnigfeld, Höntrop, Vestfalia Leithe, Sevinghausen kaj Westenfeld samkiel malgranda parto de Königssteele. * En [[1929]] tria granda enkomunumigo: Gerthe, Harpen, Hiltrop, |Laer, Langendreer, Linden-Dahlhausen, Querenburg, Stiepel kaj Werne estas enigitaj * En [[1975]] per la aliĝo de Wattenscheid (ekde [[1926]] eksterdistrikta urbo) al Bochum la urboteritorion atingas sian hodiaŭan etendiĝon == Demografio == En [[1904]] la loĝantaro de la urbo preterpasis la limon de 100&nbsp;000 homoj, pro kio ĝi oficiale iĝis [[grandurbo]]. Jam en [[1926]] duobliĝis tiu ĉi nombro al 200&nbsp;000 loĝantoj. La [[1-an de januaro]] [[1975]], la loĝantaro atingis (ĉefe pro la kuniĝo kun la urbo Wattenscheid, 81&nbsp;469 loĝantoj en [[1974]]) 417&nbsp;336 homojn, kio restis ĝia historia maksimumo. La [[31-an de decembro]] [[2005]], laŭ takso de la landa oficejo por informadiko kaj statistiko NRV, la loĝantaro por Bochum sumiĝis 385&nbsp;626 homoj (tiu nombro konsistas nur el ĉefloĝejoj, kaj estis reviziita post komparo kun la aliaj landaj oficejoj). Ĝis [[2025]], projektas la landa oficeco, la loĝantaro de Bochum verŝajne revenos al proksimume 359&nbsp;300 homoj. == Religio en Bochum == === Romkatolika eklezio === [[Dosiero:Bochum Probsteikirche.jpg|eta|Katolika prevosta preĝejo]] Ekde sia fondado Bochum apartenis al la [[Ĉefepiskopo|ĉefepiskopujo Kolonjo]] kaj estis subigita la [[Diakono|ĉefdiakonadon]] de la kolonja preposto. Ĉ. [[1570]] en Bochum enradikiĝis la [[reformacio]]. Tamen daŭris ankoraŭ ĝis [[1613]], kiam la [[Luteranismo|luterana]] komunumo apartiĝis de la katolika. Ekde [[1634]] ekestis ankaŭ [[Reformita Eklezio|reformita]] komunumo. Post tiam la urbo estis plejparte protestanta, sed ĉiam ekzistis ankaŭ [[Romkatolikismo|katolikoj]], kiuj plu apartenis al la ĉefepiskopujo Kolonjo. En [[1821]] ĝi estis alordigita la episkopujon resp. ĉefepiskopujo [[Paderborn]]. Bochum iĝis rezidejo de dekanato, kiu poste estis subdividita en la dekanatojn Bochum-centro, Bochum-sudo kaj Bochum-oriento. Ekde la [[31-a de aŭgusto]] ĝis la [[4-a de septembro]] [[1949]] en Bochum okazis la 73-a [[Germana Katolika Foiro]] sub la devizo „justeco kreas pacon". En [[1958]] Bochum estis aligita la novfonditan [[episkopejo Asindo]]. La [[cistercianoj]] starigis la [[monaĥejo|monaĥejon Stiepel]]. La parokoj de Bochum hodiaŭ apartenas al la urbodekanato Bochum resp. Wattenscheid. ==== Alistrukturigo de la episkopejo Essen ==== ;Nova parokostrukturo en Bochum Ĝis la [[31-a de decembro]] [[2008]] laŭ planoj de la episkopo de Essen kaj sub la risko de unika tradiciorompo ĉiuj parokoj de Bochum inkluzive la praparoko S-taj Petro kaj Paŭlo estos malfonditaj, dum kiam ekestas en la urba teritorio kvar grandparokoj: * '''S-taj Petro kaj Paulo''' (por la urbopartoj: Centro, Ehrenfeld, Hamme, Hordel, Hofstede, Riemke kaj Grumme) * '''Liebfrauen, Altenbochum''' (por la urbopartoj: Altenbochum, Langendreer, Laer, Werne, Gerthe, Harpen kaj Hiltrop) * '''St. Franziskus, Weitmar''' (por la urbopartoj: Weitmar, Linden, Dahlhausen, Wiemelhausen, Querenburg, Hustadt kaj Steinkuhl) * '''St. Gertrud''' (por tuta Wattenscheid) ''Por la sinoptiko pri komunumpreĝejoj, filialpreĝejoj kaj „pluaj preĝejoj" vd. ankaŭ [[diocezo Asindo]]. La cisterciana-monaĥoparoko '''S-ta Maria''' en Stiepel pluekzistos kiel memstara komunumo kaj ne estos enigita en la novan strukturon de la episkopujo Essen. === Protestantaj eklezikomunumoj, libereklezioj kaj religiaj komunumoj === La [[Protestantismo|protestantaj]] komunumoj de Bochum venis per la transiro de la urbo al [[Prusio]] al la evangela eklezio en Prusio resp. ties vestfalia provinca eklezio. Bochum iĝis rezidejo de eklezidistrikto, el kiu naskis la hodiaŭa eklezidistrikto Bochum ene de la evangela eklezio en [[Vestfalio]]. Tiu ampleksas sur entute 22 evangelajn eklezikomunumojn ene de la urbo Bochum. Krom la evangelaj kaj katolikaj komunumoj en Bochum ankaŭ ekzistas diversaj libereklezioj, inter ili la komunumo de la kristanoj eklezio, la evangelaj-liberekleziaj komunumoj ([[Baptismo|baptistoj]]), Liberaj evangelaj komunumoj, la [[Memstara evangelia-lutera eklezio]] (SELK) – du komunumoj –, la libereklezia ligo de la komunumo de Dio k.a. Ankaŭ la novapostola eklezio kaj [[La Komunumo de Kristanoj]] samkiel la [[Atestantoj de Jehovo]] ekzistas en Bochum. === Juda komunumo === La [[14-a de novembro|14-an de novembro]] [[2005]] la prezidanto de la centra konsilantaro de la [[Judismo|judoj]] en Germanio, Paul Spiegel, kaj ĉefurbestro d-rino Ottilie Scholz la fundamentŝtonon por nova [[sinagogo]] de la juda komunumo Bochum – Herne – Hattingen ĉe la Castroper Straße. En la oficialan fundamentŝtonon Ottilie Scholz metis krom aktuala gazeto arĝentobrikon kiel memoro pri la tago. La inaŭguradon de la sinagogo okazis la [[16-a de decembro|16-an de decembro]] [[2007]]. === Islama komunumo === Sekve de la [[Turkio|turka]] [[migrado|enmigrado]] dum la lasta triono de la [[20-a jarcento]] en Bochum ekestis kvin [[Islamo|islamaj]] komunumoj. Preĝejoj troviĝas ĉe la ''Schmidtstraße'' kaj ''Maximilian-Kolbe-Straße'' samkiel ĉe la ''Humboldtstraße'' kaj ''Dibergstraße''. == Politiko == Ĉepinte de la urbo unue staris la grafa administranto de la graflando Mark, sed jam ekde [[1321]] ekzistas dokumentebla konsilantaro, al kiu apartenis du urbestroj kaj ses konsilantoj. La urbestroj estis elektitaj ĉiujare ĝis [[1744]]. Ekde [[1731]] ekzistis „responsebla urbestro", kiu enhavis la totalan estradon de la urbo, kaj 2-a urbestro kompetenta por polic- kaj foiraferoj. Krome ekzistis 3 senatoroj, por konstruaj kaj loĝaj aferoj, por fajraferoj kaj buĝeto. Inter [[1714]] kaj [[1765]] la konsilantaro estis nomumita de la [[Prusio|prusa]] registaro. Poste li denove estis elektita. Dum Napoleono|franca okupado ĉepintis ''Maire'', ekde [[1815]] urbestro. En 1843 oni separis la kamparestradon de Bochum kaj enkondukis la reviziitan urboregularon. Daum la [[Naziismo|nazia]] tempo la [[NSDAP]] enmetis la ĉefurbestrojn. Bochum iĝis administrejo de la NSDAP-distrikto suda Vestfalio. Post la [[Dua Mondmilito]] la militregistaro de la [[Britio|britokupita zono]] instalis novan ĉefurbestron kaj en [[1946]] ĝi enkondukis komunumkonstitucion laŭ brita modelo. Post tio ekzistis urbokonsilantaro elektita de la popolo. Komence la konsilantaro elektis el siaj vicoj la [[ĉefurbestro]]n kiel honorofice aktiva prezidanto kaj reprezentanto de la urbo. Krome la konsilantaro elektis ekde [[1946]] ankaŭ ĉefofican urbodirektoron kiel estro de la urbadministracio. En [[1994]] oni rezignis la duoblan estraron en la urbadministrado. Ekde tiam ekzistas nur la ĉefofica [[ĉefurbestro]]. Tiu ĉi prezidas la konsilantaron, estras la urbadministradon kaj reprezentas la urbon. En [[1999]] li unuan fojon estis elektita rekte de la popolo. <!-- Neniu ruĝa ligilo havas biografion, ekde 20 (!!) jaroj: aŭ forprenu la ligilojn, lasante nur la nomojn, aŭ verku ĉiujn biografiojn, aŭ forprenu la tutan liston. Ĉu iu el la estroj estas esperanantlingve aparte menciinda?? ;Urbestroj – ĉefoficaj * [[1743]]–1772: [[Gerhard Wilbrand Lennich]] * [[1772]]: [[Johann Conrad Jacobi]] * [[1773]]–1817: [[Georg Friedrich Jacobi]] * [[1817]]–1835: [[Caspar Heinrich Steelmann]] * [[1835]]–1842: [[Heinrich von Lüdemann]] * [[1842]]–1873: [[Max Greve]] * [[1874]]–1876: [[Richard Karl Adalbert Prüfer]] ;Ĉefurbestroj – ĉefoficaj * [[1877]]–[[1891]]: Dr. [[Carl Bollmann]] * [[1892]]–[[1899]]: Karl Hahn * [[1900]]–1925: [[Fritz Wilhelm Georg Graff]] * [[1925]]–1933: Dr. [[Otto Ruer]] (eksterpartia) * [[1933]]–1943: Dr. [[Otto Leopold Piclum]] ([[NSDAP]]) * [[1944]]–1945: [[Friedrich Hesseldieck]] * [[1945]]: [[Ferdinand Bahlmann]] (provizore) * 1945–[[1946]]: Dr. [[Franz Geyer]] ;Ĉefurbestroj – honoroficaj * 1946: [[Tilmann Beckers]] ''(ne agnoskita de la brita militregistaro)'' * 1946–1952: [[Willi Geldmacher]] ([[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) * [[1952]]–1969: [[Fritz Heinemann (SPD)|Fritz Heinemann]] (SPD) * [[1969]]–1975: [[Fritz Claus (Bochum)|Fritz Claus]] (SPD) * [[1975]]–1994: [[Heinz Eikelbeck]] (SPD) ;Ĉefurbestroj – ĉefoficaj * [[1994]]–2004: [[Ernst-Otto Stüber]] (SPD) * [[2004]] bis heute: Dr. [[Ottilie Scholz]] (SPD) ;Urbodirektoroj * [[1946]]: Dr. [[Franz Geyer]] ''(ne agnoskita de la brita militregistaro)'' * 1946–[[1951]]: Dr. Franz Schmidt * [[1952]]–1976: Dr. [[Gerhard Petschelt]] ([[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) * [[1976]]–1990: [[Herbert Jahofer]] ([[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) * [[1990]]–1993: [[Dieter Bongert]] ([[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) * [[1993]]–1994: Dr. [[Burkhard Dreher]] La '''konsilantaro de la urbo''' ĉitempe havas 76 membrojn. Tiuj ĉi post la komunumbalotoj de [[2004]] distribuiĝas jene: DE 20 JAROJ NE PLU AKTUALAS !!! [[Dosiero:DEU Bochum Flag.svg|eta|Flago de Bochum]] {|class="prettytable" ! Partio ! Seĝoj (2004) |- | [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] || 31 |- | [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] || 25 |- | [[Bündnis 90/Die Grünen|Grüne]] || 9 |- | [[Freie Demokratische Partei|FDP]] || 3 |- | Sendependa elektolisto (UWG) || 3 |- | [[Die Linke|PDS]] || 3 |- | Sociala listo || 2 |} --> === Blazono === [[Dosiero:DEU Bochum COA.svg|eta|Blazono de la eksterdistrikta urbo Bochum]] La [[blazono]] de la urbo Bochum montras sur blua kampo trabon blankruĝe ŝakigitan en tri vicoj, okupita de staranta nigra libro kun ora tranĉo, arĝenta kovilpregaĵo kaj du arĝente ornamitaj fermiloj. La urbokoloroj estas bluo-blanko. La hodiaŭa blazono estis alprenita post la plej nova pligrandigo de la urboteritorio en [[1975]], je kio la rugblanka trabo estis elprenita el la malnova blazono de Wattenscheid. La malnova blazono de Bochum montris nur la libron sen la rugblanka trabo. Ĝi estis koronata de urbomuro. Tiu ĉi blazono estis oficialigita en [[1913]] kaj en [[1953]] konfirmita per la ĉefa regularo de la urbo, kvankam ĝi jam estas videbla en sigeloj el la [[14-a jarcento]].<ref>vgl. [http://www.ngw.nl/int/dld/b/bochum.htm www.ngw.nl] paĝo pri [[heraldiko]] (angle)</ref> La deveno de la libro kiel blazonsimbolo tamen ne konatas. Oni nomumis ĝin foje ankaŭ kiel „rakonta blazono", ĉar oni supozis, la urba nomo „Bochum" devenas de la germana vorto ''Buch'' (libro). Tion oni tamen ne povis certigi. === Ĝemelurboj === Bochum [[Ĝemelurbo|ĝemele rilatas]] kun jenaj urboj: {| | [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Sheffield]] ([[Unuiĝinta Reĝlando]]), ekde [[1950]] |- | [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Oviedo]] ([[Hispanio]]), ekde [[1980]] |- | [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|20ra]] [[Doneck]] ([[Ukrainio]]), ekde [[1987]] |- | [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Nordhausen]], ekde [[1990]] |- | [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20ra]] [[Xuzhou]] ([[Ĉinio]]), ekde [[1994]] (ekonomia ĝemelurbo) |- | [[Dosiero:Flago-de-Irano.svg|20ra]] [[Kaŝano]] ([[Irano]]) |} Bochum ankaŭ estas filiiga urbo de la iama distrikto Neidenburg en la iama [[Orienta Prusio]]. == Kulturo kaj Vidindaĵoj == === Teatro === [[Dosiero:Schauspielhaus Bochum, Nachtaufnahme.JPG|eta|dramateatro Bochum]] [[Dosiero:Kammerspiele Bochum.JPG|eta|La malgranda scenejo de Bochum]] Bochum disponas pri pli ol 20 [[teatro]]j (komediejo Bochum, muzikteatro, Germana forumo por pupteatra ludado, figurteatro-seminariejo, subĉiela scenejo Wattenscheid, Jarcentohalo, muzika centro de la Ruhr-Universitato Bochum, Princreganto-Teatro, dramateatro Bochum, urbohalo Wattenscheid, kulturdomo Thealozzi, teatro Ecce Homo, teatro Thespis, teatro Total, varietea teatro Et cetera, arbara scenejo Höntrop k.a.) * [[Dramateatro Bochum]] – En iama varietea teatro, konstruita en [[1908]], establiĝis la urba teatro en [[1915]] das. Dum la [[Unua Mondmilito]] tie gastis la urba teatro el [[Duseldorfo]]. Jam baldaŭ la teatro renomiĝis kiel [[William Shakespeare|ŝekspira]] teatro. Dum la [[Dua Mondmilito]] preskaŭ detruite, sur ĝiaj fundamentoj ekestis ĝis [[1954]] la hodiaŭa dramateatro Bochum, kiu ankaŭ arkitekture rimarkindas (Architekto: Gerhard Graubner). La teatro en Bochum ne nur famas pro siaj intendantoj. # Saladin Schmitt ([[1919]]–1949) # Hans Schalla ([[1949]]–1972) # [[Peter Zadek]] ([[1972]]–1979) # [[Claus Peymann]] ([[1979]]–1986) # Frank-Patrick Steckel ([[1986]]–1995) # [[Leander Haußmann]] ([[1995]]–2000) # Matthias Hartmann ([[2000]]–2005) # Elmar Goerden (ekde [[2005]]) * La [[Jarcentohalo (Bochum)|jarcentohalo]] – La jarcentohalo estas unu el la ĉefaj okazejoj de la RuhrTriennale (jartrio). === Muzeoj === [[Dosiero:bergbaumuseum.jpg|eta|Germana minadomuzeo]] [[Dosiero:Bochum Kunstmuseum 070127 33.jpg|eta|Artomuzeo Bochum]] La urbo Bochum loĝigas pli ol dudek muzeojn: kampodomomuzeo ĉe kastelo Kemnade, Deutsches Bergbaumuseum, [[Eisenbahnmuseum Dahlhausen]], Heimatmuseum Helfs Hof, [[Kunstsammlungen der Ruhr-Universität Bochum|Kunstsammlungen und Antikenmuseum der Ruhr-Universität]], [[Medizinhistorische Sammlung der Ruhr-Universität Bochum]], [[Museum Bochum – Kunstsammlung]], [[Schulmuseum Bochum|Schulmuseum]], Situation Kunst, [[Telefonmuseum Bochum|Telefonmuseum]], [[Zeche Hannover]] (kun ''Zeche Knirps'') [[Westfälisches Industriemuseum]], Brauereimuseum Fiege, Heimatmuseum Eppendorf. [[Museum Bochum – Kunstsammlung]]: La ''Museum Bochum'' estis establita en [[1960]] en la Vilao Marckhoff. En [[1983]] la danaj arkitektoj Bo kaj Wohlert pliampleksigis ĝin per novkonstruaĵo. La kolekto enhavas unuflanke germanan [[arto]]n post [[1945]] kaj aliaflanke internacian arton el la [[20-a jarcento]]. La muzeo situas vidalvide la sudan ĉefaliron al la [[urboparko Bochum]]. La ''Deutsches Bergbau-Museum'' (germana minado-muzeo) estis fondita en la jaro [[1930]] de la ''Westfälischen Berggewerkschaftskasse'' kaj la urbo Bochum. Krome ĝi estas centro de la minindustria esploro en [[Germanio]]. La elminigoturo translokita en [[1974]] de la minejo „Germania" el [[Dortmund]] tien super la muzeon intertempe iĝis de malproksime videbla [[ekkonilo]] de la urbo. Vizitantoj havas la eblecon, rigardi la urbon ekde du platformoj altaj 50 m kaj 62 metrojn. En 20 haloj estas eksponataj multaj objektoj el la minadohistorio. Sub la muzeo en profundeco de inter 17 kaj 22 m troviĝas la observominejo. Sur vojo longa je 2,5&nbsp;km estas prezentata la tekniko de la terkarbo- kaj fererco-elmindado ĝis la nuntempo. === Artisto-dokumentejo === La ''Schlieker-Haus'' honoras vivon kaj verkon de la ''Informel''-artisto Hans-Jürgen Schlieker ([[1924]]–[[2004]]). === Muziko === La [[orkestro]] de la urbo Bochum, fondita en [[1919]], evoluis dumpaŝe de sia historio al unu el la plej gravaj koncertensembloj en okcidenta Germanio. Ekde [[1994]] Steven Sloane estas ĉefdirektisto de la simfoniorkestro [[Bochumer Symphoniker]]. En unu el la koncertejoj, la ''Audimax'' de la ''Ruhr-Universitato Bochum'', ankaŭ troviĝas unu el la plej modernaj [[orgeno]]j el la [[orgenfarejo Klais]] kun 82 [[registro]]j. Ekde [[1986]] en la centro de Bochum ĉiujare okazas la [[Rokmuziko|rokfestivalo]] Bochum Total. Intertempe ĝi estas kun 900.000 spektantoj unu el la plej grandaj koncertoj de [[Eŭropo]]. === Kinejoj === En Bochum ekzistas dek kinejoj, i.a.: * [[Union Kino Bochum]] * Märkisches Kino – Stadthalle Wattenscheid * Metropolis Filmtheater * Endstation, Kino en la Bahnhof-Langendreer * Casablanca Kino === Arkitekturaĵoj kaj vidindaĵoj === [[Dosiero:Bochum vom foerderturm.jpg|eta|Rigardo ekde la elminigoturo de la Bergbaumuseum]] * Urbodomo de Bochum – La konstruado de la urbodomo komencis en [[1926]]. En la jaro [[1927]] oni metis la fundamentŝtonon kaj inaŭguris ĝin la 20-an de majo [[1931]]. La domo havas plejparte simetrian planon. En la [[simetrio|simetriakso]] de la urbodoma korto kuŝas la halokonstruo kun flankokortoj ambaŭflanke. La ekstera flanko estas modeststila kaj la enirportalo samkiel la duetaĝa antaŭkonstruaĵo ĉe la dekstra fronto estas la ununuraj fasado-ornamaĵoj. La [[fundamento]] de la konstruaĵo konsistas el dura [[granito|granitŝtono]], por la fasado oni uzis <!--muŝel-?? la vorto ne ĝustas!!-->kalkon kaj por la tegmento [[ardezo]]n. En la koridoro kaj reprezentejoj oni uzis [[marmoro]]n, [[bronzo]]n kaj panelaĵojn el malhela ligno. La konstruado de la urbodomo kostis 9,25 milionojn da markoj ([[Reichsmark]]), laŭ tiamaj cirkonstancoj ega sumo. Pliaj elementoj de la interna korto estas la sonorilturo kaj la fontoj faritaj el travertino kaj bronzo. Unu estas dediĉita al Fortuna kaj ornamita per simbolportantaj infanetoskulpturoj: edziĝoringo kaj pantoflo simbolas geedzofeliĉo, la pomo fekundecon, la malplena monujo optimismon kaj sapvezikoj la [[iluzio]]n. La [[kariljono]] konsistas el 28 gisŝtalsonoriloj kun totala pezo da 2300 kilogramoj, ĉiu inter 375 kaj 4 kilogramoj. Je tio temas pri la unua kariljono mondvaste produktita el gisŝtalo. La sonorilego antaŭ la urbodomo estis en [[1867]] kiel la plej granda el kvar sonorilegoj atrakcio sur la [[internacia ekspozicio]] en [[Parizo]]. Ĝi estis gisita de la ''Bochumer Verein für Bergbau und Gussstahlfabrikation AG''. Ĝi staris ĝis [[1979]] kiel memorejo sur la fabriktereno. La firmao ''Krupp'' donacis ĝin en ''1979'' al la urbo. Je diametro de 3,13 metroj ĝi pezas 15.000 kilogramojn. Ĉar ĝi estis difektita dum la [[Dua Mondmilito]], oni ne plu povas sonorigi ĝin. [[Dosiero:Bochum Christuskirche.jpg|eta|Kristo-preĝejo]] * [[Prepostopreĝejo s-taj Petro kaj Paŭlo (Bochum)|Prepostopreĝejo s-taj Petro kaj Paŭlo]] – La prepostopreĝejo estas la plej malnova preĝejo en Bochum. Jam inter [[785]] kaj [[800]] [[imperiestro]] [[Karolo la Granda]] konstruis sur la areo imperiestran kortegon, kiu estis alikonstruita plurfoje ekde tiam. Interne de la prepostopreĝejo videblas multaj artaĵoj el diversaj epokoj. Elmontrendaj estas la romanika baptoŝtono el la epoko ĉirkaŭ [[1175]], la relikvujo de la sanktulino Perpetua kaj ŝia sklavino Felicitas samkiel la [[sakrario]] kun sia Kristo-skulpturo el la jaro [[1352]]. * ''Paŭlo-preĝejo'' – Post la reformacio protestantoj kaj katolikoj longtempe uzis kune, sed ne ĉiam interkonsente, la ununuran preĝejon en Bochum, la hodiaŭan katolikan prepostopreĝejon. En [[1655]] la lutera komunumo ekkonstruis propran preĝejon. La modesta renesanca konstruaĵo estis starigita ĝis [[1659]] per mondonacoj el [[Nederlando]], [[Svedio]], [[Kurlando]] kaj [[Danio]]. Sian nomon la Paŭlo-preĝejo ricevis nur post [[1874]], kiam oni konstruis la Kristo-preĝejon ĉe la urbodomo. La Paŭlo-preĝejo forbrulis sekve de bombatako la [[12-an de junio]] [[1943]] ĝis la eksteraj muroj, sed postmilite oni rekonstruis ĝin, je kio la konstruaĵo ricevis sian hodiaŭan aspekton similan al mezepoka vilaĝopreĝejo. Por pliefikigi la Paŭlo-preĝejon en la urboaspekton, oni plialtigis en [[1949]] ĝian turon, kreis malgrandan placon kaj tenis la tujan najbarkonstruadon malalta. La modernaj fenestroj en la [[absido]], kiujn en [[1960]] kreis la artisto K. Willy Heyer el Bochum, montras la tri stacioj de la ŝanĝiĝo de Saŭlo al [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]], la nomdonanto de la preĝejo. En [[1974]] oni denove alikonstruis la internon laŭ planoj de Kurt Peter Kremer. * La ''Mahnmal des Friedens'' (pacmemorejo) apud la preĝejo, la t.n. » funebra maljunulino«, devenas de la kolonja skulptisto Gerhard Marcks. Ĝi memoru la teruraĵojn de la [[Dua Mondmilito]] kaj la bombatako sur Bochum la [[4-a de novembro|4-an de novembro]] [[1944]]. La memorejo estis senvualigita en [[1955]] kaj estas skulptita el bazaltlafo. Montrita estas maljunulino, kiu – verŝajne sensukcese – elrigardas al iu. * Christuskirche Bochum (Kristo-preĝejo) – La Kristo-preĝejo (starigita [[1877]]–[[1878]]) estis detruita dum la [[Dua Mondmilito]] escepte la turon. La arkitekto Dieter Oesterlen aldonis en la [[1950-aj jaroj]] modernan novkonstruitan navon. [[Dosiero:Planetarium in Bochum.JPG|eta|Zeiss-planetario]] * ''Marienkirche'' – Per sia ĉirkaŭ 70 metrojn alta [[Gotika arkitekturo|novgotika]] akrotegmento la preĝejo (konstruita ekde [[1868]] ĝis [[1872]]) dominas la urban pliampleksigon de la urbocentro okcidenten. Maje [[2000]] ekleziinterne konatiĝis, ke la responsuloj en la komisioj de la s-ta Maria-preĝejo Bochum-centro, preĝejoestraro kaj parokokonsilantaro sub pastro Gerhard Schürmann (paroko s-ta Mejnolfo kaj Maŭrico), decidintis la malkonstruadon de la delonge honorinda Dia loĝejo. La lasta sankta [[meso]] en la parokopreĝejo okazis la [[22-a de septembro|22-an de septembro]] [[2002]]. Ekde tiam la konstruaĵo estas abandonata, la altvaloraj murmozaikoj de la turniĉoj estis simple dehakitaj kaj per tio plejparte detruitaj, la pentritaj fenestrovitroj estis elmuntitaj. La plua sorto de la preĝejo malcertas. [[Dosiero:Bochum Sternwarte.jpg|eta|Observatorio, la t.n. „Kap Kaminski"]] * [[Zeiss-planetario Bochum]] – La planetario troviĝas ĉe la ''Castroper Straße'' en Bochum. La konstruaĵo diametras 20 metrojn kaj havas ekranon de ĉirkaŭ 600 m². Kerno de la instalaĵo estas „planetaro", planedarprojekciilo. La unua aparato tiuspeca en [[Eŭropo]] ekfunkciis aprile [[2000]] en Bochum. La planetario proponas plurajn diversajn programojn, ankaŭ specialajn por lernejoklasoj. * [[Observatorio Bochum]] – La [[observatorio]] en la urboparto Sundern ofertas ĉiuvendrede inter 19:30 kaj 21:30 la eblecon observi stelojn. Por tio estas multaj [[teleskopo]]j je dispono. * [[Jarcentohalo (Bochum)|Jarcentohalo]] – La „Jahrhunderthalle" estis konstruita kiel ekspoziciejo de la ''Bochumer Verein'' por la metio-ekspozicio [[1902]] en [[Duseldorfo]] kaj poste reutiligata kiel blovmaŝinohalo por la altfornoj de la ''Bochumer Verein''. Ĝi estis plurfoje pliampleksigita, la nomo „jarcentohalo" signifas hodiaŭ la tutan konstruaĵon, kiu etendiĝas sur areo da 8900 m². Ekde sia sanigo la halo estas utata por eventoj k.e. la [[RuhrTriennale]]. Intertempe ĝi iĝis centro de la nova [[Westpark (Bochum)|Westpark]]. La Westpark (okcidenta parko) estis malfermita dum la unua konstruetapo en [[1999]] kaj pretas ekde [[2006]]. La partifrakcioj de la urbokonsilantaro delonge disputas pri tio, ĉu la urbo bochum entute povas financi la konstruadon de koncertejo por la [[Bochumer Symphoniker]] laŭ plano de [[Thomas van den Valentyn]] en tuja najbareco kun la. [[Dosiero:Bochum Kuhhirte.jpg|eta|bovpaŝtisto]] * ''Kuhhirten-Denkmal'' – La memorejo, staranta inter prepostopreĝejo s-taj Petro kaj Paŭlo kaj Paulopreĝejo montras [[Fritz Kortebusch]] kun lia hundo, la lasta bovpaŝtisto de Bochum, kiu pelis la brutaron de la civitanojVieh sur la komuna paŝtejon. La originala skulpturo de [[1908]] estis fandita dum la Dua Mondmilito. En [[1962]] oni skulptis novan version. ''Vd. ankaŭ:'' [[Fritz Kortebusch]]. * [[Kemnader See]] – tiu ĉi baraĵlago servas plejparte al la akvoekonomio, –mastrumado kaj -senpoluigo samkiel al la libertempumado. * [[Stiepeler Dorfkirche]] (vilaĝopreĝejo Stiepel) – Ĉ. [[1008]] oni konstruis malgrandan salonpreĝejon. Tion instigis la grafino Imma de Stiepel, parenco de imperiestro [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 2-a]] kaj [[imperiestrino Kunigunde]]. Inter [[1130]] kaj [[1170]] oni anstataŭis la malnovan preĝejon per nova romanika [[baziliko]]. De tiu ĉi preĝejo restis ĝis hodiaŭ la turo kaj la meza kaj kvera navo. Ekde [[1150]] ĝis [[1200]] oni ornamis murojn kaj tegmenton per romanikaj pentraĵoj. * [[Ruhr-Park]] – La butikumcentro ''Ruhr-Park'' estis malfermita en [[1964]] kaj pliampleksigita en pluraj konstruetapoj je nun ĉirkaŭ 126.000 m². Ĝi estis la unua tiaspeca [[butikumcentro]] en Germanio. * [[Fervojmuzeo Bochum-Dahlhausen]] – la fervojmuzeo situas sur la tereno de la iama fervojfunkciiga fabriko Bochum-Dahlhausen. la instalaĵo estis konstruita ekde [[1916]] ĝis [[1918]]. Ĉar fine de la [[1960-aj]] jaroj la karboekspluato en la [[Ruhr-regiono]] iĝis senprofita kaj la minejoj fermiĝis, iel ankaŭ la fervojtrafiko en tiu ĉi sektoro reduktiĝis, la funkciigejo iĝis superflua. Ĝi estis fermita la [[1-a de aŭgusto|1-an de aŭgusto]] [[1969]] kiel memstara oficejo kaj parte malkonstruita. La elriparo de ŝarĝvagono ĉesis en [[1982]]. La ''Deutsche Gesellschaft für Eisenbahngeschichte e.V.'' (societo por fervojhistorio sukcesis ekde la jaro [[1968]], refunkciigi iom post iom la instalaĵojn kaj starigi la muzeon en la hodiaŭa formo. [[Dosiero:Haupteingang Friedhof Freigrafendamm01.jpg|eta|La ĉefeniro de la tombejo]] * ''Hauptfriedhof Freigrafendamm'' – La [[tombejo]] situanta en la urboparto ''Altenbochum'' estas la plej granda de la urbo. Oni planis kaj establis la [[ĝardeno|ĝardenaĵojn]] en la [[1920-aj]] jaroj, sed la altkonstruaĵojn je la enirejo oni konstruis nur inter [[1935]] kaj [[1939]]. La enirpordego, la granda kaj la malgranda funebrohaloj samkiel la [[kremaciejo]] plejbone reflektas plej klare la [[arkitekturo]]n de la [[naziismo]]. Dum la [[Dua Mondmilito]] la reĝimo utiligis la konstruaĵojn kiel koliso por la centraj funebro-solenaĵoj por la loĝantoj de Bochum, kiuj pereis en la [[bombmilito]]. Krom civilaj loĝantoj kaj serio da germanaj [[soldato]]j sur la tombejo estis ankaŭ enterigitaj entute 1720 deviglaborantoj el la iama [[Sovetunio]], kiujn oni enmetis dum la milito prefere en la [[industrio de armado|industrion de armado]]. Je ili memoras hodiaŭ [[memorejo]] en [[Latina alfabeto|latina]] kaj [[Cirila alfabeto|cirila skribo]]. * ''Waldorf''-lernejo Langendreer, [[1965]]. La konstruaĵo estas eŭropvaste la unua lernejodomo konstruita laŭ la stilo de la „organika arkitekturo". La arkitekto Architekten Werner Seyfert kaj la artisto Wilfried Ogilvie planis ĝin komence de la [[1960-aj]] jaroj. La arkitekto evoluis surbaze de ĉi tiu sperto pluajn ''Waldorf''-lernejojn kun varie formitaj [[klasĉambro]]j depende de la aĝoŝtupo de la lernantoj. Ideo, kiun ĝis hodiaŭ nur realigis la antropozofia [[pedagogio]]. * De la komence ses plej gravaj publikaj domoj de la orienta centro planitaj dum la tempo de rekonstruado post la Dua Mondmilito hodiaŭ nur staras ankoraŭ la ''ĉefstacidomo'' ([[1955]] - [[1957]], arkitekto Heinz Ruhl), la ''Stadtwerkehochhaus'' (1952 - 1955, arkitekto [[Ferdinand Keilmann]]), la ''profesilernejo por knaboj'' ([[1953]] - [[1954]]) kaj la ''Verwaltungs- und Wirtschaftsakademie'' ([[1952]] - [[1955]], same de F. Keilmann). Tamen la halonaĝejo Bochum estis malkonstruita en [[1998]] kontraŭ la antaŭe ekzistanta monumentoprotektado; kelkajn jarojn antaŭa oni forigintis la ''laboroficejon'' favore al novkonstruota hotelo. === Sporto === [[Dosiero:Bochum Loewendenkmal01.jpg|eta|La Löwendenkmal Bochum]] Bochum havas transregionan gravecon en la sporto pro la piedpilko-kluboj [[VfL Bochum]] kaj [[SG Wattenscheid 09]]. Dum kiam tamen la ''VfL'' ekde [[1971]] relative konstante ludas en la unua aŭ dua federacia piedpilkoligo, la ''SG'' eniris dekadencon, kiu kulminis en la malsupriĝo el la supra piedpilkoligo dum la sezono 2006/07. Tio tamen validas nur por la unua vira teamo, dum la inoj samsezone atingis la supriĝon en la unuan federacian piedpilkoligon. === Gastejoj === La t.n. „Bermuda-triangulo" estas kun entute 60 trinkejoj kaj restoracioj la plej grava tiaspeca centro de la Ruhr-regiono. Pli ol tri milionoj gastoj vizitas la trinkejaron ĉiujare. Dum somero venas ĝis 30.000 Gäste ĉiutage, dum grandaj eventoj kiel la muzikfestivalo Bochum Total, kiu okazas ĉiujare dum la unua semajnfino de la nordrejnvestfaliaj lernejoferioj, venas ĝis 400.000 vizitantoj ĉiutage. Bochum havas multajn diskludejojn kaj kulturejojn, ekz. la [[Kulturzentrum Bahnhof Langendreer]] kaj la Zeche Bochum. Unu el la plej malgrandaj kulturrenkontejoj estas la ''Café Katzenstube''. La [[Im Winkel (Bochum)|ruĝluma kvartalo]] de la urbo troviĝas ĉe la okcidenta rando de la centro proksime de la fabrikoj de la Bochumer Verein. La regiontipaj nomoj por la strato estas ''„Gurke"'' (kukumo, pro ties longeco), ''„Eierberg"'' (Monto Testika) aŭ pli draste ''„Riemenwalzwerk"'' (kaclaminejo). === Regulaj eventoj === * Marto/aprilo: orgentagoj de Bochum (komenco: paskolundo) * Aprilo: majvesperofesto * Majo: figurteatro de la nacioj * Junio: Rubissimo – somerfesto de la Ruhr-Universitato * Junio: ruhrregiona-[[amatorteatro]]-renkontiĝo * Junio: Kemnade internacia * Junio /julio: somerfesto de la VfL Bochum) * Junio / julio: Bochum Total la unuan semajnfinon de la somerferioj [[Nordrejn-Vestfalio]]) * Julio /aŭgusto: Bochum kulinarisch (lastan semajnfinon de la somerferioj en Nordrejn-Vestfalio) * Septembro: internacia kabareto kaj surstrata teatro * Oktobro: oktobrofoiro * Oktobro /novembro: Bochumer Bach-tagoj * Oktobro / novembro: ruhrregiono-antikvaĵotago * Novembro: infan- kaj junularteatrotagj * Decembro: kristnaskfoiro == Ekonomio kaj infrastrukturo == === Trafiko === ==== Fervojo, publika enurba persontransporto ==== [[Dosiero:BochumHBF.JPG|eta|La monumentprotektata ĉefstacidomo de Bochum]] La urbo estas konektita al la ĉirkaŭaj urboj per multaj fervojligoj kaj havas entute dek stacidomojn kaj trajnhaltejojn. Trafikas ses regionaj kaj ekspresaj regionaj linioj samkiel du interurbaj linioj (S-Bahn) (S1, S3). La ĉefstacidomo de Bochum estas la ununura urba haltejo de longdistancaj trajnoj (ICE kaj IC). Aliras la komunuma mallongdistanca trafiko. En la urbo ekzistas unu plejparte subtera urbfervojolinio (U35 ekde BO-Hustadt al Herne Schloss Strünkede) samkiel kvin tramlinioj, kiuj veturas en la interna urbo same subtere. Entrepreno BOGESTRA tenas multajn busliniojn kadre de la trafikligo Rejn-Ruhr (VRR). ==== Ŝoseoj ==== [[Dosiero:Bochum Bochumer Ring.JPG|eta|Bochumer Ringo en la ĉirkaŭaĵo de la urbokvartalo Heusnerviertel]] En la urboteritorio de Bochum pasas la tri aŭtoŝoseoj [[germana aŭtovojo A40|A 40]] ([[Dortmund]] – [[Venlo]]), [[germana aŭtovojo A43|A 43]] ([[Monastero]] – [[Wuppertal]]) kaj [[germana aŭtovojo A44|A 44]] ([[Akeno]] – [[Kassel]]) samkiel urbaŭtoŝoseo, la Bochumer Ring resp. la iama NS 7. Krome tri pliaj ŝoseoj trairas la urbon: la [[federacia vojo 51|B 51]] ([[Bremeno]] - [[Osnabrück]] – ''Bochum'' – [[Kolonjo]] - [[Bitburg]]), la B 226 ([[Hagen]] – ''Bochum'' – [[Gelsenkirchen]]) kaj la B 235 ([[Datteln]] – ''Bochum'' – [[Witten]]). Nuntempe estas planita interligo de [[germana aŭtovojo A44|A 44]] kaj [[germana aŭtovojo A40|A 40]] trans la iama NS 7. Laŭ tiutempa planado la rilata etapo de la Bochumer Ring estu altigita al la aŭtoŝoseo [[germana aŭtovojo A44|A 44]]. Krome la aŭtoŝoseo [[germana aŭtovojo A40|A 40]] ĝis [[Essen]] estu elkonstruoto sestrake. Tiuj ĉi planoj jam estis deciditaj ekde la 1990-aj jaroj, unue por garantii pli bonan alligo de la Opel-fabriko 1 en la urboparto Laer al la trafika reto. Hodiaŭ oni alcelas per tio la plibonigon de la orient-okcidenta transiro tra la Ruhr-regiono. ==== Ŝiptrafiko ==== Kiel unu el la malmultaj urboj de la [[Ruhr-regiono]] Bochum estas ne rekte ligita al la germana akvo-vojreto. Ligo ekzistas nur trans [[Herne]] en la nordo ĝis la [[Rhein-Herne-Kanal]]. Sur la sude de la urbo situanta rivero [[Ruhr]] oni povas atingi la [[Rejno]]n nur per malgrandaj boatoj trans kluzoj; la [[ŝipiro sur la Ruhr]] por la [[industrio]] jam delonge ĉesis. === Rezidantaj entreprenoj === * Bogestra (ĉefrezidejo) Bochum-Gelsenkirchener Straßenbahnen AG, surloka publika persontransporto * Gebr. Eickhoff Maschinenfabrik und Eisengießerei (maŝinoj kaj gisfero) * Privatbrauerei Moritz Fiege, (mezgranda regiona [[bierfarejo]]) * Johnson Controls, liveranto por [[Opel]] * [[Nokia (kompanio)|Nokia]] * [[Opel|Adam Opel GmbH]] – aŭtofabrikanto * [[ThyssenKrupp]] - ŝtalo * Bochumer Verein – iama filialo de Thyssen Krupp * USB Umweltservice Bochum GmbH – urba senrubanto-entrepreno (100 %-a filio de la Bochumer Stadtwerke) * Deutsche BP AG (ĉefrezidejo) * Bochumer Eisenhütte Heintzmann – minindustriaj servoj * Wollschläger (ĉefrezidejo) – komercanto de iloj kaj maŝinoj == Socio == === Amaskomunikiloj === ==== Gazetoj ==== La ĵurnaloj ''[[Westdeutsche Allgemeine Zeitung]]'' (WAZ) kaj ''Ruhr Nachrichten'' (RN) aperas kun propraj lokaj eldonoj, tamen la estonteco de la loka redaktejo de ''Ruhr-Nachrichten'' trans [[2007]] estas necerta. Krome ekzistas senpagaj gazetoj semajnaj kaj monataj. ==== Radio ==== Ekde [[1990]] „98.5 Radio Bochum" elsendas kunlabore kun ''Radio NRW'' en [[Oberhausen]]. <!-- === Publikaj institucioj === TRADUKU ĈION KAJ KREU TEKSTOJN !!! * [[Bergbau-Berufsgenossenschaft]] (minista asekuro) * [[Deutsche Rentenversicherung Knappschaft-Bahn-See]] (sanitara kaj pensia asekuro) * [[Industrie- und Handelskammer im Mittleren Ruhrgebiet zu Bochum|Industrie- und Handelskammer im mittleren Ruhrgebiet zu Bochum]] – Kammerbezirk: Kreisfreie Städte Bochum und Herne sowie die Städte Hattingen und Witten des [[Ennepe-Ruhr-Kreis]]es (kvazaŭŝtata organizaĵo kun deviga membreco por ĉiuj enterprenistoj de la regiono. === Sanitara servo === TRADUKU ĈION KAJ KREU TEKSTOJN !!! Kelkaj malsanulejoj troviĝas en la interna urbo, dum kiam aliaj troviĝas en la iamaj komunumoj kaj hodiaŭa urbopartoj: * [[Berufsgenossenschaftliches Universitätsklinikum Bergmannsheil]] * [[Knappschaftskrankenhaus Bochum-Langendreer]] * [[St. Josef-Hospital Bochum]] * [[St. Josefs-Hospital Bochum-Linden]] * [[St. Elisabeth-Hospital Bochum]] * [[Augusta-Kranken-Anstalt Bochum|Augusta-Kranken-Anstalt]] * [[Westfälisches Zentrum Bochum – Psychiatrie und Psychotherapie|Zentrum für Psychiatrie]] * [[Klinik für Kinder- und Jugendmedizin der Ruhr-Universität Bochum im St. Josef-Hospital|Klinik für Kinder- und Jugendmedizin]] * [[Martin-Luther-Krankenhaus (Wattenscheid)|Martin-Luther-Krankenhaus]] * [[Marien-Hospital Wattenscheid]] * [[St. Maria-Hilf-Krankenhaus]] Kelkaj el ili estas kadre de la t.n. Bochumer Modell (modelo de Bochum) ankaŭ universitataj klinikoj de la [[Ruhr-Universitato]]. === Altlernejoj === TRADUKU ĈION KAJ KREU TEKSTOJN !!! [[Dosiero:audi max bochum.jpg|eta|Audi Max de la Ruhr-Universitato Bochum]] [[Dosiero:Bochum Technische Fachhochschule Georg Agricola.jpg|eta|Teknika fakaltlernejo Georg Agricola]] en Bochum troviĝas jenaj sep altlernejoj: * [[Ruhr-Universitato Bochum]], la plej granda kampo-universitato de Germanio, fondita en [[1965]] * [[Altlernejo Bochum]], fondita en [[1972]] el pluraj antaŭantaj institutoj, inter ili la ŝtata inĝenierlernejo por maŝinkonstruado, la ŝtata inĝenierlernejo por konstruado Recklinghausen kaj la supra ekonomilernejo Bochum * [[Technische Fachhochschule Georg Agricola]] (teknika fakaltlernejo)– La altlernejo baziĝas sur la minadolernejo Bochum fondita en [[1816]]. En [[1971]] oni starigis la fakaltlernejon pri minado, kiun ektenis en [[1990]] ''Deutsche Montan Technologie-Gesellschaft für Lehre und Bildung mbH (DMT-LB)''. Ekde [[1995]] la fakaltlernejo tenas sian hodiaŭan nomon. * [[Evangelische Fachhochschule Rheinland-Westfalen-Lippe]] – La fakaltlernejo, ŝtate agnoskita en [[1971]], devenas el pluraj ekleziaj kaj diakonaj institucioj. * [[Fachhochschule des Bundes für öffentliche Verwaltung]], la fakultato [[sociala asekuro]] de la federacia fakaltlernejo por publika administrado posedas krom sia ĉefrezidejo en [[Berlin]] ankaŭ rezidejon en Bochum (ĉe la [[Deutsche Rentenversicherung Knappschaft-Bahn-See|Deutschen Rentenversicherung Knappschaft-Bahn-See]]). * [[Schauspielschule Bochum]] – La iama [[Westfälische Schauspielschule]] eniĝis la 1-an de januaro [[2000]] la [[Folkwang-Altlernejo]]n en [[Essen]]. === Lernejoj === TRADUKU ĈION KAJ KREU TEKSTOJN !!! [[Dosiero:Bochum Gymnasium am Ostring.jpg|eta|Gymnasium am Ostring]] [[Dosiero:Bochum Alte Berufsschule (autostitch).jpg|eta|Malnova profesio-lernejo]] [[Dosiero:Bochum Willy-Brandt-Gesamtschule.jpg|eta|Willy-Brandt-Gesamtschule (ĝenerallernejo) en Langendreer]] En Bochum krom 61 bazaj lernejoj, 9 dugrada elementlernejo kaj 14 [[helplernejoj]] ekzistas 11 gimnazioj: * [[Albert-Einstein-Schule Bochum|Albert-Einstein-Schule]] * [[Goethe-Schule Bochum]] * [[Graf-Engelbert-Schule Bochum|Graf-Engelbert-Schule]] * [[Gymnasium am Ostring]] * [[Heinrich-von-Kleist-Schule Bochum|Heinrich-von-Kleist-Schule]] * [[Hellweg-Schule Bochum|Hellweg-Schule]] * [[Hildegardis-Schule Bochum|Hildegardis-Schule]] * [[Lessing-Schule (Bochum)|Lessing-Schule]] * [[Märkische Schule Wattenscheid|Märkische Schule]] * [[Schiller-Schule Bochum|Schiller-Schule]] und * [[Theodor-Körner-Schule (Bochum)|Theodor-Körner-Schule]] krome la 5 ĝenerallernejoj * [[Erich Kästner-Schule Bochum|Erich Kästner-Gesamtschule Schule]] * [[Heinrich-Böll-Gesamtschule Bochum|Heinrich-Böll-Gesamtschule]] * [[Maria Sibylla Merian-Gesamtschule Bochum|Maria Sibylla Merian-Gesamtschule]] * [[Willy-Brandt-Gesamtschule Bochum|Willy-Brandt-Gesamtschule]] und die * [[Matthias-Claudius-Schulen]]. kaj 8 reallernejoj * [[Anne-Frank-Schule]] * [[Annette-von-Droste-Hülshoff-Schule]] * [[Franz-Dinnendahl-Schule]] * [[Hans-Böckler-Schule]] * [[Helene-Lange-Schule (Bochum)|Helene-Lange-Schule]] * [[Hugo-Schultz-Schule]] * [[Pestalozzi-Schule]] * [[Realschule Höntrop]] Krome ekzistas du antropozofiaj lernejoj ([[Valdorfa lernejo]]) * [[Rudolf Steiner Schule Bochum]] * [[Widar Schule Wattenscheid]] La [[Louis-Baare-Berufskolleg]] havas pli ol 3.000 lernantojn. La [[muziklernejo Bochum]] ĉitempe instruas ĉirkaŭ 7.000 lernantojn. --> === Societoj === * [[Madonna (societo)|Madonna e. V.]] estas en 1991 fondita societo de komuna utilo, kiu engaĝiĝis por la interesoj kaj la necesoj de [[ĉiesulino]]j. Laŭ propraj informoj de la societo ĝi estas la ununura porprostituitina ligo en Nordrejn-Vestfalio. == Elstaruloj == === Urbanidoj === [[Dosiero:HeinrichGrafOstermann.jpg|eta|Heinrich Graf Ostermann]] * [[Siegfried Reda]] ([[1916]]–[[1968]]), komponisto kaj orgenisto * [[Gershon Kingsley]] (* [[1922]]), [[Judoj|juda]] komponisto („Popcorn") * [[Peter Scholl-Latour]] (* [[1924]]), ĵurnalisto, eldonisto kaj libroverkisto * [[Manfred Eigen]] (* [[1927]]), fizikkemiisto ([[1967]] [[Nobel-premio]] pri kemio) * [[Friedrich Gräsel]] (* [[1927]]), artisto * Sybil Gräfin Schönfeldt (* [[1927]]), verkistino * [[Otto Schily]] (* [[1932]]), [[Paranojo|paranojulo]] *[[Brocken-Benno|Benno Schmidt]] (1932-2022), ekonomikisto kaj rekorda montogrimpisto * [[Gisbert Schneider]] (* [[1934]]), profesoro kaj eklezimuzikdirektoro * Werner Stengel (* [[1936]]), inĝeniero, kiu renomiĝis pri konstruado de la [[onda fervojo]]. * [[Wolfgang Clement]] (* [[1940]]), iama ministroprezidento de Nordrejn-Vestfalio, federacia ministro por ekonomio kaj kontraŭ laboro ([[2002]]–[[2005]]) * [[Ingo Naujoks]] (* [[1962]]), aktoro === Aliaj === [[Dosiero:Carl Arnold Kortum Selbstbildnis 1782.jpg|eta|Carl Arnold Kortum, memportreto]] Krom tiuj jenaj personoj estas ligitaj al Bochum, tamen naskiĝis aliloke: * [[Else Hirsch]] (* 1889), juda instruistino, kiu dum la epoko de la [[naziismo]] organizis judajn infantransportojn (''Kindertransport'') al [[Anglio]] * Kurt Biedenkopf (* [[1930]]), germana politikisto, estis ekde [[1967]] ĝis [[1969]] rektoro de la [[Ruhr-Universitato]] * Dietrich Grönemeyer (* [[1952]]), kuracisto kaj fondinto de la mikroterapio, frato de [[Herbert Grönemeyer]], alkreskis en Bochum * [[Armin Rohde]] (* [[1955]]), aktoro == Esperanto en Bochum == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|eta]] En Essen ekzistas ekde la [[9-a de januaro]] [[2004]] la [[Esperanto-Grupo Essen]] (EGE) kun nun pli ol 20 membroj el diversaj urboj el la Ruhr-regiono. Ĝi invitas al renkontiĝoj ĉiun duan ĵaŭdon monate en la klerigejo Grend, Westfalenstr. 311 en 45276 [[Essen]]-Steele, kaj ĉiun kvaran ĵaŭdon monate esperantoparolantoj kunvenas en la [[Kulturzentrum Bahnhof Langendreer]] , 44894 Bochum, Wallbaumweg 108, jen en la [[kino]]kafejo (''Kino Endstation''), jen en la [[restoracio]] (''Gastronomie''). === Aktivecoj === * [[Esperanto|Lingvoflegado]] * Preparado de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] okazonta [[Pentekosto|pentekoste]] [[2008]] en [[Essen]] * Grupopartnerecoj inter la [[Esperanto-klubo|Eo-grupoj]] el [[Helmond]] / [[Eindhoven]] (Nederlando) kaj [[Essen]]. * Redaktado de '''[[ReVo kaj Esperanto]]''', la bulteno de la landa Eo-organizaĵo [[ReVELo]] === Kontakto === Prezidanto estas ekde [[2007]] [[Ludger Schméink]]. Li estas atingebla per la [http://www.esperantoland.de/gruppen/leggrupo.php?grid=163&R=13&lingvo=de esperantlingva paĝo ĉe EsperantoLand] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120301033222/http://www.esperantoland.de/gruppen/leggrupo.php?grid=163&R=13&lingvo=de |date=2012-03-01 }} ===Lokaj esperantistoj=== *[[Bruno Kuberski]]; == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero:DEU Bochum COA.svg|<center>la urba blazono Dosiero:Bochum Probsteikirche.jpg|<center>preĝejo de Sanktuloj Petro kaj Paŭlo Dosiero:Lage der kreisfreien Stadt Bochum in Deutschland.png|<center>situo en Germanio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Westfälisches Städtebuch''; Band III 2. partvolumo el „Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte – Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages", eld. de Erich Keyser, [[Stuttgart]], [[1954]] * ''Grundriss zur deutschen Verwaltungsgeschichte [[1815]]–[[1945]]'', eld. de Walther Hubatsch, vol. 8: Westfalen. [[Marburgo]] ĉe Lahn, [[1980]]. * ''Bochumer Lokalrunde'' – gewusst, geraten, gewonnen: 1080 Quiz-Fragen, eld. de Tobias Haucke kaj Timo Rieg, Bochum [[2002]], ISBN 3-928781-99-5 * ''Bochum'', eld. de. Johannes V. Wagner kaj Monika Wiborni, ISBN 3-8313-1036-X, [[2003]]. * ''Bochum, Stern des Ruhrgebiets'', eld. de Th. Sprenger kaj H. Schmitz, ISBN 3-922785-79-4 * ''Bochumer Szenenwechsel – Bilder und Erinnerungen aus 5 Jahrzehnten Stadtgeschichte'', Tobias Haucke kaj Robert Gorny, ISBN 3-928781-90-1, [[2003]] * ''Westfälischer Städteatlas''; Band: VIII; 1 partovolumo. Komisiite de la historia komisiono por Vestfalio kaj subtenate de la [[regiona ligo Vestfalio-Lipo]], eld. de Heinz Stoob † kaj Wilfried Ehbrecht. * ''Stadtmappe Bochum'', Aŭtoro: Heinrich Schoppmeyer, ISBN 3-89115-168-3; [[Dortmund]]-[[Altenbeken]], [[2004]]. * ''Bochumer Bekannte – Porträts:'' Bd 1 (2002, kun Dariusz Wosz, Frank Goosen, Christof Wackernagel, Dietrich Grönemeyer) ISBN 3-928781-81-2, Band 2 (2003, kun [[Armin Rohde]], Hennes Bender) ISBN 3-928781-82-0, Band 3 (2004, kun Hugo Ernst Käufer, Chris Hopkins) ISBN 3-928781-83-9. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Geografio}} * [[Tramtransporto en Bochum-Gelsenkirchen]] * [[Stadtbahn de Bochum]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{de}} * [https://www.ruhr-uni-bochum.de/ Ruhr-Universitato] * [http://www.schauspielhaus-bochum.de Teatro Bochum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020930015938/http://www.schauspielhaus-bochum.de/ |date=2002-09-30 }} * [https://www.planetarium-bochum.de/ Planetario] * [https://www.bergbaumuseum.de/ Germana Mina Muzeo] ''(Deutsches Bergbau-Museum)'' * [http://www.ctdasradio.de/ c.t. – Universitata Radio] {{-}} {{Granda dosiero|Bergbaumuseum Bochum Pano.jpg|centre|1000px|{{center|Panorama rigardo de Bochum ekde la minadomuzeo}}}} {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Nordrejn-Vestfalio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bochum]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Urboj en la Ruhr-Regiono]] qt07jt9hij97m3qw4xrdibs06tczpag 0 11051 9474828 9322940 2026-09-13T18:51:59Z Sj1mor 12103 9474828 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=brita Konservativa Partio|samnomaj alilandaj partioj|Konservativa Partio|ideologio|Konservativismo}} {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto partio |emblemo= |propra nomo={{en}} Conservative and Unionist Party |lingvo=[[Angla lingvo|Angla]] |esperanta nomo=Konservativa kaj Unuecisma Partio |lando=Britio |fondiĝo=1834 |dissolvo= |sidejo= |estro=[[Boris Johnson]] |koloroj = helblua |ideologio = [[Konservativismo]] |internacia aliĝo = [[Internacia Demokratia Unio]] |titolo de parlamentaj sidoj = Ĉambro de Komunuloj (angle: ''House of Commons'') |parlamentaj sidoj = {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj |359 |650 |lightblue }} |titolo de parlamentaj sidoj1 = Ĉambro de Lordoj (angle: ''House of Lords'') |parlamentaj sidoj1 = {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj |257 |770 |lightblue }} |titolo de parlamentaj sidoj3 = Asembleo de Londono (angle: ''London Assembly'') |parlamentaj sidoj3 = {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj |9 |25 |lightblue }} |titolo de parlamentaj sidoj4 = Lokaj registaroj (angle: ''Local government'') |parlamentaj sidoj4 = {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj |7463 |19481 |lightblue}} }} '''Konservativa Partio''' (oficiale ''Conservative and Unionist Party'', '''Konservativa kaj Unuecisma Partio''') estas la plej granda dekstra-flanka [[Partio (politiko)|politika partio]] en la [[Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando]]. La partio estas ankaŭ ofte nomata ''Tory Party'', kaj ĝiaj membroj ''Tories'', pro slangaĵo el la 18a jarcento. La 'Unuecisma' parto de la oficiala nomo (ne ofte uzata ekster [[Skotlando]]) ekzistas pro la unuiĝo kun la Liberala Unuecisma Partio je 1921, kaj ankaŭ ĉar la konservativuloj kredas je fortaj ligoj kaj inter la diversaj partoj de [[Britio]] kaj kun [[Nord-Irlando]]. La Konservativa Partio estis dum la 20a jarcento ofte la ĉefa partio de registaro. Renomaj [[Britaj ĉefministroj|ĉefministroj]] estas [[Winston Churchill]], Siro [[Anthony Eden]], [[Edward Heath]], [[Margaret Thatcher]] kaj [[John Major]]. [[Margaret Thatcher]] gvidis kaj estris la partion de 1975, gajnis la nacian baloton en 1979 kaj estiĝis la unua ina ĉefministro en Britio. Ŝi estris ĝis sia eksiĝo en 1990, dum la plej longa tempo, dum kiom unu ĉefministro restis en tiu posteno. [[John Major]] gvidis la partion de 1990 post partia [[voĉdono]] por trovi novan partiestron, sed malgajnis sian ĉefministran postenon en 1997. En tiu jaro la brita popolo elektis [[Tony Blair]], de la [[Brita Laborista Partio|Laborista Partio]], ĉefministro. Depost tiam la Konservativa Partio havis tri sekvajn estrojn, unue [[William Hague]] kiu eksiĝis en 2001, [[Iain Duncan Smith]], kaj [[Michael Howard]]. Ili forte kontraŭas la [[eŭro]]n. El la Konservativuloj estiĝis post 2003 ida nova grupo, la [[Konservativa Demokrata Partio]], kiu kredas ke la tradiciaj konservativuloj neniel povas denove gajni nacian baloton, sed tiu nova grupo ne multe timigas la Konservativulojn, kaj fakte la plejparto de la Brita loĝantaro eĉ ne scias, ke la [[Konservativa Demokrata Partio]] ekzistas. == Politikaro == === Eŭropa Unio === Anoj de Konservativa Partio havas diversajn opiniojn pri la [[Eŭropa Unio]]. Preskaŭ la tuta partio estas eŭroskeptikisma, sed kelkaj membroj, kiel partiestro [[David Cameron]], volas reformi ĝin kiel la ekonomian union por [[libera merkato]] kaj aliaj deziras tute forlasi la Eŭropan Union, kiel eŭropa parlamentano [[Daniel Hannan]] el [[Sudorienta Anglio]]. === Tutmonda varmiĝo === La oficiala konsento de la Konservativa Partio estas, ke [[tutmonda varmiĝo]] estas fakta kaj devas esti korektota, sed ankaŭ estas multaj klimatskepiktuloj en tiu partio. La partio estas subteninta kelkajn ekologiajn impostojn. == Estroj ekde 1846 == [[Dosiero:Chancellor Rishi Sunak (cropped).jpg|eta|dekstra|[[Rishi Sunak]], nova partiestro, en 2022.]] * [[Edward Smith Stanley]], ''14a Grafo de Derby'' [[1846]] - [[1868]] * [[Benjamin Disraeli]], 1a [[Grafo]] de Beaconsfield (1876) [[1868]] - [[1881]] * [[Robert Arthur Talbot Gasgoyne-Cecil]], ''3a Markizo de Salisbury'' [[1881]] - [[1902]], patro de [[Robert Cecil]] * [[Arthur James Balfour]], [[1902]] - [[1911]] * [[Andrew Bonar Law]], [[1911]] - [[1921]] * [[Austen Chamberlain]], [[1921]] - [[1922]] * [[Andrew Bonar Law]], [[1922]] - [[1923]] * [[Stanley Baldwin]], [[1923]] - [[1937]] * [[Neville Chamberlain]], [[1937]] - [[1940]] * [[Winston Churchill]], [[1940]] - [[1955]] * Siro [[Anthony Eden]], [[1955]] - [[1957]] * [[Harold Macmillan]], [[1957]] - [[1963]] * Siro [[Alec Douglas-Hume]], [[1963]] - [[1965]] * [[Edward Heath]], [[1965]] - [[1975]] * [[Margaret Thatcher]], [[1975]] - [[1990]] * [[John Major]], [[1990]] - [[1997]] * [[William Hague]], [[1997]] - [[2001]] * [[Iain Duncan Smith]], [[2001]] - [[2003]] * [[Michael Howard]], [[2003]] - [[2005]] * [[David Cameron]], [[2005]] - [[2016]] * [[Theresa May]], [[2016]] - [[2019]] * [[Boris Johnson]], [[2019]] - [[2022]] * [[Liz Truss]], [[2022]] - [[2022]] * [[Rishi Sunak]], [[2022]] - [[2024]] * [[Kemi Badenoch]] 2024 - ==Aliaj gravaj politikistoj== * [[Samuel Hoare]] == Vidu ankaŭ == * [[Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando]] * [[Skota Konservativa Partio]] * [[Kimra Konservativa Partio]] == Balotoj == La {{daton|12|12|2019}} la partio [[:n:La briteliro verŝajne antaŭeniros post venko de la konservativuloj|venkis en la parlamenta balotado]], vastiginte sian deputitaron de 298 al 364 deputitoj el 650 sidlokoj, kio estis unika rezulto ekde la regado de [[Margaret Thatcher]] en la [[1980-aj jaroj]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.conservatives.com/ The Conservative Party] * [http://www.scottishtories.org.uk/ The Scottish Conservative & Unionist Party] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030526022138/http://www.scottishtories.org.uk/ |date=2003-05-26 }} * [http://www.welshconservatives.com/ Welsh Conservatives] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121221091814/http://www.welshconservatives.com/ |date=2012-12-21 }} {{projektoj}} [[Kategorio:Konservativa Partio (Britio)| ]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Britio]] [[Kategorio:Konservativaj partioj|Britio]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1834]] 3nt9kbntvwapqvf9m0phvunsufw9eit 0 11388 9474816 9469559 2026-09-13T18:44:54Z Sj1mor 12103 9474816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''DEGUĈI Onisaburo''' [deguĉi onisaburō], japane: 出口王仁三郎; naskita '''Kisaburō Ueda''' 上田 喜三郎, ankaŭ konata kiel '''Wanisaburo''' (1871 &#x2013; 1948) estis kune kun lia bopatrino Deguĉi Nao (出口なお)<ref>Naskiĝis en 1902 en Ajabe, Gubernio Kioto, kiel la plej aĝa filino de Onisaburo Deguchi kaj la dua estro de Oomoto, Sumi Deguĉ. En [[1928]], ŝi geedziĝis kun Motoo Takami (Hidemar Deguĉi, la tria helpestro de la Oomoto-movado, 1897-1991).</ref>, unu el la du spiritaj gvidantoj de la [[Novaj religioj de Japanio|japana religia movado]] [[Oomoto]]. Li estis ankaŭ [[Listo de japanaj esperantistoj|esperantisto]]. Dum Nao Deguĉi estas la {{nihongo|Foundress|開祖|Kaiso}} de Oomoto, Onisaburo Deguchi estis la {{nihongo|Holy Teacher|聖師|Seishi}}. Deguchi verkis interalie la spiritajn raktontojn en la 81-voluma ''Reikai Monogatari'' ({{lang|ja|霊界物語}}). == Biografio == === Vivo kaj studoj === Li naskiĝis kiel Ueda Kisaburo, en la vilaĝo Anao (nun [[Kameoka]]) en la [[gubernio Kioto]], je [[12-a de julio]] 4-a jaro de [[Meiĵi-reformo|Meiji]] t.e. [[6-a de oktobro]] [[1871]]. Li estis la plej aĝa filo de Ueda Kihimacu kaj ties edzino Yon. De frua aĝo, li montris intereson pri orientaj spiritaj praktikoj kaj estis iniciita de sia avino en la japanan mistikan teknikon de ''Kotodama'' (arto kiu rilatas al la magia povo supozeble kaŝita en vortoj) kaj daŭrigis sian implikiĝon kun religio partopreninte filozofiajn kaj literaturajn kursojn de la reforma movado ''Kokugaku;'' foje ''kogaku'' ("antikvaj studoj"), kiu aperis dum la periodo de la lasta [[Feŭdismo|feŭda]] japana militista registaro, la [[Tokugava ŝogunlando]], same kiel poeziajn lecionojn de Okada Korehira<ref>(en) Enciklopedio de Ŝintoismo. "[http://eos.kokugakuin.ac.jp/modules/xwords/entry.php?entryID=424 Deguchi Onisaburō]". [http://eos.kokugakuin.ac.jp/modules/xwords/entry.php?entryID=424 Arkivita el la originalo], la 1a de februaro 2017. </ref>. Li forpasis la [[19-a de januaro|19-an de januaro]] [[1948]] en Tenno-Daira - [[Ajabe]]. == Kontakto kun religio == Ekde [[1892]] li ekpartoprenis Oomoton kie li renkontis Deguĉi Nao (kunfondinto de Oomoto), kiu tiam forlasis la religian movadon ''Konkokyo'' kaj fariĝis sendependa, kunfondinte, kune kun Deguĉi Onisaburo, novan religian movadon nomatan "Ōmoto-kyō". Malgraŭ iliaj malkonsentoj en orientaj religiaj praktikoj, ili sukcesis kunlabori kaj en 1899 ili fondis ''Kinmeikai'' kiel daŭrigon de "Ōmoto-kyō". La [[1-a de januaro|1-an de januaro]] [[1900]] li edziĝis kun Sumiko, filino de [[Deguĉi Nao]], kaj alprenis la nomon Deguĉi Onisaburō. Sub ĉi tiu nomo, li fariĝis konata kiel la ''Seishi'' (sankta instruisto) de Oomoto<ref>Oficialo retejo de Oomoto. "''[https://www.oomoto.or.jp/English/enHist/histm-en.html History of Oomoto]''" (Historio de Oomoto) .</ref>. La religiaj serĉadoj daŭris kun Onisamburo kiu tradukis kaj kategoriigis la rezultojn de la [[aŭtomata skribado]] (skribo gvidata de spirito) de la fondinto de la movado<ref>(en) ''[https://www.oomoto.or.jp/English/enKyos/kaiso-en.html Oomoto's Foundress, Nao Deguchi]'' (Nao Deguchi, fondinto de Oomoto - La komenco de profetaĵo"), Oficiala retejo de Oomoto.</ref>. Tiel, interalie, li prezentis al siaj sekvantoj la sanktan tekston, konsistantan el 83 libroj, ''Reikai Monogatari'' (Rakontoj de la Spirita Mondo). Oomoto ankaŭ kreis Internacian Reton de Universala Homama Asocio, bazita sur la ideo ke ĉiuj religioj originas el la sama fonto<ref>(eo) [https://www.iruh.org/skizo Idealo de Onisaburo Deguĉi - Vojoj al la realigo de mondpaco]</ref>. == Kontakto kun Esperanto == En [[1923]], li kontaktiĝis kun la [[Esperanto-movado en Japanio]]. La komunaj ideoj pri solidareco kaj internacia kunlaboro, kiujn la du movadoj reprezentis, igis lin adopti la internacian lingvon kiel propagandilon por antaŭenigi Oomoton. Li estis prezidanto de ''Universala Homama Asocio'' kaj fondinto de la ''Esperanto-Propaganda Asocio'' (EPA) en [[1924]]. Li verkis ''Poemetaroj''n (por facila memorigo de Esperantaj vortoj). Li forpasis je [[19-a de januaro|19-an de januaro]] [[1948]]. Ankaŭ en [[1924]], emerita maramea kapitano Yutaro Yano kaj liaj partneroj ene de la Societo Nigra Drako (jp: 黑龍會 aŭ 黒竜会, ''Kokuryūkai,'' angle: ''Black Dragon Society),'' ultranaciista kvazaŭarmea grupo en Japanio'','' invitis Onisaburon poe vojaĝo al [[Mongolio]]. Onisaburo gvidis grupon de Oomoto-disĉiploj, inkluzive de la Aikido-fondinto [[Ueshiba Morihei|Morihei Ueshiba]] kaj [[Ikki Kita]], ekstremdekstra japana verkisto kaj filozofo. [[Ikki Kita]] estis sendita al [[Ĉinio]] fare de la Societo Nigra Drako kaj proponis ke Esperanto estu la sola lingvo parolata en la [[Japana Imperio]]. En la 1930-aj jaroj, Onisaburo Deguchi estis ankaŭ proksima al Mitsuru Toyama, fama japana ekstremdekstra naciisto, kiu fondis la sekretajn societojn Genyosha (angle: ''Black Ocean Society'') kaj Kokuryukai (angle:''Black Dragon Society''). [ 1 ] [ 2 ] Tōyama estis kontraŭkomunisto kaj forta propagandisto de [[tutaziismo]] == Premio Deguĉi == Detala artikolo sub '''[[Premio Deguĉi]]''' La premio estis starigita en la Jubilea Jaro [[1987]] per donaco de Oomoto por ĉiujare premii agadon, kiu pere de Esperanto antaŭenigas internacian amikecon kaj solidarecon en la spirito de L.L. Zamenhof kaj Onisaburo Deguĉi. ==Verkaro== Onisaburo Deguchi estis tre produktema verkisto. === En Esperanto === *[[Diaj Vojsignoj]] *''Perpoema Vortaro Esperanto-Japana, por facila memorigo de Esperantaj vortoj''. Eld. Oomoto, Kameoka, 1923. . === Tradukoj al Esperanto === * ''Michi no Shiori'' (道の栞, kunmetita en 1904 kaj publikigita en 1905) ( reta teksto ). Tradukite en Esperanton, portugalan kaj anglan en 1997. {{citaĵo|S-ro Deguĉi, la Majstro de la [[Oomota movado]], post kelksemajna lernado de Esperanto, verkis difinojn de Esperantaj [[radiko]]j en la formo de 31-silabaj japanaj [[poemo]]j, enhavantaj la Esperantan [[vorto]]n kun ĝia japana traduko. En la unua eldono de ĉi tiu verko (1923) aperis 3,600 tiaj poemoj ; en la nuna eldono— la tria — 4,500. Verko eksterordinare interesa, kiu montras la genion de la aŭtoro. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 355, Novembro (1934)}} == Arta heredaĵo == Onisaburō celis havi pozitivan influon sur la mondon per arta laboro. Unu el la kernaj principoj de liaj instruoj estis la proksima ligo inter arto kaj religio. Li aktivis en diversaj artaj kampoj, produktante [[Pentraĵo|pentraĵojn]], [[Kaligrafio|kaligrafion]] kaj [[Poezio|poezion]]. Li ankaŭ provis siajn talentojn en la kampo de [[Kino|kinarto]], [[skulptarto]] kaj [[ceramiko]], lasante post sia morto milojn da verkoj nun konsiderataj de entuziasmuloj de la ĝenro kiel tre valoraj, kiel pruvas la ekspozicio de liaj verkoj ĉe la [[Muzeo Cernuschi]] en [[Parizo]] en 1972 <ref>(franca) La Arto de Onisaburō (1871-1948) kaj lia skolo, [ekspozicio] , Parizo, Muzeo Cernuschi, oktobro-decembro 1972</ref>. == Du persekutoj == Dum la persekutado de la Ōmoto-religio fare de la japana imperio, li pasigis la jarojn inter 1935 ĝis 1942 en malliberejo. * La ideoj pri [[internaciismo]] antaŭenigitaj de la movado, same kiel la apartaj ritaj praktikoj, kiujn ĝi praktikis, altiris la atenton kaj samtempe la malamikecon de la japana imperiestra kortego. [[Pogromo]] sekvis en [[1923]] kun la malliberigo de ĉiuj gvidaj figuroj. Tamen, Deguĉi sukcesis revivigi la movadon post kelkaj jaroj kaj atingis 2.000.000 sekvantojn. * Tamen, la [[Kontraŭmilitarismo|kontraŭmilitarismaj]] ideoj de Oomoto denove kolerigis la registaron, rezultante en nova pogromo en [[1935]]. Deguĉi kaj liaj sekvantoj denove estis malliberigitaj kaj temploj estis detruitaj. Post la malvenko de Japanio en la [[Dua Mondmilito]], li revivigis la movadon kaj famigis ĝin tutmonde sub la nomo Oomoto<ref>(angla) Enciklopedio Britannica. "''[https://www.britannica.com/topic/Omoto#ref158698 Ōmoto]''"</ref>. == Kontakto kun Aikido == En la Okcidento, Deguchi estas plej konata pro sia influo sur Ueshiba Morihei, la fondinto de la batalarto Aikido , kiun li renkontis en [[1919]]. En decembro [[1919]], li renkontis [[Ueshiba Morihei|Morihei Ueshiba]] (kiu ŝanĝis sian nomon al Kōdō Ōmoto en 1916), iaman soldaton kaj instruiston de [[Luktosporto|luktoartoj]]. Li diskutis kun li la poziciojn de lia religia movado kaj invitis lin viziti la ĉefsidejon de la movado en [[Kioto]]. Efektive, Morihei Ueshiba transloĝiĝis kun sia familio al la urbo Ayabe, Kioto, kaj akceptis la spiritan gvidadon de Deguĉi Onishaburo, sur kiu li bazigis la filozofion de la nova sistemo de luktoarto, kiun li prezentis, samtempe malfermante sian propran [[Doĵo|doĵon]]. La luktoarto Aikido tiam estis fondita<ref>(angla) "[http://www.aikidojournal.com/encyclopedia?entryID=142 Deguchi, Onisaburō]", Enciklopedio de Aikido. [https://web.archive.org/web/20071013160942/http://www.aikidojournal.com/encyclopedia?entryID=142 Arkivita de la originalo], la 13-an de oktobro 2007.</ref>. == Familiaj ligoj == * [[Naohi Deguchi]] aŭ [[Deguĉi Naohi]] (n. la [[7-a de marto|7-an de marto]] [[1902]] - m. la [[23-a de septembro|23-an de septembro]] [[1990]]) estis la tria gvidanto de la religia movado Oomoto. La kvara gvidanto, [[Seiko Deguch]]<nowiki/>i, estas la tria filino de Naohi Deguchi. * [[Deguchi Nao]] (n. la [[22-a de januaro|22-an de januaro]] [[1837]] – m. la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] [[1918]]) estis la kunfondinto de la religia movado Oomoto, aŭtoro de la '''Ofudesaki' (''[[Japana lingvo|japane]]'':筆先, brospinto)'', la teksto kiu formis la bazon de la instruoj de Oomoto''.'' La ''ofudesaki'' estis verkitaj dum la tuta vivo de Nao kaj atingis longecon de 200 000 paĝoj. Ili estis verkitaj ekskluzive en la japana [[Rondaj kanaoj|hiragana silabaro]]<ref>(en) Nancy K. Stalker, ''[[iarchive:prophetmotivedeg00stal|Prophet motive: Deguchi Onisaburō, Oomoto, and the rise of new religions in Imperial Japan]].'' Honolulu: University of Hawai'i Press, 2008, paĝoj 40-42, <nowiki>ISBN 0-8248-3226-4</nowiki>.</ref>. Ŝi havis [[Ksenofobio|ksenofobiajn]] kaj [[Kontraŭmodernismo|kontraŭmodernismaj]] vidpunktojn, bazitaj sur koncepto evoluigita de la [[Kolombio|kolombia]] [[Antropologio|antropologo]] Arturo Escobar. Ŝi ankaŭ subtenis [[Jarmilismo|jarmilismon]]. == Bibliografio == ==== En Esperanto ==== * [[Deguĉi Onisaburo]]: ''Diaj Vojsignoj''. Tenseiŝa 1997 ISBN 4-924501-01-8 ==== En la angla ==== * {{en}} Nancy K. Stalker, ''Prophet Motive: Deguchi Onisaburo, Oomoto and the Rise of New Religion in Imperial Japan'', University Of Hawaii, 2008. {{ISBN|0-8248-3226-4|4=|7=}} * Inoue Nobutaka: "''Deguchi Onisaburō''" . En: ''Enciklopedio de Ŝintoismo.'' Kokugaku-in , la 4-an de aprilo 2006 ==== En la franca ==== * Joffrey Chassat, ''Transe et gouvernement de soi et du monde selon Deguchi Onisaburô'', Éditions du Cénacle de France, 2018. {{ISBN|2916537244|4=|7=}} * Edouard L'Hérisson, ''L'expédition en Mongolie de Deguchi Onisaburô avec Ueshiba Morihei'', Éditions du Cénacle, 2017. {{ISBN|291653721X|4=|7=}} Dum sia tuta vivo, Onisaburō konservis ekstravagancan stilon, portis riĉe ornamitajn vestaĵojn laŭ sia propra dezajno kaj imitis diversajn diaĵojn, precipe budhanajn kaj ŝintoismajn. Li ankaŭ foje vestiĝis kiel [[ŝamano]]. Je pluraj momentoj de sia vivo, li asertis esti la [[reenkarniĝo]] de Miroku Butsu (Majtreja Budho) kaj ofte alvokis sin mem por transformi la mondon.{{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * <abbr>(</abbr><abbr>angla)</abbr> Rete legeblas: ''"[http://www.oomoto.or.jp/English/enVisitor/enRkyo/rkyom-en.html The Great Onisaburo Deguchi]"'' ''de Ruth Reiser'' [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.oomoto.or.jp%2FEnglish%2FenVisitor%2FenRkyo%2Frkyom-en.html <small>arkivo</small>] * (Esperanto) [https://www.iruh.org/blank-2 Internacia Reto de Universala Homama Asocio]. * (en) [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Deguchi_Onisaburo?uselang=de Onisaburo Deguĉi] ĉe Wikimedia Commons, bildoj {{Unua}} == Referencoj == [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Oomoto]] <references />{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 1948]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1871]] [[Kategorio:Religioj]] [[Kategorio:Historio de Esperanto]] 3scngo5malcakqdndmvzy1r4mci9xin 0 11526 9475014 9470048 2026-09-14T00:13:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Marx-Engels-Forum01.jpg|eta|250px|Karl Marx kaj Friedrich Engels prilaboris teoriojn pri ''ideologio''; ties monumento en Marx-Engels-Forum, [[Berlin-Mitte]].]] [[Dosiero:Destutt Tracy Elements d'idéologie 1.png|eta|dekstre|Unua parto de ''Élémens d’idéologie'' de [[Antoine Destutt de Tracy]].]] '''Ideologio''' aŭ '''ismo''' estas aro kaj kombino de [[ideo]]j kaj [[idealo]]j, kiu formas [[mondkoncepto]]n kaj distingas [[socia grupo|socian grupon]]. Per tiuj oni klopodas klarigi la vivosencon por [[homo]] kiel membro de homgrupo. Tiele ĝi firmigas la apartenon de ano en la grupo, nome la [[socio]]. Laŭ [[Karl Marx]], en [[socio]] enhavanta [[reganta klaso|regantan klason]], tiu [[klaso]] faras, ke sia ideologio estu disvastigata kiel neŭtrala [[mondkoncepto]] en la tutan [[socio]]n, por ke aliaj [[klaso]]j ne ekklopodu ŝanĝi la [[politika ordo|politikan ordon]]. Ideologio povas esti skribe difinita aŭ nur io transdonata de generacio al generacio. Ideologion havas ĉiu [[familio]], ĉiu stratbuba grupo, [[Lernejo|lerneja]] [[Klaso (eduko)|klaso]], [[urbo]], [[vilaĝo]], [[regiono]], [[religio]], [[filozofia skolo]], [[Socia movado|movado]]... Sen [[kredo]] je ideologio homo normale ne vivas, sed sen dubo je la propra ideologio kaj ties supereco super ĉiuj aliaj la homo povas fariĝi kvazaŭ nenormalaĵo, [[monstro]], preta je la plej fifamaj kaj aĉaj agoj nome de sia ideologia konvinko. Psiksociologie, '''Ideologio''' estas aro da [[Konscio|konsciaj]] kaj [[Nekonscio|senkonsciaj]] ideoj kiuj konsistigas oniajn celojn, atendojn, kaj agojn. Ideologio estas ampleksa [[vizio]], maniero rigardi aĵojn (komparu [[Mondorigardo|mondrigardon]]) kiel en pluraj [[Filozofio|filozofiaj tendencoj]] (vidu [[Politika ideologio|politikajn ideologiojn]]), aŭ aro da ideoj proponitaj fare de la dominanta klaso de socio al ĉiuj membroj de tiu socio ("ricevita konscio" aŭ produkto de socianiĝo). Ideologioj estas sistemoj de abstrakta pensaro aplikita al sociaj aferoj kaj tiel igas tiun koncepton centra al [[politiko]]. Implicite ĉiu politika aŭ [[Ekonomiko|ekonomika]] tendenco implicas ideologion sendepende de tio, ĉu ĝi estas prezentita kiel eksplicita sistemo de pensaro. == Historio == [[Dosiero:Condorcet-NB.jpg|eta|220px|maldekstra|[[Markizo de Condorcet]], unu el nomitaj ideologoj, kritikitaj kiel tio fare de ekzemple [[Napoleono Bonaparte]].]] La esprimo "ideologio" estis naskita en la tre kontestataj filozofiaj kaj politikaj debatoj kaj bataloj de la [[Franca Revolucio]] kaj akiris plurajn aliajn signifojn de la fruaj tagoj de la [[Unua Franca Imperio]] ĝis la nuno. La termino estis kreita fare de [[Antoine Destutt de Tracy]] en [[1796]],<ref>jstor 2709242</ref><ref>Hart, David M. (2002) ''[http://www.econlib.org/library/Tracy/DestuttdeTracyBio.html Destutt De Tracy: Annotated Bibliography]''</ref> kunigante la partojn ''ideo'' (proksime al la senco de [[Locke]]) kaj ''-logio''. Li uzis ĝin por rilati al unu aspekto de lia "scienco de ideoj" (al la studo mem, ne la temo de la studo). Li apartigis tri aspektojn, nome: ideologio, ĝenerala [[gramatiko]], kaj [[logiko]], pripensante respektive la [[subjekto]]n, la [[rimedo]]jn, kaj la kialon de tiu [[scienco]].<ref>De Tracy, Destutt (1801) ''Les Éléments d'idéologie'', 3a eld. (1817), p. 4, citita de: Mannheim, Karl (1929) Ideologie und Utopie, 2a piednoto en la ĉapitro ''The problem of "false consciousness"''</ref> Li argumentas, ke inter tiuj aspektoj ideologio estas la plej komuna nomo, ĉar la scienco de ideoj ankaŭ enhavas la studon de iliaj esprimo kaj depreno. Laŭ la [[Historia rekonstruado|historia rekonstruo]] de [[Karl Mannheim]] de la ŝanĝoj en la signifo de la termino "ideologio", la moderna signifo de la vorto estis naskita kiam [[Napoleono Bonaparte]] (kiel [[politikisto]]) uzis ĝin laŭ malkvietiga maniero kontraŭ "la ideologoj" (grupo kiu inkludis pensulojn kiaj [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]], [[Markizo de Condorcet|Condorcet]], [[Henri-Benjamin Constant de Rebeque|Constant]], [[Pierre Claude François Daunou|Daunou]], [[Jean-Baptiste Say|Say]], [[Anne Louise Germaine de Staël|Sinjorino Staël]], kaj [[Antoine Destutt de Tracy|Destutt de Tracy]]), por esprimi la [[avareco]]n de liaj ([[Liberalismo|liberalaj]] kaj [[Respublikismo|respublikanaj]]) politikaj kontraŭuloj. Eble la plej alirebla fonto por la preskaŭ-origina signifo de ideologio estas la verko de [[Hippolyte Taine]] pri la [[Antikva Reĝimo]] (la unua volumo de "Originoj de Nuntempa Francio"). Li priskribas ideologion prefere kiel [[instrufilozofio]] per la [[sokrata metodo]], sed sen etendado de la [[vortoprovizo]] preter kion la ĝenerala leganto jam posedis, kaj sen la ekzemploj de [[observado]] ke [[Aplikataj sciencoj|praktika scienco]] postulus. Taine identigas ĝin ne kiel Destutt De Tracy, sed ankaŭ kun sia [[medio]], kaj inkludas [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] kiel unu el ĝiaj antaŭuloj. (Destutt de Tracy legis la verkojn de Locke kaj Condillac dum li estis malliberigita dum la [[Teroro]]). La vorto "ideologio" estis kreita longe antaŭ ol la rusoj kreis "[[intelektularo]]n", aŭ antaŭe la adjektivo "intelektulo" rilatis al speco de persono, t.e. intelektulon. Tiel tiuj vortoj ne estis ĉirkaŭe kiam Napoleono Bonaparte prenis la vorton "ideologoj" por ridindigi siajn intelektajn kontraŭulojn. Iom post iom, aliflanke, la esprimo "ideologio" perdis iujn el sia pejorativa nuancaro, kaj fariĝis neŭtrala esprimo en la analizo de malsamaj politikaj opinioj kaj vidoj de sociaj grupoj.<ref>Eagleton, Terry (1991) ''Ideology. An introduction,'' Verso, paĝo 2</ref> Dum [[Karl Marx]] trovis la esprimon ene de [[klasbatalo]] kaj [[Dominado (etologio)|dominado]],<ref>Tucker, Robert C (1978). ''The Marx-Engels Reader'', W. W. Norton & Company, paĝo 3.</ref><ref>Marx, ''MER,'' paĝo 154</ref> aliaj kredis, ke ĝi estas necesa parto de institucia funkciado kaj [[socia integriĝo]].<ref>Susan Silbey, [http://www.credoreference.com/entry/cupsoc/ideology "Ideology"]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en Cambridge Dictionary of Sociology.</ref> == Analizo kaj difinoj == [[Dosiero:Henri-Benjamin Constant de Rebecque.png|eta|220px|dekstra|[[Henri-Benjamin Constant de Rebeque]], unu el nomitaj ideologoj, franca-svisa politikisto kaj verkisto.]] Ideologio estas la studo de la strukturo, formo, kaj manifestiĝo de ideologioj, tio estas "meta-ideologio". Ideologio postulas esti kohera sistemo de ideoj, fidante sur kelkaj bazaj supozoj koncerne [[Realo|realecon]] kiu povas havi aŭ eble ne fakte havas ajnan [[Fakto|faktan]] bazon, sed estas subjektivaj elektoj kiuj funkcias kiel la [[semo]] ĉirkaŭ kiu plia pensaro kreskas. Laŭ tiu [[perspektivo]], ideologioj estas nek ĝustaj nek malĝustaj, sed nur [[Relativismo|relativisma]] intelekta [[strategio]] por klasifikado de la ĉirkaŭanta de ni mondo. La plusoj kaj minusoj de ideologio intervalas de la forto kaj fervoro de fidelkredantoj ĝis ideologia [[neeraripovo]]. Troa bezono de sekureco kaŝatendas sur fundamentismaj niveloj en [[politiko]] kaj religioj. La verkoj de [[George Walford]] kaj [[Harold Walsby]], konstruitaj sub la titolo de [[sistema ideologio]], estas provoj esplori la rilatojn inter ideologio kaj sociaj sistemoj. [[Charles Blattberg]] proponis raporton kiu distingas politikajn ideologiojn disde politikaj filozofioj.<ref>Blattberg, Charles, "Political Philosophies and Political Ideologies," en ''Patriotic Elaborations: Essays in Practical Philosophy'', Montreal and Kingston: McGill-Queen's University Press, 2009.[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1755117]</ref> David W. Minar priskribas ses malsamajn manieron en kiuj la vorto "ideologio" estis uzita: # Kiel kolekto de iaj ideoj kun iaj specoj de enhavo, kutime normiga; # Kiel la formo aŭ interna logika strukturo kiujn ideoj havas ene de serio; # Per la rolo en kiu ideoj ŝajnigas esti en hom-socia interagado; # Per la rolo kiun ideoj ludas en la strukturo de organizo; # Kiel signifo, kies celo estas [[persvado]]; kaj # Kiel la [[Lokusto|lokuso]] de socia interagado, eventuale. Por Willard A. Mullins, ideologio estas kunmetita de kvar bazaj karakterizaĵoj: # ĝi havendas potencon super [[pensado]] # ĝi devas esti kapabla je gvidado de oniaj [[taksado]]j; # ĝi devas disponigi konsiladon direkte al [[Agado|ago]]; # kaj, kiel deklarite supre, ĝi devas esti logike kohera. La germana filozofo [http://www.ideologieforschung.de/web/Christian_Duncker.html Christian Duncker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110701015904/http://www.ideologieforschung.de/web/Christian_Duncker.html |date=2011-07-01 }} postulis "kritikan reflektadon de la ideologia koncepto" (2006). En sia verkaro, li klopodis alporti la koncepton de ideologio en la malfonon, same kiel la proksime ligitajn koncernojn de [[sciteorio]] kaj [[historio]]. En tiu verkaro, la esprimo "ideologio" estas difinita laŭ sistemo de prezentoj kiuj eksplicite aŭ implicite postulas al absoluta [[vero]]. Kvankam la vorto "ideologio" plejofte estas trovita en [[Politika scienco|politika diskurso]], ekzistas multaj malsamaj specoj de ideologio: politika, socia, [[Epistemologio (vorto)|epistemologia]], [[Etiko|etika]], ktp. [[Dosiero:Hippolyte taine.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Hippolyte Taine]] priskribas ideologion prefere kiel instrufilozofio per la sokrata metodo, sed sen etendado de la vortprovizo preter kion la ĝenerala leganto jam posedis, kaj sen la ekzemploj de observado kiujn praktika scienco postulus.]] [[Terry Eagleton]] skizas (pli malpli sen partikulara ordo) kelkajn difinojn de ideologio:<ref name=":2">Eagleton, Terry. 1991. ''[https://books.google.com/?id=Jk2h8zoHfcIC Ideology: An Introduction]''. Verso. {{ISBN|0-86091-319-8}}.</ref> # La procezo produkti [[signifo]]jn, [[signo]]jn kaj [[valoro]]jn en [[socia vivo]] ([[sociaj rilatoj]]) # Aro da ideoj karakterizaj de partikulara socia grupo aŭ [[klaso]] # Ideoj kiuj helpas legitimigi dominantan [[Politika povo|politikan povon]] # Falsaj ideoj kiuj helpas legitimigi dominantan politikan povon # Sisteme distordita [[komunikado]] # Ideoj kiuj proponas [[posteno]]n por ia celo # Formoj de pensaro motivitaj de sociaj interesoj # Identiga pensaro # Socie necesa [[iluzio]] # Kunigo de [[diskurso]] kaj povo # La medio en kiu konsciaj sociaj agentoj faras sencon de sia mondo # Ag-orientita aro da kredoj # La konfuzo inter lingva kaj fenomena [[realo]]j # [[Semiotiko|Semiotika]] enfermigo<ref name=":2" />{{Rp|197}} # La neevitebla medio en kiu individuoj vivas siajn rilatojn en socia [[strukturo]] # La procezo kiu konvertas socian vivon en natura realo === Marksisma interpretado === [[Dosiero:Karl Marx.jpg|eta|220px|[[Karl Marx]] asertis, ke la dominanta ideologio de socio estas integra en ties superstrukturo.]] En la [[Marksismo|marksisma]] modelo de [[socio]] fundamentita sur bazo kaj [[superstrukturo]], '''bazo''' estas la [[produktorilatoj]] kaj la [[produktomanieroj]], kaj '''superstrukturo''' estas la dominanta ideologio (t.e. [[religio]], [[juro]], [[politika sistemo]]). La ekonomia bazo de produktado determinas la politikajn superstrukturojn de socio. La interesoj de la reganta [[socia klaso]] determinas la superstrukturon kaj la naturon de la justigaj ideologio kaj agadoj per kiuj la [[reganta klaso]] kontrolas la [[produktadrimedoj]]n. Por ekzemplo, en [[feŭdismo|feŭdisma]] [[produktomanieroj|produktomaniero]], religia ideologio estas la plej elstara aspekto de la superstrukturo, dum en etapoj de [[kapitalismo]], ideologioj kiaj [[liberalismo]] kaj [[socialdemokratio]] dominas. El tio venas la granda gravo de la ideologio justigante socion. Oni prezentis kelkajn klarigon por tio. [[György Lukács]] proponis ideologion kiel [[projekcio]] de la [[klaskonscio]] de la reganta klaso. [[Antonio Gramsci]] uzis la koncepton de "kultura [[hegemonio]]" por klarigi kial la [[laborista klaso]] havas falsan ideologian koncepton pri kiuj estas iliaj ĉefaj interesoj (vidu [[falsa konscio]]). Markso argumentis, ke "La klaso kiu havas la rimedojn de materiala produktado je sia dispono havas ankaŭ kontrolon samtempe super la rimedoj de mensa produktado."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo="The Civil War in France", The Marx-Engels Reader 2nd ed.|familia nomo=Marx|persona nomo=Karl|jaro=1978a|loko=Nov-Jorko|eldoninto=W.W. Norton & Company}}</ref> La marksisma formulado de "ideologio kiel instrumento de socia reproduktado" estas koncepte grava por la nomita "sociologio de la sciaro",<ref>En tiu fako, estas leksikaj disputoj pri la signifo de la vorto "ideologio" ("falsa konscio" kiel subtenis Markso, aŭ anstataŭe "falsa pozicio" de aserto en si mem estas ĝusta sed malgrava en la kunteksto en kiu ĝi estas produktita, kiel en opinio de [[Max Weber]]): {{Cite journal|last1=Buonomo|first1=Giampiero|title=Eleggibilità più ampia senza i paletti del peculato d'uso? Un'occasione (perduta) per affrontare il tema delle leggi ad personam|journal=Diritto&Giustizia Edizione Online|date=2005|url=https://www.questia.com/projects#!/project/89394794}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120801002834/http://www.questia.com/projects#!/project/89394794|date=2012-08-01}}</ref> nome de [[Karl Mannheim]], [[Daniel Bell]], kaj [[Jürgen Habermas]] kaj aliaj. Krome, Mannheim disvolviĝis, kaj progresigis, el la "totala" sed "speciala" marksisma koncepto de ideologio al "ĝenerala" kaj "totala" ideologia koncepto agnoskante, ke ĉiu ideologio (inklude [[marksismo]]n) rezultis el la socia vivo, ideo disvolvigita de [[sociologio|sociologo]] [[Pierre Bourdieu]]. [[Slavoj Žižek]] kaj antaŭe la pli frua [[Frankfurta Skolo]] aldonis al la "ĝenerala teorio" de ideologio [[Psikoanalizo|psikoanalizan]] rigardon, ke ideologioj inkludas ne nur konsciajn, sed ankaŭ [[nekonscio|nekonsciajn]] ideojn. === Ideologistataj aparatoj (Althusser) === [[Dosiero:Louis Althusser sketch (8420987781).jpg|eta|maldekstre||[[Louis Althusser]].]] Franca marksisma filozofo [[Louis Althusser]] proponis, ke ideologio estas "la imagita ekzisto (aŭ ideo) de la aferoj ĉar ĝi rilatas al la realaj kondiĉoj de ekzistado" kaj faras uzadon de lageca diskursmaniero. Nombraj [[propozicio]]j, kiuj ne estas malveraj, sugestas nombrajn aliajn propoziciojn, kiuj ja estas malveraj. Tiel la esenco de la lageca diskursmaniero estas kio ''ne'' estas dirata (sed sugestita). Por ekzemplo, la [[aserto]] "Ĉiuj estas [[Egaleco antaŭ la leĝo|egalaj antaŭ la leĝo]]," kio estas teoria grundo de la nuntempa [[Jura sistemo|juraj sistemoj]], sugestas, ke ĉiuj personoj povas esti de egala endeco aŭ de egalaj [[oportuno]]j. Tio ne estas [[vero]], pro la koncepto de [[privata posedrajto]] kaj la povo super la [[produktrimedoj]] kio rezultas en la fakto, ke kelkaj personoj povas posedi plie (eĉ multe plie) ol aliaj. Tiu pova malegaleco kontraŭdiras la postulon ke ĉiuj kunhavas kaj praktikan indon kaj futuran oportunegalecon; por ekzemplo, riĉuloj povas disponi de pli bona jura reprezentado, kio praktike privilegiigas ilin antaŭ la leĝaro. Althusser esprimis ankaŭ la koncepton de la "ideologistata aparato" por klarigi sian teorion de ideologio. Lia unua [[tezo]] estis "''ideologio ne havas historion''": dum individua(j) ideologio(j) ja havas historiojn, interplektitaj kun la ĝenerala [[klasbatalo]] de la socio, la ĝenerala formo de ideologio estas ekstera al historio. Por Althusser, kredoj kaj ideoj estas la produktoj de sociaj praktikoj, ne la malo. Lia tezo ke "''ideoj estas materiaj''" estas ilustrita per la "skandala konsilo" ([[La paskala veto]]) de [[Blaise Pascal|Pascal]] al [[nekredanto]]j: "[[Surgenuiĝado|Surgenuigu]] kaj [[Preĝo|preĝu]], kaj poste vi kredos." Kio estas finfine ideologia por Althusser ne estas la subjektivaj kredoj tenitaj en la konsciaj "mensoj" de homaj individuoj, sed la diskursoj kiujn produktas tiuj kredoj, la materiaj [[institucio]]j kaj [[Rito|ritaroj]] en kiuj individuoj partoprenas sen submeti tion al la konscia ekzamenado kaj multe plie [[Kritika pensado|kritika pensaro]]. === Ideologio kaj varigo (Debord) === [[Dosiero:La Société du Spectacle.jpg|eta|La ''Socio de la spektaklo'' de [[Guy Debord]].]] La franca marksismodevena teoriulo [[Guy Debord]], fonda membro de la [[Situaciista Internacio]], argumentis, ke kiam la [[varo]] iĝas la "esenca kategorio" de la socio, t.e. kiam la procezo de [[varigado]] estis plenumita ĝis kulmino, la bildo de la socio montrita per la varo (ĉar ĝi priskribas la tutan vivon kiel konstituita de [[nocio]]j kaj [[Objekto (filozofio)|objektoj]] derivanta sian valoron nur kiel varoj [[Komerco|komerceblaj]] kiel [[ŝanĝvaloro]]), koloniigas la tutan vivon kaj malpliigas la socion al simpla reprezentado, nome ''[[La socio de la spektaklo]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Society of the Spectacle|aŭtoro=Guy Debord|jaro=1995|eldoninto=Zone Books}}</ref> === Ideologio kaj raciismo (Vietta) === Germana [[kulturhistoriisto]] [[Silvio Vietta]] priskribis la disvolvigon kaj etendon de la okcidenta [[racio]] ekde la [[Antikveco]] antaŭen kiel ofte akompanata de kaj formita de ideologioj kiel tiuj de la "[[Teorio de la justa milito|justa milito]]", la "vera [[religio]]", [[rasismo]], [[naciismo]], aŭ la rigardo al la historio de [[futuro]] kiel speco de '[[Ĉiela Regno|ĉielo sur la Tero]]' en [[Komunismo]]. Li diris, ke ideoj kiel tiuj iĝas ideologioj havigante al la [[Hegemonio|hegemoniaj]] politikaj agadoj [[Ideismo|idealisman]] aspekton kaj ekipante siajn estrojn per pli prestiĝa kaj, en la "politikaj [[religio]]j" ([[Eric Voegelin]]), per preskaŭ dieca povo (dieca en la antikveco kaj eĉ en la ĝisnuna insisto pri la [[Didevena rajto de reĝoj|dia deveno de la reĝorajto]]), tiel ili iĝas mastroj super la vivoj (kaj mortoj) de milionoj da personoj. Li konsideris, ke ideologioj havigas al la [[politika povo]] neraciajn [[ŝirmilo]]jn de ideoj per kiuj la regantoj povas funkcii kiel [[Manifesto|manifestaĵoj]] de [[ideismo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Theory of Global Civilization: Rationality and the Irrational as the Driving Forces of History|aŭtoro=Silvio Vietta|jaro=2013|eldoninto=Kindle Ebooks}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rationalität. Eine Weltgeschichte. Europäische Kulturgeschichte und Globalisierung|aŭtoro=Silvio Vietta|jaro=2012|eldoninto=Fink}}</ref> === Unuigintaj agentoj (Hoffer) === <!--[[Dosiero:The True Believer, first edition.jpg|eta|maldekstre||]]--> [[Dosiero:Eric Hoffer in LBJ Oval Office.jpg|eta|maldekstre|Eric Hoffer, 1967.]] La usona filozofo [[Eric Hoffer]] identigis kelkajn elementojn kiuj unuigas sekvantojn de partikulara ideologio:<ref name=":3">[[Eric Hoffer|Hoffer, Eric]]. 1951. ''The True Believer''. Harper Perennial. p. 91, kaj sekvantaj.</ref> # '''Hato''' (Malamego): "Amasmovadoj povas stari kaj disvastiĝi sen [[Dio]], sed neniam sen kredo en [[demono]]."<ref name=":3" /> La "ideala demono" estas [[eksterlandano]].<ref name=":3" />{{Rp|93}} # '''Imitado''': "Ju pli kontentigon ni derivigas el estado ni mem, des pli granda estas nia deziro esti kiel aliaj… ju pli ni misfidas nian penson kaj [[sorto]]n, des pli pretaj ni estas sekvi la ekzemplon de aliaj."<ref name=":3" />{{Rp|101-2}} # '''Persvado''': La aliga celo de [[Propagando|propagandistoj]] derivas el "pasia serĉado de io ne ankoraŭ trovita pli ol [[deziro]] havigi ion kion ni jam havas."<ref name=":3" />{{Rp|110}} # '''Trudo''': Hoffer asertas, ke [[violento]] kaj [[fanatikismo]] estas interdependaj. Personoj perforte [[Konvertito|konvertitaj]] al [[Islamo|islamaj]] aŭ [[komunismo|komunismaj]] kredoj iĝas tiom fanatikaj kiom tiuj kiuj kovertigis ilin. "Necesas fanatika fido por raciigi nian [[malkuraĝo]]n."<ref name=":3" />{{Rp|107-8}} # '''Estreco''': Sen [[estro]], ne estas [[Socia movado|movado]]. Ofte la estro devas atendi longe ĝis la momento taŭgas. Li alvokas al [[Oferado|memoferado]] en la nuno, por justigi sian vidon de spirrompa futuro. La postulataj kapabloj estus jenaj: [[aŭdaco]], fera [[volo]], fanatika [[konvinko]]; pasia [[hato]], [[Ruzo|ruzeco]], klino al [[simbolo]]j; kapablo inspiri blindan [[fido]]n en la [[homamaso]]j; kaj grupo de kapablaj [[oficiro]]j.<ref name=":3" />{{Rp|112-4}} [[Ĉarlatano|Ĉarlatanismo]] estas nemalhavebla, kaj la estro ofte imitas kaj [[amiko]]jn kaj [[malamiko]]jn, "unusola maniero laŭ [[Modelo (abstrakto)|modelo]]." Li ne estros sekvantojn al la "[[Promesita Lando|promesita lando]]", sed nur "for el iliaj nedezirataj [[memo]]j."<ref name=":3" />{{Rp|116-9}} # '''Agado''': Originaj pensoj estas nuligitaj, kaj [[unueco]] kuraĝigita, se la amasoj estas tenitaj okupitaj pere de grandaj projektoj (ekz. [[vorko]]j), [[Marŝado|marŝoj]], [[esplorado]] kaj [[industrio]].<ref name=":3" />{{Rp|120-1}} # '''Suspektemo''': "Estas trudrigardo kaj [[spionado]], intensa observo kaj intensa konscio esti observata." Tiu [[Patologio|patologia]] mis- kaj malfido estas sendefia kaj kuraĝigas [[Konformismo|konformecon]], ne disopiniadon.<ref name=":3" />{{Rp|124}} === Ronald Inglehart === [[Dosiero:Inglehart_Values_Map.svg|eta|Kultura mondmapo (Inglehart-Welzel), bazita sur datumoj de la ''World Values Survey''<ref name=":0">(angla) "WVS Database", ''www.worldvaluessurvey.org''.</ref> en 2004. La klasifikado de landoj povas variadi de jaro al jaro ([https://www.youtube.com/watch?v=ABWYOcru7js video]).]] [[Ronald Inglehart]] de la [[Universitato de Miĉigano]] estas aŭtoro de la esplorprojekto pri tutmondaj valoroj "World Values Survey", kiu, ekde [[1980]] mapigis sociajn sintenojn en 100 landoj reprezentantaj 90% el la tutmonda loĝantaro. Rezultoj indikas, ke la loko kie loĝas homoj [[Kondiĉa reflekso|kondiĉigas]] iliajn ideologiajn kredojn. En multo de [[Afriko]], [[Suda Azio]] kaj [[Mezoriento]], homoj preferas tradiciajn kredojn kaj estas malpli [[Toleremo|toleremaj]] al liberalaj valoroj. [[Protestantismo|Protestanta Eŭropo]], aliflanke, plie aliĝas al pli nereligiaj kredoj kaj liberalaj valoroj. Inter riĉaj landoj, nur [[Usono]] estas escepta en sia aligo al tradiciaj kredoj, nome al [[kristanismo]]. == Politikaj ideologioj == {{Ĉefartikolo|Politika ideologio}} [[Dosiero:Asamblea de Indignados.jpg|eta|250px|maldekstre|Manifestacio de socia movado en [[Hispanio]] en 2012.]] En [[sociaj studoj]], politika ideologio estas certa serio de [[idealo]]j, [[principo]]j, [[doktrino]]j, [[mitologio|mitoj]], aŭ [[simbolo]]j de [[socia movado]], [[institucio]], [[socia klaso|klaso]], aŭ granda grupo kiu klarigas kiel [[socio]] funkciu, proponante kelkajn politikajn kaj kulturajn projektojn por certa [[socia ordo]]. Politikaj ideologioj rilatas al multaj diversaj aspektoj de socio, kiel [[ekonomio]], [[edukado]], [[sansistemo]], [[laborjuro]], [[civila juro]], [[justica sistemo]], provizo de [[sociala sekureco]] kaj [[sociala bonfaro]], [[komerco]], [[medio|medikonservado]], [[Neplenaĝeco|juro pri neplenaĝuloj]], [[enmigrado]], [[raso|rasaferoj]], [[sekslaboro]] ([[Prostituo|prostituado]]) kaj [[socia sekso]], [[militarismo]], [[patriotismo]], kaj [[Religio de ŝtato|ŝtata religio]]. Politikaj ideologioj havas du dimensiojn, nome la jenaj: # Celoj: kiel socio funkciu; kaj # Metodoj: plej taŭgaj vojoj por atingi idealan aranĝon. Estas multaj proponitaj metodoj por la klasigo de politikaj ideologioj, ĉiu el kiuj diferencaj metodoj generas specifan [[Politika spektro|politikan spektron]]. Ideologioj identigas sin ankaŭ pro siaj pozicio en la gama spektro (ekz. la [[Politika maldekstro|maldekstro]], la [[centrismo|centro]] aŭ la [[Politika dekstro|dekstro]]), kvankam la precizeco en tiu kadro povas ofte okazigi [[polemiko]]n. Fine, ideologioj povas esti distingitaj laŭ politikaj strategioj (ekz., [[popolismo]]) kaj pro specifaj aferoj pri kiuj unu [[Partio (politiko)|partio]] povas pritrakti (ekz. [[Leĝaro pri kanabo|senkrimigo de kanabo]], [[eŭtanazio]] aŭ [[aborto]]). Filozofo [[Michael Oakeshott]] difinas ideologion kiel "la formaligita [[sintezo]] de la supozita subtavolo de la racia vero enhavata en la [[tradicio]]." Krome, Charles Blattberg proponas priskribon kiu distingas politikajn ''ideologiojn'' disde [[Politika filozofio|politikaj ''filozofioj'']].<ref>Blattberg, Charles. [2001] 2009. "[https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=652087122068025070065081111101010027024044014043036071094111021081092080026004090126123009016061033059096097066088084065121111106027069082063124026009122011000118002013084120085085072066087087116104108067102115104112105106114076111001096089007025068&EXT=pdf Political Philosophies and Political Ideologies (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210601042926/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1755117 |date=2021-06-01 }}." ''Public Affairs Quarterly'' 15(3):193–217. SSRN 1755117.</ref> [[Dosiero:Francis Fukuyama 1.jpg|eta|dekstra|Francis Fukuyama.]] Politika ideologio ege koncernas kiel administri [[povo]]n kaj ĝis kiu punkto povo povas esti uzata. Kelkaj partioj sekvas certan ideologion de tre proksime, dum aliaj povas ekhavi larĝan inspiron el grupo de rilataj ideologioj sen specife aliĝi al ajna el ili. Ĉiu politika ideologio enhavas certajn ideojn pri tio kion ĝi konsideras la plej bona [[registaro]] (ekz., [[demokratio]], [[demagogio]], [[teokratio]], [[kaliflando]] ktp.), kaj la plej bona [[Ekonomio|ekonomia sistemo]] (ekz. [[kapitalismo]], [[socialismo]], [[komunismo]], ktp.). Foje la sama vorto estas uzata por identigi kaj ideologion kaj unu el ties ĉefaj ideoj. Por ekzemplo, ''socialismo'' povas referenci al ekonomia sistemo, aŭ ĝi povas referenci al ideologio kiu subtenas tiun ekonomian sistemon. Post 1991, multaj komentistoj postulis, ke oni vivas en post-ideologia epoko,<ref>[[Daniel Bell|Bell, D.]] 2000. ''The End of Ideology: On the Exhaustion of Political Ideas in the Fifties'' (2a eld.)''.'' Cambridge, MA: [[Harvard University Press]]. p. 393.</ref> en kiu elaĉetantaj, kompletaj ideologioj malsukcesis. Tiu rigardo estas foje asocia kun la verkoj de [[Francis Fukuyama]] pri la ''[[fino de historio]]''.<ref>[[Francis Fukuyama|Fukuyama, Francis]]. 1992. ''The End of History and the Last Man''. New York: Free Press. p. xi.</ref> Kontraste, Nienhueser (2011) vidas esploron (en la fako de "administrado de homaj rimedoj") kiel pliiĝanta "generanta ideologio."<ref>{{cite journal |last1=Nienhueser |first1=Werner |year=2011 |title=Empirical Research on Human Resource Management as a Production of Ideology |url=http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |journal=Management Revue |volume=22 |issue=4 |pages=367–393 |doi=10.5771/0935-9915-2011-4-367 |issn=0935-9915 |access-date=2015-08-27 |quote=[...] current empirical research in HRM is generating ideology. |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160909224903/http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |arkivdato=2016-09-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160909224903/http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |date=2016-09-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160909224903/http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |arkivdato=2016-09-09 }}</ref> [[Slavoj Zizek]] montris kiel la nocio de post-ideologio povas ebligi la plej profundan, blindan formon de ideologio. Speco de [[falsa konscio]] aŭ falsa [[kinikismo]], engaĝiĝo en la celo havigi vidpunkton kun la [[pretendo]] esti [[Objektiveco|objektiva]], nome neŭtrala kinikismo, tute ne estante tio. Pli ol helpi eviti ideologion, tio nun profundigas la plenumon de alia jam ekzistinta. Zizek nomas tion "[[Postmodernismo|postmodernisma]] kaptilo."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Sublime Object of Ideology|url=https://archive.org/details/sublimeobjectofi0000ieks|familia nomo=Zizek|persona nomo=Slavoj|dato=2008|eldono=2|loko=Londono|eldoninto=Verso|ISBN=978-1-84467-300-1|paĝoj=xxxi, 25–27}}</ref> [[Peter Sloterdijk]] jam antaŭigis tiun saman ideon jam en 1988.<ref>{{cite book |last=Sloterdijk |first=Peter |date=1988 |title=Critique of Cynical Reason |url=https://archive.org/details/critiqueofcynica00slot |url-access=registration |publisher= US: University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-1586-5}}</ref> Estas ankaŭ kelkaj studoj kiuj montras, ke proksimeco al specifa politika ideologio estas [[Heredeblo|heredebla]].<ref>Bouchard, Thomas J. kaj Matt McGue. 2003. "[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/neu.10160 Genetic and environmental influences on human psychological differences (ePDF)]." ''Journal of Neurobiology'' 54(1):44–45. {{Doi|10.1002/neu.10160}}. {{PMID|12486697}}</ref><ref>Cloninger, et al. (1993).</ref><ref>Eaves, L. J., kaj H. J. Eysenck. 1974. "[http://www.nature.com/nature/journal/v249/n5454/abs/249288a0.html Genetics and the development of social attitudes]." ''Nature'' 249:288–89. {{Doi|10.1038/249288a0}}.</ref><ref>Alford, John, Carolyn Funk, kaj John R. Hibbing. 2005. "[http://www.uky.edu/AS/PoliSci/Peffley/pdf/Alford,%20et%20al%202005%20APSR%20Genetics.pdf Are Political Orientations Genetically Transmitted?]." ''American Political Science Review'' 99(2):153–67.</ref><ref>Hatemi, Peter K., Sarah E. Medland, Katherine I. Morley, Andrew C. Heath kaj Nicholas G. Martin. 2007. "[https://genepi.qimr.edu.au/contents/p/staff/Hatemi501Published.pdf The genetics of voting: An Australian twin study]." ''Behavior Genetics'' 37(3):435–48. {{Doi|10.1007/s10519-006-9138-8}}.</ref><ref>Hatemi, Peter K., J. Hibbing, J. Alford, N. Martin, kaj L. Eaves. 2009. "[https://www.researchgate.net/publication/258180337_Is_There_a_Party_in_Your_Genes Is there a 'party' in your genes?]" ''Political Research Quarterly'' 62 (3):584–600. {{Doi|10.1177/1065912908327606}}. SSRN 1276482.</ref><ref>Settle, Jaime E., Christopher T. Dawes kaj James H. Fowler. 2009. "[http://jhfowler.ucsd.edu/heritability_of_partisan_attachment.pdf The heritability of partisan attachment] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100616133630/http://jhfowler.ucsd.edu/heritability_of_partisan_attachment.pdf |date=2010-06-16 }}." ''Political Research Quarterly'' 62(3):601–13. {{Doi|10.1177/1065912908327607}}.</ref><ref>Trust, Michael. 2012. "[http://www.anonymousconservative.com/modern.pdf Modern Political Thought in the Context of Evolutionary Psychology]" (draft paper). – via ''Anonymous Conservative''.</ref> === Ideokratio === Kiam politika ideologio iĝas dominanta komponanto ene de registaro, oni povas paroli pri ''[[ideokratio]]''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xC6FAAAAMAAJ |title=Jaroslaw Piekalkiewicz, Alfred Wayne Penn. Politics of Ideocracy|isbn=978-0-7914-2297-7|last1=Piekalkiewicz|first1=Jaroslaw|last2=Penn|first2=Alfred Wayne|year=1995}}</ref> Diversaj formoj de regado uzas ideologion varie, ne ĉiam limigite al politiko kaj socio. Kelkaj ideoj kaj [[pensoskolo]]j iĝis favoritaj, aŭ malakceptitaj, super aliaj, depende de ties [[kongruo]] kun aŭ la uzado por la reganta socia ordo. Kiel [[John Maynard Keynes]] esprimis, "Frenezuloj en [[aŭtoritato]], kiuj aŭdas voĉojn en la aero, estas [[Distilado|distilante]] sian [[Frenezo|frenezcon]] el kelka akademia verkistaĉo de antaŭ kelkaj jaroj."<ref>[[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]]. ''The General Theory of Employment, Interest and Money''. pp. 383–84.</ref> Kiel ideologioj formas parton de la [[Regno (politiko)|regopolitiko]]? En ''The Anatomy of Revolution'', Crane Brinton diras, ke novaj ideologioj etendiĝas kiam estas malkonsento kun [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]].<ref>Brinton, Crane. 1938. "Chapter 2." ''The Anatomy of Revolution''.</ref> Ekstremistoj kiel [[Lenino]] kaj [[Robespierre]] estris kelkajn pli moderajn revoluciulojn.<ref>Brinton, Crane. 1938. "Chapter 6." ''The Anatomy of Revolution''.</ref> Tiu etapo estas tuj sekvita de [[Termidoro]], reenirante el [[entuziasmo]] de la [[revolucio]] sub [[Pragmatismo|pragmatistoj]] kiel [[Stalino]] kaj [[Napoleon Bonaparte]], kio alportus [[normaleco]]n kaj [[ekvilibro]]n."<ref>Brinton, Crane. 1938. "Chapter 8." ''The Anatomy of Revolution''.</ref> La sekvenco de Briton ("de homoj de ideoj al [[Fanatikismo|fanatikoj]] ĝis praktika agad-homo") estis ripetitaj de [[J. William Fulbright]],<ref>[[J. William Fulbright|Fulbright, J. William]]. 1967. ''The Arrogance of Power''. ch. 3–7.</ref> dum simila formo estas en la verko de [[Eric Hoffer]] nome ''The True Believer''.<ref>[[Eric Hoffer|Hoffer, Eric]]. 1951. ''The True Believer''. ĉ. 15–17.</ref> La revolucio tiel establiĝis kiel ''ideokratio'', kvankam ties starigo estas ligita al 'politika [[mezviva krizo]].' == Bildaro == <gallery> Dosiero:30b Sammlung Eybl USA James Montgomery Flagg (1877-1960) I want you for U.S. Army. 1917. 101 x 76 cm. (Coll..Nr. 3116).jpg|Bildo pri la ideologio hegemonieca de [[Usono]], nome alvoko al eniro en la [[Usona Armeo]] Dosiero:Hans Holbein, the Younger - Sir Thomas More - Google Art Project.jpg|[[Thomas More]], kies verko ''Utopio'' estas unu el la plej fruaj montroj de moderna ideologio Dosiero:Portrait of Pierre Joseph Proudhon 1865.jpg|[[Pierre-Joseph Proudhon]] unu el plej fruaj kaj famaj teoriuloj de anarkiismo Dosiero:EdmundBurke1771.jpg|[[Edmund Burke]], la brita politikisto kiun oni konsideras la filozofia patro de konservativismo en [[Britio]] Dosiero:Arbeitmachtfrei 01.jpg|eta|Surskribaĵo ''[[Arbeit macht frei]]'' (germane, Laboro liberigas) ĉe la [[Gestapo]]-[[malliberejo]] de la [[koncentrejo]] [[Theresienstadt]]. [[Naziismo]] estis ideologio kiu gapigas pro la enorme teruraj konsekvencoj de sia aplikado. La moto pri liberiga [[laboro]] estas ekzemplo de trudideologio </gallery> {{-}} == Ideologioj == [[Dosiero:BenjaminTucker.jpg|eta|dekstra|[[Benjamin Tucker]], usona [[individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]] de la 19-a jarcento]] * [[Politiko]] * [[Separismo]] * [[Komunismo]] * [[Marksismo]] * [[Anarkiismo]] * [[Liberalismo]] * [[Konservativismo]] * [[Federismo]] * [[Religio]] * [[Moralo]] * [[Naciismo]] * [[Naziismo]] * [[Imperiismo]] * [[Demokratio]] * [[Politika ideologio]] * [[Monarkiismo]] * [[Sindikatismo]] * [[Trockiismo]] * [[Socialismo]] == Vidu ankaŭ == * [[Filozofio]] * [[Ideismo]] * [[Ideo]] * ''[[Journal of Political Ideologies]]'' * [[Politiko]] * [[Sistema ideologio]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Referencoj == * Althusser, Louis (1971) 'Ideology and Ideological State Apparatuses' ''Lenin and Philosophy and Other Essays'' Monthly Review Press ISBN 1-58367-039-4 * Duncker, Christian (Hg.) ''Ideologiekritik Aktuell – Ideologies Today. Bd. 1.'' London 2008,[http://ideologieforschung.de/web/Welcome.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091213073427/http://ideologieforschung.de/web/Welcome.html |date=2009-12-13 }}. ISBN 978-1-84790-015-9 * [http://www.philosophieportal.net/Ideologiekritik.htm Christian Duncker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060711193812/http://www.philosophieportal.net/Ideologiekritik.htm |date=2006-07-11 }}: ''Kritische Reflexionen Des Ideologiebegriffes'', 2006, ISBN 1-903343-88-7 * Eagleton, Terry (1991) ''Ideology. An introduction'', Verso, ISBN 0-86091-319-8 * Ellul, Jacques. ''Propaganda: The Formation of Men's Attitudes''. Trans. Konrad Kellen & Jean Lerner. New York: Knopf, 1965. New York: Random House/ Vintage 1973 * Freeden, Michael. 1996. ''Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829414-6 [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/PoliticalTheory/ContemporaryPoliticalThought/?view=usa&ci=9780198294146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121120121200/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/PoliticalTheory/ContemporaryPoliticalThought/?view=usa&ci=9780198294146 |date=2012-11-20 }} * Haas, Mark L. (2005) ''[http://www.themontrealreview.com/2009/The-Clash-of-Ideologies-Middle-Eastern-Politics-and-American-Security-by-Mark-L-Haas.php The Ideological Origins of Great Power Politics, 1789-1989]''. Cornell University Press, ISBN 0-8014-7407-8 * Hawkes, David (2003) ''Ideology'' (2nd ed.), Routledge, ISBN 0-415-29012-0 * {{cite book | year=2010 | last1= James | first1= Paul | authorlink= | last2= Steger | first2= Manfred | title= Globalization and Culture, Vol. 4: Ideologies of Globalism | url= http://www.academia.edu/4510893/Globalization_and_Culture_Vol._4_Ideologies_of_Globalism_editor_with_Manfred_B._Steger_Sage_Publications_London_2010 | publisher= Sage Publications |location=London }}* Lukács, Georg (1919–23) ''History and Class Consciousness'' [https://www.marxists.org/archive/lukacs/works/history/index.htm] * Malesevic, Sinisa kaj Iain Mackenzie (ed). Ideology after Poststructuralism. London: Pluto Press. * Mannheim, Karl (1936) ''Ideology and Utopia'' Routledge * [[Marx, Karl]] ([1845-46] 1932) ''The German Ideology'' [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/german-ideology/index.htm]* Minogue, Kenneth (1985) ''Alien Powers: The Pure Theory of Ideology'', Palgrave Macmillan, ISBN 0-312-01860-6 * Minar, David M. (1961) "Ideology and Political Behavior", ''Midwest Journal of Political Science''. Midwest Political Science Association. * Mullins, Willard A. (1972) "On the Concept of Ideology in Political Science." ''The American Political Science Review''. [[American Political Science Association]]. * Owen, John (2011) [http://www.themontrealreview.com/2009/The-clash-of-ideas-in-world-politics-john-owen.php ''"The Clash of Ideas in World Politics: Transnational Networks, States, and Regime Change, 1510-2010"''], Princeton University Press, ISBN 0-691-14239-4 * Pinker, Steven. (2002) ''The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature'' New York: Penguin Group ISBN 0-670-03151-8 * Sorce Keller, Marcello. “Why is Music so Ideological, Why Do Totalitarian States Take It So Seriously: A Personal View from History, and the Social Sciences”, ''Journal of Musicological Research'', XXVI(2007), no. 2-3, pp.&nbsp;91–122. * {{Cite journal | year= 2013 | | last1= Steger | first1= Manfred B. | last2= James | first2= Paul | authorlink2= Paul James (academic) | | title= ‘Levels of Subjective Globalization: Ideologies, Imaginaries, Ontologies’ | url= http://www.academia.edu/4311113/Levels_of_Subjective_Globalization_Ideologies_Imaginaries_Ontologies | journal= Perspectives on Global Development and Technology | volume= vol. 12 | issue= no. 1–2.}} * Zizek, Slavoj (1989) ''The Sublime Object of Ideology'' Verso ISBN 0-86091-971-4 [https://www.amazon.com/Sublime-Object-Ideology-Phronesis/dp/0860919714] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Ideologio|q=Ideologio|ReVo=ideolo}} * [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/german-ideology] * [http://jaunimo.vejas.lt/ref/politika.htm Politikaj formoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041011061419/http://jaunimo.vejas.lt/ref/politika.htm |date=2004-10-11 }} * [http://www.faz.co.il/story_1896] * [http://www1.osu.cz/home/macha/predmety/udp/ideologie.htm Politika ideologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051223203858/http://www1.osu.cz/home/macha/predmety/udp/ideologie.htm |date=2005-12-23 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Ideology|revizio=979761232}} {{Havenda artikolo|Ideologio}} [[Kategorio:Ideologioj| ]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Sociologio]] 1yl2uob5zfr0k7rsdnvoddd3d8y9r69 0 12018 9474898 8954030 2026-09-13T19:31:45Z Johshh 205644 9474898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Riĉo de Nacioj''''' (''Enketo pri la Naturo kaj la Kaŭzoj de la Riĉo de Nacioj'' publikigita en 1776) de [[Adam Smith]] estis kritiko de [[merkantilismo]] kaj sintezo de la eliĝinta ekonomika pensado de lia tempo. Lia libro estas kutime konsiderata esti la komenco de moderna [[ekonomiko]]. Iuj argumentas ke la verko aldonis malmulte al la jam establitaj ideoj de pensuloj kiel [[David Hume]] kaj [[Montesquieu]]. Malgraŭ tio, ĝi restas kiel unu el la plej influaj kaj gravaj libroj en la fako ĝis hodiaŭ. {{Ĝermo}} == Vidu ankaŭ == * [[Klasika ekonomika skolo]] * [[Neoklasika ekonomika skolo]] * [[Aŭstria skolo de ekonomiko]] * [[Socialismo]] * [[Fiziokratio]] * [[Kompara avantaĝo]] * [[Nevidebla mano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://metalibri.incubadora.fapesp.br/portal/authors/AnInquiryIntoTheNatureAndCausesOfTheWealthOfNations ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070621024145/http://metalibri.incubadora.fapesp.br/portal/authors/AnInquiryIntoTheNatureAndCausesOfTheWealthOfNations |date=2007-06-21 }} at MetaLibri (PDF) * [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN.html The Wealth of Nations online (angla)] * http://www.iwep.org.cn/chinese/mingzhu/gmch/gmch.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060104050203/http://www.iwep.org.cn/chinese/mingzhu/gmch/gmch.html |date=2006-01-04 }} <!-- zh:《国富论》（中文） --> * http://www.iwep.org.cn/index.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203015547/http://iwep.org.cn/index.htm |date=2006-02-03 }} <!-- zh:中国社会科学院世界经济与政治研究所 --> * http://www.cnread.net/cnread1/jjzp/s/simi/gmcf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051028022941/http://www.cnread.net/cnread1/jjzp/s/simi/gmcf/ |date=2005-10-28 }} <!-- zh:《国富论》（中文） --> * http://www.cnread.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060111182140/http://www.cnread.net/ |date=2006-01-11 }} <!-- zh:青少年新世纪读书计划指导委员会 --> * http://www.mondopolitico.com/library/wealthofnations/toc.htm <!-- zh:《国富论》（英文） --> * http://www.mondopolitico.com/library <!-- zh:Mondo Politico Library --> * {{citaĵo el la reto |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/38194 | aŭtoro=Smith, Adam |lingvo=en |titolo=An Inquiry Into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |verko=[[Projekto Gutenberg]]|alirdato=2022-02-25}} * {{citaĵo el la reto |url=https://www.google.fr/books/edition/An_Inquiry_Into_the_Nature_and_Causes_of/pOdBAQAAMAAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=An+Inquiry+Into+the+Nature+and+Causes+of+the+Wealth+of+Nations&printsec=frontcover | aŭtoro=Smith, Adam |lingvo=en |titolo=An Inquiry Into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |verko=[[Google Books]]|alirdato=2022-02-25}} * http://www.econlib.org/library/YPDBooks/Rae/raeLS.html <!-- en:<I>Life of Adam Smith,</i> en->eo:<(I, Mi)>Vivo (da, de) Adam Smith,</(i, mi)> --> * http://www.uqac.uquebec.ca/zone30/Classiques_des_sciences_sociales/classiques/Smith_adam/smith_adam.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060111212539/http://www.uqac.uquebec.ca/zone30/Classiques_des_sciences_sociales/classiques/Smith_adam/smith_adam.html |date=2006-01-11 }} <!-- fr:Université du Québec fr->eo:Universitato _du_ Kebekio --> * {{citaĵo el la reto |url=http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-5689 |aŭtoro=Smith, Adam |lingvo=fr |titolo=Recherches sur la nature et les causes de la richesse des nations |verko=[[Gallica]] |jaro=1821 |alirdato=2022-02-25 }}{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/smith/wealth/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051226055015/http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/smith/wealth/index.html |date=2005-12-26 }} <!-- it:McMaster University Archive for the History of Economic Thought: The Wealth of Nations --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekonomiko|Riĉo de Nacioj]] sezd0huosgcs7g00hmyo2cybtlcyei8 0 12773 9474620 9348938 2026-09-13T13:08:37Z Roberto 609 9474620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Harold Bolingbroke Mudie | dosiero = Mudie H. Bolingbrocke 127 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{daton|30|januaro|1880}} | loko de naskiĝo = {{Flago|Britio}} [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] | nacieco = [[anglo]] | tradukis = | dato de morto = {{daton|6|januaro|1916}} | loko de morto = [[Forges-les-Eaux]], {{Flago|Francio|nomo=jes}} | verkis = | aliaj aktivaĵoj =1-a [[prezidanto de UEA]] | akademiano = | esperantistiĝis en =[[1902]] }} [[Dosiero:Zamenhof 1912.jpg|eta|[[L. L. Zamenhof]], Harold Bolingbroke Mudie, [[Maurice Rollet de l'Isle]] kaj [[Joseph Silbernik]] en 1912]] '''Kapitano<ref>Esperanto n186 fev 1916</ref> Harold BOLINGBROKE MUDIE''' [mjudi] (naskiĝis la {{daton|30|januaro|1880}}<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-m.htm Enciklopedio de Esperanto]</ref><ref>Laŭ la oficiala mortoakto redaktita en Francio, la naskiĝdato de Mudie estas {{dato|30|januaro|1880}} (akto konservata en la arkivo de esperantisto [[Jean Amouroux]]).</ref> en Highgate, kvartalo de norda centra [[Londono]], kiu nun apartenas al la [[Londona urbodistrikto Camden]]; mortis la {{daton|6|januaro|1916}} en [[Forges-les-Eaux]]<ref>''Daily Mirror'', 14 februaro 1916 (kun foto)</ref><ref>[http://herosdeforgesleseaux.free.fr/M/MUDIE%20Harold%20Bolingbroke.htm Herooj de Forges-les-Eaux]</ref> pro aŭto-akcidento) estis [[angla esperantisto]] kaj borsisto ĉe la [[Reĝa Borso de Londono]]. Li estis la unua [[prezidanto de UEA]] en [[1908]].<ref>[http://www.paris-normandie.fr/detail_communes/articles/4765337/harold-mudie-jpg#.VoJ3XeaG_4Z ''Le premier président de l’Association mondiale d’Espéranto repose à [[Forges-les-Eaux]] depuis cent ans'' (La unua prezidanto de la Universala Esperanta Asocio ripozas en [[Forges-les-Eaux]] ekde cent jaroj)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{fr}})</ref> Mudie esperantistiĝis en 1902, leginte pri Esperanto en ''[[The Review of Reviews]]''. Laŭ [[Adresaro de Esperantistoj|Adresaro Serio XXIII (1903)]] li estis esperantisto 7491 kaj listiĝis kun adreso en [[Kensington]]. == Eldona Agado == En novembro 1903 Mudie fondis la gazeton ''[[The Esperantist]],'' laŭ financa garantio de [[William Thomas Stead]]. La gazeto tamen liveris ne perdon, sed profiton. Kiam ''The Esperantist'' kunfandiĝis kun ''[[The British Esperantist]]'' en januaro 1906, li aliĝis al ties redakta komitato. Li multe laboris por la eldono de la [[Nova testamento]] en Esperanto. == Oficoj en la brita kaj internacia Esperanto-Movado == Mudie estis unu el la organiza teamo "[[Trio por la Tria]]" de la 3-a Universala Kongreso (UK) en [[Kembriĝo]] (1907). Li fariĝis unue vicprezidanto, poste (de 1912 ĝis 1916) prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. En 1908 li fariĝis prezidanto de la nove fondita Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]). [[Eduard Stettler]] nomis lin "naskita prezidanto" pro liaj retorikaj kapabloj. Jam en 1905 li estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) [[Lingva Komitato]]<ref>Esperantista Dokumentaro, kajero 1, Paris aŭg. 1906, p. 21.</ref>.. Li faris multajn alilandajn propagandajn vojaĝojn kaj vizitis ok [[Universala Kongreso|Universalajn Kongresojn]]. En 1912 li starigis siakoste ''Prezidantan Premion'' de BEA por verkado de tezoj. == Unua mondmilito == Post la komenciĝo de la [[Unua mondmilito]] en 1914, Mudie aliĝis la armeon kaj faris rapidan karieron. Pro liaj lingvaj kapabloj, oni unue akceptis lin kiel interpretiston, sed tre baldaŭ pro lia montrita organiza kapablo li ricevis komision kun la [[rango]] de [[leŭtenanto]] en la remonta fako de la brita armeo. ==Morto== En januaro [[1916]] kapitano Mudie mortis pro aŭtomobila akcidento en [[Francio]]. Mudie iras returne al armea tendaro en la nokto de ĵaŭdo la 6-a de januaro (verŝajne ĉirkaŭ la naŭa horo) kune kun Leŭt.-Kolonelo Petre. Ili venis al fervoja [[Traknivela pasejo]] en L'Épiney, [[Roncherolles-en-Bray]], kaj devis veki la deĵoranton, kiu eliris kaj malfermis la [[bariero]]jn. La [[bariero]]j malfermiĝis, la aŭtomobilo iris antaŭen. En tiu momento, la deĵoranto ekkomprenas, ke la vagonaro malfruis kaj ankoraŭ ne trapasis, kaj ke ĝi alproksimiĝas. La vagonaro alkuris sur la aŭtomobilon. Mudie estis tuj mortigita, la kondukisto (franca soldato, M. Augrand) mortis sur la vojo al la ambulanco, kaj la kolonelo Petre estis grave vundita<ref>La Brita Esperantisto - Numero 134, Februaro (1916)</ref>. Sur lia tombo en la tombejo de Forges-les-Eaux estas jena teksto: "FILANTROPO PREZIDANTO DE BRITA KAJ UNIVERSALA ASOCIOJ DE ESPERANTO". Pri lia morto diris L.L. Zamenhof<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 136, Aprilo (1916) pĝ 54</ref>: {{citaĵo| Profunde kortuŝis min la malĝoja novaĵo pri la malfeliĉa morto de nia kara amiko Mudie, kiun mi ĉiam alte estimis kaj profunde amis. Por Esperanto tio estas neriparebla perdo. Al U.E.A. mi esprimas mian tutkoran kondolencon. Ĉar mi bedaŭrinde ne havas la eblecon tion fari, mi petas vin, komuniki al la gepatroj de l' mortinto la esprimon de mia profunda simpatio. En la koroj de multaj miloj la nomo de ilia brava kaj nobla filo ĉiam restos nelorgeseble vivanta.|[[L.L. Zamenhof]], 1916}} ==Sekvoj== Nur en [[1919]] oni elektis novan UEA-prezidanton, nome la antaŭan vicprezidanton [[Hector Hodler]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}}{{Projektoj}} * [http://www.dominiopublico.gov.br/pesquisa/DetalheObraForm.do?select_action=&co_obra=156331 The Esperantist, Vol. 1, No. 1] * [http://www.dominiopublico.gov.br/pesquisa/DetalheObraForm.do?select_action=&co_obra=156332 The Esperantist, Vol. 1, No. 2] * [http://www.dominiopublico.gov.br/pesquisa/DetalheObraForm.do?select_action=&co_obra=156333 The Esperantist, Vol. 1, No. 3] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/M] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1916&page=22&size=45 Nekrologo de Bolingbroke Mudie] de Hector Hodler, ''Esperanto'', n-ro 2, 1916 {{Unua}} {{Vivtempo|Bolingbroke Mudie, Harold}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de UEA]] [[Kategorio:Historio de UEA]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] {{Bibliotekoj|PeEnEo=12773|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131018154029}} 3kqslphc7mx71x7lamo836fwd9c1n2h 0 13737 9474703 8796575 2026-09-13T15:43:19Z Roberto 609 /* Recenzoj */ 9474703 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Fundamentoj de la Kvakerismo | aŭtoro = Caroline Stephen | eldonjaro = 1916 | eldonurbo = [[Londono]] | eldoninto = Brita Esperanto-Asocio | paĝoj = 154 | isbn = | bildo = 1916 Fundamentoj de la Kvakerismo 2.jpeg }} '''''Fundamentoj de la Kvakerismo''''' <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4525, paĝo 386 </ref> <ref> 1934, ''[[Enciklopedio de Esperanto]]''</ref>. De Stephen, el la angla trad. Butler. 1916, XV kaj 154 p. Historio kaj principoj de la Societo de Amikoj (v). Bona traduko. ==Recenzoj== {{citaĵo|Tiu libro, kies eldonon malavare pagis iu, kiu deziras resti anonima, Interese pritraktas la religiajn kaj organizajn fundam entojn de la Kvakeroj aŭ Amikoj, grupigo, kiu havas adeptojn precipe en [[anglolingvaj landoj]]. Oni kutime scias pri la Kvakeroj, ke ili formale rifuzas militservi kaj juri, ĉar ili opinias, ke ambaŭ agoj estas kontraŭaj je la Instruoj de la [[Kristanismo]], sed pri ilia kom preno de la religia vivado, oni estas malprecize informata, versajne tial, ke la Amikoj ne Satas eksteran propagandon kaj reklamadon. Tiu [[libro]], verkita kun laŭdinda modereco kaj singardem o, permesos al la interesuloj je religiaj problem oj pligrandigi ilian scion pri tiu ĉi [[frataro]], kiu, kvankam ne multnombra, havis gravan influon, kaj kies [[idealo]]j kaj kredoj disvastigis en multajn direktojn tute ekster ĝiaj limoj. Inter aliaj rimarkindaj estis la laboroj kaj influo de la Kvakeroj rilate la forigon de la sklavkomerco kaj la movadojn por [[paco]], edukado, abstinenco, k. a. La giganta movado Adult School estis fondita de Amikoj. Jen la nomaro de la ĉapitroj: Organizo. — La interna lumo. — Adoro. — Libera ministrado. — Apartaj atestoj. — Nia misio. — Aldonoj diversaj. La tradukinto talente plenumis sian taskon. La stilo estas tute Esperanta kaj, malgraŭ la malfacileco de la temo ĉe kelkaj lokoj, tiu verko facile legiĝa. Ĉe sia antaŭparolo, Ia tradukinto informas la legantaron, ke li uzis du jam longe proponitajn [[afikso]]jn, ĉar li trovis ilin bonaj kaj ne kontraŭfundamentaj, nome: mis- erare, malĝuste, kaj -end — kiu devas esti aŭ devus esti -ita. (Ekz .: detruenda estas [[Kartago]]: [latine] Delenda est Carthago.) La jenaj vortoj, kvankam ankoraŭ ne en la plimulto de vortaroj, jam estas ofte uzitaj de diversaj aŭtoroj: kazo; mesaĝo - sendito, diro, sciigitaĵo; perpleksi — mense konfuzi aŭ ambarasi; riveli — malkaŝi. Imitinde estas, ke ĉiu tradukinto notu en antaŭparolo la novajn aŭ malmulte konatajn vortojn kaj la proponitajn afiksojn. Pri tiuj lastaj oni kom preneble estu tre singardema. La du supre nomitaj (mis-, -end) ŝajnas al ni iom post iom enkondukindaj en la praktikon, same kiel okazis kun ''aĉ''.|Esperanto n190 maj 1916}} {{citaĵo|De kiam S-ro Butler sciigis al mi, antaŭ kelkaj monatoj, ke li laboras super traduko de la suprecitita libro, mi atendis ĝian aperon en Esperanta vesto kun forta deziro, preskaŭ kun [[senpacienco]], ĉar mi s, ke verko de nia lerta amiko estas tre bonveniginda aldono al nia [[Esperanta literaturo]], ne nur el lingva vidpunkto, sed ankaŭ pro ĝia enhavo. Kvankam mi ne estas ano de “La Religia Societo de Amikoj” (tamen mi ĉiam sentis min allogata de ĝia kvieta maniero de [[Diservo]]) mi ne povas al mi prezenti libron (krom, kompreneble, la Biblio) kies apero estas pli ĝustatempa, kaj kies tralego havos pli bonfaran influon sur pensemajn, bonvolemajn homojn, ol tiu ĉi bela, senartifika elmontro de kvakeraj principoj, moroj kaj idealoj. Por multaj legantoj de la ĵus aperinia libro estos tre animtrank- vilige sin turni de la nuntempa interna senripozeco kaj ekstera, terura malpaco al la ĝin reganta trankvilo kaj kvietaj certaĵoj. Mi tute malĝuste komprenas la pensojn de multaj kristanoj en la nuna tempo, se ili ne kun pli kaj pli akre dolorantaj koroj sin demandadas, kio estas la kaŭzo kaj la signifo de la nuna Kataklismo, kaj kiel ni povos eviti ĝian ripetiĝon. Atentema leganto trovos multajn saĝajn respondojn al tiuj demandoj "inter la linioj." La ĉefa tezo de la libro estas la diro de Jesuo : “ La regno de Dio interne de vi estas”; kaj ĝia ĉefa celo : Turni la homojn al la interna lumo. En la lasta ĉapitro ni sciiĝas pri la misio, kiun havas la “ Amikoj ” : “ Nia misio,” ni legas, “ estas, kiel branĉoj de la vivanta Vinberujo, lasi la energiadon de tiu Voĉo, Lumo, Spirito kaj Graco de Kristo elmontriĝi en niaj vivoj ; kaj, kiom la povo doniĝas, atesti al ĝi per vortoj ankaŭ.” Sciante iom pri la kvakera sintenado rilate al militado, la leganto legos kun intereso la kelkajn paragrafojn pritraktantajn tiun demandon. Per klaraj, digno-plenaj kaj racie rezonitaj vortoj la aŭtorino parolas pri tiu ĉi “ aparta atesto ” de la Amikoj, kiuj “Ĉiam kredis kaj agis konforme al la kredo, ke militado kaj batalado ĉiuspecaj estas kontraŭ la spirito kaj la instruo de Kristo, kaj sentis, ke, kiel liaj disĉiploj, ili ne povas partopreni ilin.” Tamen ŝi ne antaŭjuĝeme kondamnas, eĉ ne mallaŭdas tiujn, kiuj agas obee al sia kredo pri devo, kiom ajn ĝi diferencas de la ŝia. Ŝi estas, rilate al tiu ĉi afero, kiel al ĉiuj aliaj pritraktataj, lojala al sia maksimo, ke fideleco al la internaj lumo kaj gvido devas esti la devizo de ĉiu, kiu celas la regnon de Dio. Kiel oni pcvis atendi, la Esperanta stilo de la verko estas bonega, flua kaj bela, kvankam malmultaj, negravaj neĝustaĵoj enŝoviĝis (ekz, p. 17, l. 6, sia anstataŭ ĝia; p. 3, l. 15, nuanco da, anst. nuanco de ; p. 26, l, 17, iometo da tio, kio... anst. prefereble, iometo de tio, kio; p. 152, l. 11, konservas...konduton inda je, anst. indam). La interpunkcio ne estas ĉiam samregula. Malgraŭ tiuj ĉi negravaj makuletoj oni legas la verkon kun grandaj plezuro kaj profito. Mi volonte kredas, ke la libro en sia klara Esperanta traduko estas multe pli facile komprenebla kaj ĝuebla, ol en sia tre longa, komplika, kaj iom peza originala frazaranĝo. La tradukinto enkondukas kelkajn, nemultajn neologismojn, kiujn li (pli-malpli ĝuste) pravigas en “Vortara Noto.” Laŭ mia opinio estas, tamen, iom pridubeble, ĉu konsilinde estas, aldoni du [[sufikso]]jn [''tiel''], ''mis'' kaj ''end'' al la jam sufiĉe granda nombro da sufiksoj. Ni ŝuldas al S-ro Butler dankon kaj gratulon pro lerta kaj bela traduko de treege malfacile tradukebla verko. Mi tre esperas, ke ĝi havos multajn legantojn en tiu ĉi lando kaj, precipe, en aliaj landoj |H.A.L. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 138, Junio (1916)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/F] en sia originala formo en la Interreto * [https://archive.org/details/fundamentojdelakvakerismo Legu la tutan libron ĉi tie] * [https://arkivo.esperanto-france.org/s/slipo.php?n=S4559&r=ne Katalogo de] Biblioteko Hippolyte Sebert * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Fundamentoj%20de%20la%20kvakerismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:1049146/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/1334114/details/198586826 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1498 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Kvakerismo]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] l78tiwiecupaw8y2cv03b83fx7hb4qm 0 17610 9474964 9469601 2026-09-13T21:52:57Z Aidas 3488 Ne estas kutime pri ĉiu nacilingva aŭtoro aŭ kunaŭtoro de referencoj fari ruĝajn ligilojn. Eĉ en la itala vikipedio, el kiu tiu listo evidente kopiiĝis, ne estas tiel. 9474964 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mytilus with byssus.jpg|eta|Molusko (genro ''[[Mytilus]]''), ligata al rokaĵo per bisinoj]] [[Dosiero:Zebra mussel GLERL 1.jpg|eta|Ilustraĵo de bisino de ''[[Dreissena polymorpha]]'', dolĉakva zebra molusko]] '''Bisino''' (devenanta el la [[greka lingvo|greka]] ''bussos'' por [[linaĵo]]) estas antikva [[tolo]], nomata ankaŭ marsilko, ĉar ĝi konsistas el fibroj sekreciitaj de pieda glando de plumoŝeloj ([[duvalvuloj]]) (precipe [[Pinna nobilis]]). Unu speco estis uzata por la [[mumio]]j. {{Projektoj|ReVo=bisin}} {{Ĝermeto}} == Bibliografio == * Adamo Fabbroni, [https://play.google.com/books/reader?id=Ve-ffJQsduMC&printsec=frontcover&output=reader&authuser=0&hl=it ''Del Bombice e del Bisso degli antichi''], eldonejo Stamperia del Costantini, [[Peruĝo]], [[1783]] * Pietro Lazzarini, ''Bisso e porpora: il b. Angelo Orsucci, domenicano lucchese (martire nel Giappone)'', eldonejo Società Editrice Internazionale, [[Torino]], [[1950]] * Daniel McKinley, ''Pinna and her silken beard: a foray into historical misappropriations'', in: ''Ars Textrina – A Jurnal of Textiles and Costume'', volumo 29, junio [[1998]], eldonejo Charles Babbage Research Centre, [[Winnipeg]], [[1998]] * Evangelina Campi, ''La seta del mare: il bisso: storia, cultura, prospettive'', eldonejo Scorpione Editrice, [[Taranto]], [[2004]], ISBN 978-8880991380 * Felicitas Maeder, Ambros Hänggi, Dominik Wunderlin, ''Bisso marino. Fili d’oro dal fondo del mare – Muschelseide. Goldene Fäden vom Meeresgrund'', Catalogo della Mostra ([[Bazelo]], 19 marzo-27 giugno [[2004]]), eldonejo 5 Continents Editions, [[Milano]], [[2004]], ISBN 978-8874391141 * Susanna Lavazza, ''Dal buio alla luce, il bisso marino e Chiara Vigo'', eldonejo Cartabianca, [[Trevignano Romano]], [[2012]], ISBN 978-8888805016 * Susanna Lavazza, [http://www.carlodelfinoeditore.it/scheda.aspx?id=752 ''Chiara Vigo - L'ultimo Maestro di bisso''], eldonejo Carlo Delfino editore, [[Sassari]], [[2014]], ISBN 978-8871387857 * Rossana Cingolani, [http://www.carlodelfinoeditore.it/scheda.aspx?id=761 ''Chiara Vigo, l'ultimo Maestro di Bisso Marino''], eldonejo Carlo Delfino editore, [[Sassari]], [[2014]], ISBN 66000008880100000000 * [[Eduardo Delehaye]], ''Il bisso una fibra misteriosa fra storia e letteratura'', eldonejo Carlo Delfino editore, [[Sassari]], [[2016]], ISBN == Vidu ankaŭ == * [[Sardio]] [[Kategorio:Anatomio]] [[Kategorio:Malakologio]] nccgahf1fqp41qay4ohvhz0i5x6m9vu 9474965 9474964 2026-09-13T21:54:59Z Aidas 3488 9474965 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mytilus with byssus.jpg|eta|Molusko (genro ''[[Mytilus]]''), ligata al rokaĵo per bisinoj]] [[Dosiero:Zebra mussel GLERL 1.jpg|eta|Ilustraĵo de bisino de ''[[Dreissena polymorpha]]'', dolĉakva zebra molusko]] '''Bisino''' (devenanta el la [[greka lingvo|greka]] ''bussos'' por [[linaĵo]]) estas antikva [[tolo]], nomata ankaŭ marsilko, ĉar ĝi konsistas el fibroj sekreciitaj de pieda glando de plumoŝeloj ([[duvalvuloj]]) (precipe {{Q|Q536444}}). Unu speco estis uzata por la [[mumio]]j. {{Projektoj|ReVo=bisin}} {{Ĝermeto}} == Bibliografio == * Adamo Fabbroni, [https://play.google.com/books/reader?id=Ve-ffJQsduMC&printsec=frontcover&output=reader&authuser=0&hl=it ''Del Bombice e del Bisso degli antichi''], eldonejo Stamperia del Costantini, [[Peruĝo]], [[1783]] * Pietro Lazzarini, ''Bisso e porpora: il b. Angelo Orsucci, domenicano lucchese (martire nel Giappone)'', eldonejo Società Editrice Internazionale, [[Torino]], [[1950]] * Daniel McKinley, ''Pinna and her silken beard: a foray into historical misappropriations'', in: ''Ars Textrina – A Jurnal of Textiles and Costume'', volumo 29, junio [[1998]], eldonejo Charles Babbage Research Centre, [[Winnipeg]], [[1998]] * Evangelina Campi, ''La seta del mare: il bisso: storia, cultura, prospettive'', eldonejo Scorpione Editrice, [[Taranto]], [[2004]], ISBN 978-8880991380 * Felicitas Maeder, Ambros Hänggi, Dominik Wunderlin, ''Bisso marino. Fili d’oro dal fondo del mare – Muschelseide. Goldene Fäden vom Meeresgrund'', Catalogo della Mostra ([[Bazelo]], 19 marzo-27 giugno [[2004]]), eldonejo 5 Continents Editions, [[Milano]], [[2004]], ISBN 978-8874391141 * Susanna Lavazza, ''Dal buio alla luce, il bisso marino e Chiara Vigo'', eldonejo Cartabianca, [[Trevignano Romano]], [[2012]], ISBN 978-8888805016 * Susanna Lavazza, [http://www.carlodelfinoeditore.it/scheda.aspx?id=752 ''Chiara Vigo - L'ultimo Maestro di bisso''], eldonejo Carlo Delfino editore, [[Sassari]], [[2014]], ISBN 978-8871387857 * Rossana Cingolani, [http://www.carlodelfinoeditore.it/scheda.aspx?id=761 ''Chiara Vigo, l'ultimo Maestro di Bisso Marino''], eldonejo Carlo Delfino editore, [[Sassari]], [[2014]], ISBN 66000008880100000000 * [[Eduardo Delehaye]], ''Il bisso una fibra misteriosa fra storia e letteratura'', eldonejo Carlo Delfino editore, [[Sassari]], [[2016]], ISBN == Vidu ankaŭ == * [[Sardio]] [[Kategorio:Anatomio]] [[Kategorio:Malakologio]] ozadbicumh941idd3ms286lado2tnn2 0 17779 9475095 9191735 2026-09-14T08:59:25Z Sj1mor 12103 9475095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Elvis Presley 1970.jpg|eta|180px|{{centre|[[Elvis Presley]], ĉefa simbolo de Rokabilo. Presley estas unu el plej celebrataj kaj influaj muzikistoj de la pop-muziko.}}]] '''Pop-muziko''' (devenebla el la angla ''pop music'', mallongigo de ''popular music'', "populara muziko") aŭ '''popa muziko''' (aŭ '''popo'''<ref>"Muzikstilo, karakterizata de dancebla ritmo k facilaj melodioj." laŭ [[PIV]]</ref>) estas [[muziko]] kiu plaĉas kaj sukcesas ĉe larĝa publiko. Ĝiaj strukturoj plej ofte estas simplaj, memoreblaj kaj dancotaŭgaj. Pop-muziko ĉefe plaĉas al junuloj, kiuj ofte dancas dum la aŭskultado. Multaj [[televida kanalo|televidaj kanaloj]] kiel [[MTV]], [[Viva]] aŭ [[All Music]] elsendas ĉefe pop-muzikon. == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Popmuzikaj grupoj|Listo de pop-muzikaj grupoj]] * [[Danca pop-muziko]] * [[Elektronika popmuziko]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] * [[Rok-muziko]] * [[Latinida popularmuziko]] * [[Psikedela rokmuziko]] * [[Pop-rokmuziko]] * [[Potenca popmuziko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Popmuziko| ]] ttxm6h6rcq1i1p8pe5kfor8tqluf2zq 0 19211 9475127 9471913 2026-09-14T10:32:22Z Sj1mor 12103 /* Svahila Marbordo */ Tradukis el la angla 9475127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Handmade oil painting reproduction of Ibn Battuta in Egypt, a painting by Hippolyte Leon Benett..jpg | dato de morto = ĉ. [[1369]] | loko de morto = Maroko | notindaj verkoj = ''Rihla'' ("Veturo") }} [[Dosiero:Harîrî Schefer - BNF Ar5847 f.51.jpg|eta|Araba vojaĝisto el la epoko de Ibn Batuta.]] '''Abu Abdullah Muhammad Ibn Batuta''', mallonge '''Muhammad Ibn Batuta''' aŭ nur '''Ibn Batuta''', {{lang-ar|ابن بطوطة|t=''Ibn Baṭūṭah''}}, plennome {{lang-ar|أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة‎|t=''ʾAbū ʿAbd al-Lāh Muḥammad ibn ʿAbd al-Lāh l-Laŭātī ṭ-Ṭanĝī ibn Baṭūṭah''}}, (naskiĝis la {{daton|24|februaro|1304}} en [[Tanĝero]] en [[Maroko]], mortis en 1368, 1369 aŭ eĉ [[1377]] ankaŭ en Maroko) estis fama [[Mezepoko|mezepoka]] [[Berberoj|berbera]] [[vojaĝisto]], fakulo kaj [[geografo]]. Li estis agnoskita kiel unu el plej grandaj veturantoj ĉiutempaj.<ref name="Dunn, Ross E. 2005 p. 20">Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, p. 20. ISBN 0-520-24385-4. Unuafoje publikigita en 1986, ISBN 0-520-05771-6.</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Glimpses of World History|familia nomo=Nehru|persona nomo=Jawaharlal|aŭtoroligilo=Jawaharlal Nehru|jaro=1989|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-561323-6|paĝo=752}} Post skizi la etendan veturadon de Ibn Batuta, Nehru notas: "This is a record of travel which is rare enough today with our many conveniences.... In any event, Ibn Battuta must be amongst the great travellers of all time."</ref> Li estis konata pro siaj etendaj veturoj, rakontoj el kiuj estis publikigitaj en la ''Rihla'' (laŭvorte "Veturo"). Dum periodo de tridek jaroj, vojaĝinte distancon de proksimume 120 000 kilometroj, Ibn Batuta vizitis plej el la konata [[Islama mondo]] same kiel multajn ne-islamajn landojn. Lia veturado inkludis vojaĝojn al [[Nordafriko]], la [[Korno de Afriko]], [[Okcidenta Afriko]] kaj [[orienta Eŭropo]], kaj al [[Mezoriento]], [[Suda Azio]], [[Centra Azio]], [[Sudorienta Azio]] kaj [[Ĉinio]]. Post lia lasta vojaĝo li publikigis priskribon de siaj vojaĝoj, kiuj inkluzivas priskribon de vivo en la diversaj landoj, kiujn li vizitis, kaj estas unu el la gravaj fontoj de scio haveblaj hodiaŭ pri la historio de ĉi tiuj lokoj en tiu tempo, kaj kelkfoje - la unu sola fonto. == Vivo kaj vojaĝoj == Lia familio okupiĝis ekde generacioj pri religia juro nome [[ŝario]], tiel ankaŭ li iĝis jursciencisto, ''kadio''. Li decidis en aĝo de 21 jaroj plenumi la pilgrimon al [[Mekko]], deviga por ĉiu [[islamano]]. Li atingis [[Egiptio]]n tra [[Nord-Afriko]], kaj en Aleksandrio iu sciencisto instigis lin vojaĝi al pli foraj landoj. === Komenca vivo kaj unuafoje ''haĝo'' === [[Dosiero:Yahyâ ibn Mahmûd al-Wâsitî 005.jpg|eta|Libra bildo de la 13a jarcento produktita en Bagdado de Jahja ibn Mahmud al-Ŭasiti montranta grupon de pilgrimoj dum [[haĝo]]]] Ĉio kion oni konas el la vivo de Ibn Batuta venas el la aŭtobiografia informaro inkludita en la rakonto de liaj veturoj, kiu registras ke li estis de [[Berberoj|Berbera familio]],<ref name="Dunn, Ross E. 2005 p. 20"/> naskiĝinta en familio de islamaj [[Ulemo|jurfakuloj]] en [[Tanĝero]], Maroko, la 25an de Februaro 1304, dum la regado de la [[Benimerinoj|Marinida dinastio]].<ref name="birth">Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, p. 19. ISBN 0-520-24385-4. ISBN 0-520-05771-6.</ref> Li asertis descendi el Berbera tribo konata kiel Laŭata.<ref>Defrémery, C.; Sanguinetti, B.R. trad. kaj eld. (1853), Voyages d'Ibn Batoutah (Volume 1) (en franca kaj araba), Parizo: Société Asiatic. La teksto de tiuj volumoj estis uzita kiel fonto por tradukoj en aliajn lingvojn. [https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA1 paĝo 1 Vol. 1]; kaj Dunn samloke.</ref> Kiel junulo li studis ĉe la [[Sunaismo|sunaisma]] [[Malikismo|Maliko]] "madh'hab" ([[Ŝario|Islamjura]] lernejo), nome dominanta formo de edukado en Nordafriko tiame.<ref>Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, p. 22. ISBN 0-520-24385-4. ISBN 0-520-05771-6.</ref> En Junio 1325, je la aĝo de 21, Ibn Batuta eliris el sia hejmurbo por ''[[haĝo]]'', aŭ pilgrimado al [[Mekko]], nome veturado kiu daŭros dek ses monatojn. Li ne revidos Marokon denove dum 24 jaroj.<ref>Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, pp. 30-31. ISBN 0-520-24385-4. ISBN 0-520-05771-6.</ref> <blockquote> Mi eliris sola, havante nek kunveturanton kies akompanon mi povus trovi kontentiga, nek karavanon kies parto mi povus iĝi, sed skuita de superrega elano ene de mi kaj deziro dumlonge burĝonanta en mia sino por viziti tiujn gravajn sanktejojn. Tiele mi akceptis mian decidon forlasi miajn karulojn, ĉu inajn aŭ virajn, kaj forlasis mian hejmon kiel birdoj forlasas siajn nestojn. Miaj gepatroj estis tiam ĉe la limo de la vivo, kaj tio pezis sur mi forlasi ilin, kaj ambaŭ ili kaj mi estis kortuŝitaj pro la doloro je tiu separo.<ref>{{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA13 13 Vol. 1]}}; {{harvnb|Gibb|1958|p=8}}</ref> </blockquote> Li veturis al Mekko, laŭirante la nordafrikan marbordon tra la sultanlandoj de Abd al-Ŭadid kaj Hafsid. La veturo portis lin tra [[Tlemcen]], [[Beĵaja]], kaj poste [[Tunizo]], kie li restis dum du monatoj.<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|p=37}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA21 21 Vol. 1]}}</ref> Pro sekureco, Ibn Batuta kutime aliĝis al [[karavano]] por malpliigi la riskon esti rabita. Li ekhavis fianĉinon en la urbo [[Sfakso]], la unua en serio de geedziĝoj kiuj estos trajto de liaj veturoj.<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|p=39}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA26 26 Vol. 1]}}</ref> [[Dosiero:Turkish - Tile with the Great Mosque of Mecca - Walters 481307 - View A.jpg|eta|altdekstre|Azuleĥo reprezentanta la [[Kaaba]]-n, en [[Mekko]].]] Komence de la printempo de 1326, post veturado de ĉirkaŭ 3&nbsp;500&nbsp;km, Ibn Batuta alvenis al la haveno de [[Aleksandrio]], tiam parto de la egipta Bahri Mamluk imperio. Li trafis du asketulojn en Aleksandrio. Unu estis Ŝejĥ Burhanuddin kiu supozeble estis antaŭdirinta la destinon de Ibn Batuta kiel monda veturanto dirante "Ŝajnas al mi ke vi emas eksterlandajn veturojn. Vi vizitos mian fraton Fariduddin en Barato, Rukonuddin en Sindo kaj Burhanuddin en Ĉinio. Salutu ilin je mia konto". Alia piulo Ŝejĥ Murŝidi interpretis la signifon de sonĝo de Ibn Batuta ke tiu estis signifanta ke li estos monda veturanto.<ref>Travels of Ibe Batutah tradukitaj de H.A.R Gibb</ref><ref>{{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA27 27 Vol. 1]}}</ref> Li pasigis kelkajn semajnojn vizitante lokojn en la areo, kaj poste direktis sin interne al [[Kairo]], la ĉefurbo de la [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando]] kaj grava granda urbo. Post pasigi ĉirkaŭ unu monaton en Kairo,<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|p=49}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA67 67 Vol. 1]}}</ref> li engaĝiĝis en la unua el multaj eniroj ene de la relativa sekureco de la Mamluka teritorio. El la tri kutimaj vojoj al Mekko, Ibn Batuta elektis la malplej veturitan, kio inkludis veturon ĝis la valo de [[Nilo]], poste oriente de la haveno de la [[Ruĝa Maro]] nome Ajdhab. (Tiu estis haveno en la okcidenta marbordo de la Ruĝa maro ĉe {{Koord|22|19|51|N|36|29|25|E}}.<ref>Peacock & Peacock 2008.</ref> Kiam li alproksimiĝis al la urbo, tamen, loka ribelo devigis lin turniĝi reen.<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|pp=53–54}}</ref> Ibn Batuta revenis al Kairo kaj entreprenis duan veturklopodon, tiufoje al la Mamluk-kontrolita [[Damasko]]. Dum sia unua veturo li estis trafinta religiulon kiu estis profetinte ke li atingos Mekkon nur per veturado tra la Mamluka Sultanlando de Sirio.<ref>{{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA105 105 Vol. 1]}}; {{harvnb|Gibb|1958|p=66}}; {{harvnb|Dunn|2005|p=53}}</ref> La devojiĝo havigis aldonan avantaĝon; pro la sanktaj lokoj kiuj kuŝas laŭlonge de la vojo, kiaj [[Hebron]], [[Jerusalemo]], kaj [[Bet-Leĥem]], la Mamlukaj aŭtoritatoj dediĉis fortajn klopodojn por teni sekura la vojon por pilgrimantoj. Sen tiu helpo multaj veturantoj povus esti rabitaj kaj murditaj.<ref>Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, p. 54. ISBN 0-520-24385-4. ISBN 0-520-05771-6.</ref> Ibn Batuta lasis Kairon ĉirkaŭ la 16a de Julio 1326 kaj alvenis en Damasko tri semajnojn poste la 9an de Aŭgusto 1326.<ref>Gibb, H.A.R. trad. kaj eld. (1958), The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354 (Volume 1), London: [[Hakluyt Society]]. pp. 71, 118.</ref> Li priskribis veturadon tra komplika zigzaga vojo tra Palestino laŭ kiu li vizitis pli ol dudek urbojn. Tia vojaĝo estus estinta malebla en la atribuita tempo kaj Gibb (1958) kaj Hrbek (1962) asertis ke Ibn Batuta miksis tiun veturon kun postaj veturoj kiujn li faris en la regiono.<ref>Gibb, H.A.R. trad. kaj eld. (1958), The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354 (Volume 1), London: Hakluyt Society. p. 81, Noto 48.</ref><ref>Hrbek, Ivan (1962), "The chronology of Ibn Battuta's travels", Archiv Orientalni 30: 409–486. pp. 421-425. [http://kramerius.lib.cas.cz/search/i.jsp?pid=uuid:65a4a519-3e45-11e1-bdd3-005056a60003] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221007120338/https://kramerius.lib.cas.cz/search/i.jsp?pid=uuid:65a4a519-3e45-11e1-bdd3-005056a60003 |date=2022-10-07 }} Alirita la 30an de Januaro 2016.</ref> Elad (1987) montris ke la priskriboj de Ibn Batuta de plej el la lokoj en Palestino ne estis originalaj sed estis kopiitaj (senscie) el la pli frua ''rihla'' fare de la veturanto Mohammed al-Abdari. Pro tiaj malfacilaĵoj, ne eblas determini akuratan kronologion de la veturoj de Ibn Batuta en la regiono.<ref>Elad, Amikam (1987), "The description of the travels of Ibn Baṭūṭṭa in Palestine: is it original?", Journal of the Royal Asiatic Society 119: 256–272, doi:10.1017/S0035869X00140651. [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=5744888&fileId=S0035869X00140651] Alirita la 30an de Januaro 2016.</ref> Post pasigi la islaman monaton [[Ramadano]] en Damasko, li aliĝis al karavano veturanta 1 300&nbsp;km sude de [[Medino]], loko de la tombo de la islama profeto [[Muhammad]]. Post kvar tagoj en la urbo, li veturis al Mekko, kie li kompletigis sian pilgrimadon kaj ekhavis la honoran statuson ''[[Haĝi|al-Haĝi]]''. Anstataŭ reveni hejmen, Ibn Batuta decidis pluiri, elektante por sia venonta destino la teritoriojn de la [[Ilĥanlando]], nome [[Mongola Imperio|Mongola]] [[Ĥanlando]], nordoriente.<ref>Dunn, Ross E. (2005), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, pp. 66-79. ISBN 0-520-24385-4. ISBN 0-520-05771-6.</ref> === Irako kaj Persio === Li vojaĝis dum tridek jaroj (ĉ. 120.000&nbsp;km), superante ĉiujn antaŭajn kaj postajn konitajn vojaĝantojn. Li atingis Mekkon per [[karavano]] el Egiptio tra [[Sirio]]. Poste migris al [[Irako]], [[Persio]], poste denove al Mekko, Sud-Arabio, [[Jemeno]]. El Jemeno li ŝipis al [[Somalio]], poste al la hodiaŭa tanzania [[Kilwa Kisiwani|Kilwa]]. Li reveturis al [[Omano]], kaj vojaĝis tra la markolo de [[Hormuza Markolo|Hormuzo]], [[Barejno]] al Ĝidda. De tie li volis ŝipi al [[Hindio]], sed ne trovis konvenan ŝipon, do reiris al Egiptio, Sirio, Malgranda Azio. Li ŝipis tra [[Sinope]] al la [[Krimeo|Krimea duoninsulo]], poste norden ĝis urbo [[Bolgar]]. Li akompanis al Konstantinopolo edzinon de [[uzbekio|uzbeka]] ĥano, de kie revenis al [[Saraj]] kaj finfine ekiris al Hindio (tra [[Ĥivo]], [[Buĥaro]], [[Samarkando]], [[Balĥo]], [[Afganujo]]), kie li alvenis en 1333. La 17an de Novembro 1326, post monato pasigita en Mekko, Ibn Batuta aliĝis al granda karavano de pilgrimantoj revenantaj al [[Irako]] tra la [[Arabia Duoninsulo]].<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|pp=88–89}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1853|p=[https://books.google.com/books?id=mdQOAAAAQAAJ&pg=PA404 404 Vol. 1]}}; {{harvnb|Gibb|1958|p=249 Vol. 1}}</ref> La grupo iris norden al [[Medino]] kaj poste, veturante nokten, turnis nordorienten tra la altebenaĵo [[Naĝdo]] ĝis [[Naĝafo]], per veturado kiu daŭris ĉirkaŭ du semajnojn. En Naĝafo, li vizitis la [[Maŭzoleo de Hazrat Ali|maŭzoleon]] de [[Ali ibn Abi Talib|Ali]], nome la [[Kvar Justaj Kalifoj|Kvara Kalifo]].<ref>{{harvnb|Gibb|1958|pp=255–257 Vol. 1}}; {{harvnb|Dunn|2005|pp=89–90}}</ref> Poste, anstataŭ pluigi vojaĝon al [[Bagdado]] kun la karavano, Ibn Batuta startigis ses-monatan devojigon kiu portis lin al [[Irano]]. El Naĝafo, li veturis ĝis Ŭasit, poste sekvis laŭ la rivero [[Tigris]] suden ĝis [[Basora]]. Lia sekva celo estis la urbo [[Isfahano]] tra la [[Zagros-montaro]] en Iranon. Li poste sekvis suden ĝis [[Ŝirazo]], granda, floranta urbo kiu estis evitinta la detruadon fare de [[Mongola Imperio|mongolaj]] invadantoj al multaj pli nordaj urboj. Finfine, li revenis tra la montaroj al Bagdado, kien li alvenis en Junio 1327.<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|p=97}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1854|p=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA100 100 Vol. 2]}}</ref> Partoj de la urbo estis ankoraŭ ruinigitaj pro la damaĝo farita de la invadarmeo de [[Hulagu| Hulagu-Ĥano]] en 1258.{{sfn|Dunn|2005|pp=41, 97}} En Bagdado, li trovis [[Abu Sa'id Bahadur Ĥano|Abu Sa'id]], nome la lasta Mongola reganto de la unuigita Ilĥanlando, kiu lasis la urbon kaj direktis sin norden kun granda akompanantaron.<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|pp=98–100}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1854|p=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA125 125 Vol. 2]}}</ref> Ibn Batuta aliĝis al la reĝa karavano dum ioma tempo, poste turnis norden al la [[Silka Vojo]] ĝis [[Tabriz]], la unua grava urbo en la regiono kiu malfermis siajn pordojn al la Mongoloj kaj ekde tiam grava komercocentro, ĉar plimulto al najbaraj rivaloj estis rabaditaj de la mongolaj invadantoj.<ref>{{harvnb|Dunn|2005|pp=100–101}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1854|pp=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA128 128–131 Vol. 2]}}</ref> Ibn Batuta iris denove al Bagdado, probable en Julio, sed unue faris ekskurson norden laŭlonge de la rivero Tigris. Li vizitis [[Mosulo]]n, kie li estis gasto de la Ilĥanlanda guberniestro,{{sfn|Defrémery|Sanguinetti|1854|pp = [https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA134 134–139 Vol. 2]}} kaj poste la urbojn [[Cizre]] (Jazirat ibn 'Umar) kaj [[Mardin]] kiuj estas nun en Turkio. Ĉe ermitejo sur monto apud Sinĝar, li renkontiĝis kun [[Kurdoj|Kurda]] mistikulo kiu donis al li kelkajn arĝentajn monerojn. Kelkaj el la priskriboj kiujn Ibn Batuta faris pri la urboj laŭlonge de la valo de la rivero [[Tigris]] estis fakte kopiitaj el la verko de Ibn Jubajr nome ''Rihla'' el 1184.{{sfn|Mattock|1981}}{{sfn|Dunn|2005|p=102}}<ref>{{harvnb|Dunn|2005|p=102}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1854|p=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA142 142 Vol. 2]}}</ref> Denove reen en Mosulo, li aliĝis al karavano de pilgrimantoj kiuj iris suden al Bagdado, kie ili planis renkontiĝi kun ĉefa karavano kiu trairos la [[Araba dezerto|Arabian Dezerton]] ĝis Mekko. Li malsaniĝis je [[diareo]], kaj alvenis al la urbo malforta kaj elĉerpita por sia dua ''haĝo''.<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|pp=102–03}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1854|p=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA149 149 Vol. 2]}}</ref> ===Arabio=== [[Dosiero:OldtownSanaa.JPG|thumb|maldekstre|[[Sanao|Malnova Urbo de Sanao]], [[Jemeno]].]] Ibn Batuta restis en Mekko dum ioma tempo (la ''Rihla'' sugestas ĉirkaŭ tri jarojn, el Septembro 1327 ĝis aŭtuno 1330). Problemoj kun la kronologio, tamen kondukis la komentistojn sugesti, ke li eble foriris post la ''haĝo'' de 1328. Ibn Batuta asertis, ke li restis en Mekko por la ''haĝoj'' de 1327, 1328, 1329 kaj 1330 sed havigas kompare malmultan informon pri sia restado. Post la ''haĝo'' de 1330 li veturis al [[Orienta Afriko]], kaj revenis al Mekko antaŭ la ''haĝo'' de 1332. Li asertis, ke li poste veturis al Hindio kaj alvenis al la [[Indus-rivero]] la 12an de Septembro 1333; tamen, kvankam li ne specife precizigas ekzaktajn datojn, la rakonto de tiu kompleksa itineraro kaj ŝlosiloj en la teksto pri la kronologio sugestas, ke tiu vojaĝo al Hindio daŭris ĉirkaŭ tri jarojn. Li devis tiukadre aŭ lasi Mekkon du jarojn antaŭ tio kion li asertis aŭ alveni en Hindion du jarojn poste.<ref>{{harvnb|Gibb|1962|pp=528–537 Vol. 2}} {{harvnb|Hrbek|1962}} {{harvnb|Dunn|2005|pp=132–133}}.</ref> Post la ''haĝo'' ĉu de 1328 ĉu de 1330, li vojaĝis al la haveno de [[Ĝido]] sur la marbordo de la [[Ruĝa Maro]]. El tie li sekvis la marbordon per serio de boatoj (konataj kiel "ĝalbah", malgrandaj flosiloj de lignaj plankoj kunligitaj) kio rezultis en malrapida progreso kontraŭ la dominantaj sudorientaj ventoj. En la Rasulid-dinastia [[Jemeno]] li vizitis [[Zabīd]] kaj poste la altateran urbon [[Taiz]], kie li renkontiĝis kun la reĝo de la Rasulida dinastio (''[[Malik]]'') Mujahid Nur al-Din Ali. Ibn Batuta menciis ankaŭ, ke li vizitis [[Sanao]]n, sed ĉu li vere faris tion estas dubinda.<ref>{{harvnb|Dunn|2005|pp=115–116, 134}}</ref> Plej probable, li iris rekte el Taiz ĝis la grava komerhaveno de [[Adeno]], kien li alvenis ĉirkaŭ la komenco de 1329 aŭ en 1331.<ref>{{harvnb|Gibb|1962|p=373 Vol. 2}}</ref> ===Somalio=== [[Dosiero:Zeila, Somalia.jpg|thumb|dekstre|La haveno kaj marbordo de [[Zeila]].]] El [[Adeno]], Ibn Batuta enŝipiĝis voje al [[Zeila]] sur la marbordo de [[Somalio]]. Li poste translokiĝis al la areo de Kabo Guardafui pli suden laŭ la Somalia marbordo, pasigante ĉirkaŭ unu semajnon en ĉiu loko. Poste li vizitis [[Mogadiŝo]]n, la tiam elstara urbo de la "[[Berbera (urbo)|Lando de Berberoj]]" (بلد البربر ''Balad al-Barbar'', nome mezepoka araba termino por la [[Korno de Afriko]]).<ref name="Sanjay">Sanjay Subrahmanyam, ''The Career and Legend of Vasco Da Gama'', (Cambridge University Press: 1998), pp. 120–121.</ref><ref>J. D. Fage, Roland Oliver, Roland Anthony Oliver, ''The Cambridge History of Africa'' (Cambridge University Press: 1977), p. 190.</ref><ref> George Wynn Brereton Huntingford, Agatharchides, ''The Periplus of the Erythraean Sea: With Some Extracts from Agatharkhidēs "On the Erythraean Sea"'' (Hakluyt Society: 1980), p. 83.</ref> Kiam Ibn Batuta alvenis en 1332, Mogadiŝo staris pinte de sia prospereco. Li priskribis ĝin kiel "enorme granda urbo" kun multaj riĉaj komercistoj, fama pro sia alt-kvalita produktado kiu estis eksportita al aliaj landoj, kiel [[Egiptio]].<ref>{{Cite book |editor=Helen Chapin Metz |editor-link=Helen Chapin Metz |url=https://archive.org/details/somaliacountryst00metz |title=Somalia: A Country Study |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |year=1992 |isbn=978-0-8444-0775-3}}</ref> Batuta aldonis, ke la urbo estis regata de la [[Somaloj|Somala]] [[Sultano]], Abu Bakr ibn Ŝaiĥ 'Umar.<ref name="Versteegh">{{cite book |last=Versteegh |first=Kees |url=https://books.google.com/books?id=OWQOAQAAMAAJ |title=Encyclopedia of Arabic language and linguistics, Volume 4 |publisher=Brill |year=2008 |isbn=978-9004144767 |page=276 |access-date=2015-11-15 |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016014246/https://books.google.com/books?id=OWQOAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Laisas">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 15.</ref> Li notis, ke la Sultano Abu Bakr havis malhelan haŭton kaj parolis sian denaskan lingvon ([[Somalia lingvo]]), sed ke li estis fluparolanta ankaŭ en araba.<ref name="Bulliet 313">{{cite book |last=Bulliet |first=Richard |title=The Earth and Its Peoples, Brief Edition, Complete |year=2011 |publisher=Cengage Learning |page=313 |isbn=978-1133171102 |url=https://books.google.com/books?id=Bec8AAAAQBAJ&q=abu+bakr+had+skin+darker+than+his+own+and+spoke+a+different+native+language+%28Somali%29&pg=PA313 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2020-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115041605/https://books.google.com/books?id=Bec8AAAAQBAJ&q=abu+bakr+had+skin+darker+than+his+own+and+spoke+a+different+native+language+(Somali)&pg=PA313 |url-status=live }}</ref><ref name="Laisas"/><ref>Chapurukha Makokha Kusimba, ''The Rise and Fall of Swahili States'', (AltaMira Press: 1999), p. 58</ref> La Sultano havis ankaŭ abundan akompanantaro de [[Veziro|veziroj]] (ministroj), juraj fakuloj, komandantoj, reĝaj [[eŭnuko]]j, kaj aliaj funkciuloj je sia persona dispono.<ref name="Laisas"/> ===Svahila Marbordo=== [[File:GreatMosque.jpg|upright=0.75|thumb|maldekstre|Granda Moskeo de [[Kilwa Kisiwani]], konstruita el [[koralo|koralaj ŝtonoj]], estas la plej granda moskeo siatipe.]] Ibn Batuta pluiĝis ŝipe suden al la [[Svahila Marbordo]], regiono tiam konata en araba kiel ''Bilad al-Zanj'' ("Lando de Zanj")<ref>{{harvnb|Chittick|1977|p=191}}</ref> kun tranokteja haltejo en la insula urbo [[Mombasa]].<ref>{{harvnb |Gibb|1962|p=379 Vol. 2}}</ref> Kvankam relative malgranda tiam, Mombasa fariĝus grava en la sekva jarcento.<ref>{{harvnb |Dunn|2005|p=126}}</ref> Post vojaĝo laŭlonge de la marbordo, Ibn Batuta poste alvenis en la insulan urbon [[Kilwa Kisiwani|Kilwa]] en la nuna [[Tanzanio]],<ref>{{harvnb| Defrémery|Sanguinetti|1854|p=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA192 192 Vol. 2]}}</ref> kiu fariĝis grava transitcentro de la orkomerco.<ref>{{harvnb |Dunn|2005|pp=126–127}}</ref> Li priskribis la urbon kiel "unu el la plej belaj kaj plej bele konstruitaj urboj; ĉiuj konstruaĵoj estas el ligno, kaj la domoj estas tegmentitaj per ''dīs''-kanoj".<ref>{{harvnb|Gibb|1962|p=380 Vol. 2}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1854|p=[https://books.google.com/books?id=m-UHAAAAIAAJ&pg=PA193 193, Vol. 2]}}</ref> Ibn Batuta registris sian viziton al la Kilva Sultanlando en 1330, kaj komentis pozitive la malriĉemon kaj religiemon de ties reganto, la Sultano al-Hasan ibn Sulaiman, posteulo de la legenda Ali ibn al-Hasan Ŝirazi. Li krome verkis, ke la aŭtoritato de la Sultano etendiĝis el [[Malindi]] norde ĝis [[Inhambane]] sude kaj estis aparte impresita de la urboplanado de la urboy, en la supozo, ke ĝi estis la tialo de la sukceso de Kilva laŭlonge de la marbordo. Dum tiu periodo, li priskribis la konstruadon de la Palaco de Husuni Kubva kaj ties gravan etendon ĝis la Granda Moskeo de Kilva, kiu estis konstruita el [[koralo|koralŝtonoj]] kaj estis la plej granda [[moskeo]] de tiu tipo. Je la ŝanĝo en la [[musono|musonaj]] ventoj, Ibn Batuta renavigis al Arabio, unue al [[Omano]] kaj la [[Markolo de Hormuzo]], poste al Mekko por la ''haĝo'' de 1330 (aŭ 1332).<ref>{{cite web |title=The Red Sea to East Africa and the Arabian Sea: 1328–1330 |url=https://orias.berkeley.edu/resources-teachers/travels-ibn-battuta/journey/red-sea-east-africa-and-arabian-sea-1328-1330 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206203212/https://orias.berkeley.edu/resources-teachers/travels-ibn-battuta/journey/red-sea-east-africa-and-arabian-sea-1328-1330 |archive-date=6a de Decembro 2017 |access-date=2017-12-06 |website=orias.berkeley.edu |df=dmy-all}}</ref> ===Anatolio=== [[Dosiero:Андроник III Палеолог.jpg|200ra|thumb|dekstre|Ibn Batuta eble renkontiĝis kun Androniko la 3-a Paleologo fine de 1332.]] Post sia tria pilgrimado al Mekko, Ibn Batuta decidis serĉi dungadon ĉe la [[Delhia Sultanlando|Sultano de Delhi]], nome [[Muhammad bin Tughluk]]. En la aŭtuno 1330 (aŭ 1332), li ekveturis al la [[Selĝuka Imperio|Selĝuk]]-kontrolita teritorio [[Anatolio]] por entrepreni surteran vojon al Hindio.{{sfn|Dunn|2005|pp=137–139}} Li trapasis la [[Ruĝa maro|Ruĝan Maron]] kaj la [[Orienta Dezerto|Orientan Dezerton]] por atingi la valon de la grandrivero [[Nilo]] kaj poste veturis norden al [[Kairo]]. El tie li trairis la [[Sinajo|sonajan duoninsulon]] ĝis [[Palestino]] kaj poste veturis norden denove tra kelkaj el la urboj kiujn li jam estis vizitinta en 1326. El la siria haveno de [[Latakia]], ŝipo de [[Ĝenova Respubliko|Ĝenovanoj]] portis lin (kaj liajn akompanantojn) al [[Alanya]] sur la suda marbordo de nuntempa Turkio.{{sfn|Gibb|1962|pp=413–416 Vol. 2}} Li poste veturis okcidenten laŭlonge de la marbordo ĝis la haveno de [[Antalya]].{{sfn|Gibb|1962|p=417 Vol. 2}} En la urbo li renkontiĝis kun membroj de unu el duon-religiaj ''fitĝaj'' asocioj.{{sfn|Gibb|1962|pp=416–18 Vol. 2}} Tiuj estis trajto de plej multaj anatoliaj urboj en la 13a kaj 14a jarcentoj. La membroj estis junaj metiartistoj kiuj havis estron kun la titolo ''Aĥil''.{{sfn|Taeschner|1986}} Tiuj asocioj specialiĝis en la bonvenigo al vojaĝantoj. Ibn Batuta estis tre impresitaj de la gastemo kiun li ricevis kaj poste gastos en iliaj gastejoj en pli ol 25 urboj en Anatolio.{{sfn|Dunn|2005|p=146}} El Antalya Ibn Batuta plue veturis internen ĝis [[Eğirdir]] kiu estis la ĉefurbo de Hamididoj. Li pasigis [[Ramadano]]n (Junio 1331 aŭ Majo 1333) en tiu urbo.{{sfn|Gibb|1962|pp=422–423 Vol. 2}} El tiu punkto lia itineraro tra Anatolio en la ''Rihla'' iĝas konfuza. Ibn Batuta rakontas veturadon okcidenten el Eğirdir ĝis [[Milas]] kaj poste piediradon de ĉirkaŭ 420 km orienten preterirante Eğirdir ĝis [[Konya]]. Li poste plue veturis en orientena direkto, kaj atingis [[Erzurum]] el kiu li piediris ĉirkaŭ 1160 km reen al urbeto Birgi kiu kuŝas norde de [[Milas]].{{sfn|Gibb|1962|pp=424–428 Vol. 2}} Historiistoj kredas, ke Ibn Batuta vizitis nombrajn urbojn en centra Anatolio, sed ne laŭ la ordo en kiu li rakontas tion.<ref name="divag">{{harvnb|Dunn|2005|pp=149–150, 157 Noto 13}}; {{harvnb|Gibb|1962|pp=533–535, Vol. 2}}; {{harvnb|Hrbek|1962|pp=455–462}}.</ref> Tiu estas unu el pluraj okazoj en kiuj Ibn Batuta interrompas vojaĝon por fari deflankan vojaĝeton kaj revenas poste al interrompita vojaĝo por pluigi la originan planon. Gibb priskribas tiujn flankan vojaĝojn kiel "divagations" (disvagadoj).{{sfn|Gibb|1962|pp=533–535, Vol. 2}} Tiu tra Anatolio estas konsiderata kredinda, ĉar Ibn Batuta rakontaes nombrajn personajn momentojn kaj estas sufiĉa tempo inter la foriro el Mekko meze de Novembro 1330 kaj la atingo de Eğirdir survoje el Erzurum je la komenco de Ramadano (8a de Junio) en 1331.<ref name=divag/> Gibb krome akceptas, ke li trovis malfacila kredi, ke Ibn Batuta fakte veturis tiom for orienten kiom ĝis Erzurum.{{sfn|Gibb|1962|p=535, Vol. 2}} Kiam Ibn Batuta alvenis en [[Iznik]], ĝi estis ĵus konkerita de [[Orhan]], Sultano de la naskiĝinta [[Otomana Imperio]]. Orhan estis for kaj lia edzino estin komandanta la apude staciigitaj soldatoj, Ibn Batuta priskribis la edzinon de Orhan jene: "Pia kaj elstara virino. Ŝi traktis min honore, gastigis min kaj sendis donacojn."<ref name="books.google.co.uk">Leslie P. Peirce (1993). [https://books.google.com/books?id=L6-VRgVzRcUC&q=ibn+battuta&pg=PA35 ''The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230813160550/https://books.google.com/books?id=L6-VRgVzRcUC&q=ibn+battuta&pg=PA35 |date=2023-08-13 }}. Oxford University Press.</ref> Jen la priskribo kaj rakonto fare de Ibn Batuta pri [[Orhan]]: {{Citaĵo| La plej granda el la reĝoj de Turkmenoj kaj la plej riĉa laŭ riĉeco, tero kaj militfortoj. Li posedas ĉirkaŭ centon da fortikaĵoj, kaj dum plimulto el sia tempo, li estas kontinue engaĝiĝinta kontroli ilin, restante en ĉiu fortikaĵo kelkajn tagojn por meti ilin en bona ordo kaj ekzameni ties kondiĉojn. Oni diras, ke li neniam restis dum tuta monato en ajna aparta urbo. Li ankaŭ luktas kontraŭ la [[nekredanto]]j kontinue kaj tenas ilin sub sieĝo. | author = Ibn Battuta | source = <ref>{{Cite book|last1=Boyar|first1=Ebru|url=https://books.google.com/books?id=hHd2OizxNCcC&q=%E2%80%9Cthe+greatest+of+the+kings+of+the+Turkmens+and+the+richest+in+wealth%2C+lands+and+military+forces&pg=PA21|title=A Social History of Ottoman Istanbul|last2=Fleet|first2=Kate|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-48444-2|language=en|access-date=19 June 2023|archive-date=27a de Junio 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627031248/https://books.google.com/books?id=hHd2OizxNCcC&q=%E2%80%9Cthe+greatest+of+the+kings+of+the+Turkmens+and+the+richest+in+wealth,+lands+and+military+forces&pg=PA21|url-status=live}}</ref> }} Ibn Batuta vizitis ankaŭ [[Bursa]] kiu tiam estis la ĉefurbo de la Otomana Bejlikato, li priskribis Bursa kiel "granda kaj grava urbo kun elstaraj [[bazaro]]j kaj larĝaj stratoj, ĉirkaŭitaj ĉe ĉiuj flankoj de ĝardenoj kaj fluantaj rojoj". <ref>{{Cite book|last=Kia|first=Mehrdad|url=https://books.google.com/books?id=8JFxDwAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthe+greatest+of+the+kings+of+the+Turkmens+and+the+richest+in+wealth%2C+lands+and+military+forces&pg=PA22|title=The Ottoman Empire|date=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34441-1|language=en|access-date=19a de Junio 2023|archive-date=27a de Junio 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627031247/https://books.google.com/books?id=8JFxDwAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthe+greatest+of+the+kings+of+the+Turkmens+and+the+richest+in+wealth,+lands+and+military+forces&pg=PA22|url-status=live}}</ref> Li vizitis ankaŭ la Bejlikaton [[Aydın|Ajdin]]. Ibn Batuta asertis, ke la reganto de la Bejlikato de Ajdin havis du dek grekajn sklavojn ĉe la enirejo de sia palaco kaj Ibn Batuta ricevis grekan [[sklavo]]n kiel donacon.<ref name="books.google.co.uk" /> Lia vizito al Anatolio estis la unua fojo en liaj veturadoj en kiu li akiris serviston, nome tiun donacita de la reganto de Ajdin kiel lia unua sklavo. Poste, li aĉetis junan grekinon kontraŭ 40 [[dinaro]]j en [[Efezo]], ricevis alian sklavon en [[İzmir]] el la Sultano, kaj aĉetis duan junulinon en [[Balikesir]]. La evidenta pruvaro de liaj riĉeco kaj prestiĝo plue kreskiĝis.<ref>Ross E. Dunn, Muḥammad Ibn-ʿAbdallāh Ibn-Baṭṭūṭa, [https://books.google.com/books?id=h7IwDwAAQBAJ&pg=PA154 ''The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the Fourteenth Century''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230813152947/https://books.google.com/books?id=h7IwDwAAQBAJ&pg=PA154 |date=2023-08-13 }}, University of California Press.</ref> ===Centrazio=== [[Dosiero:Bactrian camel in Kazakhstan.jpg|thumb|maldekstre|[[Baktria kamelo]] (unu el la simboloj de la karavanoj de la [[Silka Vojo]]) antaŭ la [[Maŭzoleo]] de Ĥoĝa Ahmed Jasaŭi en la urbo [[Turkistano]], Kazaĥio.]] El [[Sinop (Turkio)|Sinope]] li ekveturis marvojaĝon al la [[Krimea Duoninsulo]], kien li alvenis en la regnon de la [[Ora Hordo]]. Li iris al la [[havenurbo]] [[Azov]], kie li renkontiĝis kun la [[emiro]] de la Ĥan, poste al la granda kaj riĉa urbo [[Maĝaro]]. Li lasis Maĝaron por renkontiĝi kun la veturanta kortego de Uzbeg Ĥan ([[Hordo|''Orda'']]), kiu estis tiam apud la Monto Beŝtau. El tie li faris vojaĝon al Bolghar, kiu estis la plej norda punkto kiun li atingis, kaj notis siajn nekutimajn mallongajn noktojn en somero (laŭ la normoj de subtropickoj). Poste li revenis al la kortego de la Ĥano kaj kun ĝi li translokiĝis al [[Astraĥano]]. Ibn Batuta registris, ke estante en Bolghar li deziris veturi norden en la tero de malhelo. Tiam la tero estis neĝo-kovrita tra tuta norda [[Siberio]] kaj la nura transportormedo estas hundo-tirita [[sledo]]. Tie loĝis mistera popolo kiu estis malpreta montriĝi. Ili komercis kun suda popolo laŭ aparta maniero. Sudaj komercistoj kunportis variajn varojn kaj metis iin sur malferma areo sur la neĝo dum la nokto, tiam ili revenis al siaj tendoj. La venontan matenon ili venis denove al la loko kaj trovis, ke iliaj varoj estis prenitaj de la mistera popolo, sed kiel interŝanĝo ili trovis [[felo]]jn, kiun ili povis uzi por fabriki valorajn mantelojn, jakojn, kaj aliajn vintrajn vestaĵojn. La komerca interŝanĝo estis farita inter komercistoj kaj la mistera popolo ne vidante unuj la aliajn. Ĉar Ibn Batuta ne estis komercisto kaj ne vidis profiton en tiu areo, li abandonis la veturadon tra tiu tero de malhelo.<ref>Safarname Ibn Battutah, vol. 1</ref> [[Dosiero:Golden Horde flag 1339.svg|thumb|dekstre|upright=0.75|Flago de la [[Ora Hordo]] dum la regado de Öz Beg Ĥano.]] Kiam ili atingis atingis Astraĥanon, Öz Beg Ĥano ĵus donis permeson al unu el siaj gravedaj edzinoj, nome Princino Baĝalun, filino de la [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Bizanca Imperiestro]] Androniko la 3-a Paleologo, por reveni siajn hejman urbon [[Konstantinopolo]] por naski. Ibn Batuta petis akcepton en tiu ekspedicio, kiu estus lia unua ekster la limoj de la [[Islama mondo]].<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|pp=169–171}}</ref> Alveninte en Konstantinopolon ĉirkaŭ la fino de 1332 (aŭ 1334), li renkontiĝis kuna la [[Bizanca Imperio|Bizanca Imperiestro]] Androniko la 3-a Paleologo. Li vizitis la grandan preĝejon [[Hagia Sofia]] kaj parolis kun pastro de la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Orienta Ortodoksa Eklezio]] pri siaj veturoj en la urbon Jerusalemon. Post unu monato en la urbo, Ibn Batuta revenis al Astraĥano, poste alvenis al la ĉefurbo [[Sarai|Sarai al-Jadid]] kaj faris rakontojn de siaj veturoj al la Sultano Öz Beg Ĥan (r. 1313–1341). Tiam li pluigis pasinten trans la [[Kaspia Maro|Kaspia]] kaj la [[Aral maro]]j ĝis [[Buĥaro]] kaj [[Samarkando]], el kiuj tiun lastan li laŭdis kiel "unu el la plej grandaj kaj plej fajnaj urboj, kaj la plej perfekta el ili". Tie ĉi li vizitis la kortegon de alia Mongola ĥano, nome Tarmaŝirin (r. 1331–1334) de la [[Ĉagataja Ĥanlando]].<ref name="hajjguide">{{cite web |title=The_Longest_Hajj_Part2_6 |url=http://www.hajjguide.org/The_Longest_Hajj_Part2/html/The_Longest_Hajj_Part2_6.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924095213/http://www.hajjguide.org/The_Longest_Hajj_Part2/html/The_Longest_Hajj_Part2_6.htm |archive-date=24a de Septembro 2014 |access-date=13a de Junio 2015 |publisher=hajjguide.org |df=dmy-all}}</ref> Li notis ankaŭ la ruinigitan staton de la urbomuregoj, kiel rezulto de la sieĝo de Samarkando dum la Mongola invado en 1220 kaj sekva luktado.<ref>{{cite book |last1=Foltz |first1=Richard |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |date=2019 |publisher=I.B. Tauris |location=London |page=95 |chapter=Tajiks and Turks}}</ref> El tie, li veturis suden al [[Afganio]], poste trairis en Hindion trans la montarpasejoj de [[Hindukuŝo]].<ref>{{cite web |title=Khan Academy |url=https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/expansion-interconnection/exploration-interconnection/a/ibn-battuta |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206202102/https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/expansion-interconnection/exploration-interconnection/a/ibn-battuta |archive-date=6a de Decembro 2017 |access-date=2017-12-06 |website=Khan Academy |df=dmy-all}}</ref> En la ''Rihla'', Batuta mencias tiujn montojn kaj la historio de la montaro en la [[sklavokomerco]].<ref>{{Harvnb|Dunn|2005|pp=171–178}}</ref><ref name=sl2009/> Li rakontis jene, {{Citaĵo|Post tio mi sekvis al la urbo Barŭan, kies vojo estas alta monto, kovrita per neĝo kaj ege malvarmega; ili nomis ĝin Hindu Kuŝo, kio estas Hindu-murdisto, ĉar plimulto de la sklavoj alportitaj tien el Hindio mortas pro la intenseco de la malvarmo.|sign=Ibn Battuta|source=Chapter XIII, Rihla - Khorasan<ref name="sl2009">Ibn Battuta, The Travels of Ibn Battuta (Tradukita de Samuel Lee, 2009), {{ISBN|978-1-60520-621-9}}, pp. 97–98</ref>{{sfn|Lee|1829|p=191}}}} Ibn Batuta kaj lia akompanantaro atingis la [[Indus-rivero]]n la 12an de Septembro 1333.<ref>{{harvnb|Gibb|1971|p=592 Vol. 3}}; {{harvnb|Defrémery|Sanguinetti|1855|p=[https://books.google.com/books?id=w_YHAAAAIAAJ&pg=PA92 92 Vol. 3]}}; {{harvnb|Dunn|2005|pp=178, 181 Note 26}}</ref> El tie, li faris sian vojon al Delhi kaj konatiĝis kun la sultano, [[Muhammad bin Tughluk]]. === Suda Azio === Li agadis dum 8 jaroj en [[Delhi]] kiel ĉefjuĝisto. Li ĝuis apogon de la sultano, kiu sendis lin en misio al Ĉinio. Li veturis per ŝipo, dumtempe vizitante la [[Maldivoj|Maldivajn insulojn]], la kortegojn de [[Koromandela Marbordo|Koromandel]]- kaj [[Malabaro|Malabar]]-bordoj, Cejlonon. Li ankaŭ vizitis [[Bengalio]]n kaj [[Asamo]]n. Li ŝipis de Hindio al la Malajaj insuloj, al [[Javo]], al ĉina haveno [[Zajtun]]. Li veturis en Ĉinio norden kaj atingis [[Pekino]]n. Hejmenveturante, li ŝipis tra [[Sumatro]], [[Kalikuto]] kaj la [[Persa golfo]] al [[Bagdado]] (1347), Sirio, kie li travivis la grandan peston de [[1348]]. === Nordafriko === Li plu vojaĝis al okcidento kaj tra Egiptio alvenis Mekkon, kie li sepafoje pilgrimis. Poste li vojaĝis tra Aleksandrio, [[Alĝero]] al [[Fezo]], ĉefurbo de Maroko. Li trairis la markolojn kaj vizitis Andaluzion, [[Granado]]n. Li revenis al Maroko kaj tra la Saharo penetris profunde Afrikon. Li iris de Fezo al [[Malio]] ([[1353]]), li pensis pri la rivero [[Niĝero]], ke ĝi havas kontakton al [[Nilo]]. Li restis ĉe sultano de Malio ok monatojn, poste pluiris al [[Timbuktuo]], Kaukau, de kie li volis pluveturi al [[Sudano]], rivero Nilo. Tion malebligis letero de la [[sultano]] de Fezo, kiu ordonis reveturon. Li realvenis en 1354 al [[Fezo]] kaj per tio finiĝis la aventuraj veturoj. == Heredo == Li ĉie memorigis la viditaĵojn kaj skribnotigis ĝin. Kie eblis al li, li agadis kiel [[juĝisto]], per kio li akiris gravan enspezon. Li veturis sendanĝere same kiel aliaj islamaj vojaĝantoj tiamaj. Ibn Batuta komisiis sian skribiston, [[Ibn Ĝuzaj al-Kalbi]], skribnoti liajn rakontojn. Ĉar li perdis la proprajn notojn, li diktis el memoro. La hodiaŭa teksto estas ne nur produkto de Battuta; la skribisto uzis kelkfoje eĉ aliajn fontojn. Aliloke, eĉ la skribisto ne kuraĝis noti ĉion; pli poste la legantoj apenaŭ aŭ ne kredis partojn de la vojaĝoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Defrémery, C.; Sanguinetti, B.R., eld. (1853), ''Voyages d'Ibn Batoutah'' (Volume 1) (france kaj arabe), Paris: Société Asiatic. The text of these volumes has been used as the source for translations into other languages. * Defrémery, C.; Sanguinetti, B.R., eld. (1854), ''Voyages d'Ibn Batoutah'' (Volume 2) (france kaj arabe), Paris: Société Asiatic. * Defrémery, C.; Sanguinetti, B.R., eld. (1855), ''Voyages d'Ibn Batoutah'' (Volume 3) (france kaj arabe), Paris: Société Asiatic. * Defrémery, C.; Sanguinetti, B.R., eld. (1858), ''Voyages d'Ibn Batoutah'' (Volume 4) (france kaj arabe), Paris: Société Asiatic. * Dunn, Ross E. (2005), ''The Adventures of Ibn Battuta'', University of California Press. ISBN 0-520-24385-4. Unuafoje publikigita en 1986, ISBN 0-520-05771-6. * Gibb, H.A.R., eld. (1929), ''Ibn Battuta Travels in Asia and Africa (selections)'', London: Routledge. Reeldonita foje. Resumoj estas disponeblaj en retejo de Fordham University, [https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html Arkivita] la 13an de Majo 2011 ĉe Wayback Machine. * Gibb, H.A.R., eld. (1958), ''The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354'' (Volume 1), London: Hakluyt Society. * Gibb, H.A.R., eld. (1962), ''The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354'' (Volume 2), London: Hakluyt Society. * Gibb, H.A.R., eld. (1971), ''The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354'' (Volume 3), London: Hakluyt Society. * Gibb, H.A.R.; Beckingham, C.F., eld. (1994), ''The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354'' (Volume 4), London: Hakluyt Society, ISBN 978-0-904180-37-4. Tradukita de Beckingham post la morto de Gibb en 1971. Aparta enhavtabelo estis publikigita en 2000. * Hrbek, Ivan (1962), "The chronology of Ibn Battuta's travels", ''Archiv Orientální'', vol. 30, pp. 409–486, [https://kramerius.lib.cas.cz/view/uuid:31d8c240-3e45-11e1-bdd3-005056a60003?page=uuid:65a4a519-3e45-11e1-bdd3-005056a60003 Arkivita] el la originalo la 7an de Oktobro 2022, alirita la 9an de Septembro 2014. * Lee, Samuel (1829), [https://archive.org/details/b28406084/page/n9/mode/2up ''The Travels of Ibn Batuta, translated from the abridged Arabic manuscript copies, preserved in the Public Library of Cambridge. With notes, illustrative of the history, geography, botany, antiquities, &c. occurring throughout the work'',] London: Oriental Translation Committee. Studita en Defrémery & Sanguinetti (1853) Volume 1 pp. xvi–xvii. * Mattock, J.N. (1981), "Ibn Baṭṭūṭa's use of Ibn Jubayr's Riḥla", en Peters, R. (eld.), ''Proceedings of the Ninth Congress of the Union Européenne des Arabisants et Islamisants: Amsterdam, 1st to 7th September 1978'', Leiden: Brill, pp. 209–218, ISBN 978-90-04-06380-8. * Taeschner, Franz (1986) [1960]. [https://archive.org/details/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/01.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.Gibb.Kramersetc.UndPatIUA.v1.A-B.PhotRepr.Leid.EJBrill.1960.1986./page/n342/mode/1up?view=theater "Akhī".] ''The Encyclopaedia of Islam''. Volume 1: A–B. Leiden: Brill. pp. 321–323. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Ibn Batuta}} * [http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html Ibn Batuta: Vojaĝoj en Azio kaj Afriko, 1325-1354] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |date=2011-05-13 }} el [[angla]] traduko de la Vojaĝoj de Ibn Batuta. * [http://www.biografiasyvidas.com/biografia/i/ibn_battuta.htm Biografio de Ibn Batuta] ([[hispane]]). * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Ibn Battuta|revizio=1230668861}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Ibn Batuta}} [[Kategorio:Berberoj]] [[Kategorio:Islamaj vojaĝistoj]] [[Kategorio:Islamaj geografoj]] [[Kategorio:Esploristoj]] [[Kategorio:Maroko]] [[Kategorio:Islamo]] 0buf85iohmqcpn8clsoxu3n4ziavdtc 0 19333 9474823 9333488 2026-09-13T18:50:58Z Sj1mor 12103 9474823 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:macOS}} {{Prisupre|pri=Unix-eca operaciumo de firmao Apple ekde jaro 2001|tuta aro da operaciumoj de firmao Apple|Mac OS}} {{Informkesto operaciumo |nomo = macOS |familio = [[Mac OS]], [[Unikso]] |logotipo = |grandeco = 125px |ekrankopio = |subteksto = |evoluiganto = [[Apple Inc.]] |retpaĝo = [http://www.apple.com/macos/ www.apple.com/macos] |fonta kodo = nedisponebla |licenco = [[Fermitkodo]], kun [[Malfermkoda programaro|malfermitkoderoj]] |kernotipo = [[Hibrida kerno]] ([[XNU]] de [[Mach (kerno)|Mach]] kaj [[BSD]]) |apera dato = {{Dato|24|03|2001}}<br />''Cheetah'' |apera TTT = [http://arstechnica.com/apple/2001/04/macos-x/ Ars Technica recenzo] |versio = 14.1.1 ''Sonoma'' |versia dato = {{Dato|07|11|2023}} |versia TTT = [http://www.apple.com/macos/ www.apple.com/macos] |subteno = [[PowerPC]] (10.0 ĝis 10.5.8);<br />[[IA-32]] (10.4.4 ĝis 10.6.8);<br />[[x86|x86-64]], [[AMD|AMD64]] (10.4.7 ĝis 10.13) |rilataj = }}{{Informkesto firmao kaj produkto}} '''macOS''', antaŭe '''Mac OS X''' kaj '''OS X''', estas [[operaciumo]] de [[Apple]] por [[Macintosh]]-komputiloj. Ĝi estas [[Unix]]-, [[OpenStep]]-, kaj [[Operaciumo Darwin|Darwin]]-bazita kun lingvoj [[C++]] kaj [[Objective-C]]. Ĝi debutis en [[2001]], kaj ĝi havas dek ses ĉefajn versiojn: == Nomo == La nomo Mac OS X venas el la angla kaj indikas: "Mac" por Macintosh, OS indikante ''Operating System'' ([[operaciumo]]). ''X'' havas du indikojn: Unue ĝi estas la latina versionnumero 10, ĉar Mac OS X sekvas [[Mac OS 9]]. Due ĝi atentigas al aparteneca al la uniksaj sistemoj kies aglaj nomoj tradicie finas per X: [[AIX]], [[IRIX]], [[A/UX]], [[Sinix]], [[HP-UX]], [[Xenix]] kaj [[Linux]]. Ĉar la oficiala angla prononco estas "Mac OS Ten" [ˌmæk oʊ ɛs ˈtɛn], oni povus esperante prononci "Makoso Dek." == Versioj de macOS == * '''Publika beta-eldono''' Kodiak, kunmetaĵo 1H39 * '''10.0''' ''Cheetah'' ("gepardo"), kunmetaĵo 4K78; poste '''10.0.1''' kunmetaĵo 4L13, '''10.0.2''' kunmetaĵo 4P12, '''10.0.3''' kunmetaĵo 4P13, kaj '''10.0.4''' kunmetaĵo 4Q12. * '''10.1''' ''Puma'' ("pumo"), kunmetaĵo 5G64; poste '''10.1.1''' kunmetaĵo 5M28, '''10.1.2''' kunmetaĵo 5P48, '''10.1.3''' kunmetaĵo 5Q45, '''10.1.4''' kunmetaĵo 5Q125, kaj '''10.1.5''' kunmetaĵo 5S60. * '''10.2''' ''Jaguar'' ("jaguaro"), kunmetaĵo 6C115; poste '''10.2.1''' ("jaguaro ruĝa") kunmetaĵo 6D52, '''10.2.2''' ("jaguaro blua") kunmetaĵo 6F21, '''10.2.3''' ("jaguaro verda") kunmetaĵo 6G30, '''10.2.4''' ("jaguaro roza") kunmetaĵo 6I32, '''10.2.5''' ("jaguaro plejda") kunmetaĵo 6L29, '''10.2.6''' ("jaguaro nigra") kunmetaĵo 6L60, '''10.2.7''' kunmetaĵo 6R65; '''10.2.8''' kunmetaĵoj 6R73 (G4) kaj 6S90 (G5). * '''10.3''' ''Panther'' ("pantero"), kunmetaĵo 7B85; poste '''10.3.1''' kunmetaĵo 7C107, '''10.3.2''' kunmetaĵo 7D24, '''10.3.3''' kunmetaĵo 7F44, '''10.3.4''' kunmetaĵo 7H63, '''10.3.5''' kunmetaĵo 7M34, '''10.3.6''' kunmetaĵo 7R28, '''10.3.7''' kunmetaĵo 7S215, '''10.3.8''' kunmetaĵo 7U16, kaj '''10.3.9''' kunmetaĵo 7W98. [[Dosiero:OS X-Logo.svg|dekstra|125px|eta|Identiga simbolo de frua versio]] * '''10.4''' ''Tiger'' ("tigro"), kunmetaĵo 8A428; poste '''10.4.1''' kunmetaĵo 8B15, '''10.4.2''' kunmetaĵo 8C46, '''10.4.3''' kunmetaĵo 8F46, '''10.4.4''' kunmetaĵo 8G32; poste '''10.4.5''' kunmetaĵoj 8H14 (PowerPC) kaj 8G1454 (Intel); '''10.4.6''' kunmetaĵoj 8I1119 (PowerPC) kaj 7U16 (Intel); '''10.4.7''' kunmetaĵoj 8J135 (PowerPC) kaj 8J2135 (Intel); '''10.4.8''' kunmetaĵoj 8L127 (PowerPC) kaj (Intel) 8L2127; '''10.4.9''' kunmetaĵoj 8P135 (PowerPC) kaj 8P2137 (Intel); '''10.4.10''' kunmetaĵoj 8R218 (PowerPC) kaj 8R2218 (Intel); '''10.4.11''' kunmetaĵoj 8S165 (PowerPC) kaj 8S2167 (Intel). * '''10.5''' ''Leopard'' ("leopardo"), kunmetaĵo 9A581; poste '''10.5.1''' kunmetaĵo 9B18, '''10.5.2''' kunmetaĵo 9С31, '''10.5.3''' kunmetaĵo 9D34, '''10.5.4''' kunmetaĵo 9E17, '''10.5.5''' kunmetaĵo 9F33, '''10.5.6''' kunmetaĵo 9G55, '''10.5.7''' kunmetaĵo 9J61, kaj '''10.5.8''' kunmetaĵo 9L30. * '''10.6''' ''Snow Leopard'' ("uncio"), kunmetaĵo 10A432; poste '''10.6.1''' kunmetaĵo 10B504, '''10.6.2''' kunmetaĵo 10C540, '''10.6.3''' kunmetaĵo 10D573, '''10.6.4''' kunmetaĵo 10F569, '''10.6.5''' kunmetaĵo 10H548, '''10.6.6''' kunmetaĵo 10J567, '''10.6.7''' kunmetaĵo 10J869, kaj '''10.6.8''' kunmetaĵo 10K540. * '''10.7''' ''Lion'' ("leono"), kunmetaĵo 11A511; poste '''10.7.1''' kunmetaĵo 11B211, '''10.7.2''' kunmetaĵo 11C74, '''10.7.3''' kunmetaĵo 11D50, '''10.7.4''' kunmetaĵo 11E53, kaj '''10.7.5''' kunmetaĵo 11G56. * '''10.8''' ''Mountain Lion'' ("pumo de montoj"), kunmetaĵo 12A269; poste '''10.8.1''' kunmetaĵo 12B19, '''10.8.2''' kunmetaĵo 12C54, '''10.8.2''' kunmetaĵo 12C60, '''10.8.3''' kunmetaĵo 12D78, '''10.8.4''' kunmetaĵo 12E55, kaj '''10.8.5''' kunmetaĵo 12F45. * '''10.9''' ''Mavericks'' (laŭ [[Ondorajdado|surf-regiono]] sude de [[San-Francisko]]), kunmetaĵo 13A603; poste '''10.9.1''' kunmetaĵo 13B42. * '''10.10''' ''Yosemite'' (laŭ la [[Nacia Parko Yosemite|Josemitea Nacia Parko]] en [[Kalifornio]]); poste '''10.10.1''' * '''10.11''' ''El Capitan'' (laŭ rokmasivo en la [[Nacia Parko Yosemite|Josemitea Nacia Parko]]) * '''10.12''' ''Sierra'' (laŭ la nomo de "[[Sierra Nevada (Usono)]]") * '''10.13''' ''[[macOS High Sierra|High Sierra]]'' (laŭ la regiono "High Sierra" en Kalifornio) * '''10.14''' ''Mojave'' (laŭ la nomo de "[[Mojave-Dezerto]]") * '''10.15''' ''Catalina'' (laŭ la nomo de "{{Senapartligilo|Insulo Santa Catalina (Kalifornio)}}") * '''11.0''' ''Big Sur'' (laŭ la nomo "[[Big Sur]]", regiono de la centra marbordo de Kalifornio) * '''12.0''' ''Monterey'' (laŭ la nomo "[[Golfo Monterejo]]", {{Lang-en|Monterey Bay}}) * '''13.0''' ''Ventura'' (laŭ la nomo "[[Ventura]]", Kalifornio) * '''14.0''' ''Sonoma'' (laŭ la nomo "[[Kantono Sonoma]]", Kalifornio) === macOS Server === Apple ankaŭ produktas macOS Server, operaciumon por [[servilo]]j, en sekvaj versioj: [[Mac OS X Server 1.0|1.0]], [[Mac OS X Server 10.0|10.0]], [[Mac OS X Server 10.1|10.1]], [[Mac OS X Server 10.2|10.2]], [[Mac OS X Server 10.3|10.3]], [[Mac OS X Server 10.4|10.4]], [[Mac OS X Server 10.5|10.5]], [[Mac OS X Server 10.6|10.6]], [[Mac OS X Server 10.7|10.7]], [[OS X Server 10.8|10.8]], [[OS X Server 10.9|10.9]], kaj [[OS X Server 10.10|10.10]] == Historio == La operaciumo havas la versinumeron "X" (romia cifero de "10"), sed ĝi ne estas nur nova versio de la pli fruaj versioj de la Mac operaciumo. Ĝi estas plene malsama je la pli fruaj versioj, kaj ĝi bezonas [[imitilo]]n por lanĉi aplikaĵojn, kiujn estis programataj por uzi kun Mac OS 9 aŭ pli fruaj operaciumoj. == Kongrueco == [[Apple]] vendas macOS nur por uzi per [[Makintoŝo|komputiloj de Apple]]. Ĉi tiuj enhavas [[MacBook]], [[MacBook Air]], [[MacBook Pro]], [[iMac]], [[Mac mini]], [[PowerMac G5|Power Mac]], kaj [[Mac Pro]]. La vendita versio de Mac OS X nur lanĉas per procesoro [[PowerPC]], sed macOS v10.5 "Leopard" lanĉos per procesoroj PowerPC kaj [[Intel]], ĉar Apple vendos komputilojn, kiuj enhavos procesorojn Intel, ekde [[2005]]. == Esperanto-versio (parta) == ''Mac OS X en Esperanto'' estas projekto por traduki macOS al [[Esperanto]]. Ĝi nun estas ekanta, ĉar (je Junio 2007) nur du eroj de la sistemo estas tradukitaj: la utilaĵoj Kalkulilo (''Calculator'') kaj Tekstredaktilo (''TextEdit''). Ili estas elŝuteblaj je la [https://web.archive.org/web/20070703114240/http://esperanto.50webs.org/download.html?lang=en# Internet Archive]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Mac OS]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.apple.com/macos/}} ({{en}}) {{Ĝermo|komputiko}} {{Operaciumo}} [[Kategorio:Apple]] [[Kategorio:Operaciumoj]] [[Kategorio:Mac OS programaro| ]] [[Kategorio:BSD]] [[Kategorio:Verkoj de 1999]] 1zktond444ohzc0kmmmxx6b8qsqklyt 0 19677 9474726 9200335 2026-09-13T17:11:11Z Tirolischleioans 254019 9474726 wikitext text/x-wiki {{Leginda|jaro=2020 |monato=5 |tago=22}} {{Informkesto muzika artisto | nomo = Ludwig van Beethoven | dosiero = Beethoven.jpg | priskribo de dosiero = Pentranta Ludwig van Beethoven (1820)<br /> de [[Joseph Karl Stieler]] | grandeco de dosiero = 240px | larĝa dosiero = | fono = nepartoprenanta persono | naskonomo = | alie nomata = | kromnomo = | baptiĝo = [[17-a de decembro]] [[1770]]<br />[[Bonn]], [[Germanio]] | morto = [[26-a de marto]] [[1827]]<br />[[Vieno]], [[Aŭstrio]] | deveno = [[Nederlando]], [[Germanio]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[klasika muziko]], [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika epoko]] | profesio = [[komponisto]] | aktivaj jaroj = | parencaj temoj = | ttt = [http://www.beethoven.ws www.beethoven.ws] | signifa instrumento = [[piano]]<br /> [[violono]] | kesteroj = {{Informkesto homo|subŝablono=jes|dosiero=neniu}} }} '''Ludwig van BEETHOVEN''' ({{prononco|LUDviĥ fan BE:Tho:fn|ˈluːtvɪç fan ˈbeːthoːfn}}<ref>Prononcita [ˈluːtvɪç fan ˈbeːthoːfn]. Reale la nomo kiu aperas en lia baptoatestilo estas Ludovicus van Beethoven. En la germanaj regionoj de katolika majoritato, estis ofta la kutimo baptonomigi la ĵusnaskitojn per latinlingvaj nomoj, parte ĉar la [[katolika liturgio]] estis farita en tiu lingvo, kaj krome [[latino]] estis la [[oficiala lingvo]] de la [[Sankta Romia Imperio]]; tamen, li neniam uzis la latinlingvan version de sia nomo.</ref>, en [[Esperanto]] ankaŭ nomata '''Ludoviko''' (de) '''BETOVENO'''<ref>[[PIV]] 2005.</ref>) (baptiĝis la {{daton|17|decembro|1770}}<ref>Beethoven estis baptita la 17an de decembro, plej ofte oni atribuas naskiĝdaton de unu tago antaŭe, nome la 16a, sed tiu dato ne estas certa.</ref>, mortis la {{daton|26|marto|1827}}), estis [[Germanio|germana]] [[pianisto]], [[dirigento]] kaj [[komponisto]] de [[klasika muziko]], la superreganta muzikisto en la transira periodo inter la [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika]] kaj [[Romantikisma muziko|romantika]] epokoj. Li estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj komponistoj. Lia reputacio inspiris, kaj en kelkaj okazoj timigis, komponistojn, muzikistojn, kaj aŭskultantojn, kiuj venis post li. Li estis la lasta granda reprezentanto de la klasikismo en [[Vieno]] (post [[Christoph Willibald Gluck]], [[Joseph Haydn]] kaj [[Wolfgang Amadeus Mozart]]), kaj tiele Beethoven sukcesis superi la muzikon de la [[Romantikisma muziko|romantikismo]], influante sur diverseco de muzikaj verkoj de la [[19-a jarcento]]. Lia arto esprimiĝis en nombraj [[Muzika ĝenro|ĝenroj]] kvankam liaj naŭ [[simfonio]]j estis la ĉefa fonto de lia internacia populareco, lia efiko rezultis ege grava en liaj verkoj por [[piano]] kaj por [[ĉambra muziko]]. == Biografio == === Familio === [[Dosiero:Ludwig van Beethoven's parents.jpg|eta|300px|[[Johann van Beethoven]] (1740-1792) kaj [[Maria Magdalena van Beethoven|Maria Magdalena Keverich]] (1746-1787), gepatroj de Ludwig.]] La familio van Beethoven vivis iom malriĉe. Lia patroflanka avo, nomita same Ludwig,<ref>Nomo foje referencita kiel Louis aŭ Lodewijk, en [[nederlanda]].</ref> ([[Meĥleno|Mechelen/Meĥleno]], 1712-1773), estis posteulo de familio de [[kamparano]]j kaj [[farmisto]]j devenaj el [[Duklando Brabanto|Brabanto]], en la regiono [[Flandrio]] ([[Belgio]]), kiuj translokiĝis al [[Bonn]] en la [[18-a jarcento]]. La partiklo ''van'' de lia nomo, male al tio ofte supozita, ne pruvas [[Nobelo|nobelan devenon]], ĉar ''Beethoven'' probable derivas el Bettenhoven (aŭ france Bettincourt), nome vilaĝo de [[Lieĝo (provinco)|Lieĝo]], kvankam alia hipotezo indikas ke la familinomo devenus de ''Beeth'' (kiu en [[Flandrio]] kaj [[Nederlando]] signifas “[[Beta vulgaris|beto]]”) kaj ''Hoven'', kiu estus la pluralo de ''Hof'' (“[[farmo]]”). Tiele, «Beethoven» signifus «farmoj de betoj».<ref name="genealogía">lvbeethoven.com (eld.). «Genealogía de Beethoven». [http://www.lvbeethoven.com/Bio/LvBeethoven-OrigenesBeethoven.html] Konsultita la 18an de marto 2018.</ref> [[Dosiero:Universität Bonn.jpg|eta|maldekstra|La elektoprinca palaco en [[Bonn]], kie la familio Beethoven estis aktiva el la [[1730-aj jaroj]].]] En marto 1733, lia avo elmigris al [[Bonn]], kie li laboris kiel dirigento kaj [[kapelmajstro]] de la [[orkestro]] de la [[Elektoepiskopujo Kolonjo|princelektisto de Kolonjo]]. La 17-an de septembro tiujare, li edziĝis al Maria Josepha Poll, kies atestantoj estis la orgenisto Gilles van den Aeden kaj Johann Riechler. Ili havis tri gefilojn: nome Maria Bernarda Ludovika (baptita la 28an de aŭgusto 1734, mortinta la 17an de oktobro 1735), Marcus Josephus (baptita la 25an de aprilo 1736, mortinta tuj poste en nedeterminita dato) kaj [[Johann van Beethoven|Johann]], de kies nasko aŭ [[bapto]] konserviĝis neniu registro; oni supozas ke li naskiĝis fine de 1739 aŭ komence de 1740. La tria estis la nura kiu survivis la infanaĝon kaj estis la patro de van Beethoven. Johann estis muzikisto kaj [[tenoro]] de la princelektista [[kortego]]. [[Dosiero:Beethoven house of birth Bonn 2008.jpg|eta|150px|La domo de Beethoven, situa en la 515 de Bonngasse, [[Bonn]].]] La 12an de novembro 1767 li edziĝis en la preĝejo de Sankta Remiĝo en Bonn kun Maria Magdalena Keverich (19-a de decembro 1746-17-a de julio 1787), juna vidvino kaj filino de [[kuiristo]] de [[Treviro]]. Pro tio, la geedziĝo de liaj gepatroj estis kontraŭita de lia avo, kiu tiam estis jam prestiĝa kapelmajstro de la kortego kaj konsideris la junulinon de [[socia klaso]] pli malalta al tiu de sia filo, kio ne pravis ĉar en ŝia familio estis ankaŭ [[skabeno]]j kaj eĉ [[senatoro]]j.<ref name="genealogía"/>​ La geedzoj translokiĝis al la domo 515 de Bonngasse kaj post du jaroj, nome en 1769, naskiĝis ilia unua filo, baptita kiel Ludwig Maria van Beethoven. Tamen, apenaŭ ses tagojn post la bapto, la [[bebo]] mortiĝis. La 17a de decembro 1770 estis baptita la dua filo, en la preĝejo de Sankta Remiĝo de Bonn, per la nomo «Ludovicus van Beethoven» (Ludwig van Beethoven) laŭ oni atestas en la bapta atestilo. Lia naskiĝdato, ĝenerale akceptita kiel 16a de decembro 1770, ne havas historian [[dokumento|dokumentaron]] kiu pruvu ĝin. Maria Magdalena havis ankoraŭ aliajn kvin pliajn filojn, el kiuj survivis nur du: Kaspar Anton Karl van Beethoven, baptita la 8an de aprilo 1774, kaj Nikolaus Johann van Beethoven, baptita la 2an de oktobro 1776. La biografiistoj ne interkonsentas pri la precizaj naskiĝdatoj de la filoj de Maria Magdalena Keverich.<ref>«Karl van Beethoven's family tree» [http://www.lvbeethoven.com/Famille/FamilyTreeKarl.html] Konsultita la 19an de marto 2018.</ref> === Unuaj vivojaroj === [[Dosiero:Thirteen-year-old Beethoven.jpg|eta|Portreto de Beethoven kiam li estis ankoraŭ dektrijaraĝa.]] [[Dosiero:Maximilian Franz Austria 1756 1801 portrait.jpg|eta|La [[arkiduko]] [[Maksimiliano Francisko de Aŭstrio]] (1756-1801), [[mecenato]] de Beethoven.]] La patro de Beethoven estis tre impresita pro la fakto ke [[Wolfgang Amadeus Mozart]] jam koncertis sepjaraĝa kaj li deziris ke ankaŭ lia filo faru same. Tiuintence li klopodis fari el Ludwig novan [[mirinfano]]n, kaj ekinstruis al li [[piano]]n, [[orgeno]]n kaj [[klarneto]]n jam fruaĝe.<ref name="biografía">lvbeethoven.com (eld.). «Biografía de Beethoven». [http://www.lvbeethoven.com/Bio/LvBeethoven-Biografia.html] Konsultita la 19an de marto 2018.</ref> Tamen, la muzika studado malhelpis la normalan disvolvigon de la junulo, kiu apenaŭ rilatis kun samaĝuloj. Noktomeze, Ludwig estis eligita el sia lito kaj devigita ludi pianon por la konatuloj de Johann, kiujn li volis impresi; tio okazigis ke la junulo estis laca en la lernejo la venontan matenon. Pro tio estis kutimo ke li forlasis la klasojn kaj restis hejme por praktiki muzikon. La patro estis [[Alkoholismo|alkoholulo]], kio perdigis al li la postenon de [[orkestrestro]] de Bonn — posteno heredita de la avo Ludwig —, kaj la patrino estis ofte malsana. Kvankam la rilato kun la patro Johann estis dista, Ludwig multe amis sian patrinon, kiun li nomigis «plej bonan amikinon».<ref name="biografía"/> La 26-an de marto [[1778]], kiam li estis ankoraŭ sepjaraĝa, Beethoven realigis sian unuan muzikludon por publiko en [[Kolonjo]]. Lia patro asertis ke la aĝo de Ludwig estis ses jaroj, por tiele elstarigi la frulertecon de sia filo; pro tio, ĉiam oni kredis Beethoven pli juna ol li estis reale. Ĉar la muzika kaj pedagogia lerteco de lia patro estis limigita, Ludwig ekricevis instruon de aliaj instruistoj. Li ege avancis ĉefe ĉe la ludado de orgeno kaj ĉe la [[Komponado (muziko)|komponado]], gvidita de lertaj muzikistoj kiel [[Christian Gottlob Neefe]]. Neefe estis grava profesoro tre influa en lia instruado kaj li sciis tuj valorigi la esceptan nivelon de Ludwig. Krom lernigi muzikan sciaron, Neefe diskonigis al Beethoven la verkojn de la plej gravaj pensuloj, kaj antikvaj kaj tiutempaj.<ref name="biografía"/> En 1782, Kiam li estis dekunu, Beethoven publikigis sian unuan komponaĵon, titolita ''Naŭ variaĵoj pri marŝo de Ernst Christoph Dressler'' (WoO&nbsp;63). Post unu jaro, Neefe skribis en la ''Revuo de Muziko'' pri sia lernanto: «Se li tiel pluos, kiel li komencis, li certe iĝos dua Wolfgang Amadeus Mozart».<ref>Buchet, Edmond (1991). Beethoven: Leyenda y realidad. Traduko de Joaquín Esteban Perruca. Rialp. p. 365. ISBN 84-321-2695-0. p. 33. [https://books.google.es/books?id=oe9J7sAMzp8C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180319091801/https://books.google.es/books?id=oe9J7sAMzp8C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|date=2018-03-19}} Konsultita la 19an de marto 2018.</ref> En junio de la venonta jaro, Ludwig estis dungita kiel ludisto por [[vjolo]] en la orkestro de la kortego de la [[Princo-elektisto]] de Kolonjo [[Maksimiliano Francisko de Aŭstrio|Maksimiliano Francisko]], laŭ rekomendo de Neefe. Tiu posteno permesis lin ĉeesti al la muziko de la veteranaj kapelmajstroj, krom faciligi la eniradon en novaj sociaj etosoj, en kiuj jam estis kelkaj kiuj estos liaj amikoj dum lia tuta vivo, kiel la familio Ries, la von Breuning (en kies hejmo li konis la klasikulojn kaj lernis ami [[poezio]]n kaj [[literaturo]]n) aŭ la doktoro [[Franz Gerhard Wegeler]] (kun kiu post jaroj li renkontiĝos en [[Vieno]]).<ref name="biografía"/> === Unua veturo al Vieno === [[Dosiero:Beethoven Riedel 1801.jpg|eta|Portreto de juna Ludwig van Beethoven, realigita de Carl Traugott Riedel.]] Beethoven trovas elirejon el la familia subpremado en 1787 kiam 17-jaraĝa eliras al la aŭstria ĉefurbo apogita de sia [[mecenato]], nome la grafo [[Ferdinand von Waldstein]], kiu pagis la veturajn elspezojn kaj, pli grave, konvinkis lin pri liaj sukcesebloj. Ŝajne dum tiu veturado al [[Vieno]] okazis mallonga renkonto kun [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]. Pri tiu renkonto, ekzistas nur tekstoj de disputenda aŭtenteco. Ĉiel ajn, la legendo diras ke Mozart estus dirinta: «Memorigu lian nomon, tiu junulo paroligos la mondon».<ref name="biografía"/> Tuj poste, lia patrino akre malsaniĝis pro [[tuberkulozo]], kaj lia patro petis lin letere tujan revenon al Bonn. La patrino mortis la 17-an de julio [[1787]]. Post tio, lia patro eniris en [[deprimo]] kaj lia [[alkoholismo]] akriĝis, pro kio li eĉ estis arestita kaj enprizonigita. Post tio, la juna Ludwig devis responsiĝi pri siaj junaj fratoj kaj vidiĝis devigita viteni ilin, ludante [[violono]]n en [[orkestro]] kaj instruante [[piano]]n dum kvin jaroj, dum la patro plue estis en prizono. Lia patro forpasis finfine la 18-an de decembro [[1792]].<ref name="biografía"/> === El lernanto al majstro === [[Dosiero:Wegeler Franz Gerhard.jpg|eta|maldekstra|[[Franz Gerhard Wegeler]] (1765-1848), kuracisto kaj amiko ekde la infanaĝo de Beethoven.]] En [[1792]], la princelektisto de Bonn ree financis al li veturon al [[Vieno]], urbo en kiu li restos por la cetero de sia vivo komponante, en la intenco atingi socian agnoskon por sia persono pere de arto kaj suferante malsanon (malkapablon) partikulare teruran por li: nome [[surdeco]]. Tie, Beethoven ricevis klasojn de muzika komponado el [[Joseph Haydn]], de [[kontrapunkto]] el [[Johann Georg Albrechtsberger]] kaj [[Johann Baptist Schenk]] kaj de liriko el [[Antonio Salieri]].<ref name="biografía"/> Dum tiu periodo li havis kelkajn muzikajn defiojn kun aliaj pianistoj. La unua okazis en 1792 ― ankoraŭ 21-jaraĝa ―, dum vojaĝo kun la orkestro de la kortego, en kiu li ludis kun [[Franz Sterkel]] verkojn de tiu komponisto. En 1800 okazis fama defio en la palaco Lobkowitz, en kiu la pianisto kaj komponisto [[Daniel Steibelt]] defiis lin por kunludadi. Tiam, Beethoven uzis [[partituro]]jn de muzikaĵo lia, sed modifante ilin samtempe al la ludado, tiom sprite ke Steibelt deklaris ke li ne revenos al Vieno dum Beethoven loĝus tie kaj li forlasis la urbon, por translokiĝi en [[Parizo]]n.<ref name="biografía"/> Kiam li estis 24-jaraĝa, Beethoven publikigis sian unuan gravan verkon: tri triopaĵojn por [[piano]], [[violono]] kaj [[violonĉelo]] (Opus 1) kaj la venontan jaron, nome en 1795, li realigis sian unuan koncerton por publiko en Vieno kiel profesia komponisto, en kiu li ludis siajn proprajn verkojn. Samjare li proponis geedzecon al Magdalena Willman sed tiu malakceptis. Poste, li faris turneon tra [[Prago]], [[Dresdeno]], [[Lepsiko]], [[Berlino]] kaj [[Budapeŝto]]. En 1796 li publikigis tri [[sonato]]jn por [[piano]] (Opus 2). La kortego, la [[nobelaro]] kaj la [[katolika eklezio|eklezio]] vienaj akceptis la muzikon de Beethoven kaj iĝis mecenatoj kaj protektantoj de la juna muzikisto. Oftis la disputoj inter tiuj tavoloj kaj la komponisto, pro la tro forta kaj impulsiva karaktero de la muzikisto, sed tiu fakto ankaŭ havigis al li grandan respekton en la urbo. Inter liaj mecenatoj troviĝis gravuloj kiel la princo [[Karl von Lichnowsky]] kaj la barono [[Gottfried van Swieten]].<ref name="biografía"/> Tiam li apartiĝis el Haydn, kun kiu li ne koincidis muzike sed al kiu tamen li dediĉis la tri triopaĵojn. En 1800, Beethoven organizis novan koncerton en Vieno en kiu li prezentis sian ''Simfonion n-ro 1''. Lia muzika aktiveco pliiĝis kaj li instruis pianon inter nobelaj junulinoj, kun kiuj li havis nelongdaŭrajn amaferojn. Venontjare, Beethoven montriĝis priokupita pro sia pliiĝanta surdeco al sia amiko Wegeler. En Heiligenstadt (Vieno), la venontan jaron li skribis la konatan kiel ''Testamento de Heiligenstadt'', en kiu li esprimas malesperon kaj doloron pro maljusto ke muzikisto povas iĝi surda, kion li povis nek imagi nek elteni. Li eĉ pensis pri [[memmortigo]], sed la muziko kaj lia forta konvinko ke li povis fari grandan kontribuon al la ĝenro permesis lian antaŭeniron. En tiu testamento li skribis ke li scias ke estas ankoraŭ multa muziko malkovrota, esplorota kaj precizigota.<ref name="biografía"/> [[Dosiero:Beethoven Hornemann.jpg|eta|Beethoven en [[1803]], pentrita de [[Christian Horneman]].]] Lia dekomenca, freŝa kaj malpeza muziko, ŝanĝis kaj iĝis eposeca kaj turbula, kongrue kun la tempo de revolucio kiu estis en [[Eŭropo]]. Estis jaroj en kiuj la [[Monarkio|monarkiaj]] potencoj de Eŭropo estis aliancitaj por venki sur la [[Franca Revolucio|Revolucia Francio]]. Post impresa kampanjo en la nordo de [[Italio]], en kiu la aŭstria armeo estis venkita, [[Napoleono Bonaparte]] elstariĝis, kaj iĝis idolo inter la sektoroj [[Progresismo|progresistaj]]. De tiu epoko estas la ''Sonato por piano n-ro 8'', alinome ''Pathétique'', kaj la ''Sonato por piano n-ro 14'', alinome ''Mondscheinsonate'' aŭ ''Lunlumo''. Lia ''[[Simfonio n-ro 3 (Beethoven)|Tria simfonio]]'', nomita ''La'' ''Heroa ''(traduko de la itallingva nomo ''Eroica)'', estis verkita dekomence por «memoro de granda homo», Napoleono, kiu estis rigardita tiam kiel liberigisto de lia popolo. Kiam li deklaris sin [[Unua Franca Imperio|Imperiestro]], Beethoven koleriĝis kaj violente forviŝis la nomon de Napoleono de la unua paĝo de la partituro. ''La Heroa'' premieris finfine en la [[7-a de aprilo]] [[1805]].<ref name="biografía"/> === Sukceso kaj sufero === [[Dosiero:Beethoven18045JosephMähler.jpg|eta|''Portreto de Beethoven'' ([[Joseph Mähler]], ĉirkaŭ [[1804]]), en la epoko de la ''[[Sonato por piano n-ro 23 (Beethoven)|Sonata Appassionata]]'' kaj de ''[[Fidelio]]''. Kuraĝiĝinta, li komponis en la periodo de [[1802]] al [[1812]] serion de brilajn kaj energiajn verkojn karakterajn de sia «heroeca stilo».]] Tuj, Beethoven ĉesis bezoni koncertojn kaj ludaĵojn en la salonoj de la kortego por vivteni sin. La eldonistoj petegis liajn verkojn; krome, la aŭstria aristokrataro, eble honta pro la morto de [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en la [[malriĉo]], atribuis al li [[pensio]]n ĉiujaran. Pro la perdo de siaj aŭdkapabloj, li mergiĝis en freneza kreiva aktiveco, kaj samtempe li suferis personajn malfacilaĵojn okazigitajn de du amaferaj seniluziiĝoj. Li neniam edziĝis, sed oni atribuis al li kelkajn amaferojn, ĉefe inter nobelaj sinjorinoj. [[Antonie von Birkenstock]] aŭ [[Antonie Brentano]], edzino de la germana bankisto Franz Brentano, estis unu el la grandaj amoj de lia vivo.<ref>Laŭ aserto de la libro Solomon, Maynard (1972). New Light on Beethoven's Letter to an Unknown Woman. Vol. 58, n.º 4 (Oct.). The Musical Quarterly. pp. 572-587, [[Antonie von Birkenstock]] estis la ricevanto de la letero al la ''senmorta amatino''. Tiu teorio estis poste malakceptita de kelkaj fakuloj, inter kiuj Goldschmidt, Tellenbach, Beahrs, Steblin, Altman kaj Walden.</ref> Inter 1804 kaj 1807, li estis enamiĝinta al juna kaj bela grafino Josephine Brunswick, vidvino de Joseph Graf Deym. Tiu amo estis korespondita fare de la grafino sed ĝi ne povis realiĝi pro la rigidaj sociaj limigoj de la epoko kaj la strikta separo inter la nobelaro kaj la nenobeloj, pro kio tiu rilato haltis. Dum tiu periodo, Beethoven estis fininta ''Leonore'', nome lia nura opero. Li komponis ĝis kvar malsimilajn [[uverturo]]jn kaj finfine li ŝanĝis la nomon de tiu opero al ''Fidelio'', kontraŭ siaj propraj deziroj. Li premieris ĝin la 20-an de novembro [[1805]], kun malmulta alveno de publiko, ĉar samsemajne la trupoj de Napoleono estis enirintaj por la unua fojo en Vienon. En la venontaj jaroj, Beethoven pliigis sian kreivemon kaj komponis multajn verkojn, inter kiuj la ''[[Simfonio n-ro 5 (Beethoven)|Kvina Simfonio]]'', la Sesa Simfonio aŭ ''[[Simfonio n-ro 6 (Beethoven)|Pastorale]]'', la ''[[Uverturo Koriolano]]'' kaj la [[bagatelo]] por piano ''[[Por Elise]]''.<ref name="biografía"/> [[Dosiero:Rudolf-habsburg-olmuetz.jpg|eta|maldekstra|La arkiduko [[Johann Joseph Rainer Rudolph]], bonfaranto de Beethoven.]] Liaj publikaj aperoj iĝis pli kaj pli maloftaj. La 22an de decembro [[1808]] Beethoven faris unu el siaj lastaj rektaj koncertoj, en longa sesio kiu inkludis la premieron de la ''Fantazio por piano, orkestro kaj ĥoro'' Op.&nbsp;80, la [[simfonio]]jn ''Kvinan'' kaj ''Sesan'', la ''[[Konĉerto por piano n-ro 4 (Beethoven)|Konĉerton por piano n-ro 4]]'' Op.&nbsp;58, la [[ario]]n ''Ah perfido!'' kaj tri movimentojn de la ''Meso en C-maĵoro'' Op.&nbsp;86. Li havis kiel lernanto la arkidukon [[Johann Joseph Rainer Rudolph]], frato de la imperiestro, kiu eventuale iĝis ankaŭ lia plej granda bonfaranto. En 1809, Beethoven ne estis kontenta kun sia situacio en Vieno, ĉefe en la ekonomia aspekto. Tiam li konsideris la inviton de [[Jérôme Bonaparte]], por forlasi Vienon kaj translokiĝi al [[Nederlando]]. Lia iama amikino la grafino Anna Marie Erdödy, sukcesis konvinki Beethoven por ke li restu en Vieno kun la helpo de siaj plej riĉaj admirantoj, inter kiuj troviĝis la arkiduko Rudolf, la [[Joseph Franz von Lobkowitz|princo Lobkowitz]] kaj la princo Kinsky, kiu proponis al Beethoven ĉiujaran pension de 4000 [[Itala florino|florinoj]], kio permesis lin vivi sen ekonomiaj priokupoj. La nura kondiĉo estis ne abandoni la urbon Vieno, kondiĉon kiun akceptis la komponisto. Tiu pensio igis lin la unua artisto kaj komponisto sendependa de la historio, ĉar antaŭe la muzikistoj kaj komponistoj (inklude Bach, Haydn kaj Mozart) estis servistoj en la domoj de la nobeloj, formante parton de ties hejma personaro kaj komponante kaj interpretante laŭ peto de la senjoroj. Male, la kondiĉoj de la aranĝo al kiu alvenis Beethoven kun siaj bonfarantoj havigis liberon al la komponisto komponi tion kion li deziris, ĉu laŭ peto ĉu ne, kaj kiam li deziris.<ref name="biografía"/> === La afero de Teplice === [[Dosiero:Incident Teplitz 1812.png|eta|maldekstra|La renkonto en [[Teplice]]. Ŝajne, kiam Beethoven kaj [[Goethe]] promenis tra la arbaro de tiu banloko, ili trafis la imperiestron kaj ties familion. La komponisto plupromenis sen halti saluti. Tiu bildo estas posta kreaĵo fare de Carl Rohling.]] En 1812, Beethoven translokiĝis al [[Teplice|banloko de Teplice]] kaj fakte dum ties estado li skribis la faman leteron al sia «senmorta amatino», kiu okazigis multajn supozojn pri ties ricevontino kvankam neniam oni povis certigi precize pri kiu temis. En 1977, la usona muzikfakulo Maynard Solomon asertis ke la letero estis direktita al [[Antonie Brentano]], nome la edzino de komercisto de [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj patrino de kvar filoj. Pro etiko kaj timo al [[geedzeco]], Beethoven forlasis tiun rilaton, spite la emociajn konfliktojn.<ref name="epdlp">«Ludwig van Beethoven». epdlp.com. [http://www.epdlp.com/compclasico.php?id=954] Konsultita la 25an de marto 2009.</ref> En julio samjare, [[Bettina von Arnim]] organizis renkonton inter la komponisto kaj [[Johann Wolfgang von Goethe]]. Poste la grafino publikigis sian korespondadon kun Goethe kaj en unu de ŝiaj leteroj al la grafo [[Hermann von Pückler-Muskau]] ŝi rakontis iun okazintaĵon kiu ŝajne okazis en tiu banloko tiun saman someron, kiam Beethoven kaj Goethe renkontiĝis por la unua fojo. Ambaŭ estis promenantaj tra la arbaro de tiu banloko, ili trafis subite la imperiestron Maria Ludovika Beatrix von Österreich-Este kaj ties familion kaj kortegan akompanantaron. Goethe, vidinte ilin, deflankiĝis kaj senĉapeliĝis. Male, la komponisto pluĉapeliĝis kaj plusekvis sian vojon sen malrapidiĝi, devigante la nobelojn deflankiĝi por saluti. Kiam ili iom apartiĝis, Beethoven atendis Goethe por diri al tiu sian opinion pri lia konduto «de lakeo». [[Dosiero:Beethoven monument bonn muensterplatz 2008.jpg|eta|maldekstra|La monumento al Beethoven en [[Bonn]], Münsterplatz.]] Laŭ Elisabeth von Arnim, Beethoven mem estus rakontinta tion al ŝi. Tamen, ties vero estas tre disputita kaj nun estas ia interkonsento por konsideri ĝin, se ne komplete almenaŭ grandparte, inventaĵo de Elisabeth. En sia letero al von Pückler-Muskau, ŝi demandis al li ĉu la historio plaĉis al li, ''Kannst du sie brauchen?'' («Ĉu vi povas uzi ĝin?»). Von Arnim, tamen, decidis uzi ĝin ŝi mem kaj en 1839 ŝi publikigis en la revuo ''Athenäum'' leteron, supozeble de Beethoven, en kiu tiu rakontis la anekdoton. La originalo de tiu letero neniam aperis, nur la kopio; kaj kelkaj detaloj (kiel la dato) sugestas ke Beethoven neniam skribis ĝin, aŭ almenaŭ ne tiel kiel ĝi estis transskribita. Sendepende de ties aŭtento, la okazintaĵo ĉarmis la vienan socion, kiu kredis ĝin vera dum multa tempo.<ref>Beethoven, Ludwig van; Kalischer, Alfred Christlieb (1926). Arthur Eaglefield Hull, ed. Beethoven's letters. Courier Dover Publications. p. 136. ISBN 978-0-486-22769-6. [https://books.google.es/books?id=rzMB4_qEgeYC] Alirita la 20an de Marto 2018.</ref> === Ekonomiaj problemoj === [[Dosiero:Francisco Goya - Portrait of the Duke of Wellington.jpg|eta|La pororkestra verko ''La venko de Wellington'' estis komponita kiel omaĝo al la venko sur la napoleonaj armeoj en la [[batalo de Vitorio]] fare de la [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington|duko de Wellington]] kaj ĝi atingis grandan popularecon.]] Beethoven estis kontaktinta kun la inventisto [[Johann Mäzel]], kiu konstruis al li kelkajn instrumentojn por helpi lin pro siaj aŭdaj malkapabloj, kiel akustikaj kornoj aŭ sistemo por aŭskulti la pianon. Lia pororkestra verko ''La venko de Wellington'' estis komponita en [[1813]] por esti ludata per [[panharmonikon]], alia de la inventaĵoj de Mäzel. Tiu verko estis omaĝo al la venko sur la napoleonaj armeoj en la [[batalo de Vitorio]] fare de la [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington|duko de Wellington]] kaj ĝi atingis grandan popularecon. Krome ĝi vere famigis la komponiston, kio havigis al li grandajn enspezojn. Tamen, li mem nomigis ĝin «rubaĵo» (kion li ne diris pri neniu alia verko sia) kaj aktuale ĝi estas tute forgesita. La inventaĵo de Mäzel kiu plej impresis la komponiston estis la [[metronomo]], kaj li verkis rekomendajn leterojn al eldonistoj kaj ekfaris notojn en la [[partituro]]j kun la tempoj de la metronomo por ke liaj verkoj estu ludataj laŭ la ''tempo'' kiun li estis planinta. En tiu epoko ekis la ekonomiaj problemoj de la komponisto, ĉar unu de liaj mecenatoj, nome la princo Lobkowitz, suferis [[bankroto]]n kaj la princo Kinsky mortis pro falo el ĉevalo, post kio liaj heredantoj decidis ne plu pagi la financajn memdevigojn kiujn la princo estis promesinta al la muzikisto.<ref name="biografía"/> [[Dosiero:Beethoven Letronne.jpg|eta|maldekstra|Beethoven en 1814. Portreto de Louis-René L'étronne.]] [[Dosiero:Masque de Beethoven.jpg|eta|Reprodukto el gipso de masko de Ludwig van Beethoven viva en 1812 (male al etenda kredo, tio ne estas [[mortomasko]]).]] En [[1814]], li finigis la ''[[Simfonio n-ro 7 (Beethoven)|Sepan]]'' kaj ''[[Simfonio n-ro 8 (Beethoven)|Okan simfoniojn]]'' kaj reformis la operon ''Fidelio'', kiu iĝis granda sukceso, kaj de alfluo de publiko kaj ekonomia, same kiel la cetero de koncertoj kiujn li faris en tiu epoko. Samjare okazis la [[Kongreso de Vieno]], kiu kunigis en la urbo nombrajn delegitojn kaj regantojn kiuj decidis la estontecon de [[Eŭropo]] post la venko super Napoleono. Tiu estis unu de la gloraj momentoj de Beethoven, ĉar li estis invitita ofte partopreni en la multaj koncertoj kiuj estis organizitaj en la celebroj kaj estis ricevita admire kaj agnoske.<ref name="biografía"/> Kelkaj fontoj asertas ke la lasta publika koncerto de Beethoven okazis la 11-an de aprilo samjare (1814)<ref name="Rattalino">Rattalino, Piero (1997). Historia del Piano. Cooper City (Florida): SpanPress Universitaria. ISBN 1-58045-903-X.</ref> kaj konsistis en la premiero de la ''Trio op. 97'', kun la [[violonisto]] Ignaz Schuppanzigh kaj la [[Violonĉelo|violonĉelisto]] Joseph Lincke.<ref>mundoclasico.com (ed.). «Un par de tríos». [https://www.mundoclasico.com/articulo/0008469?tipo=D&id=0008469] Konsultita la 20an de marto 2009.</ref> Post la morto de sia frato Kaspar Karl la 15an de novembro [[1815]], li decidis akcepti sian nevon Karl, naŭjaraĝa, kontraŭ la volo de sia bofratino. En la jaroj inter 1815 kaj [[1820]], dediĉis grandan parton de siaj energioj kaj de sia tempo al la jura batalo por ekhavi la zorgadon de sia nevo Karl. Tiu klopodo faris ke li praktike ĉesis komponadi (sed li verkis ses ciklojn de ''[[lieder]]'' kaj la [[Sonato por piano n-ro 29 (Beethoven)|sonaton ''Hammerklavier'']]). En la testamento de la frato li establis la komponiston kiel tutoro de Karl, sed mortonta pro peto de la bofratino, oni establis kunzorgadon. Ludwig, kiu malamis sian bofratinon, plendis antaŭ la justico. Finfine li venkis, kaj ekde tiam li dediĉis sin al la muzika edukado de Karl kun malpravaj esperoj, ĉar la junulo ne havis muzikajn kapablojn. Unu el la instruistoj estis [[Carl Czerny]], kiu poste estis profesoro de [[Franz Liszt]] kaj antaŭ estis lernanto de la propra Beethoven. Krome, la rilato kun la adoptita filo ne estis bona; konstante li devis serĉi por li novajn tutorojn, ĉar li havis konfliktojn kun ili, kaj tiu fuĝis al la patrino kaj konstante kverelis kun la onklo. La priokupo por la mono, kiu akompanis Beethoven el la infanaĝo kiam li devis vivteni sian familion, iĝis tro forta en tiu periodo. La eldonistoj ne fidis lin, ĉar li ne plenumis siajn promesojn de ekskluziveco kaj petis konstante pli da mono pro siaj verkoj. Laŭ lia biografiisto, [[Emil Ludwig]], de tiu periodo ne estas eĉ unu letero en kiu oni ne pritraktas, almenaŭ supraĵe, monajn problemojn.<ref name="Ludwig">Ludwig kaj Ayala, 1994</ref> Post 1815, Napoleono estis definitive venkita kaj la aŭstria [[kanceliero]] [[Klemens von Metternich]] trudis policecan reĝimon por malhelpi revoluciajn reeksplodojn. Beethoven estis kritikanto de tiu reĝimo. En tiu epoko, lia nomo estis tre respektita en la tuta [[Aŭstria Imperio]] kaj en tuta [[Okcidenta Eŭropo]], ĉefe en [[Anglio]], grandparte pro la sukceso de ''La venko de Wellington''. Sed la sukceso de [[Gioachino Rossini]] kaj de la itala [[opero]], kiun Beethoven konsideris malserioza, metis lin duarange. [[Dosiero:Beethoven 7.jpg|eta|Portreto de Beethoven en [[1818]] fare de August Klöber.]] En 1816, li realigis la unuan skizon de la ''[[Simfonio n-ro 9 (Beethoven)|Naŭa Simfonio]]'' kaj post du jaroj lia iama lernanto kaj bonfaranto, la arkiduko Rudolf, estis nomumita [[kardinalo]], pro kio Beethoven ekkomponis la ''Misa en D'', kvankam ĝi ne estis finkompletigita antaŭ la ceremonio de surtronigo. En [[1822]], Beethoven renkontiĝis kun Rossini en Vieno, urbo en kiu li estis ricevinta grandajn sukcesojn. Pro la malfacilaĵoj pro malsimilaj lingvoj kaj la surdeco de Beethoven, la renkonto estis mallonga.<ref name="biografía"/> === Lastaj jaroj en Vieno === [[Dosiero:Beethoven Waldmuller 1823.jpg|eta|maldekstra|Beethoven en [[1823]], jaro en kiu li finigis sian ''Naŭan simfonion''. Portreto de [[Ferdinand Georg Waldmüller]].]] Beethoven pasigis la lastajn jarojn de sia vivo preskaŭ totale izolita de la [[surdeco]], rilatante nur kun kelkaj amikoj pere de la «kajeroj konversaciaj», kiuj utilis al li kiel komunikilo. Lia lasta granda sukceso estis la ''[[Simfonio n-ro 9 (Beethoven)|Naŭa Simfonio]]'', finigita en [[1823]]. En la tri lastaj jaroj, li dediĉis sin al komponado de arĉ-kvartetoj kaj de la ''Missa Solemnis''. La 13-an de aprilo samjare li ekkonis [[Franz Liszt]], kiu tiam estis nur dekunujaraĝa, dum koncerto de la hungara komponisto kaj li gratulis lin pro lia ludado. Post jaroj, Liszt transskribos ĉiujn la simfoniojn de Beethoven por [[piano]] kaj estis elstara prezentisto de lia verkaro. La premiero de la ''Naŭa Simfonio'' okazis la 7-an de majo [[1824]] kaj estis granda sukceso spite la teknikajn malfacilaĵojn kiujn postulis la verko. Tiu sukceso ne iĝis financa enspezo kaj la ekonomiaj problemoj plue suferigis la komponiston, kiu kvankam havis ŝparitan monon, ne povis uzi ĝin ĉar li konservis tion kiel [[heredo]] por sia nevo.<ref name="biografía"/> La sano de la majstro akre malboniĝis dum sia estado ĉe sia frato en Gneixendorf, spite la zorgojn de lia familio. Lia frato Nikolaus Johann poste memoros: «Li tagmanĝis nur boligitajn ovojn, sed poste li trinkis pli da [[vino]], kaj tiele li suferis [[diareo]]n, tiele ke pligrandiĝis lia [[ventro]], kaj dum multa tempo li havis ĝin bendita». Li havis [[edemo]]jn ĉe la piedoj kaj li konstante suferis soifon, [[ventrodoloro]]jn kaj malmanĝemon.<ref>Thayer et al., 1991, p. 1013.</ref> En tiu epoko, li komencis la komponadon de la ''[[Simfonio n-ro 10 (Beethoven)|Deka Simfonio]]''. La 1-an de decembro [[1826]], Beethoven kaj Karl revenis al Vieno. La urĝa decido okazigis ke mankis al ili taŭgan transporton kaj ili disponis nur de malnova sentegmenta [[ĉaro]]. La veturo rezultis katastrofa por persono en la stato en kiu troviĝis Beethoven, kiu vestis somerajn vestaĵojn kaj vidiĝis devigita tranokti en domara trinkejo, kie la ĉambro havis nek hejtilon nek kurtenojn kiuj protektu lin el la malvarmo. Ĉirkaŭ noktomezo li suferis [[Febro|febran]] frido-tremon kaj sekan [[tuso]]n akompanatan de intensa soifo kaj fortaj flankodoloroj. Estante tiel, la majstro trinkis grandajn kvantojn de malvarmega akvo kio malbonigis lian kondiĉon. Tamen, li sukcesis rekuperiĝi el tiu krizo danke al la zorgoj de la doktoro Wawruch kaj li sukcesis alveni al la ĉefurbo. En la 20-a de decembro, oni elprenis al li ventrajn fluaĵojn. Karl restis dum la tuta monato liaflanke ĝis lia reeniro, januare, al sia regimento. La junulo tute reamikiĝis kun sia onklo post la bedaŭrinda epizodo de sia klopodo por [[memmortigo]]:<ref>La nevo de Beethoven, Karl, intencis memmortigi sin en la somero de 1826, laŭ siaj propraj vortoj, «Ĉar mia onklo ne permesis al mi vivi». Vidu Buchet, 1991, pp. 319 kaj venontaj.</ref> «Mia kara patro: mi vivas enorde kaj suferas nur la separon el vi». [[Dosiero:Teltscher-beethoven.jpg|eta|Beethoven sur sia mortolito, de Josef Eduard Teltscher.]] Preskaŭ malriĉa, spite havi grandan riĉon en [[akcio]]j, li sendis leterojn al siaj amikoj en [[Londono]] por peti ian monon. La respondo alvenis tuj, kun cent [[Brita pundo|pundoj]] pruntitaj senkondiĉe. Kiam oni diskonigis en Vieno la finontan staton de Beethoven, ĉiuj liaj antikvaj amikoj kiuj ankoraŭ vivis venis al lia hejmo de la ''Schwarzspanierhaus'' por esprimi dezirojn de tuja rekupero, kvankam la reala celo estis adiaŭi la maljuniĝintan komponiston.<ref>Thayer et al., 1991, pp. 1035-1050.</ref> Spite la zorgojn de lia kuracisto kaj la amo de liaj amikoj, la malbona sano de la muzikisto, kiu estis suferinta problemojn [[hepato|hepatajn]] dum sia tuta vivo, eĉ malboniĝis. Tiujn lastajn tagojn li estis akompanata de [[Franz Schubert]], kiu reale ne kuraĝis viziti la majstron, sed amiko de ambaŭ montris al la mortonto la partiturojn de liaj ''[[lied]]er'', kiujn Beethoven povis admiri kaj oni atribuis al li la frazon: «vere en tiu Schubert troviĝas dia spritero», kiu memorigas pri la komento kiun pri li faris Mozart farante [[komplimento]]n kiun li faris pri neniu alia muzikisto.<ref>Elisa Rapado. «Schubert y Beethoven». filomusica.com. [http://www.filomusica.com/filo37/schubeetho.html] Konsultita la 21an de marto 2018.</ref> En la [[20-a de marto]] li skribis: «mi certas ke mi tuj foriros». Kaj en la [[23-a de marto|23-a]], inter mortostertoroj, kelkaj fontoj indikas ke li diris: «Plaŭdu, amikoj, ''comedia finita est''» («La komedio finiĝis»), tipa finaĵo de la ''[[artkomedio]]'', kvankam en [[1860]] [[Anselm Hüttenbrenner]] neis ke Beethoven iam diris tion.<ref name="Thayer">Thayer et al., 1991, p. 306</ref> Tiuvespere, Beethoven verkis por nomumi sian nevon Karl heredonto de ĉiuj siaj havaĵoj. === Morto === [[Dosiero:Beethoven Funerals (without frame).jpg|eta|350px|maldekstra|En la [[29-a de marto]] [[1827]] oni faris la funebron de Beethoven, al kiu alvenis pli ol 20 000 personoj.]] [[Dosiero:Zentralfriedhof Vienna - Beethoven.JPG|eta|Tombo de Beethoven en la [[Centra Tombejo de Vieno|Centra Tombejo]] de [[Vieno]].]] Venonttage, 24-an de marto [[1827]], Beethoven ricevis la [[unkto]]n kaj la [[komunio]]n laŭ la [[Roma rito|katolika ritaro]]. Menciindas ke tamen la persona kredaro de Beethoven estis iom heterodoksaj. Samtage li eniris en [[komato]] kaj vekiĝis nur post du tagoj. Lia frato Nikolaus Johann, lia bofratino kaj senkondiĉa admiranto [[Anselm Hüttenbrenner]] akompanis lin ĝis la fino, ĉar liaj malmultaj amikoj estis serĉante tombon. Liaj lastaj vortoj estis direktitaj al la vino de la rivervalo [[Rejno]] kiu venis post longa atendado post la mendo, kiu espereble bone efiku sur la sano de la muzikisto: «Tro malfrue, tro malfrue...».<ref>Thayer et al., 1991, pp. 1049-1050.</ref> [[Dosiero:Beethoven bust statue by Hagen.jpg|eta|maldekstra|Statueto bazita sur la vivomasko de Beethoven.]] [[Dosiero:Beethoven Mähler 1815.jpg|eta|maldekstra|Ludwig van Beethoven en 1815. La antaŭan jaron li estis finkompletiginta la ''Sepan'' kaj ''Okan'' simfoniojn kaj reforminta la operon ''Fidelio''.]] [[Dosiero:Beethovendeathmask.jpg|eta|Mortomasko de Beethoven, fare de Josef Danhauser.]] Tri tagojn post lia morto, nome la [[29-a de marto]], okazis la funebro. Ĝi okazis en la preĝejo de la Sankta Triunuo, dista nur paron da domblokoj de la hejmo de Beethoven, kaj en ĝi oni ludis la ''[[Rekviemo (Mozart)|Rekviemon en d-minoro]]'' de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. Alvenis pli ol 20 000 personoj, inter kiuj troviĝis Schubert, granda admiranto lia. La aktoro Heinrich Anschütz legis la funebran preĝon, kiu estis verkita de la poeto [[Franz Grillparzer]], ĉe la pordoj de la tombejo Währing, nune Schubert Parko.<ref name="biografía"/> En lia laborejo, oni trovis la ''Testamenton de Heiligenstadt'', verkita en [[1802]], kie li klarigas al siaj fratoj la tialon de sia profunda amareco. Oni trovis ankaŭ la menciitan amleteron al lia «senmorta amatino», kiun li nomumis «mia anĝelo, mia ĉio, mia mio mem».<ref name="biografía"/> == Muzika stilo kaj novigaĵoj == [[Dosiero:Beethoven Klaviersonate Nr 30.jpg|eta|240px|Hammerklavier.]] Van Beethoven estas rigardata kiel transira aganto inter la [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika]] kaj [[Romantikisma muziko|romantika]] epokoj de eŭropa muzika historio. Rilate al muzika formo, li konstruis sur la principoj de [[sonata formo]] kaj [[Motivo (muziko)|motiva disvolvado]], kiujn li heredis de [[Haydn]] kaj [[Mozart]], sed multe ilin etendis, verkante pli longajn kaj ambiciajn movimentojn. La verkado de la meza periodo de Van Beethoven estas honorata pro sia ofte heroeca esprimomaniero, kaj la verkoj de lia malfrua periodo pro sia intelekta profundeco. == Personaj kredoj kaj ties muzika influo == Van Beethoven tre ŝatis la idealojn de la [[klerismo]] kaj de la kreskanta [[romantikismo]] en Eŭropo. Li unue dediĉis sian trian simfonion, la [[Simfonio n-ro 3 (Beethoven)|Eroica]] (itale: "heroa"), al [[Napoleono la 1-a|Napoleono]], kredante ke la generalo daŭrigos la [[Demokratio|demokratiajn]] kaj [[Respubliko|respublikajn]] idealojn de la [[Franca Revolucio]], sed en [[1804]] elstrekis la dediĉon post la evidentiĝo de la [[Imperiismo|imperiismaj]] ambicioj de Napoleono, ĝin anstataŭigante per "al la memoro de granda homo". La kvara movimento de lia Naŭa simfonio prezentas ellaboritan ĥoran enmuzikigon de la [[Friedrich Schiller|ŝillera]] odo [[Odo al Ĝojo|An die Freude]] ("Al la ĝojo"), optimisma himno, kiu batalas por la [[gefrateco]] de homaro. Pri la religiaj kredoj de Van Beethoven kaj ilia influo al lia verkado ekzistas diversaj opinioj. <!-- Por diskuto, vidu [[Religiaj kredoj de Beethoven]]. --> == Van Beethoven kiel fikcia rolo == [[Dosiero:Beethoven Heiligenstaedter Testament.jpg|eta|maldekstra|[[Faksimilo]] de la ''Testamento de Heiligenstadt''.]] La troigita grandeco de la personeco de Van Beethoven instigis multajn aŭtorojn kaj filmistojn enmeti lin en verkojn de fikciigita biografio. La bildo de la aŭtoro kun enorma nekombita hararego estas konata tutmonde kaj iĝis temo de multaj desegnoj, statuetoj, parodioj, artaĵoj ktp. Kurioze en la populara figuro de la komponisto ludas gravan rolon lia surdeco, kiu estus nur relative ero de lia persono. En ŝercaj grafikaj anekdotoj aperas ofte lia figuro akompanata de tiu de [[Napoleono Bonaparte]] (nome du tre rilatitaj figuroj de la historio de Eŭropo en la komenco de la 19a jarcento) kiel ŝatata [[rolulo]] de frenezuloj en [[frenezulejo]]j kiuj ĉu hazarde aŭ ne estas altiritaj de tiuj du rilatitaj figuroj de granduloj. == Van Beethoven, ĉu romantikisto? == Daŭras la disputo ĉu Beethoven estis romantikisma komponisto. Ĉar kaj la signifo de la vorto "romantikisto" kaj la difino de la periodo "romantikismo" varias laŭ fako, la demando, ĉu Beethoven apartenas al tiu movado aŭ periodo, devas esti rigardata en kunteksto. Se oni konsideras la [[Romantikismo|romantikisman movadon]] kiel estetikan epokon en la literaturo kaj ĝenerale en la artoj, Beethoven sidas sendube en la unua duono, kune kun literaturaj romantikistoj kiel la germanaj poetoj [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] kaj [[Friedrich Schiller|Schiller]] (el kies tekstoj kaj li kaj la multe pli evidente romantika [[Franz Schubert]] ĉerpis por kantoj), kaj la angla poeto [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]]. Ankaŭ samtempuloj (ekz. [[Louis Spohr|Spohr]] kaj [[E. T. A. Hoffmann]]) nomis lin romantikisto. Li estas ofte rigardata kiel la komponisto de la unua kantociklo, kaj estis influita de romantikaj popolidiomoj, ekz. en sia uzo de la verkaro de [[Robert Burns]]. Li enmuzikigis dekojn da tiaj melodioj kaj poemoj (kaj aranĝis popolmelodiojn) por voĉo, piano, kaj violono. Pli granda debato pri enordigo de la figuro kaj de la verkoj de Beethoven regas en [[muzikologio]], kie romantikismo datiĝas pli malfrue. Laŭ kelkaj spertuloj Beethoven ne estas romantikisto kaj la kontraŭa aserto nura mito. Aliaj vidas lin kiel transiran figuron aŭ kiel rektan antaŭiranton de romantikismo; laŭ aliaj li estas pratipa, aŭ eĉ [[arketipo|arketipa]], romantikisma komponisto, kiun merite ĉirkaŭas [[mito]] de heroa genio kaj individueco. La fakularo jam kelkajn fojojn relokis la markilon de romantikismo, kaj tio restas temo de intensa debatado, precipe ĉar Beethoven estas rigardata kiel sema figuro. Kiu konsideras klerismon kiel la fundamenton de [[modernismo]], nepre Beethoven konsideras kiel klasikiston. Kiu, kontraste al tio, konsideras romantikisman sentemon kiel ŝlosilon por kompreno de la posta estetiko (inkluzive de la nuntempa), estos certa, ke li estis romantikisto. Inter tiuj du ekstremoj estas, kompreneble, nenombreblaj variaĵoj. Ĉe aŭskulto de la muziko de Beethoven, plia scienca analizo estas ebla: estas certe evoluo en stilo de la plej fruaj komponaĵoj de Beethoven ĝis liaj pli malfruaj verkoj. Oni povas rigardi la junan Beethoven peni konformiĝi al la estetikaj modeloj de siaj samtempuloj: li volas verki muzikon, kiu estu akceptebla en la siatempa socio. Poste en lia agmaniero estas multe pli da emo rompi tradiciojn, ekz. en la aldono de [[ĥoro]] al simfonio, kvankam la simfonio ĝis tiam estis pure instrumenta ĝenro. Tio signifas, ke la demando ne plu estas, ĉu Beethoven estis klasikisto aŭ estis romantikisto, sed: kie estas la pivota momento, kiu turnis Beethoven de precipa klasikismo al precipa romantikismo? Pri tio ĉi denove la plej multaj fakuloj ŝajne samopinias: la prezento de la 5-a kaj 6-a simfonioj en unuopa koncerto en 1808 estas verŝajne kiel eble plej proksima al tiu pivota punkto: en la 5-a simfonio li lasis mallongan batantan [[leit motiv|motivegan]] temon kuri tra ĉiuj movimentoj de la komponaĵo (nepenseblaĵo ĝis tiam). Poste la 6-a estis la unua ekzemplo de simfonio komponita kiel "priskriba muziko" (kio en romantikismo fariĝis la normo), kaj ĝi rompis la tradician aranĝon de simfonio en kvar movimentojn. Post tio Ludwig van Beethoven ankoraŭ verkis sian tre "klasikan" 8-an simfonion, kaj kelkajn nesuspektinde sonantajn ĉambrajn muzikaĵojn por la angla merkato — sed antaŭ la fino de la unua jardeko de la 19-a jarcento Beethoven ''la romantikisto'' jam sendube dominis. Lia (tre malmultekosta) naῠa simfonio fariĝis unu el la plej alte konsiderataj artaĵoj en ĉiuj tempoj. Apud la ŝekspira [[Hamleto]] kaj la [[mikelanĝelo|mikelanĝela]] [[Davido]], ĝi staras kiel monumento de belo, en la okcidenta mondo. Unuafoje oni enkondukis koruson kiel movimenton en simfonion. Vere revolucia paŝo, siatempe. Tiu decido de Betoveno okazis pro tio, ke li fakte studis literaturon, kaj pro tio admiris la humanismajn ideojn de grandaj eῠropaj verkistoj. De Schiller li prenis versojn de la ''Odo al Ĝojo'' por la kvara movimento. Nuntempe, ĝi prave fariĝis la [[himno]] de [[Eŭropa Unio]], post adapto de [[Herbert von Karajan]]<ref>[https://esperantaretradio.blogspot.com/2017/08/kvindek-pundoj-por-simfonio.html Kvindek pundoj por simfonio], Esperanta Retradio, la 23-an de aŭgusto 2017.</ref>. == Verkoj == * [[Konĉerto por piano n-ro 4 (Beethoven)|Konĉerto por piano n-ro 4]] * [[Simfonio n-ro 3 (Beethoven)|Simfonio n-ro 3]] * [[Simfonio n-ro 5 (Beethoven)|Simfonio n-ro 5]] * [[Simfonio n-ro 6 (Beethoven)|Simfonio n-ro 6]] * [[Simfonio n-ro 7 (Beethoven)|Simfonio n-ro 7]] * [[Simfonio n-ro 8 (Beethoven)|Simfonio n-ro 8]] * [[Simfonio n-ro 9 (Beethoven)|Simfonio n-ro 9]] * [[Sonato por piano n-ro 23 (Beethoven)|Sonato por piano n-ro 23]] * [[Sonato por piano n-ro 29 (Beethoven)|Sonato por piano n-ro 29]] == Sondosieroj == {{Plur-audigu komenco}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven - opus47-1 01.ogg|titolo=Verko 47, movimento 1|priskribo=Violona Sonato N-ro 9 en A maĵora "Kreutzer", 1-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven - opus47-2 02.ogg|titolo=Verko 47, movimento 2|priskribo=Violona Sonato N-ro 9 en A maĵora "Kreutzer", 2-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven - opus47-3 03.ogg|titolo=Verko 47, movimento 3|priskribo=Violona Sonato N-ro 9 en A maĵora "Kreutzer", 3-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven concerto4 1.ogg|titolo=Concierto 4, movimento 1|priskribo=Piana Konĉerto N-ro 4 en G maĵora, 1-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven concerto4 2.ogg|titolo=Concierto 4, movimento 2|priskribo=Piana Konĉerto N-ro 4 en G maĵora, 2-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven - Sonata opus 111 -1.ogg|titolo=Verko 111, movimento 1|priskribo=Piana Sonato N-ro 32 en C minora, movimento 1|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Beethoven - Sonata opus 111 -2.ogg|titolo=Verko 111, movimento 2|priskribo=Piana Sonato N-ro 32 en C minora, 2-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Ludwig van Beethoven - Overtüre c-moll, op. 62.ogg|titolo=Verko 62|priskribo=Uverturo - Coriolan|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|titolo=Symphonie 5, movimento 1|priskribo=5-a Simfonio, 1-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 2. Andante con moto.ogg|titolo=Symphonie 5, movimento 2|priskribo=5-a Simfonio, 2-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 3. Allegro.ogg|titolo=Symphonie 5, movimento 3|priskribo=5-a Simfonio, 3-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu ero|dosiernomo=Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 4. Allegro.ogg|titolo=Symphonie 5, movimento 4|priskribo=5-a Simfonio, 4-a movimento|formato=[[Ogg]]}} {{Plur-audigu fino}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Buchet, Edmond (1991). ''Beethoven: Leyenda y realidad.'' Traduko de Joaquín Esteban Perruca. Rialp. p.&nbsp;365. ISBN 84-321-2695-0. * Clive, Peter (2001). ''Beethoven and His World: A Biographical Dictionary.'' Novjorko: ''[[Oxford University Press]]''. ISBN 0-19-816672-9. * Grove, George (1983). ''Beethoven y sus nueve sinfonías. Altalena Editores S.A.'' ISBN 978-84-7475-147-5. * Kinsky, Georg; Halm, Hans (1955). ''Das Werk Beethovens. Thematisch-Bibliographisches Verzeichnis seiner sämtlichen vollendeten Kompositionen.'' Munkeno kaj Duisburg: ''Henle''. * Landon, H. C. Robbins; Göllerich; August (1970). ''Beethoven: a documentary study. Macmillan.'' * Ludwig, Emil; Ayala, Francisco (1994). Beethoven. Anaya & Mario Muchnik. ISBN 978-84-7979-151-3. * Rolland, Romain (1961). ''Vie de Beethoven.'' Rauter. ISBN 978-84-7251-044-9. * ''Enciclopedia Salvat de los Grandes Compositores'' (1989). Ludwig van Beethoven, volumo 2. ISBN 84-7137-457-9. * Schindler, Anton Felix; MacArdle, Donald W. (1966). ''Beethoven as I knew him. Courier Dover Publications''. p.&nbsp;547. * Solomon, Maynard (2001). Beethoven (dua reviziita eldono). Novjorko: ''[[Schirmer/Mosel|Schirmer]] Books''. ISBN 0-8256-7268-6. * Stanley, Glenn (2000). ''The Cambridge Companion to Beethoven. Cambridge: [[Cambridge University Press]]''. ISBN 0-521-58074-9. * Thayer, Alexander Wheelock; Krehbiel, Henry Edward (traduko al la angla kaj eldono); Deiters, Hermann; Riemann, Hugo (1991). ''The Life of Ludwig Van Beethoven. [[Princeton University Press]].'' ISBN 978-0-691-02717-3. == Vidu ankaŭ == * [[Beethoven-Premio]] * [[Beethoven (filmo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Ludwig van Beethoven}} {{Portalo Muziko}} ;Esperante * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5802/schiller.html "Al la ĝojo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040529182810/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5802/schiller.html |date=2004-05-29 }} Traduko de la finala ĥoro el la simfonio n-ro 9, opus 125 * [https://www.esperanto.be/fel/but/lib/beet.php "Al la ĝojo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306205612/http://www.esperanto.be/fel/but/lib/beet.php |date=2016-03-06 }} Partituro kaj teksto de la finalo de la 9a simfonio. ;Angle {{IMSLP|id=Beethoven, Ludwig van}} * [http://www.theviolinsite.com/violin_music.html Muziknotoj de Beethoven] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051013073506/http://www.theviolinsite.com/violin_music.html |date=2005-10-13 }} — Senkopirajtaj muziknotoj * [http://www.carolinaclassical.com/articles/beethoven.html Ludoviko BETOVENO: Muzika titano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071222060307/http://www.carolinaclassical.com/articles/beethoven.html |date=2007-12-22 }} * [http://wikiquote.org/wiki/Ludwig_van_Beethoven Vikicitaro - citaĵoj de kaj pri Ludoviko BETOVENO] * {{citaĵo el la reto |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/author/75 |lingvo=en |titolo=Books (Verkoj) by Beethoven |verko=[[Projekto Gutenberg]]|alirdato=2022-02-23}} * [http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/beethoven_heiligenstadt.html La ''Heiligenstädter Testament'' de Beethoven] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050826064119/http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/beethoven_heiligenstadt.html |date=2005-08-26 }} * ''[http://klasyka.host.sk/en/kompozytor.php?k=beethoven Ludoviko BETOVENO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040708161015/http://klasyka.host.sk/en/kompozytor.php?k=beethoven |date=2004-07-08 }}'' el [http://klasyka.host.sk/en/ Enciklopedio de komponistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050209102317/http://klasyka.host.sk/en/ |date=2005-02-09 }} * [http://www.pianosociety.com/index.php?id=12 ''Pianosociety.com - Beethoven''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060202005140/http://www.pianosociety.com/index.php?id=12 |date=2006-02-02 }} (Biografieto kaj diversaj senkostaj registraĵoj) * [http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=BeethovenLv&preview=1 Muziknotoj de Beethoven] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051110165628/http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=BeethovenLv&preview=1 |date=2005-11-10 }} el Projekto ''Mutopia'' * [http://www.beethoven-haus-bonn.de Beethoven Haus Bonn], enhavas grandan arkivon de historiaj kaj modernaj dokumentoj rilataj al Beethoven * [http://www.schillerinstitute.org/fid_97-01/002-3bach_beethoven.html Artikolo pri la studado de Bach fare de Beethoven, kiel ĝi rilatas al ties muziko] (kaj al tiu ĉi verko) * [http://www.beethoven.ws Betovena TTT-ejo], prezentas biografion, tempografikaĵon, kaj bildojn de Beethoven. * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Ludwig van Beethoven|revizio=106329077}} {{Havenda artikolo}} {{ADLS|2005|24}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beethoven, Ludwig van}} [[Kategorio:Ludwig van Beethoven| ]] [[Kategorio:Germanaj muzikistoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikepokaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Germanaj romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 26-an de marto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] 2artlibyj78hg16zsrd0mjw4xd2j7a4 0 19681 9475050 9471815 2026-09-14T05:48:30Z Sj1mor 12103 9475050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo|tipo=[[silabaro]]}} [[Dosiero:Hanzi.svg|eta|250ra|<center>Maldekstre kaj nigre, signoj por "ĉina signo" en la [[tradicia ĉina skribo]]; dekstre kaj ruĝe, "ĉina signo" en la [[simpligita ĉina skribo]].]] [[Dosiero:Mi Fu Shu Su Tie.jpg|dekstra|Ekzemplo de [[ĉina kaligrafio]].]] La '''ĉina skribo''', aŭ '''ĉinaj signoj''', estas kaj estis uzataj precipe en la [[ĉina lingvo]], sed ankaŭ en la [[japana lingvo]] kaj la [[korea lingvo]] ([[Sud-Koreio]]). La ĉinaj signoj malaperis el la [[vjetnama lingvo]] (la vjetnama lingvo uzis ĉinajn signojn ĝis la [[20-a jarcento]]) kaj el [[Nord-Koreio]] (kie estas uzata sole [[korea alfabeto]]). == Signoj kaj signifoj == La ĉinaj signoj (汉字/漢字) nomiĝas '''''hànzì''''' en la [[Norma ĉina lingvo|norma ĉina (mandarena, nordĉina)]], '''''hon3 zi6''''' en la [[Kantona lingvo|kantona]], '''''[[kanji]]''''' en la japana, '''''[[hanja]]''''' en la korea, kaj '''''hán tư''''' en la vjetnama. En la ĉina lingvo unu aŭ pluraj signoj (字) konsistigas vortojn (詞), ekzemplo: "hànzi" (漢字) havas du signojn. La japana, la korea kaj la vjetnama lingvoj ne estas parencaj al la ĉina lingvo, kaj ili havas malsimilegan gramatikon. Tiel tiuj lingvoj ŝanĝis la signifon de la ĉinaj signoj. Ankaŭ kelkaj malsamaj (sed similaj) ĉinaj signoj havas la saman signifon. Ekzemplo estas 愛人. 愛人 signifas "edzo/edzino" en la ĉina (''Àirén''), sed ĝi signifas "amato/amatino" en la korea (''Aein''), kaj "adulta amato/amatino" en la japana (''Aijin''). Alia ekzemplo estas 平和. 平和 signifas "paco" en la japana lingvo, sed en la ĉina lingvo oni diras 和平. Ankaŭ ordinaraj signoj estas similaj sed malsamaj en diversaj regionoj. Ekzemplo estas "[[Drako (mitologio)|drako]]": 龙 en Ĉinio, sed 龍 en [[Tajvano]] kaj 竜 en [[Japanio]]. Tradicie, ĉinaj signoj estis skribitaj vertikale, maldekstren komence de la dekstro. Hodiaŭ, oni kutime skribas ilin laŭ okcidenta maniero: horizontale, suben komence de la supro. == Formado de ĉinaj ideogramoj == [[Dosiero:Evo-rì.svg|eta|dekstre|250ra|evoluo de ĉina ideogramo: suno.]] [[Dosiero:Evo-shān.svg|eta|dekstre|250ra|evoluo de ĉina ideogramo: monto.]] [[Dosiero:Evo-elephant.png|eta|dekstre|250ra|evoluo de ĉina ideogramo: elefanto.]] Ĉinaj karaktroj reprezentas vortojn de la lingvo uzante diversajn strategiojn. Kelkaj karaktroj, kiaj kelkaj el la plej ofte uzataj, estis origine [[piktogramo]]j, kiuj priskribis la objektojn aluditajn, aŭ simple [[ideogramo]]j, en kiuj la signifo estis esprimita [[ikono|ikone]]. Kelkaj aliaj vortoj estis esprimitaj per komponitaj ideogramoj, sed la plej ampleksa majoritato estis verkita uzante la [[Rebuso|rebusan principon]], laŭ kiu karaktro por similsona vorto estis ĉu simple prunteprenita aŭ (pli ofte) etendita per malambiguiga semantika markilo por formi son-semantikan komponkaraktron.<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29653-3. pp. 58–61</ref> Tiuj kvin metodoj, kune kun obskura kategorio de "transformitaj similaĵoj", estis la unuan fojon klasitaj kiel la ''liùshū'' (en ĉina 六书 aŭ 六書) ("ses skriboj") fare de la fakulo [[Ŝu Ŝen]] en lia vortaro ''Ŝuoŭen Jiezi'' en la jaro 100.<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29653-3. pp. 67–69</ref> Kvankam tiu analizo estis foje problemiga kaj disputeble malkapablas respeguli la kompletan naturon de la ĉina [[skribsistemo]], ĝi pluiras pro sia longa historio kaj konvinka uzado. === Piktogramoj === * En ĉina 象形字 ''xiànĝíngzì'' [[Piktogramo]]j formas nur malgrandan parton de ĉinaj karaktroj. Karaktroj de tiu klaso derivas el bildoj de objektoj kiujn ili aludas.<ref> Qiu 2000, p. 154; Norman 1988, p. 87. </ref> Laŭ la tempo ili estis normigitaj, simpligitaj, kaj stiligitaj por fari ilin pli facile skribeblaj, kaj ties derivado estas tiele ne ĉiam evidenta. Ekzemploj estas 日 ''rì'' por "suno", 月 ''yuè'' por "luno", 木 ''mù'' por "arbo" aŭ "ligno",<ref>* "日". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1588. * "月". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 2188. * "木". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1231.</ref> kaj 麻 ''má'' por "kanabo". Ne estas preciza nombro por la proporcio de modernaj karaktroj kiuj estas bildecaj nature; tamen, Ŝu Ŝen metis proksimume 4% de ĉinaj karaktroj en tiu kategorio. === Simplaj ideogramoj === * En ĉina 指事字 ''zhǐshìzì'' Nomita ankaŭ ''simplaj indikiloj,'' tiu malgranda kategorio enhavas karaktrojn kiuj estas rektaj [[ikono|ikonecaj]] bildoj. Ekzemploj estas 上 ''shàng'' "supre" kaj 下 ''xià'' "malsupre", origine nur punktoj super kaj sub linio, kio poste evoluis al siaj nuntempaj formoj, kiuj havas malpli potencialo por grafika ambigueco laŭ kunteksto.<ref> Qiu 2000, p. 46. </ref> Pli komplikaj indikiloj inkludas 凸 ('konveksa'), 凹 ('konkava'), kaj 平 ('ebena' kaj 'nivela').<ref> Norman 1988, pp. 87. </ref> === Komponitaj ideogramoj === * En ĉina 会意字 / 會意字 ''huìyìzì,'' la komponitaj ideogramoj estas signoj, kiuj konsistas el du partoj, kiuj kune iel faras la signifon de la tuto. Ekzemple 日 ''rì'' "suno" plus 月 ''yuè'' "luno" faras 明 ''míng'' "brila", "klara". Rimarku, ke inter la prononcoj de la partoj kaj de la tuto tute estas nek similo nek rilato; temas la konstruo nur pri la semantiko. Kvankam la historieco de tiu aparta [[etimologio]] estis pridubita fare de kelkaj ĵusaj fakuloj, ĝi estas definitive kanona legado: por ekzemplo, la ofta komponita vorto 明白 kun la signifo 'kompreno', rande al derivita asocio de 明 kun 'iluminado'. La aldono de la mallongigo de la radikalo de 'herbo' pinte rezultas en la kompona ideografo 萌 ('burĝoni'), alude al la [[Heliotropismo|heliotropisma]] konduto de planta vivo. Aliaj ofte cititaj ekzemploj estas 休 ('ripozo'), komponita de piktogramoj ⼈ 'homo' kaj ⽊ 'arbo', kaj 好 ('bona'), komponita de ⼥ 'virino' kaj ⼦ 'infano'.<ref>* "明". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1599. * "萌". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 3447. * "明白". Concised Mandarin Chinese Dictionary (en ĉina). Taiwan Ministry of Education. 2021. * "好". Hanyu Da Zidian (en ĉina). 1989. p. 1101.</ref> [[Dosiero:Compound Chinese character demonstration with 好.gif|eta|maldekstre|160ra|La komponita karaktro 好 bildigita laŭ siaj komponantaj karaktroj 女 kaj 子 apudigitaj unu kun la alia.]] Nuntempe oni kredas, ke multaj tradiciaj ekzemploj de komponitaj ideogramoj fakte originiĝis kiel son-semantikaj komponaĵoj, malheligitaj pro sinsekvaj ŝanĝoj laŭ formo.{{sfn|Sampson|Chen|2013|p=261}} Peter Boodberg kaj William Boltz iris tiom antaŭen ĝis malakcepto ke ĉiuj komponaj ideogramoj estis kreitaj en antikvaj tempoj, asertante, ke "duarangaj komprenoj" kiuj estas nuntempe perdiĝintaj estas responsaj pri la ŝajna foresto de fonetikaj indikiloj,{{sfn|Boltz|1994|pp=104–110}} sed iliaj argumentoj estis malakceptitaj de aliaj fakuloj.{{sfn|Sampson|Chen|2013|pp=265–268}} Komponitaj ideogramoj estas oftaj en {{transl|ja|''kokuji''}}, karaktroj dekomence stampitaj en Japanio. Ekzemplo de moderna komponita ideogramo uzita en verkita ĉino estas 砼 ('[[betono]]'), kiu kombinas la radikojn de "homo", "laboro", kaj "ŝtono".<ref>[https://homeinmists.ilotus.org/hd/hydzd3.php?st=page_no&kw=2594 Hanyu Da Zidian] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231110131710/https://homeinmists.ilotus.org/hd/hydzd3.php?st=page_no&kw=2594 |date=2023-11-10 }} 1989, =砼 p. 2594.</ref> === Rebusaĵoj === * En ĉina 假借字 ''jiǎjièzì,'' la kategorio de rebusaj skriboj estas esence sama al la koncepto de rebuso, kiel oni tion konas en la aliaj partoj de la mondo: uzi ion devene bildon ne bilde, sed pro la sono de la vorto por tiu afero. Ekzemple 象 ''xiàng'' estas devene bildo de [[elefanto]], kaj plu havas tiun signifon, sed signifas krom tion "aspekto", "aspekti", pro tio, ke la vortoj samsonas en la antikva hana lingvo. Simile 云 ''yún'' devene estas bildo pri [[nubo]], sed oni ekskribis pere vorton por "diri", kaj sekve faris la formon 雲, kun supra elemento signifanta "pluvo", kio estas uzata por vortoj rilataj al [[vetero]] (ekzemple 雹 ''báo'' "[[hajlo]]", 雷 ''léi'' "[[tondro]]", 霧/雾 ''wù'' "[[nebulo]]"). Pro tio, ke la vorto ''yún'' por la senco "diri" estas jam de nemallonga tempo arkaaĵo, oni forigis la distingon inter 云 kaj 雲 en la [[Simpligita ĉina skribo|simpligita skribo]]; en la maloftaj okazoj, en kiuj oni volas diri per ''yún'' "diri", la supozo estas, ke distingo eblos per kunteksto. === Son-semantikaj komponaĵoj === * En ĉina 形声字 / 形聲字 ''xíngshēngzì,'' la son-semantike komponitaj skriboj estas ege la plej granda kategorio, estante pli ol 90% el la signoj en moderna vortotrezoro. Temas pri signoj, kiuj konsistas el unu parto, kiu donas "kategorion" (malprecize) de signifo, kaj unu parto, kiu donas proksimume la sonon. La son-semantike komponitaj skriboj estas ege la plej granda kategorio, estante pli ol 90% de la signoj en moderna vortaro. Ekzemple el 工 ''gōng'' "laboro" oni per aldono de parto signifanta "fadenon", "silkon" faras 紅 ''hóng'' "skarlato", per aldono de parto signifanta "akvon" faras 江 ''jiāng'' "rivero", per aldono de parto signifanta "agi", "frapi" faras 攻 ''gōng'' "ataki", kaj tiel plu. En pluraj okazoj oni aldonas semantikan elementon al ekzistanta signo, kiu konsistas jam el semantika kaj sona elementoj. Ekzemple 湖 ''hú'' "lago" konsistas el maldekstra elemento signifanta "akvon" plus dekstra elemento 胡 ''hú'' "barbaro", sed 胡 ''hú'' mem konsistas el 古 ''gǔ'' "antikva" plus elemento signifanta "karnon". (En tiuj okazoj, oni uzas mallongigitajn formojn de signoj por semantikaj elementoj; la normalaj memstaraj signoj por "akvo" kaj "karno" estas respektive 水 ''shuǐ'' kaj 肉 ''ròu'', sed oni rigardas la tri streketojn maldekstre de 江 ''jiāng'' kaj 湖 ''hú'' kiel mallongigitan formon de 水 ''shuǐ'', kaj simile la dekstran parton de 胡 ''hú'' kiel mallongigitan formon de 肉 ''ròu''; sekve oni trovos ilin en vortaro sub tiuj sekcioj. == Historio == [[Dosiero:Comparative evolution of Cuneiform, Egyptian and Chinese characters.jpg|eta|Kompara evoluo el piktogramoj ĝis abstraktaj formoj en mezopotamiaj signoj, egiptaj hieroglifoj, kaj ĉinaj karaktroj.]] Laŭ Qiu Xigui, la plej larĝa tendenco en la evoluo de la ĉinaj karaktroj laŭlonge de la historio estis simpligo, kaj en grafika ''aspekto'' (字形 zìxíng), nome "eksteraj aspektoj de individuaj grafemoj", kaj en grafika ''formo'' (字体, en tradicia 字體, en pijino zìtǐ), "ĝeneralaj ŝanĝoj en la diferencaj trajtoj de grafika formo kaj de kaligrafia stilo, [...] en plimulto de okazoj reference ĉefe al evidentaj kaj substancaj ŝanĝoj".{{sfn|Qiu|2000|pp=44–45}} === Tradiciaj elpensaĵoj === Kelkaj laboroj de klasika ĉina literaturo indikaj, ke oni uzis noditajn [[ŝnuro]]jn por fari registrojn antaŭ la elpensado de [[skribado]].<ref>Yang Yuxin, 2018, ''Unveiling and Activating the "Uncertain Heritage" of Chinese Knotting'' [https://papers.iafor.org/wp-content/uploads/papers/accs2018/ACCS2018_41803.pdf The Asian Conference on Cultural Studies 2018] paĝo 3</ref><ref>{{Cite web |last=Mair |first=Victor H. |work=Language Log | title= Prehistoric notation systems in Peru, with Chinese parallels | author-link= Victor H. Mair |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=50819 |access-date=2023-07-31}}</ref> Verkoj kiuj referencas tiun praktikon estas la ĉapitron 80 de ''[[Tao Te Ching]]''<ref>{{Cite book |translator-last=Chan |translator-first=Wing-tsit |title=The Way of Lao Tzu (Tao Te Ching) |publisher=The Bobbs-Merrill Company |year=1963 |isbn=0-02-320700-0 |page=238 |language=en}} "Let the people again knot cords and use them (in place of writing)"</ref> kaj la ĉapitro "Xici II" ene de ''[[I Ching|Yijing]]''.<ref name="xici2">{{Cite book |chapter-url=https://ctext.org/book-of-changes/xi-ci-xia/ens |title=The Book of Changes | title-link= I Ching |via= The Chinese Text Project | date= 1899 |translator-last=Legge |translator-first=James | translator-link= James Legge |script-title=zh:易經 |script-chapter=zh:系辞下 |trans-chapter=Xi Ci II |quote=In the highest antiquity, government was carried on successfully by the use of knotted cords (to preserve the memory of things). In subsequent ages the sages substituted for these written characters and bonds. By means of these (the doings of) all the officers could be regulated, and (the affairs of) all the people accurately examined. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924170601/https://ctext.org/book-of-changes/xi-ci-xia/ens |archive-date=24a de Septembro 2020 |url-status=live}}</ref> Laŭ la tradicio, ĉinaj karaktroj estis elpensitaj dum la 3-a jarmilo a.n.e. fare de Canĝjie, nome skribisto de la legenda Flava Imperiestro. Oni diras, ke Canĝjie elpensis simbolojn nomitajn 字 (zì) pro sia frustracio ĉe la limigoj de ŝnurnodado, inspirante sin el sia studo de animaloj, pejzaĝoj kaj steloj en la ĉielo. En la tago en kiu oni kreis la unuajn karaktrojn, greno pluvis el la ĉielo - kaj kiam noktiĝis, oni aŭdis la lamentadon de fantomoj kaj demonoj, kiu bedaŭris, ke oni ne povos plu ĉikani kaj ĝeni homojn.<ref>{{Cite book |last1=Yang |first1=Lihui |title=Handbook of Chinese Mythology |last2=An |first2=Deming |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-195-33263-6 |pages=84–86 |language=en}}</ref> === Neolitiko === En ĵusaj jardekoj, oni trovis serion de surskribitaj grafemojn kaj bildojn en arkeologiaj kuŝejoj de la [[Neolitiko]] en Ĉinio, kiel tiuj de [[Jiahu]] (ĉirkaŭ 6500 a.n.e.), Dadivano kaj [[Damaidi]] el la 6-a jarmilo a.n.e., kaj [[Banpo]] (5-a jarmilo a.n.e.). Ofte tiu trovitaĵoj estis akompanataj de amaskomunikilaj informoj kiuj fruigis la supozitajn komencojn de la ĉina skribado je miloj da jaroj.<ref>{{Cite news |date=2007-05-18 |title=Carvings May Rewrite History of Chinese Characters |language=en |work=[[Xinhua]] Online | editor-last= Jiang |editor-first=Yuxia |url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm |url-status=dead |access-date=2007-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708132514/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm |archive-date=2007-07-08}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6669569.stm |title=Chinese Writing '8,000 Years Old' |publisher=[[BBC News]] |date=2007-05-18 |access-date=2007-11-17 |language=en}}</ref><ref name="rincon">{{Cite news |last=Rincon |first=Paul |date=2003-04-17 |title='Earliest Writing' Found in China |language=en |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2956925.stm}}</ref> Tamen, ĉar tiuj markiloj aperis sole sen implikita kunteksto kaj estis faritaj krude, Qiu Xigui konkludas, ke "ni ne havas bazon por aserti, ke tiuj konstituas skribadon nek estas tialo por konkludi, ke ili estas antaŭaĵoj de ĉinaj karaktroj de la [[Shang dinastio]]."{{sfn|Qiu|2000|p=31}} Tamen ili pruvas, ke la historio de la uzado de [[signo (semiotiko)|signoj]] en la valo de la [[Flava Rivero]] de la Neolitiko ĝis la periodo Shang.<ref name="rincon" /> === Orakolosta skribado === [[Dosiero:Shang dynasty inscribed scapula.jpg|eta|maldekstre|200ra|Oksa orakolo surskribita de karaktroj registrantaj la rezulton de divenado.]] La plej fruaj konataj ekzemploj de skribado rekte antaŭaĵoj de modernaj karaktroj estas korpuso de surskribaĵoj farita en bronzaj ujoj kaj [[Orakola osto|orakolaj ostoj]] dum la fino de la Shang dinastio (ĉirkaŭ 1250-1050 a.n.e.,{{sfn|Kern|2010|p=1}}{{sfn|Keightley|1978|p=xvi}} kaj la plej antikvaj estus de ĉirkaŭ 1200 a.n.e.<ref name="Bagley">{{Cite book |last=Bagley |first=Robert |title=The First Writing: Script Invention as History and Process |date=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83861-0 |editor-last=Houston |editor-first=Stephen |editor-link=Stephen D. Houston |pages=190–249 |language=en |chapter=Anyang writing and the origin of the Chinese writing system |author-link= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jsWL_XJt-dMC&q=1200}}</ref><ref name="Boltz">{{Cite book |last=Boltz |first=William G. |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221&nbsp;BC |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-47030-8 |editor-last=Loewe |editor-first=Michael |editor-link=Michael Loewe |language=en |chapter=Language and Writing |access-date=3a de Aprilo 2019 |editor-last2=Shaughnessy |editor-first2=Edward L. |editor-link2=Edward L. Shaughnessy |chapter-url= https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC&pg=PA108 | doi= 10.1017/CHOL9780521470308.004 | pages=74–123 }}</ref> {{rp|108}} Orakolaj ostoj kaj la skribaĵoj kiujn ili portas estis dokumentitaj de modernaj fakuloj en 1899, post aliaj ekzemploj estis malkovritaj venditaj kiel "drakostoj" por medicinaj celoj, kun la simboloj ĉizitaj en ili identigitaj kiel ĉina skribado. Ĉirkaŭ 1928, la fonto de tiuj ostoj estis markita ĝis vilaĝo proksima al [[Anjan]] en [[Henano]], kiu estis elfosita de la [[Academia Sinica]] inter 1928 kaj 1937. Ĝis nun, oni trovis ĉirkaŭ 150 000 tiajn fragmentojn.{{sfn|Kern|2010|p=1}} Orakolostaj skribaĵoj estas registroj de divenaĵoj plenumitaj en la komunikado kun reĝaj praulaj spiritoj.{{sfn|Kern|2010|p=1}} La skribaĵoj gamas el la malmultaj karaktroj en la plej mallongaj, ĝis ĉirkaŭ 40 karaktroj en la plej longaj. La reĝo Shang komunikus kun siaj prauloj pere de "orakolomancio", pridemandante pri temoj kiel la reĝa familio, militaj sukcesoj, kaj eĉ vetera prognozo. La interpretitaj respondoj estus registritaj sur la divenila materialo mem, tio estas la ostoj.{{sfn|Kern|2010|p=1}} La orakolosta skribado estis bone disvolvigita skribsistemo,{{sfn|Boltz|1986|p=424}}{{sfn|Keightley|1996}} kio sugestas, ke la originoj de la ĉina skribado povus veni tion frue kiom el la fino de la 2-a jamilo a.n.e.{{sfn|Kern|2010|p=2}} Kvankam tiuj divenskribaĵoj estas la plej fruaj survivinta pruvaro de antikva ĉina skribado, oni amplekse kredas, ke tiun skribadon oni uzis ankaŭ por multaj aliaj neoficialaj celoj, sed ankaŭ ke la materialoj sur kiuj oni faris nedivenan skribadon — plej verŝajne ligno kaj [[bambuo]] — estis malpli daŭrebla ol ostoj kaj konkoj, kaj ekde tiam ili forkadukiĝis.{{sfn|Kern|2010|p=2}} === Zhou skribmaniero === [[Dosiero:Shi Qiang pan.jpg|eta|dekstre|La [[kuirujo]] de la skribisto Ŝi Kiang de la epoko Ĵu, bronza ceremonia kuirujo datitaj de ĉirkaŭ 900 a.n.e. Longaj surskribaĵoj sur la surfaco priskribas la farojn kaj virtojn de la unuaj sep reĝoj Ĵu.]] La tradicia nocio de sinsekva procesio de skribmanieroj, el kiuj ĉiu subite estis elpensita kaj anstataŭis la antaŭan, estis finfine malkonfirmita fare de modernaj arkeologiaj trovaĵoj kaj fakula esplorado.{{sfn|Qiu|2000|pp=63–64, 66, 86, 88–89, 104–107, 124}} Plej ofte, okazis ke du aŭ eĉ pliaj skribmanieroj kunekzistis en difinita areo, kaj tiuj evoluis laŭgrade. Tiom frue kiom ĝis la Shang dinastio, la orakolosta skribmaniero kunekzistis kiel simpligita formo kun la pli normala skribmaniero en bambulibroj — konservita en bronzaj skribaĵoj — same kiel ĉe la prilaboritaj bildaj formoj, ofte klansimboloj, trovitaj en multaj bronzaĵoj. Bazitaj sur studoj de tiuj bronzaj skribaĵoj, estas klara ke la ĉeftendenca skribmaniero evoluis en malrapida, nerompita modo el la Shang ĝis la [[dinastio Zhou]], ĝis ekhavi la formon kiu estas nuntempe konata kiel "sigeleta skribmaniero" en la [[Qin (ŝtato)|ŝtato Ĉjin]], sed subitaj ŝanĝoj.{{sfn|Qiu|2000|pp=59–150}}<ref>{{Cite book |last=Chen |first=Zhaorong |date=2003 |publisher=Academia Sinica |isbn=978-9-576-71995-0 |series=Institute of History and Philology Monograph |language=zh |script-title=zh:秦系文字研究﹕从漢字史的角度考察 |trans-title=Research on the Qin Writing System: Through the Lens of the History of Writing in China |author-mask=Chen Zhaorong (陳昭容)}}</ref> Dume, aliaj skribmanieroj evoluis dum la fino dte Zhou, speciale en orientaj kaj sudaj regionoj. Tio inkludas dekoraciaj skribmanieroj kiel la "birdoverma sigela skribmaniero", kaj la regionaj 'antikvaj' formoj de orientaj ŝtatoj Zhou, konservitaj kiel variantaj formoj de la Han-eraa ''Shuowen Jiezi''. === Unuigo de Qin kaj malgranda sigela skribmaniero === Malgranda sigela skribmaniero, kiu estis evoluinta konservative en la ŝtato Qin dum la Orienta Zhou, normiĝis kiel la ortografia konvencio uzita tra tuta Ĉinio fare de la imperia [[dinastio Qin]]. Tamen, pli ol unu skribmaniero estis uzata tiam: malmulte konata, ortlinia, 'vulgara' formo de la karaktroj kunekzistis kun la pli formala sigela skribmaniero dum jarcentoj en la ŝtato Qin; la populareco de tius vulgara formo kreskiĝis laŭ la praktiko de skribado mem iĝis pli disvastigita.{{sfn|Qiu|2000|p=104}} Nematura formo de klera skribmaniero nomita "fruklera" aŭ "praklera" jam estis disvolvigita ĉirkaŭ la [[Militŝtata periodo]] en la ŝtato Qin{{sfn|Qiu|2000|pp=59, 104–107}} bazita sur tiu vulgara formo, ankaŭ kun influo el la sigela skribmaniero.{{sfn|Qiu|2000|p=119}} La kunekzistado de la tri skribmanieroj — malgranda sigela, vulgara kaj praklera, el kiuj tiu lasta evoluis laŭgrade al klera skribmaniero — malkonfirmis la tradician kredon, ke la dinastio Qin uzis nur unu skribmanieron, kaj ke la klera skribmaniero estis subite elpensita dum komenco de Han. === Han-klera skribmaniero === [[Dosiero:LishuHuashanmiao.jpg|eta|maldekstre|200ra|Steleo de la templo Huaŝan, verkita en la klera skribmaniero, el la fino de la [[Dinastio Han#Orienta Han|Orienta Han dinastio]].]] La praklera skribmaniero maturiĝis laŭgrade, kaj ĉirkaŭ la komenco de la Han periodo ĝia prilaboreco estis komparebla kun la malgranda sigela skribmaniero.{{sfn|Qiu|2000|p=123}} Ĵus malkovritaj bambuaj slipoj montris la aperon de matura klera skribmaniero fine de la regado de la imperiestro [[Wu Di]] en la jaroj 141–87 a.n.e.{{sfn|Qiu|2000|pp=119, 123–124}} Kiel en antaŭaj epokoj, multaj skribmanieroj estis uzataj dum la epoko Han,{{sfn|Qiu|2000|p=130}} kvankam la matura klera skribmaniero — nomita ankaŭ 八分 (bāfēn){{sfn|Qiu|2000|p=121}} — estis hegemonia. Ankaŭ frua tipo de [[Kursivo|kursiva skribmaniero]] estis uzata almenaŭ tiom frue kiom je 24 a.n.e.,({{harvnb|Qiu|2000|pp=132–133}} havigas arkeologian pruvaron de tiu datado, kontraste kun sensubstancaj postuloj datantaj la aperon de kursiva ie ajn el Qin ĝis orienta Han.) aligante kursivajn formojn popularajn tiam, same kiel elementojn el la vulgara skribmaniero kiuj originiĝis en la ŝtato Qin.{{sfn|Qiu|2000|pp=131, 133}} Ĉirkaŭ la tempo de [[Dinastio Jin (265–420)|dinastio Jin]], tiu kursiva stilo Han konatiĝis kiel 章草 zhāngcǎo, foje konata en angla kiel 'klera kursivo', 'antikva kursivo', aŭ 'skiza kursivo'. Kelkaj kredas, ke tiu nomo, kiu uzas la karaktron 章 (ordigita), aperis ĉar la stilo estis konsiderata dum Jin kiel pli ordigita formo{{sfn|Qiu|2000|p=138}} ol estus estinta la [[Kursivo|moderna formo de kursivo]], nome 今草 (jīncǎo), kiu aperis por la unua fojo dum la epoko de Jin kaj estas uzata ankoraŭ nuntempe.{{sfn|Qiu|2000|p=131}} ==== Novklera ==== Ĉirkaŭ la meza epoko de la [[Dinastio Han#Orienta Han|Orienta Han]],{{sfn|Qiu|2000|p=138}} aperis simpligita kaj pli facila formo de klera skribmaniero, kiun Qiu termigis kiel 新隶体, tradicie 新隸體, (xīnlìtǐ) nome novklera.{{sfn|Qiu|2000|pp=113, 139}} Ĉirkaŭ la fino de Han, tiu estis estinta la hegemonia skribmaniero uzata de skribistoj,{{sfn|Qiu|2000|p=138}} kvankam la klera skribmaniero restis uzata por formalaj verkoj, kiel ĉe la ĉizitaj [[steleo]]j.{{sfn|Qiu|2000|p=138}} Qiu priskribas novkleran skribmanieron kiel transira formo inter klera kaj regula skribmaniero,{{sfn|Qiu|2000|p=138}} restante en uzado laŭlonge de la periodo de [[Tri Reĝlandoj]] kaj ĝis la dinastio Jin.{{sfn|Qiu|2000|p=139}} ==== Duonkursiva ==== Ĉirkaŭ la fino de Han, frua formo de [[Kursivo|duonkursiva skribmaniero]]{{sfn|Qiu|2000|pp=113, 139}} ekdisvolviĝis el kursiva formo de novklera skribmaniero. Oni menciis ekzemplojn de novklera kun "fortaj nuancoj de kursiva skribo" el la fino de Orienta Han.{{sfn|Qiu|2000|p=142}} Tiu duonkursiva skribo estis tradicie atribuita al Liu Deŝeng (劉德升; ĉirkaŭ 147-188 n.e.),{{sfn|Qiu|2000|p=139}} (Oni diras, ke Liu instruis Ĵong Jao kaj Ŭang Ksiĵi.) kvankam tiaj atribuoj referencas al fruaj majstroj de skribmaniero pli ol ĝia veraj elpensintoj, ĉar la skribmanieroj ĝenerale evoluis laŭlonge de la tempo. Qiu havigas ekzemplojn de frua duonkursiva skribmaniero, kio fidindigas, la kredon ke ĝi havis popolajn originojn, pli ol esti invento nur de Liu.{{sfn|Qiu|2000|p=140}} === Regula skribmaniero === [[Dosiero:浙江姓解1.jpeg|eta|Paĝo el presaĵo de epoko Song en regulskriba [[Tipara familio|tiparo]], kiu similas la manskribado de la Tang-epoka kaligrafo Ouyang Xun.]] La plinovigoj de la regula skribmaniero estis tradicie atribuitaj al kaligrafo de la epoko Wei nome Zhong Yao (ĉirkaŭ 151-230), ofte nomita la "patro de regula skribmaniero". La plej fruaj survivintaj manuskriptoj verlitaj en regula skribado estas kopioj de verkoj de Zhong Yao, kiel almenaŭ unu kopiita de Ŭang Ksiĵi, ofte nomita la "Saĝulo de Kaligrafio". Regula skribado disvolviĝis el pura verkita formo de frua duonkursiva, kun la aldono de tekniko de 頓 (dùn, paŭzo) por finigi horizontalajn liniojn, plus fortaj vostoj sur linioj kiuj estas verkitaj laŭ malsuprena dekstrena diagonalo. Tiel, frua regula skribado aperis el pura, formala formo de duonkursiva, kiu siavice aperis el novklera, simpligita, konvencia formo de klera skribado. Ĝi disvolviĝis plue dum la [[Dinastio Jin (265–420)|Orienta Jin]] per la manoj de Wang Xizhi kaj de lia filo Wang Xianzhi. Tamen, la stilo ne estis amplekse uzita, ĉar plimulto de verkistoj plue uzis novkleran kaj duonkursivan stilojn en sia ĉiutaga skribado, dum ankaŭ la konservativa klera skribado restis uzataj en kelkaj steleoj. Moderna kursiva skribado ekaperis dum tiu epoko, ekzemple ĉe kaligrafoj kiel Wang. Ĝi estis influita de duonkursiva, same kiel la nova regula stilo.{{sfn|Qiu|2000|p=143–148}} Nur en la periodo de la [[Sudaj kaj Nordaj Dinastioj]] la uzado de regula skribado iĝis hegemonia.{{sfn|Qiu|2000|p=145}} Tiukadre, la stilo plue evoluis, kaj kelkaj konsideris Ouyang Xun kiel tiu kiu produktis la unuajn maturajn ekzemplojn de la formo dum la komenco de la [[dinastio Tang]]. Poste, ne estis alia grava stila ŝanĝo en la ĉinkaraktraj formoj ekster la kaligrafiaj kuntekstoj. == Surekranigo de ĉinaj ideogramoj == [[Dosiero:Yong.png|eta|maldekstre|Yǒng]] La plej grandaj ĉinaj vortaroj distingas ĉirkaŭ 50 000 diversajn signojn, sed por legi [[gazeto]]jn necesas nur (!) 1500-3000 signoj. La skribo de ĉinaj signoj komence okazis per [[tuĉo]] sur lignotabuloj, [[papero]]. La ĉina [[skribmaŝino]] tre diferencis de la eŭroplingvaj maŝinoj. Ĝi estis tre granda (ĝi elektis la necesajn signojn el 2000 ideogramoj, havataj sur [[pleto]]; pliajn ideogramojn oni povis akiri per krompletoj) kaj malrapida: ĝi ebligis tajpi po nur 20 signojn minute. Kiam la [[komputilo]]j aperis, la situacio ŝanĝiĝis: kvankam oni provas inventi specialajn klavarojn, disvastiĝis nur la angla klavaro ([[QWERTY]]), kiun oni uzas por aperigi la ĉinajn signojn per la latinaj literoj. La plej disvastiĝinta sistemo estas la entajpado de la [[pinjino|pinjina]] transskribo de la ĉinaj vortoj kaj poste la elekto de la aŭtomate aperantaj ĉinaj eblaj ekvivalentoj en ia "fenestro". Tiun metodon uzas preskaŭ ĉiu kaj ankaŭ sur la [[poŝtelefono]]j. Pli rapida, sed iomete pli komplika varianto estas la tekstoentajpado „wubi” (5 strekoj). Ĝi baziĝas sur simpligita varianto de la ĉina lingvo, kiu malpliigis la nombron de la strekoj kaj literoj al minimume kvin karakterizaj strekoj. Oni povas ankaŭ tiujn entajpi per QWERTY-klavaro per kvin zonoj surklavare (QWERT, YUIOP, ASDFG, HJKLM kaj XCVBN). Tiu metodo eluzas tiun econ de la ĉina gramatiko, ke gravas la vicordo de la skribitaj strekoj. Oni diras, ke sperta entajpisto povas alŝuti po 160 signojn minute. == Uzado laŭ lingvoj == === La ĉinaj === La ĉina skribo nomata "''hànzì''" estas skribata en la norma ĉina lingvo aŭ la nordĉina dialektaro. Kutime la [[Simpligita ĉina skribo|simpligita skribo]] estas uzata en la kontinento de Ĉinio, kaj la tradicia en [[Tajvano]] kaj [[Singapuro]]. Se oni forgesus ĉinan skribon, oni povus anstataŭe skribi la latinan transskribon [[pinjino]] en la kontinento kaj la specialan skribon [[bopomofo]] en Tajvano. En aliaj dialektoj enhavantaj la [[kantona]]n, multaj parolataj vortoj ne estas skribeblaj per la ĉina skribo. === La japana === {{Japanaj_skribsistemoj}} '''''Kanji''''' (かんじ, elparolata kiel [kanĝi]) estas grava parto de [[Japanaj skribsistemoj|japana skribo]]. Ĝi estas uzata por ĉina vortprovizo. Unu ''Kanji'' kutime havas pli ol unu sonon: Ekzemple, la skribo "生" estas legebla per 15 manieroj laŭ japana vortaro. En lernejoj, oni iomete ankoraŭ instruas la [[klasika ĉina lingvo|klasikan ĉinan lingvon]]. === La korea === '''''Hanja''''' (한자, elparolata kiel [hanĝa]) ne ofte estas uzata plu en la nuntempa Sud-Koreio. Ĝi jam tute malaperis en la Nord-Koreio. Tamen, la korea lingvo havas multe da ĉina vortprovizo, kaj kelke da homoj asertas la reviviĝon de ''Hanja'' por solvi problemon (kiel [[homonimo]]) de la nura uzado de korea alfabeto.<ref>[http://www.hanja-edu.com/renew/default.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130909124110/http://www.hanja-edu.com/renew/default.php |date=2013-09-09 }} (Koree)</ref> === La vjetnama === '''''Hán tư''''' (elparolata kiel [hantu]. Ankaŭ ''chữ nho'', ''chữ hán'') ne longe estas uzata en la hodiaŭa vjetnama. Tamen, malgraŭ ne-[[Ĉinotibeta lingvaro|ĉinotibete]], la vjetnama estas plena de ĉina vortprovizo. En la estinteco, oni kreis originan skribsistemon nomatan ''chữ nôm'' ([[:en:Chữ Nôm|chữ Nôm]]) kiu estas simila al sed pli malsimpla ol ĉina skribo. En lernejoj de [[Vjetnama respubliko|Sud-Vjetnamio]], oni instruis klasikan ĉinlingvon ĝis [[1975]]. === La ĝŭanga === Por la [[Ĝŭanga lingvo|ĝŭanga]], parolata de la [[ĝŭanga popolo]], en [[Gŭangŝjio]], Ĉinio, kun ĉirkaŭ 15,5 milionoj da parolantoj, oni hodiaŭ uzas principe la [[latina alfabeto|latinan transskribon]] sed antaŭe ĝi havis malnovan ĝŭangan propran skribmanieron nomatan "''sawndip''". == Tradicia ĉina skribo == La [[tradicia ĉina skribo]] aŭ tradiciaj ĉinaj karaktroj (ĉine tradicie 正體字/繁體字; simpligite 正体字/繁体字; pinjine Zhèngtǐzì/Fántĭzì) estas ĉinaj karaktroj en ajna signaro kiuj ne enhavas karaktrojn aŭ karaktrajn anstataŭaĵojn nove kreitajn post 1946. Ili estas plej ofte la karaktroj en la normigitaj signaroj de [[Tajvano]], [[Honkongo]] kaj [[Makao]] aŭ en la [[Kangxi-Vortaro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉina lingvaro]] * [[Klasika ĉina lingvo]] * [[Simpligita ĉina]] * [[Indekso de ĉina skribo laŭ strekoj]] * [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] * [[Ĉinaj ciferoj]] * [[Ĉina skribo de numeraloj]] (ekzemploj) * [[Tipo Ruby]] * [[Ĉina kaligrafio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Cherpillod, André (2003), La misteroj de la ĉina skribo, eld. La Blanchetière (memeldono). * Baxter, William H. (1992). A Handbook of Old Chinese Phonology. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 978-3-11-012324-1. * Boltz, William G. (1994). The origin and early development of the Chinese writing system. New Haven: American Oriental Society. ISBN 978-0-940490-78-9. * Coulmas, Florian (1991). The writing systems of the world. Blackwell. ISBN 978-0-631-18028-9. * DeFrancis, John, The Chinese Language. Facts and Fantasy, University of Hawaii Press, Honolulu 1990, passim. ISBN 0-8248-1068-6. * Keightley, David (1978). Sources of Shang history: the oracle-bone inscriptions of bronze-age China. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-02969-9. * Kern, Martin (2010). "Early Chinese literature, beginnings through Western Han". In Owen, Stephen. The Cambridge History of Chinese Literature, vol. 1: To 1375. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;1–115. ISBN 978-0-521-85558-7. * Norman, Jerry (1988). Chinese. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29653-3. * Pulleyblank, Edwin G. (1984). Middle Chinese: a study in historical phonology. Vancouver: University of British Columbia Press. ISBN 978-0-7748-0192-8. * Qiu, Xigui (2000). Chinese writing. trans. by Gilbert L. Mattos and Jerry Norman. Berkeley: Society for the Study of Early China and The Institute of East Asian Studies, University of California. ISBN 978-1-55729-071-7. (English translation of Wénzìxué Gàiyào 文字學概要, Shangwu, 1988.) * Ramsey, S. Robert (1987). The Languages of China. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01468-5. * Sampson, Geoffrey; Chen, Zhiqun (2013). The reality of compound ideographs (PDF). Journal of Chinese Linguistics 41. pp.&nbsp;255–272. * Yip, Po-ching (2000). The Chinese Lexicon: A Comprehensive Survey. Psychology Press. ISBN 978-0-415-15174-0. * Yong, Heming; Peng, Jing (2008). Chinese Lexicography : A History from 1046 BC to AD 1911: A History from 1046 BC to AD 1911. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-156167-2. {{Commonscat|Chinese characters}} {{Commonscat|Chinese writing}} {{Havenda artikolo|Ĉina skribo}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Chinese characters|revizio=1192268051}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉina skribo| ]] 1m6t2q7678vmrfrhwl2rb80i14cia6m 0 20346 9474872 9467655 2026-09-13T19:20:54Z Sj1mor 12103 9474872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo=neniu }} '''Projekto Gutenberg''' aŭ plene esperantigite '''Projekto Gutenbergo''' - nacilingve en similaj ortografioj, [[france]] ''Projet Gutenberg'' [{{IFA|pʁoʒˈɛ ɡytɑ̃bˈɛʁɡ}}], [[germane]] ''Projekt Gutenberg'' [{{IFA|pɾoːjˈɛkt ɡˈuːtənbɛɾk}}], [[angle]] ''Project Gutenberg'' [{{IFA|pɹˈɑːd͡ʒɛkt ɡjˈuːtənbɜːɡ}}], [[hispane]] ''Proyecto Gutenberg'' [{{IFA|pɾojˈekto ɡutembˈeɾɡ}}], [[portugale]] ''Projeto Gutenberg'' [{{IFA|pɹˌuʒˈɛtʊ ɡute͡ɪŋbˈeɾəɡ}}], [[ukraine]] ''Проєкт «Гутенберг»'' [{{IFA|proˈɛkt hutenbˈerk}}] ktp. ktp. - estas volontula kunlaboraĵo, kies celo estas enkomputiligi, konservi kaj disvastigi kulture gravajn verkojn. La projekto komenciĝis en [[1971]] kaj estas la plej malnova [[cifereca biblioteko]]. La plejmulto el ĝiaj verkoj estas kompletaj tekstoj de [[kopirajto|nekopirajtitaj]] libroj. Ĝia nomo honorigas la eŭropan elpensinton de [[movebla tipo]], germano ''[[Johannes Gutenberg]]'' aŭ esperantigite [[Johano Gutenbergo]], kiu per sia inventaĵo ebligis la amasan [[libropresado]]n kaj tiel kaŭzis informan revolucion, ĉar subite principe ĉiu ajn havis aliron al la scio de libroj, kiuj antaŭe estis ŝlositaj en [[biblioteko]]j de [[monaĥejo]]j kaj [[universitato]]j. La projekto strebas al tekstkonservado, laŭeble libera kaj senpaga, en longdaŭraj kaj laŭnormaj formatoj, kiuj estas uzeblaj en preskaŭ ĉiu [[komputilo]]. == Historio == Projekto Gutenberg estis lanĉita de [[Michael Hart]] en 1971, kiam li estis studento ĉe [[universitato de Ilinojso]]. Li komencis per enkomputiligo de la [[Usona Deklaro de Sendependeco]]. Hart (kiel studento ĉe la [[universitato de Ilinojso]]) akiris aliron al SDS Sigma-5 komputilego, kaj li ricevis preskaŭ senliman kvanton de komputilo-tempo. Hart diris ke li volis "doni reen" tiun donacon per farado de ia grandvaloraĵo. Lia komenca celo estis publikhavebligi la 10,000 plej konsultitajn librojn malplejkoste, antaŭ la fino de la 20-a jarcento. Tiu komputilo estis unu el la 15 nodoj de la pra-Interreto. Hart kredis, ke komputiloj estonte devus esti alireblaj por nespecialistoj. Li decidis senkoste igi verkojn de literaturo haveblaj en elektronika formo. Ĉiuj tekstoj estis entajpitaj permane ĝis malfruaj 1980aj jaroj, kiam [[skanilo]]j kaj [[Optika signorekono|optika-signorekona]] softvaro pliboniĝis kaj pli vaste havebliĝis. Tiam libroskanado iĝis pli farebla. En la 1990-aj jaroj, Hart translokigis la projekton al ''Illinois Benedictine College''. En 2000, [[neprofitcela organizaĵo]] fondiĝis por pritrakti la leĝajn bezonojn de la projekto. Ĝi anglalingve ricevis la nomon "Project Gutenberg Literary Archive Foundation". Charles Franks ankaŭ fondis ''Distributed Proofreaders'' (Distribuitajn korektistojn) en 2000, por distribui la provlegadon de skanitaj tekstoj inter multaj volontuloj per la interreto. Tiu klopodo tre kreskigis la nombron kaj diversecon de tekstoj aldonitaj al Projekto Gutenberg, kaj ankaŭ provizis bonan komencmetodon por novaj volontuloj. Ekde 2004, nova reta katalogo de la projekto pli faciligis foliumadon, aliradon kaj [[ligo|hiperligadon]]. La Projekto Gutenberg nun estas gastigita per ''ibiblio'' (antaŭe SunSITE.unc.edu kaj MetaLab.unc.edu) ĉe la [[Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill]]. Ĝia tekstaro estas havebla per la [[Interreto]]. == Kolekto == [[Dosiero:Project Gutenberg total books.svg|dekstra|eta|Kresko de Projekt-Gutenberg-eldonaĵoj ekde 1994.]] Ekde mezo de junio 2012, Projekto Gutenberg havis pli ol 40 000 libraĵojn en la kolekto, kaj pli da e-libroj estas aldonitaj ĉiun tagon. Krom literaturo (kiel ekzemple romanoj, poeziaroj, noveloj kaj dramoj), la projekto ankaŭ havas kuirlibrojn, referenclibrojn kaj numerojn de gazetoj. La kolekto ankaŭ havas kelkajn ne-tekstaĵojn, ekzemple sondosierojn kaj muziknotacio-dosierojn. La plejparto de la eldonoj estas anglalingva, sed multaj alilingvaj verkoj ankaŭ estas haveblaj; plej multnombraj estas la [[Franca lingvo|franca]], la [[Germana lingvo|germana]], la [[Finna lingvo|finna]], la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], la [[Portugala lingvo|portugala]], kaj la [[Ĉina lingvaro|ĉina]]. Laŭeble, ĉiuj tekstoj havebligas nurtekst-formate. Ankaŭ multaj havebligas [[HTML]]e. == Idealoj == Michael Hart diris en 2004, ''The mission of Project Gutenberg is simple: "To encourage the creation and distribution of ebooks." ''(La celo de Projekto Gutenberg estas simpla: Stimuli la kreadon kaj distribuadon de e-libroj.)'' Li volas plejeble provizi multaj e-libroj je multaj formatoj, legebla al la tuta mondo je plej multaj lingvoj. Ankaŭ, slogano de la projekto estas ''break down the bars of ignorance and illiteracy'' (Detruu la barojn de nescio kaj analfabeteco). La projekto Gutenberg estas malcentrigita. Ekzemple, ne ekzistas oficiala selektado-listo pri kiuj tekstoj oni devas aldoni. Anstataŭe, individuaj volontuloj preparas tekstojn laŭ intereso, aŭ havebleco. Oni intencas, ke la gutenberg-projekta kolekto longtempe daŭros, kaj konservos libraĵojn, tiel ke ili ne povas perdiĝi pro iu ajn unuloka akcidento. Por certigi tion, la tuta kolekto estas sekurkopiata ofte kaj kopiita al serviloj en multaj malsamaj lokoj. == Kopirajto == Projekto Gutenberg tre zorgas pri la statuson de ĝiaj e-libroj laŭ usonaj kopirajtleĝoj. Oni povas aldoni materialon al la arkivo nur post kopirajtokontrolo. Malkiel iomaj aliaj [[Cifereca biblioteko|ciferecaj bibliotekoj]], la Projekto Gutenberg ne pretendas novan kopirajton por ĝiaj publikigitaj titoloj. Anstataŭe, ĝi sugestas, ke oni libere reproduktu kaj distribuadu ilin. La plej multaj libroj en la kolekto estas distribuitaj kiel [[publika havaĵo]] laŭ usona kopirajtleĝo. Ekzistas ankaŭ kelkaj kopirajtigitaj tekstoj, kiun Projekto Gutenberg distribuas kun permeso de la kopirajtposedanto. == Kritikoj == Kelkaj homoj kritikis Gutenberg-Projekton por manko de klera rigoro en ĝiaj e-tekstoj: ekzemple, ne ĉiam ekzistas adekvataj informoj pri la origina eldono uzita, kaj kelkafoje forlaso de originalaj antaŭparoloj. Tamen, John Mark Ockerbloom de la [[universitato de Pensilvanio]] notis, ke la Projekto Gutenberg estas respondema koncerne traktado de eraroj post kiam ili estas identigitaj, kaj la plejparto de novaj tekstoj nun inkludas specifajn fonteldonajn informojn. En multaj kazoj la eldonoj ankaŭ estas ne la plej nunaj sciencaj eldonoj, ĉar tiuj pli postaj eldonoj estas jam kopirajtitaj. == Rilataj projektoj == Ĉiuj ligitaj projektoj estas sendependaj organizoj, kiuj havas la samajn idealojn, kaj estis donita permeso uzi la nomon ''Projekto Gutenberg''. Ili ofte havas specialan landon, aŭ lingvan fokuson. Ekzemploj estas (neniel plena listo): * Project Gutenberg Australia [http://gutenberg.net.au/] * Project Gutenberg of the Philippines [http://www.gutenberg.ph/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |date=2007-08-24 }} * Project Gutenberg of Taiwan [http://www.gutenberg.tw/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |date=2011-05-11 }} * Project Gutenberg Europe [http://pge.rastko.net/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |date=2007-08-20 }} * Projet Gutenberg Luxembourg [http://www.gutenberg.lu/] * Projekti Lönnrot [http://www.lonnrot.net/] * Project Gutenberg Canada [http://www.gutenberg.ca/] == Vidu ankaŭ == * [[Guglo-libroj]] [http://books.google.com/] * [[Open Content Alliance]] [http://www.opencontentalliance.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161113015241/http://www.opencontentalliance.org/ |date=2016-11-13 }} * [[Projekto Ben-Jehuda]] * Projekto Runeberg ([[d:Q933290]]) * [[Interreta Arkivo]] * [[Google Books]] * La Arkivo de Anna ([[d:Q115288326]]) * Z-Library ([[d:Q104863992]]) * Library Genesis ([[d:Q22017206]]) * Sci-Hub ([[d:Q21980377]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://gutenberg.org/}} * [http://www.gutenberg.org/wiki/Esperanto_%28Bookshelf%29 Esperantolibroj ĉe Projekto Gutenberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150421210204/http://www.gutenberg.org/wiki/Esperanto_(Bookshelf) |date=2015-04-21 }} * [http://www.pgdp.net/c/stats/teams/tdetail.php?tid=74 Team Esperanto] - Grupo preparas pli da Esperantolibroj por PG ĉe [http://www.pgdp.net Distributed Proofreaders] * [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News] - Novaĵoj de Projekto Gutenberg. Kun arkivo ekde 1989. (Anglalingve) [[Kategorio:Libroj]] [[Kategorio:Ciferecaj bibliotekoj|Gutenberg, Projekto]] [[Kategorio:Johannes Gutenberg]] pq8w3s0ee25hj4lyhboyf8ycc3gtoh8 0 22700 9474697 9360923 2026-09-13T15:20:18Z Roberto 609 /* Tradukoj */ 9474697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eduard KÜHNL''' [künl] (naskiĝis la {{daton|16|majo|1884}} en [[Prago]] en tiama [[Aŭstrio-Hungario]]; mortis la [[23-an de majo]] [[1966]] en [[Novjorko]]) estis oficisto de ĉeĥoslovaka diplomatia servo, [[ĉeĥa esperantisto]] kaj membro de la [[Akademio de Esperanto]]. == Rolo en la Esperanto-Movado== Kühnl estis esperantisto de [[1900]], do [[pioniro]] de Esperanto. Li kunfondis la Esperanto-klubon en Prago. En 1908 li fondis la [[Bohema Unio Esperantista|Boheman Union Esperantistan]] kaj gvidis ĝin ĝis la [[unua mondmilito]], eldonis i.a. ties "oficialan jarlibron". Li estis unu el tiam maloftaj Esperantistoj-turistoj. En 1903 li vojaĝis tra Germanujo, Svisujo kaj Francujo, serĉante kaj vizitante Esperantistojn. Pri tio li skribis en ''[[Bohema Esperantisto]]''. Estante en julio 1914 en [[Parizo]] por ĉeesti la [[UK 1914|Universalan Kongreson]], li estis arestita de la francoj kiel ŝtatano de malamika nacio kaj ekspedita al Hispanujo, kie li vivis dum la unua mondmilito inter Esperantistoj, partoprenante aktive en la propaganda laboro por starigo de la Ĉeĥoslovaka ŝtato. == Verkado== {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Eduard Kühnl}} Kühnl verkis diversajn ĉeĥajn vortarojn. En 1908 unue aperis lia ĉeĥa versio de "Esperanto-ŝlosilo" kun 1.936 kapvortoj (entute kvin eldonoj en 1911, 1914, 1926 kaj 1936). En 1909 aperis lia ĉeĥa traduko de la Universala Vortaro (2.631 radikoj; en: "Fundamento de Esperanto, Eldono Bohema", Parizo). En 1914 fine eldoniĝis en Prago lia granda vortaro ĉeĥa-esperanta kun ĉ. 25.000 kapvortoj ([7] + 284 p., 17x12&nbsp;cm), verkita kune kun [[Karel Procházka]], kiel numero 6 de la "Biblioteko de '[[Časopis Českých Esperantistů]]'. Tiun monatan Esperanto-gazeton Kühnl eldonis kaj redaktis de 1907 ĝis 1914; aperis tie krome ''[[Avineto]]'' de [[Božena Němcová]]. Li verkis kaj eldonis detalan gvidlibron tra Prago, detalan ĉeĥan lernolibron (2a eld. 1909), la jam menciitajn ĉeĥan tradukon de la [[Fundamento de Esperanto]] kaj ĉeĥan ŝlosilon. En lia mortojaro aperis ankoraŭ laŭtema vortareto (Tématicky slovnik 1966, 8&nbsp;p.). Post forveturo al Usono, li donacis sian ampleksan Esperanto-bibliotekon al la Biblioteko de la [[Nacia Muzeo]] en Prago. De 1942 ĝis 1947 li laboris kiel diplomato de Ĉeĥoslovakio en [[Kubo]], de 1947 en [[Peruo]]. ==Tradukoj== * ''Pri Cervantes kaj lia famkonata verko "El Quijote"'', 1915, de [[Antonin Pikhart]] (en broŝuro: Pri Cervantes kaj lia famkonata verko "El QUIJOTE" eldonita de Madrida Esperantista Grupo, 1915, p. 5-25) {{citaĵo|Interesa biografio pri la fama aŭtoro de Don Kiĥoto, boheme verkita de [[Antonln Plkhart|A. Plkhart]] kaj esperantigita de Ed. Klihnl. Sekvas kelkaj jugoj de hispanaj aŭtoroj pri la verko de Cervantes. Ni esperu, ke ni iam povos gui la legadon de Don Kiĥoto en Esperanta traduko.|Esperanto n189 maj 1916}} *[[Hugo Vavris]]: ''[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]'' (1910, Biblioteko Časopis českých esperantistů) ==Literaturo== * '''1914''': Kandidatoj al la Lingva Komitato. Kühnl, Eduard - Prago. Oficiala Gazeto Esperantista 6a jaro n-ro 8 (63) 1914, p. 173-174 * '''1921''': N.I. [Setälä, Vilho]. Niaj Akademianoj. Esperanta Finnlando 1/1921 (jan), p. 4-8 == Eksteraj ligiloj == *[http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=kühnl+eduard&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Eduard Kühnl en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} {{EdE|K}} {{Vivtempo|Kuhnl, Eduard}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] socqve4ltpbsxszh700tr5l0538f0lp 0 23924 9474927 9409379 2026-09-13T19:59:11Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9474927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Univerzita Karlova horizontal logo 2023.svg |moto = |urbo = [[Prago]], [[Ĉeĥio]] |speco = ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CZ |situo sur mapo=Prago |situo sur mapo2=Centra Prago |zomo = 14 | retejo = }} [[Dosiero:Pomník Karla IV. (Staré Město), Praha 1, Křižovnické nám., Staré Město.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Monumento al la fondinto de la universitato, Imperiestro Karolo la 4-a}}]] [[Dosiero:Hopfner Promotionsurkunde.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Doktoriga dokumento de Friedrich Hopfner de 1905 (en la [[latina]])}}]] '''Universitato de Karolo''' ([[latina|latine]] ''Universitas Carolina'', en [[esperanto]] ankaŭ '''Karola Universitato''') estas [[universitato]] en [[Prago]], fondita en [[7-a de aprilo]] la jaro [[1348]] de la [[Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|Sankta Romi-Germana Imperiestro]] kaj Reĝo de [[Bohemio]] [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] (nomata "de Luksemburgio" aŭ "de Bohemio"). Ĝi estas la plej aĝa universitato de [[Mez-Eŭropo]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Historio == Dum la epoko de la fondo de l'universitato, Prago ekfloris kiel ĉefurbo de la Sankta Romi-Germana Imperio. La universitato fondita de Karolo en sia funkcio kiel reĝo de Bohemio en la posta jaro per la diplomo de [[Eisenach]] de 1349 fariĝis "imperia universitato" kaj restis la plej grava de la mezepoka imperio ĝis la skismo komence de la 15-a jarcento. Laŭ la modelo de la (pli malnova) universitato de Parizo ĝi instruis en la klasikaj fakultatoj filozofia, jura, medicina kaj teologia. === ''Nationes'' ("nacioj") === Komence ĝi estis dividita inter kvar t.n. "nacioj" (''nationes'') laŭ la proksimumaj devenaj teritorioj aŭ regnoj de la - nur viraj - studentoj, nome laŭ la "bohemia", "pola", "bavara" kaj "saksa". Ĉiu studento el la Reĝlando Bohemio, ĉu german- aŭ ĉeĥ-lingva, aŭtomate apartenis al la "bohemia nacio". Al la "pola nacio" apartenis ĉiuj studentoj el la eŭropa nordoriento, egale ĉu ili estis civitanoj de la mezepoka pola regno aŭ ne (do ekzemple ankaŭ rusoj), al la "saksa" ĉiuj studentoj el altgermana kaj malaltgermana Nordeŭropo (ekzemple do ankaŭ tiuj el nuntempa [[Nederlando]]) kaj el [[Skandinavio]], al la "bavara" ĉiuj el suda Germanio, hodiaŭa Svislando kaj Italio. En la aŭtonome administrita universitato, ĉiu "nacio" havis po unu voĉo. La ne-bohemaj nacioj kutime voĉdonis kontraŭ la bohema 3:1. La streĉoj inter la "nacioj" fortiĝis, kiam la bohema subtenis la eklezian reform-movadon de [[Jan Hus]], dum la aliaj daŭre restis ĉe [[katolikismo]]. La Karola Universitato estis centro de la husana movado. La bohemaj studentoj atingis, ke la filo de imperiestro Karolo, reĝo [[Venceslao la 4-a]] de Bohemio, per la [[Dekreto]] de ''[[Kutná Hora]]'' (''Kuttenberg'') la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[1409]] decidis, ke la bohema nacio havos tri voĉojn kaj la aliaj kune unu voĉon. En majo 1409 ĉirkaŭ 1000 profesoroj kaj studentoj proteste forlasis Pragon kaj fondis novan universitaton en [[Lepsiko]]. Tiu elmigro kaj la fakto, ke la restintaj bohemoj en 1417 decidis, ke la praga universitato oficiale estus husana, izoligis ĝin de la aliaj (tiuepoke nur katolikaj) universitatoj de Eŭropo. Eĉ katolikaj bohemoj studis ne plu en Prago, sed en eksterlando. Kiel konsekvenco la antaŭa graveco de la Karola universitato perdiĝis. == Universitato de Karolo-Ferdinando == En [[1654]] ĝi estis kunigita kun jezuita akademio, fondita en [[1562]], kaj nomita Universitato de Karolo-Ferdinando. Tiun en [[1882]] oni dividis laŭ lingvoj: tiel estiĝis en 1882 [[Germana Universitato de Prago]] (neniiĝo en 1945). En 1920 estis renovigita la nomo Universitato de Karolo. == Fakultatoj == * [[Fakultato de Homsciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Homsciencoj]] * [[Fakultato de Sociaj Sciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Sociaj Sciencoj]] == Elektitaj studentoj == * [[Károly András]], hungara redaktoro * [[György Árvay]], hungara [[apotekisto]] * [[László Bellyei]], hungara literaturhistoriisto * [[Edvard Beneš]] * [[Albert Bogsch]], hungara radiologo * [[István Borsody]], hungara historiisto * [[Karel Čapek]] * [[Villebald József Danczi]] * [[László Dobossy]], hungara literaturhistoriisto * [[János Damáz Fehér]], hungara monaĥo * [[Bohumil Hrabal]] * [[Franz Kafka]] * [[István Kelen]], hungara [[ĵurnalisto]] * [[Albert Kemény]], hungara dentkuracisto * [[Egon Erwin Kisch]] * [[Mór Klein]], hungara rabeno * [[Ernő Koppenstein]] * [[Milan Kundera]] * [[Imre Peres]] (1953-), slovakia hungara kalvinana [[pastro]] * [[Dénes Mosolygó]], hungara pulmonoplogo * [[Nikola Tesla]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]], hungara pastro == Gravuloj == * [[Carl Ferdinand Cori]] (1896-1974), ĉeĥ-usona biokemiisto * [[Martin Hattala]], slovaka [[lingvisto]] * [[Jan Hus]], majstro kaj rektoro (1409-1410) * [[Julius Vincenz von Krombholz]] (1782-1843), mikologo * [[József Blaskovics]], hungara-ĉeĥa altlerneja instruisto * [[Péter Rákos]] (1925-2002), ĉeĥia hungara literaturhistoriisto ĉi tie lernis, poste instruis * [[Jan Šlechta ze Všehrd]], ĉeĥa [[filozofo]] (1466-1525) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[4339 Almamater]], asteroido * [[Pafado en Filozofia fakultato de Universitato de Karolo]] {{Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Karolo| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Ĉeĥio|Karolo]] [[Kategorio:Lernejoj en Prago]] [[Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1348]] [[Kategorio:Lernejoj nomitaj laŭ personoj|Karolo]] [[Kategorio:Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio]] f8mfhypy83uqmvdv6v78p2bz25tri1x 9474928 9474927 2026-09-13T20:03:48Z ThomasPusch 1869 /* Elektitaj studentoj */ 9474928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Univerzita Karlova horizontal logo 2023.svg |moto = |urbo = [[Prago]], [[Ĉeĥio]] |speco = ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CZ |situo sur mapo=Prago |situo sur mapo2=Centra Prago |zomo = 14 | retejo = }} [[Dosiero:Pomník Karla IV. (Staré Město), Praha 1, Křižovnické nám., Staré Město.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Monumento al la fondinto de la universitato, Imperiestro Karolo la 4-a}}]] [[Dosiero:Hopfner Promotionsurkunde.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Doktoriga dokumento de Friedrich Hopfner de 1905 (en la [[latina]])}}]] '''Universitato de Karolo''' ([[latina|latine]] ''Universitas Carolina'', en [[esperanto]] ankaŭ '''Karola Universitato''') estas [[universitato]] en [[Prago]], fondita en [[7-a de aprilo]] la jaro [[1348]] de la [[Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|Sankta Romi-Germana Imperiestro]] kaj Reĝo de [[Bohemio]] [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] (nomata "de Luksemburgio" aŭ "de Bohemio"). Ĝi estas la plej aĝa universitato de [[Mez-Eŭropo]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Historio == Dum la epoko de la fondo de l'universitato, Prago ekfloris kiel ĉefurbo de la Sankta Romi-Germana Imperio. La universitato fondita de Karolo en sia funkcio kiel reĝo de Bohemio en la posta jaro per la diplomo de [[Eisenach]] de 1349 fariĝis "imperia universitato" kaj restis la plej grava de la mezepoka imperio ĝis la skismo komence de la 15-a jarcento. Laŭ la modelo de la (pli malnova) universitato de Parizo ĝi instruis en la klasikaj fakultatoj filozofia, jura, medicina kaj teologia. === ''Nationes'' ("nacioj") === Komence ĝi estis dividita inter kvar t.n. "nacioj" (''nationes'') laŭ la proksimumaj devenaj teritorioj aŭ regnoj de la - nur viraj - studentoj, nome laŭ la "bohemia", "pola", "bavara" kaj "saksa". Ĉiu studento el la Reĝlando Bohemio, ĉu german- aŭ ĉeĥ-lingva, aŭtomate apartenis al la "bohemia nacio". Al la "pola nacio" apartenis ĉiuj studentoj el la eŭropa nordoriento, egale ĉu ili estis civitanoj de la mezepoka pola regno aŭ ne (do ekzemple ankaŭ rusoj), al la "saksa" ĉiuj studentoj el altgermana kaj malaltgermana Nordeŭropo (ekzemple do ankaŭ tiuj el nuntempa [[Nederlando]]) kaj el [[Skandinavio]], al la "bavara" ĉiuj el suda Germanio, hodiaŭa Svislando kaj Italio. En la aŭtonome administrita universitato, ĉiu "nacio" havis po unu voĉo. La ne-bohemaj nacioj kutime voĉdonis kontraŭ la bohema 3:1. La streĉoj inter la "nacioj" fortiĝis, kiam la bohema subtenis la eklezian reform-movadon de [[Jan Hus]], dum la aliaj daŭre restis ĉe [[katolikismo]]. La Karola Universitato estis centro de la husana movado. La bohemaj studentoj atingis, ke la filo de imperiestro Karolo, reĝo [[Venceslao la 4-a]] de Bohemio, per la [[Dekreto]] de ''[[Kutná Hora]]'' (''Kuttenberg'') la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[1409]] decidis, ke la bohema nacio havos tri voĉojn kaj la aliaj kune unu voĉon. En majo 1409 ĉirkaŭ 1000 profesoroj kaj studentoj proteste forlasis Pragon kaj fondis novan universitaton en [[Lepsiko]]. Tiu elmigro kaj la fakto, ke la restintaj bohemoj en 1417 decidis, ke la praga universitato oficiale estus husana, izoligis ĝin de la aliaj (tiuepoke nur katolikaj) universitatoj de Eŭropo. Eĉ katolikaj bohemoj studis ne plu en Prago, sed en eksterlando. Kiel konsekvenco la antaŭa graveco de la Karola universitato perdiĝis. == Universitato de Karolo-Ferdinando == En [[1654]] ĝi estis kunigita kun jezuita akademio, fondita en [[1562]], kaj nomita Universitato de Karolo-Ferdinando. Tiun en [[1882]] oni dividis laŭ lingvoj: tiel estiĝis en 1882 [[Germana Universitato de Prago]] (neniiĝo en 1945). En 1920 estis renovigita la nomo Universitato de Karolo. == Fakultatoj == * [[Fakultato de Homsciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Homsciencoj]] * [[Fakultato de Sociaj Sciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Sociaj Sciencoj]] == Elektitaj studentoj == * [[Károly András]], hungara redaktoro * [[György Árvay]], hungara [[apotekisto]] * [[László Bellyei]], hungara literaturhistoriisto * [[Edvard Beneš]] * [[Albert Bogsch]], hungara radiologo * [[István Borsody]], hungara historiisto * [[Karel Čapek]] * [[Villebald József Danczi]] * [[László Dobossy]], hungara literaturhistoriisto * [[János Damáz Fehér]], hungara monaĥo * [[Bohumil Hrabal]] * [[Franz Kafka]] * [[István Kelen]], hungara [[ĵurnalisto]] * [[Albert Kemény]], hungara dentkuracisto * [[Egon Erwin Kisch]] * [[Mór Klein]], hungara rabeno * [[Ernő Koppenstein]] * [[Milan Kundera]] * [[Imre Peres]] (1953-), slovakia hungara kalvinana [[pastro]] * [[Dénes Mosolygó]], hungara pulmonoplogo * [[Nikola Tesla]] (1856-1943), inĝeniero * [[Kázmér Antal Zsilinszky]], hungara pastro == Gravuloj == * [[Carl Ferdinand Cori]] (1896-1974), ĉeĥ-usona biokemiisto * [[Martin Hattala]], slovaka [[lingvisto]] * [[Jan Hus]], majstro kaj rektoro (1409-1410) * [[Julius Vincenz von Krombholz]] (1782-1843), mikologo * [[József Blaskovics]], hungara-ĉeĥa altlerneja instruisto * [[Péter Rákos]] (1925-2002), ĉeĥia hungara literaturhistoriisto ĉi tie lernis, poste instruis * [[Jan Šlechta ze Všehrd]], ĉeĥa [[filozofo]] (1466-1525) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[4339 Almamater]], asteroido * [[Pafado en Filozofia fakultato de Universitato de Karolo]] {{Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Karolo| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Ĉeĥio|Karolo]] [[Kategorio:Lernejoj en Prago]] [[Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1348]] [[Kategorio:Lernejoj nomitaj laŭ personoj|Karolo]] [[Kategorio:Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio]] ipmefj83r0xe1254arfxwyod7ogchnz 9474929 9474928 2026-09-13T20:10:12Z ThomasPusch 1869 /* Elektitaj studentoj */ 9474929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Univerzita Karlova horizontal logo 2023.svg |moto = |urbo = [[Prago]], [[Ĉeĥio]] |speco = ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CZ |situo sur mapo=Prago |situo sur mapo2=Centra Prago |zomo = 14 | retejo = }} [[Dosiero:Pomník Karla IV. (Staré Město), Praha 1, Křižovnické nám., Staré Město.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Monumento al la fondinto de la universitato, Imperiestro Karolo la 4-a}}]] [[Dosiero:Hopfner Promotionsurkunde.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Doktoriga dokumento de Friedrich Hopfner de 1905 (en la [[latina]])}}]] '''Universitato de Karolo''' ([[latina|latine]] ''Universitas Carolina'', en [[esperanto]] ankaŭ '''Karola Universitato''') estas [[universitato]] en [[Prago]], fondita en [[7-a de aprilo]] la jaro [[1348]] de la [[Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|Sankta Romi-Germana Imperiestro]] kaj Reĝo de [[Bohemio]] [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] (nomata "de Luksemburgio" aŭ "de Bohemio"). Ĝi estas la plej aĝa universitato de [[Mez-Eŭropo]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Historio == Dum la epoko de la fondo de l'universitato, Prago ekfloris kiel ĉefurbo de la Sankta Romi-Germana Imperio. La universitato fondita de Karolo en sia funkcio kiel reĝo de Bohemio en la posta jaro per la diplomo de [[Eisenach]] de 1349 fariĝis "imperia universitato" kaj restis la plej grava de la mezepoka imperio ĝis la skismo komence de la 15-a jarcento. Laŭ la modelo de la (pli malnova) universitato de Parizo ĝi instruis en la klasikaj fakultatoj filozofia, jura, medicina kaj teologia. === ''Nationes'' ("nacioj") === Komence ĝi estis dividita inter kvar t.n. "nacioj" (''nationes'') laŭ la proksimumaj devenaj teritorioj aŭ regnoj de la - nur viraj - studentoj, nome laŭ la "bohemia", "pola", "bavara" kaj "saksa". Ĉiu studento el la Reĝlando Bohemio, ĉu german- aŭ ĉeĥ-lingva, aŭtomate apartenis al la "bohemia nacio". Al la "pola nacio" apartenis ĉiuj studentoj el la eŭropa nordoriento, egale ĉu ili estis civitanoj de la mezepoka pola regno aŭ ne (do ekzemple ankaŭ rusoj), al la "saksa" ĉiuj studentoj el altgermana kaj malaltgermana Nordeŭropo (ekzemple do ankaŭ tiuj el nuntempa [[Nederlando]]) kaj el [[Skandinavio]], al la "bavara" ĉiuj el suda Germanio, hodiaŭa Svislando kaj Italio. En la aŭtonome administrita universitato, ĉiu "nacio" havis po unu voĉo. La ne-bohemaj nacioj kutime voĉdonis kontraŭ la bohema 3:1. La streĉoj inter la "nacioj" fortiĝis, kiam la bohema subtenis la eklezian reform-movadon de [[Jan Hus]], dum la aliaj daŭre restis ĉe [[katolikismo]]. La Karola Universitato estis centro de la husana movado. La bohemaj studentoj atingis, ke la filo de imperiestro Karolo, reĝo [[Venceslao la 4-a]] de Bohemio, per la [[Dekreto]] de ''[[Kutná Hora]]'' (''Kuttenberg'') la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[1409]] decidis, ke la bohema nacio havos tri voĉojn kaj la aliaj kune unu voĉon. En majo 1409 ĉirkaŭ 1000 profesoroj kaj studentoj proteste forlasis Pragon kaj fondis novan universitaton en [[Lepsiko]]. Tiu elmigro kaj la fakto, ke la restintaj bohemoj en 1417 decidis, ke la praga universitato oficiale estus husana, izoligis ĝin de la aliaj (tiuepoke nur katolikaj) universitatoj de Eŭropo. Eĉ katolikaj bohemoj studis ne plu en Prago, sed en eksterlando. Kiel konsekvenco la antaŭa graveco de la Karola universitato perdiĝis. == Universitato de Karolo-Ferdinando == En [[1654]] ĝi estis kunigita kun jezuita akademio, fondita en [[1562]], kaj nomita Universitato de Karolo-Ferdinando. Tiun en [[1882]] oni dividis laŭ lingvoj: tiel estiĝis en 1882 [[Germana Universitato de Prago]] (neniiĝo en 1945). En 1920 estis renovigita la nomo Universitato de Karolo. == Fakultatoj == * [[Fakultato de Homsciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Homsciencoj]] * [[Fakultato de Sociaj Sciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Sociaj Sciencoj]] == Elektitaj studentoj == * [[Károly András]], hungara redaktoro * [[György Árvay]], hungara [[apotekisto]] * [[László Bellyei]], hungara literaturhistoriisto * [[Edvard Beneš]] * [[Albert Bogsch]], hungara radiologo * [[István Borsody]], hungara historiisto * [[Karel Čapek]] * [[Villebald József Danczi]] * [[László Dobossy]], hungara literaturhistoriisto * [[János Damáz Fehér]], hungara monaĥo * [[Bohumil Hrabal]] * [[Franz Kafka]] * [[István Kelen]], hungara [[ĵurnalisto]] * [[Albert Kemény]], hungara dentkuracisto * [[Egon Erwin Kisch]] * [[Mór Klein]], hungara rabeno * [[Ernő Koppenstein]] * [[Milan Kundera]] * [[Imre Peres]] (1953-), slovakia hungara kalvinana [[pastro]] * [[Dénes Mosolygó]] (1914-1996, origine Dionysius Wirkmann), hungara pulmonoplogo * [[Nikola Tesla]] (1856-1943), inĝeniero * [[Kázmér Antal Zsilinszky]], hungara pastro == Gravuloj == * [[Carl Ferdinand Cori]] (1896-1974), ĉeĥ-usona biokemiisto * [[Martin Hattala]], slovaka [[lingvisto]] * [[Jan Hus]], majstro kaj rektoro (1409-1410) * [[Julius Vincenz von Krombholz]] (1782-1843), mikologo * [[József Blaskovics]], hungara-ĉeĥa altlerneja instruisto * [[Péter Rákos]] (1925-2002), ĉeĥia hungara literaturhistoriisto ĉi tie lernis, poste instruis * [[Jan Šlechta ze Všehrd]], ĉeĥa [[filozofo]] (1466-1525) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[4339 Almamater]], asteroido * [[Pafado en Filozofia fakultato de Universitato de Karolo]] {{Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Karolo| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Ĉeĥio|Karolo]] [[Kategorio:Lernejoj en Prago]] [[Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1348]] [[Kategorio:Lernejoj nomitaj laŭ personoj|Karolo]] [[Kategorio:Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio]] 4d3uaq45s0umjqm5i2w2cdvv4srdoqd 9474930 9474929 2026-09-13T20:13:00Z ThomasPusch 1869 /* Elektitaj studentoj */ 9474930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Univerzita Karlova horizontal logo 2023.svg |moto = |urbo = [[Prago]], [[Ĉeĥio]] |speco = ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CZ |situo sur mapo=Prago |situo sur mapo2=Centra Prago |zomo = 14 | retejo = }} [[Dosiero:Pomník Karla IV. (Staré Město), Praha 1, Křižovnické nám., Staré Město.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Monumento al la fondinto de la universitato, Imperiestro Karolo la 4-a}}]] [[Dosiero:Hopfner Promotionsurkunde.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Doktoriga dokumento de Friedrich Hopfner de 1905 (en la [[latina]])}}]] '''Universitato de Karolo''' ([[latina|latine]] ''Universitas Carolina'', en [[esperanto]] ankaŭ '''Karola Universitato''') estas [[universitato]] en [[Prago]], fondita en [[7-a de aprilo]] la jaro [[1348]] de la [[Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|Sankta Romi-Germana Imperiestro]] kaj Reĝo de [[Bohemio]] [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] (nomata "de Luksemburgio" aŭ "de Bohemio"). Ĝi estas la plej aĝa universitato de [[Mez-Eŭropo]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Historio == Dum la epoko de la fondo de l'universitato, Prago ekfloris kiel ĉefurbo de la Sankta Romi-Germana Imperio. La universitato fondita de Karolo en sia funkcio kiel reĝo de Bohemio en la posta jaro per la diplomo de [[Eisenach]] de 1349 fariĝis "imperia universitato" kaj restis la plej grava de la mezepoka imperio ĝis la skismo komence de la 15-a jarcento. Laŭ la modelo de la (pli malnova) universitato de Parizo ĝi instruis en la klasikaj fakultatoj filozofia, jura, medicina kaj teologia. === ''Nationes'' ("nacioj") === Komence ĝi estis dividita inter kvar t.n. "nacioj" (''nationes'') laŭ la proksimumaj devenaj teritorioj aŭ regnoj de la - nur viraj - studentoj, nome laŭ la "bohemia", "pola", "bavara" kaj "saksa". Ĉiu studento el la Reĝlando Bohemio, ĉu german- aŭ ĉeĥ-lingva, aŭtomate apartenis al la "bohemia nacio". Al la "pola nacio" apartenis ĉiuj studentoj el la eŭropa nordoriento, egale ĉu ili estis civitanoj de la mezepoka pola regno aŭ ne (do ekzemple ankaŭ rusoj), al la "saksa" ĉiuj studentoj el altgermana kaj malaltgermana Nordeŭropo (ekzemple do ankaŭ tiuj el nuntempa [[Nederlando]]) kaj el [[Skandinavio]], al la "bavara" ĉiuj el suda Germanio, hodiaŭa Svislando kaj Italio. En la aŭtonome administrita universitato, ĉiu "nacio" havis po unu voĉo. La ne-bohemaj nacioj kutime voĉdonis kontraŭ la bohema 3:1. La streĉoj inter la "nacioj" fortiĝis, kiam la bohema subtenis la eklezian reform-movadon de [[Jan Hus]], dum la aliaj daŭre restis ĉe [[katolikismo]]. La Karola Universitato estis centro de la husana movado. La bohemaj studentoj atingis, ke la filo de imperiestro Karolo, reĝo [[Venceslao la 4-a]] de Bohemio, per la [[Dekreto]] de ''[[Kutná Hora]]'' (''Kuttenberg'') la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[1409]] decidis, ke la bohema nacio havos tri voĉojn kaj la aliaj kune unu voĉon. En majo 1409 ĉirkaŭ 1000 profesoroj kaj studentoj proteste forlasis Pragon kaj fondis novan universitaton en [[Lepsiko]]. Tiu elmigro kaj la fakto, ke la restintaj bohemoj en 1417 decidis, ke la praga universitato oficiale estus husana, izoligis ĝin de la aliaj (tiuepoke nur katolikaj) universitatoj de Eŭropo. Eĉ katolikaj bohemoj studis ne plu en Prago, sed en eksterlando. Kiel konsekvenco la antaŭa graveco de la Karola universitato perdiĝis. == Universitato de Karolo-Ferdinando == En [[1654]] ĝi estis kunigita kun jezuita akademio, fondita en [[1562]], kaj nomita Universitato de Karolo-Ferdinando. Tiun en [[1882]] oni dividis laŭ lingvoj: tiel estiĝis en 1882 [[Germana Universitato de Prago]] (neniiĝo en 1945). En 1920 estis renovigita la nomo Universitato de Karolo. == Fakultatoj == * [[Fakultato de Homsciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Homsciencoj]] * [[Fakultato de Sociaj Sciencoj (Universitato de Karolo)|Fakultato de Sociaj Sciencoj]] == Elektitaj studentoj == * [[Károly András]], hungara redaktoro * [[György Árvay]], hungara [[apotekisto]] * [[László Bellyei]], hungara literaturhistoriisto * [[Edvard Beneš]] * [[Albert Bogsch]], hungara radiologo * [[István Borsody]], hungara historiisto * [[Karel Čapek]] * [[Villebald József Danczi]] * [[László Dobossy]], hungara literaturhistoriisto * [[János Damáz Fehér]], hungara monaĥo * [[Bohumil Hrabal]] * [[Franz Kafka]] * [[István Kelen]], hungara [[ĵurnalisto]] * [[Albert Kemény]], hungara dentkuracisto * [[Egon Erwin Kisch]] (1885-1948), praga germanlingva ĵurnalisto, prozisto, dramisto kaj poeto * [[Mór Klein]], hungara rabeno * [[Ernő Koppenstein]] (1901-1971), hungara radiologo * [[Milan Kundera]] (1929-2023), ĉeĥa kaj franca verkisto * [[Imre Peres]] (1953-), slovakia hungara kalvinana [[pastro]] * [[Dénes Mosolygó]] (1914-1996), origine Dionysius Wirkmann), hungara pulmonoplogo * [[Nikola Tesla]] (1856-1943), inĝeniero * [[Kázmér Antal Zsilinszky]], hungara pastro == Gravuloj == * [[Carl Ferdinand Cori]] (1896-1974), ĉeĥ-usona biokemiisto * [[Martin Hattala]], slovaka [[lingvisto]] * [[Jan Hus]], majstro kaj rektoro (1409-1410) * [[Julius Vincenz von Krombholz]] (1782-1843), mikologo * [[József Blaskovics]], hungara-ĉeĥa altlerneja instruisto * [[Péter Rákos]] (1925-2002), ĉeĥia hungara literaturhistoriisto ĉi tie lernis, poste instruis * [[Jan Šlechta ze Všehrd]], ĉeĥa [[filozofo]] (1466-1525) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[4339 Almamater]], asteroido * [[Pafado en Filozofia fakultato de Universitato de Karolo]] {{Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Karolo| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Ĉeĥio|Karolo]] [[Kategorio:Lernejoj en Prago]] [[Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1348]] [[Kategorio:Lernejoj nomitaj laŭ personoj|Karolo]] [[Kategorio:Publikaj altlernejoj en Ĉeĥio]] 3dsr481z1uyph0l6e9ya3lxz1zre8ry 0 24524 9475015 9394343 2026-09-14T00:15:25Z Arbarulo 135469 kredeble vandalismo 9475015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida kanalo | Firma emblemo = [[Dosiero:Aljazeerainternational.gif]] | Landoj = {{Kataro}} | Unua elsendo = 1-an de novembro 1996 | Ricevo = [[Satelita televido|Satelite]] | Proprietulo = ŝejko [[Hamad bin Thamer Al Thani]] (40%)<br>[[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]] (50%)<br>{{Flago|Kataro}} [[Kataro|Katara registaro]] (10%) | Fratinaj kanaloj = | Programa tipo = Informa | Retpaĝaro = {{url|https://www.aljazeera.net/|aljazeera.net}} ([[Araba lingvo|arabe]]) }} '''Al-Ĝazira''' ([[Araba lingvo|arabe]]: الجزيرة "La insulo" aŭ "La araba duoninsulo"), angle skribita '''''Al Jazeera''''', estas [[araboj|araba]] [[informa televidkanalo]] kun sidloko en [[Kataro]]. Al-Ĝazira celas esti la unua politike sendependa televidostacio de [[Okcidenta Azio]]. La stacio ekfunkciis fine de la jaro [[1996]]. Kvankam Al-Ĝazira estas la plej populara stacio inter la arabaj landoj, ĝi estas ofte kritikita fare de la registaro de [[Usono]], ĉar laŭ tiuj la stacio ne estis sufiĉe kritikema al [[Saddam Hussein]] aŭ [[Usama bin Laden]]. Sed ankaŭ dume kelkaj arabaj spektantoj kritikis la stacion, ĉar oni permesis aperigi [[Israelo|israelajn]] oficistojn surekrane. Frumatene de la 13-a de novembro 2001, la tago, kiam la [[nord-alianco]] okupis Kabulon sen batalo, la kabulaj oficejoj de Al-Ĝazira estis detruitaj per du bomboj ĵetitaj de usona militaviadilo.<ref> [[Komitato por Protektado de Ĵurnalistoj]]: [http://www.cpj.org/news/2001/Afghan13nov01na.html ''Afganistano: Usona aeratako detruas oficejojn de Al-Ĝazira en Kabulo''], la 13-an de novembro 2001 ({{en}})</ref> [[Dosiero:Sami al-Hajj back at Al Jazeera.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Intervjuo kun la fotisto ''Sami Al-Haj'' [Sami Al-Haĝ] post lia reveno al Doho (2008)}}]] {{Informkesto firmao kaj produkto}} Fotisto de Al-Ĝazira, la sudanano ''Sami Al-Haj'' [Sami Al-Haĝ], estis kaptita survoje al [[Afganistano]] en decembro 2001 kaj sendita al la usona [[malliberejo de Guantanamo]] kiel "kontraŭleĝa batalisto". Lia advokato Clive Stafford-Smith klarigis, interalie, la multajn pridemandadojn efektivigitajn tie, ke dum longa tempo ili havis la solan celon igi lian klienton informanto kontraŭ Al-Ĝazira kaj igi lin atesti ke Al-Ĝazira estis ligita al Al-Kaida.<ref>Asim Khan kaj Mahfoud El Gartit: [http://english.aljazeera.net/archive/2005/10/200849125449995446.html angla artikolo "fotisto de Al-Ĝazira tenita en Guantanamo", de la 26-a de okt. 2005, en la retejo de Al-Ĝazira]</ref> La 7-an de januaro 2007, Sami Al-Haj komencis [[malsatstriko]]n kaj tiam estis perforte nutrita ĝis lia liberigo la 1-an de majo 2008. La registaro de Usono akuzis la televidkanalon Al-Ĝazira dum la [[Tria Golfmilito]] komencita en 2003, ĉar oni prezentis usonajn militkaptitojn tiel kontraŭagante la [[Ĝeneva Konvencio|Ĝenevan Konvencion]] (kiun televidkanaloj el Usono poste plurfoje kontraŭagis mem). En januaro 2003, la angla [[BBC]] subskribis kontrakton kun Al-Ĝazira pri ŝanĝo de informoj kaj filmmaterialoj. En marto 2003, la stacio startis per anglalingva versio surrete. Ekde [[4-a de marto]] [[2003]] estas malpermesite por al-Ĝazira kaj aliaj televidstacioj raporti el la [[Novjorka Borso]], "pro sekurecaj kialoj". La 8-an de aprilo [[2003]], la buroo de la stacio en [[Bagdado]] estis trafita per bomboj, kvankam [[Usono]] precize konis ties situon. Unu riportisto mortis. (Simila atako okazis kontraŭ la [[Kabulo|kabula]] buroo dum la Usona milito kontraŭ [[Afganistano]] en [[2001]]). La 23-an de septembro [[2003]], la iraka registara konsilio malpermesis al al-Ĝazira kaj [[al-Arabija]] je 2 semajnoj la sciigon pri la registara agado, pro probabla apogo de atakoj kontraŭ anoj de registara konsilio. Multaj atakas la televidstacion pro la prezento de la liberecbatalantoj kaj teroristoj, tial la iraka registaro malpermesis la agadon de la Al-Ĝazira en Irako en aŭgusto 2004 por 1 monato, kion oni plilongigis en septembro por nedifinita tempo. La usonaj okupantoj radias anstataŭ tio la arablingvan televidon [[al-Hurra]]. La televido la 15-an de novembro 2006 ekigis programon ankaŭ en la angla lingvo. Angla viva versio estas spektebla ankaŭ per la interreto. (Rimarkigo: "al-Ĝazira" ja signifas arabe "la insulo", sed ĝi historie povas rilati ankaŭ al la regiono [[Al-Ĝazira (Mezopotamio)|al-Ĝazira]] inter la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigriso]] ([[Mezopotamio]]), kiuj sur la Araba Duoninsulo tiom proksimiĝas, ke ili preskaŭ formas insulon.) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.aljazeera.com/ Oficiala anglalingva paĝo] * [https://www.aljazeera.net/ Oficiala arablingva paĝo] * [https://www.youtube.com/watch?v=zBzLNXOtbfk ekzempla filma prezento de Esperanto en la araba, farita en junio 2023 de la kanalo] ''[[Al-Ĝazira]]'' (jen en YouTube) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidkanaloj]] [[Kategorio:Kataro]] [[Kategorio:Araba mondo]] [[Kategorio:Araba lingvo en interreto]] [[Kategorio:Arablingvaj amaskomunikiloj]] 64z0019ypqf1hoke5lfwlzna72h4rt1 0 26255 9475032 9220638 2026-09-14T03:42:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pedro_Berruguete_Saint_Dominic_Presiding_over_an_Auto-da-fe_1495.jpg|dekstra|eta|250px|[[Pedro Berruguete]]. ''Sankta Domingo prezidas aŭtodafeon'' ([[1475]]).]] '''Inkvizicio'''<ref>[https://vortaro.net/#inkvizicio_kd artikolo ''inkvizicio'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 430</ref> aŭ '''Sankta Ofico''' ({{Lang-la|Inquisitio Haereticae Pravitatis Sanctum Officium}}) estas aro da institucioj organizitaj de la [[Katolikismo|katolika]] [[Eklezio]], por kontraŭbatali [[herezo]]jn. Ĝi estis unue kreita en [[1184]] kaj restrukturita en [[1232]] de la [[Papo]] [[Gregorio la 9-a]]. La oficiala Inkvizicio finiĝis en [[Hispanio]] en [[1834]]. Ĝiajn funkciojn transprenis ekde [[1967]] la eklezia institucio "Sankta Kongregacio pro Doktrino de la Kredo". La inkvizicio estis la plej nigra ĉapitro de la eklezia historio kaj unu el la plej gravaj krimoj en la homa historio, en kies nomo estis murditaj milionoj da homoj. == Origino == Jam de la komenco de la Eklezio kiel institucio, alvenis la problemo de la traktado de la herezoj, tio estas, de la kristanoj kiuj havis malsamajn vidpunktojn rilate al la oficiala institucio. Tre ofte la konfrontado estis perforta, kaj ankaŭ intervenis la civilaj instancoj. En [[Mezepoko]] alvenis la ideo krei specifan institucion por kontraŭbatali la herezojn. Speciale danĝera por la [[Papo]] estis la [[albigensismo]], disvolviĝinta en [[Francio]] ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]], kaj tiam formiĝis en 1184 la unua Inkvizicio. == Historio == Oni kutime dividas en historion de la Inkvizicio en kvar instituciojn: la mezepokan, la hispanan, la portugalan kaj la roman. === Mezepoka Inkvizicio === {{Ĉefartikolo|Mezepoka inkvizicio}} La '''Papa Inkvizicio''' estis [[Katolika eklezio|eklezia]] justica institucio kreita de la papo [[Gregorio la 9-a]] en 1231-1244 por persekutu [[herezo|herezulojn]] kaj kiu estis sub lia rekta aŭtoritato. Ĝi anstataŭis la papan inkvizicion kreitan kvin dek jarojn antaŭe en kiu la persekutado al herezuloj korespondis al la [[episkopo]]j. Ĝi estas nomita ĝenerale ankaŭ '''mezepoka inkvizicio''', por distingi ĝin disde la Inkvizicio de la [[Moderna Epoko]] kies modelo estis konstituita de la hispana inkvizicio. === Hispana Inkvizicio === En la Hispana Inkvizicio, estas unu [[Ĝenerala Inkvizitoro]],<ref>[https://vortaro.net/#inkvizitoro_kd artikolo ''inkvizitoro'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 430</ref> nomita de la [[papo]], krom li, estris la inkvizicion la ''Consejo de la Suprema'' (Konsilantaro de la Plialta) (tribunalo de rejuĝo kun administraj funkcioj). En la Consejo de la Suprema estis naŭ membrojn: 5 konsilantoj, unu kontrolisto, tri konsilantoj nomitaj de la reĝo kaj unu dominikana konsilanto. La konsilantoj nomis reprezentanton apud [[Romo]]. La Consejo estis egaligita al reĝaj tribunaloj kaj en la ceremonioj ŝtataj, ĝi estis en honora loko, poste la Reĝa Konsilantaro kaj la Aragona Konsilantaro. La Hispana Inkvizicio havis multajn aliajn oficiistojn: la ''alguacil mayor'' ("plejgranda [[akvoportisto]]"), la ''receptor'' ("ricevisto"), ''notario del julgado'' ("notisto de l' juĝita afero"), ''procurador del fisco'' ("prokuroro de l' fisko), ''notario de los procesos civiles'' ("notisto de la civilaj procesoj"), defendaj advokatoj, kuracistoj, pastroj, nuncio kaj "portisto". Historie, la Inkvizicio en Hispanio okazis pro la revenko de la hispaniaj [[Maŭroj]], kaj celo kristanigi la judojn kaj maŭrojn loĝantajn en Hispanio. === Roma Inkvizicio === La ''Sacra Congregazione'' estis formita de ses [[kardinalo]]j nomitaj de la [[Papo]] kaj agis en la [[kurio]]. Ĝi ne havis blazonon aŭ publikajn ceremoniojn. Ĝia celo estis kontroli la kandidatojn al papeco. Krom la kardinaloj, estis unu kuna komisaro kiu ricevis la [[denunco]]jn, komencis procesojn kaj administris la "domon de Sankta Ofico". Tiu komisaro estis ĉiam [[dominikano]] kaj eniris la funkcion laŭvice. La Roma Inkvizicio ankaŭ, akcesore, kontrolis la herezojn en [[Italio]], kun tribunaloj en kelkaj urboj. En [[Venecio]] la respublika registaro rajtis nomi tri delegitojn al inkvicia tribunalo. === Portugala Inkvizicio === La Ĝenerala Inkvizitoro nomis konsilantaron post konsulti la reĝon. Krom ili, estas unu dominikana konsilanto. Estis ankaŭ deputitoj organizataj laŭ aĝo. == Funkciado == La [[Konsilio de la Supera Inkvizicio]] (hispane: ''Consejo de la Suprema Inquisición'', kies oficiala nomo estis ''Konsilio de la Supera kaj Ĝenerala Inkvizicio'', estis la plej alta instanco de la Hispana Inkvizicio. Ĝin prezidis la Ĝenerala Inkvizitoro, kiu ricevis sian aŭtoritaton el la [[papo]], donita por la defendo de la kredo kaj la persekutado de la herezaĵoj en la Hispana Krono. La [[komisaro de la Sankta Inkvizicio]] estis la ministro aŭ eklezia delegito, kiun la tribunalo de la Inkvizicio havis en la ĉefpastrejoj kaj loĝlokoj por plenumi kelkajn aferojn kiuj koncernis al li, kaj precipe, por krei la liston de deliktoj kiun tiu tribunalo jam konis. [[Inkvizitoro]] estis membro de Inkvizicia tribunalo. Granda inkvizitoro estas la ĉefo de ĉiuj inkvizitoroj en certa regiono. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="220"> Dosiero:Scene from an Inquisition by Goya.jpg|Pentraĵo pri inkvizicio de [[Francisco de Goya]] Dosiero:Jan Hus at the Stake.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[Jan Hus]] _au_ _bûcher_ --> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Indekso de malpermesitaj libroj]] * [[Nigra legendo de la Inkvizicio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Inquisition|q=inkvizicio|ReVo=inkviz}} * http://www.newadvent.org/cathen/08026a.htm <!-- Katolika Enciklopedio: Inkvizicio --> * http://www.catholic.net/RCC/Periodicals/Dossier/1112-96/article4.html <!-- _The_ _Myth_ _of_ _the_ _Spanish_ _Inquisition_ --> * http://www.rarebooks.nd.edu/exhibits/inquisition/text/directory.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304052018/http://www.rarebooks.nd.edu/exhibits/inquisition/text/directory.html |date=2016-03-04 }} <!-- _İspanyol_ inkvizicio'_un_ _orijinal_ _belgeler_ --> * http://www.jesus-is-lord.com/anti6.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507232829/http://www.jesus-is-lord.com/anti6.htm |date=2006-05-07 }} <!-- 'n _Kritiese_ _kyk_ _na_ _die_ _barbaarsheid_ _van_ _die_ inkvizicio _vanuit_ 'n _anti_-_Katolieke_ _uitgangspunt_ --> {{Kristanismo}} [[Kategorio:Inkvizicio| ]] jbfihard7kwh5jdd1myu6x8b0heqtff 11 27959 9474710 9474102 2026-09-13T16:07:30Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9474710 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) Iom da realo ekster propagandaj fabeloj. * Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj. [[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]] * Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 "Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj"]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. ** En julio 2014 ukrainaj "herooj" pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin "Madono de Gorlovka". Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj "herooj". ** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko. Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi. ** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn. ** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]]. ** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn? ** En junio 2024 ukrainaj "herooj" atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio! ** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj "herooj" [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: "NBonan novjaron, aĉuloj!" ** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi? ** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj "herooj" [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo. ** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj "herooj" [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. * Ukrainaj "herooj" famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn. ** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj] ** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina "heroo" ponardas militkaptiton al okulo] ** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj "herooj"] [[Dosiero:Керівництво Галичини вітає добровольців. На передньому плані - Голова Військової Управи полк. Бізанц..jpg|eta|Parado de volontuloj de la ukraina SS-divizio. Lvivo, 1943.]] La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili "batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito" (kiel oni prezentis tiun ĉi "heroon"). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj "herooj" memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin. Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]]. Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC) «''Iom da realo ekster propagandaj fabeloj''», skribis vi. Kie vi trovis «propagandajn fabelojn»? * Pri la [https://www.youtube.com/watch?v=zmhar0J27Hw citaĵo de Petro Poroŝenko]. Li ne estis en parlamento (kie vi trovas tiujn informojn?) kaj li parolis jam dum neplenskala milito. En plejparte ruslingva Odeso, li parolis pri ekzistantaj kondiĉoj sub la separisma regadaĉo. Li ankaŭ asertis ke ruslingvaj ukrainianoj amas Ukrainion ne malpli ol ukrainlingvaj ukrainianoj. * «''La 2-an de marto 2023 ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon''», skribis vi. Ukrainoj ne invadis tiun ĉi regionon, sed la Rusa volontula korpuso, kiu batalas ukrainiflanke. Ne estas konfirmita kiu pafis la aŭton, kaj la rusa propagando jam mensogis pri kiu estis invadinto. [https://www.reuters.com/world/europe/pro-ukraine-group-sabotaged-pipelines-intelligence-suggests-nyt-2023-03-08/ Rusio poste «venĝis», murdinte 9 civilulojn]. * «''La 8-an de julio 2025 ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis 5-jara knabo kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi?''», skribis vi. Centra Esplor-instituto de la Ministerio pri «Defendo» de la Rusa Federacio situis 600 metrojn de la plaĝo, la droneo eble estas pafita de rusoj. * «''rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj''», skribis vi. Vi simple papagumas la rusan propagandon. La plej multo de atakoj estas rektaj trafoj sur civilaj objektoj.<ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians</ref><ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian</ref> * «''Ĉu vi spektis videon, en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine''», skribis vi. [https://unn.ua/en/news/russian-propagandists-spread-video-of-ukrainian-military-mocking-an-elderly-man-cpj Verŝajne, ĝi estas rusa propagando]. Ukrainio havas kaj volontuloj kaj rekrutoj. En Sovetio okazis amasrekrutigoj dum la Dua Mondmilito. Iuj sovetaj soldatoj reprezaliis (signife pli ofte ol ukrainiaj soldatoj) kontraŭ civiluloj kaj militkaptitoj. En certaj okazoj (kiel la masakro de Katin), la sovetaj aŭtoritatoj mem ordonis fari reprezalion. Laŭ via vidpunkto, sovetaj soldatoj ne estas plu herooj? Se paroli pri Rusio, ĝi havis periodon de parta rekrutigado, Rusio ankaŭ rekrutigis murdintoj el prizonoj (do ne estas stange, kial Rusio faris tiom da militkrimoj). Stepan Bandera kunlaboris kun nazioj sed poste ĉesis pro la nazia perfido. Same okzais kun Stalin, sovetaj soldatoj eĉ havis militparadon kun nazioj. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-121-0011A-23, Polen, Siegesparade, Guderian, Kriwoschein.jpg|eta|Nazi-soveta militparado]] Miĥail Bulgakov priskribis ukrainojn kiel tiuj, kiuj «teruras la rusan loĝantaron per sia aĉa lingvo, kiu ne ekzistas en la mondo», ukrainoj rajtas forigi la monumenton de tia persono. La monumento al SS-divizio Galicio estas en Kanado, ne Ukrainio. Mi ne trovis informon pri la memortabulo al SS-Hauptsturmführer. Nazia ideologio estas oficiale malpermesata en Ukrainio kaj ĉiujare, la 8-an de majo, ukrainianoj festas la tagon de memoro kaj venko super naziismo. Volodimir Zelenskij estas judo. Se vi volas akuzi Ukrainion pri naziismo, '''unue rigardu al vi mem'''. Via ŝtate posedata televidkompanio '''Rossija Segodnja''' promociis novnaziojn kiel Manuel Ochsenreiter, Ryan Dawson (ili '''prezentis''' tiun ĉi '''novnazion kiel «aktivulo por homaj rajtoj'''»), ktp. Viaj novnaziaj kaj ekstremdekstraj organizaĵoj kiel Rusa Imperia Movado, Grupo «Rusiĉ» kaj Grupo «Wagner» batalis rusflanke kaj separistflanke. [https://www.youtube.com/watch?v=vOXnfqpKcvM La 9-an de majo 2023, en Surguto, Rusio '''ekstremdekstra, kontraŭmalplimulta organizaĵo''' Russkaja Obŝĉina (ili ofte '''molestas nerusoj''' nur pro ilia nacieco) '''oficiale paradis''' en la venkotago kontraŭ naziismo], tiu ĉi organizaĵo ankaŭ agresas kontraŭ Ukrainio. [[Dosiero:National-socialists marching near Vosstaniya Square in St. Petersburg on 1 May 2014.JPG|eta|Novnazioj en Sankt-Peterburgo]] Antaŭ la rusa agreso en 2022, Ukrainio havis ruslingvajn lernejojn, pluraj ukrainiaj kantisoj kantis ruse kaj ukrainiaj aktoroj filmiĝis en ruslingvaj filmoj. Kia diskriminacio de ruslingvuloj, ĉu ne? «''dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane''», skribis vi. Ambaŭ flankoj ne plenumis siajn promesojn, ne nur Ukrainio. «''Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi''», skribis vi. Mi esperas ke vi ŝercas, ĉar antaŭ la rusa plenskala invado, en la jaroj 2016-2021, la kvanto de viktimoj (kaj civiluloj kaj soldataj) draste malpliiĝis. La '''tuta kvanto de civilaj mortoj, inter la jaroj 2019-2021, estis pli-malpli 78''', multaj mortis pro minoj. Komenco de la milito estis unu el la plej malhumanaj decidoj. Rusa diktatoro simple trovis pretekston por invadi alian landon malgraŭ budapeŝta memorando, same li trovis pretekston por invadi Kartvelujon. Ĉar [https://www.youtube.com/watch?v=pyrdh-otOy8 laŭ via faŝisma prezidanto, rusaj limoj nenie finiĝas]. Kobjakov serioze asertis ke Ukrainio planis invadi Rusion la 8-an de marto 2022. Se ribeluloj havas rajton krei la propran ŝtaton, do, laŭ via logiko, Iĉkerio (Rusio faris multege da militkrimoj tie) devas esti sendependa. Ribeluloj kaj separistoj estas en pluraj landoj, sed ili ne estas helpitaj de aliaj malamikaj landoj. ; La {{daton|17|07|2014}} «Kuraĝaj» separistoj pafis komercaviadilon Boeing 777: 298 homoj pereis. ;{{dato|13|01|2015}} «Kuraĝaj» separistoj pafis aŭtobuson proksime de Volnovaĥa: 12 homoj pereis, 18 estis vunditaj. ; La {{daton|19|02|2022}} «Kuraĝaj» separistoj komencis amasan kaj perfortan rekrutigadon sur '''okupaciitaj teritorioj'''. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» aviadatakis la teatron de Mariupolo, kie estis videblajn de la aero grandajn surskribojn «INFANOJ»: almenaŭ 300 homoj pereis. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» pafis la vicon por pano en Ĉernihivo: almenaŭ 18 homoj pereis, 26 estis vunditaj. ; En {{dato||03|2022}} Rusaj «liberigantoj» masakris civilulojn en Buĉa: almenaŭ 73 pereis. ; La {{daton|08|04|2022}} Rusaj «liberigantoj» atakis per misilo la stacidomon de Kramatorsk: 63 homoj pereis (inkluzive 9 infanojn), 150 estis vunditaj (inkluzive 34 infanojn). [[Dosiero:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03.jpg|eta|La stacidomo de Kramatorsk post rusa atako]] ; La {{daton|14|01|2023}} Rusa «liberigantoj» per misilo atakis naŭ-etaĝan loĝkonstruaĵon en Dnipro: 46 homoj pereis (inkluzive 6 infanojn), 11 malaperis senscie kaj 80 estis vunditaj (inkluzive 14 infanojn). 12 el la vunditoj estis je kriza sanstato. [[Dosiero:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg|eta|Dnipro post rusa atako]] ; La {{daton|08|07|2024}} Rusaj «liberigantoj» per misiloj atakis plurajn urbojn (ili atakis ankaŭ la infanan malsanulejon «Oĥmadit»): 47 homoj pereis, 190 estis vunditaj. [[Dosiero:Okhmatdyt after Russian attack, 2024-07-08 (12).jpg|eta|Oĥmadit post rusa atako]] ; La {{daton|19|08|2026}} Rusaj «liberigantoj» spavatakis aŭtobuson en Ĥersono: 4 homoj pereis, 5 estis vunditaj. ; Rusa armeaĉo torturas kaj ekzekutas (332 estas ekzekutitaj) ukrainiajn militkaptitojn.<ref>https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/</ref><ref>https://www.hrw.org/uk/world-report/2026/country-chapters/ukraine</ref> La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar la oficiala ideologio de la putinreĝimo estas '''rusa faŝismo''', tio estas [https://www.youtube.com/watch?v=h5XdwlyWgSs rekonkero de «historiaj» landoj], ekstrema cenzuro (rusa interreto estas unu el la plej malliberaj, malpli libera ol Kubo), represio. La radikoj de tiu ĉi ideologio sin bazas je Ivan Iljin: '''faŝisto, ofte citita de via faŝisma prezidanto''', lastatempe '''li citis lin dum aneksado de ukrainiaj teritorioj'''. Sed por eskuzi la invadon, rusaj faŝistoj nomas invaditan nacion «naziisma», ankaŭ por pli facile eskuzi la abomenajn agojn fare de rusaj okupaciantoj. La rusa ŝtate posedata novaĵagentejo RIA Novosti, publikigis la artikolon «Kion Rusio devus fari kun Ukrainio», kie la aŭtoro asertas, ke ukrainoj devas «asimili la sperto» de la milito «kiel historia leciono kaj pekliberigo por sia kulpo». La aŭtoro ankaŭ alvokas la plenan detruon de Ukrainio kiel ŝtato, kaj ankaŭ la plenan detruon de la ukraina nacia identeco konforme al la celo de Rusio plenumi la «malnaziigon». Ukrainio certe ne estas senmakula, same kiel neniu defendanta lando. Neniu malmalica raciulo pravigas la nazi-sovetan okupacion de la Dua Pola Respubliko malgraŭ multajn problemojn kiuj ĝi havis. Sed estas evidente, ke sen la rusa helpo al separistoj, rusa okupacio de Krimeo kaj rusa invado - tiu ĉi koŝmaro povus esti evitita. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:29, 26 aŭg. 2026 (UTC) Tuj videblas ke vi loĝas ne en Ukrainio kaj ke sur via mensa horizonto ĝi aperis nur en 2022, kiam viaj regantoj inundis vian kapon per cerbolava propagando. Do jen iom da REALA Ukrainio. Sed unue iom da historio, al kiu vi tiom fervore referencas. # Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj. Post longaj klopodoj alianciĝi kun Britio kaj Francio kontraŭ nazioj, Stalin komprenis ke la milito kontraŭ Germanio estas neevitebla kaj ke Sovetiunio kontraŭstaros la naziojn sola. Do li klopodis prokrasti laŭeble tiun ĉi militon, gajni tempon kaj teritoriojn por ke la nazia invado ne tuj trafu la plej evoluintajn okcidentajn regionojn. Tiel estiĝis la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]]. Vi povus detale legi pri tio en la klasika verko de [[Henry Kissinger]] ''[[:en:Diplomacy (Kissinger book)|Diplomatio]]''. Legu sciencajn studaĵojn, ne propagandajn BBC-rubaĵojn. En 1939 sovetia armeo reokupis tiujn ĉi teritoriojn, danke al kio Okcidenta Ukrainio revenis al Ukrainio, Okcidenta Belorusio revenis al Belorusio kaj Litovio ricevis sian ĉefurbon Vilnon. Rusio ricevis nenion. Nun Litovio kaj Ukrainio senĉese kaj laŭte plendas pri tiu ĉi pakto, ial riproĉante Rusion, tamen Ukrainio ne redonis al Pollando [[Lvovo]]n, nek Litovio redonis sian ĉefurbon [[Vilno]]n. Strange, ĉu ne? # Fabelo pri "rusaj okupantoj" de Ukrainio estas amuza, sed science absurda. Ukrainio [[:en:Pereiaslav Agreement|aliĝis al la Rusa carlando en 1654]] kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano [[Bohdan Ĥmelnickij]] petis rusan caron [[Aleksej Miĥajloviĉ]] akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon. Ĝi estis integra, internacie agnoskita parto de la Rusa carlando, poste de la Rusia imperio kaj poste de Sovetunio. Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto. # Dum la tuta sovetia periodo Ukrainio estis dorlotita infano, ĝuanta subvenciojn, investojn, terojn kaj favoran politikon. Ekde la 1920-aj komenciĝis amasa ukrainigo, dum kiu la aŭtoritatoj ukrainigis ĉiujn lernejojn, eldonejojn, amaskomunikilojn kaj ŝtatajn instituciojn. Homoj plendis, ĉar plejparto estis denaskaj ruslingvanoj, sed komunistoj ne tre atentis tiujn ĉi plendojn kaj deviga ukrainigo daŭris. Vi povus facile trovi rilatajn datumojn kaj sciencajn studaĵojn en la rusa, angla ktp. En Ukrainio aperis granda industrio, bonaj ŝoseoj, elektrostacioj, moderna agrikulturo, ktp. La investoj estis tiom abundaj ke post 35 jaroj da rabado de sovetia heredaĵo ankoraŭ restas kion ŝteli — por Zelenskij kaj ties apuduloj. # [[Miĥail Bulgakov]] estis denaska kievano, do ruslingvano. Kievo ĉiam estis ruslingva kaj perforta trudado de la ukraina lingvo, des pli en ties Galicia versio, kaŭzis amasajn indignon kaj mokojn, kiujn li spegulis en siaj verkoj. Eĉ klasikulo de la ukraina literaturo [[Taras Ŝevĉenko]] verkis en la ukraina nur poemojn dum la prozaĵojn, leterojn kaj taglibron li skribis ruse. [[Nikolaj Gogol]] estis komplete ruslingva verkisto. Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj. En septembro 2025 lingva obudsmano de Ukrainio [https://glavcom.ua/longforms/yazykovyi-ombudsmen-elena-ivanovska-pro-ukrainskyi-movu-v-kyyevi-ta-sotsialni-merezhi-702887.html plendis] ke Kievo plu restas ruslingva urbo, speciale adoleskantoj preferas la rusan. Memoru ke ĉio ĉi okazas en la lando, kie parlamentanoj alvokas bati infanojn kiuj kuraĝas paroli ruse eĉ en infanĝardenoj! # Vi fantazias ke la rusa estis libere kaj egalrajte uzata en Ukrainio antaŭ la milito. Do jen iom da realo por vi. En aprilo 2019, do 3 jarojn antaŭ la milito, en Ukrainio estis [[:n:Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo|aprobita lingva leĝo]] kiu fakte malpermesis ĉiun ajn publikan uzadon de ĉiuj lingvoj krom la ukraina. Vi povas legi en respektiva esperantlingva novaĵo kion tio signifis. Se paroli koncize: ĉiuj ruslingvaj lernejoj estis fermitaj, ĉiuj amaskomunikiloj en la rusa likviditaj, publikaj aranĝoj en la rusa malpermesitaj, eĉ la toponimojn oni devigis skribi je ukraina ortografio. Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio? Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio — ĉar viaj regantoj diris al vi ke tio estas normala afero kaj vi kredas obeeme. # Iom da realaj ekzemploj kiel oni traktas eĉ infanojn en infanĝardeno se ili kuraĝas paroli sian denaskan lingvon. En 2023 profesoro de ukraina universitato, politikisto kaj eks-parlamentano Irina Farion [https://www.youtube.com/shorts/uPhyIs53IK8?ysclid=mtenk7lz3a602707807 diris en intervjuo]: {{Citaĵo |teksto = Kial mia nepo Dmitrik, kiu havas 3,5 jarojn, enirante infanĝardenon vidas antaŭ si iun Griŝa, kiu diras al li "Saluton!". Kaj mia nepo devas al li instrui per sia eta pugno la ukrainan lingvon. Ĉar la infano venas nervoza hejmen kaj diras: "Avinjo, en la infanĝardeno estas rusaĉo". Kaj la avino diras ke la rusaĉon necesas "ekstermi" kaj Dmitrik "ekstermas" la rusaĉon. Li al li "metas en makzelon ĝustan prononcon". |aŭtoro = Irina Farion |verko = Intervjuo en 2023 |origina teksto = Чому мій Дмитрик, якому 3,5 роки, заходячи в дитячий садочок, бачить якогось Грішу, який до нього каже „привет“, і мій внук мусить його вчити з допомогою свого маленького кулачка української мови? Тому що дитина приходить знервована до хати і каже: „Бабусю, в садочку є москаль!“ А бабуся каже, що „москаля треба знищувати“. І Дмитрик знищує москаля, він йому ставить правильний прононс. }} Vi certe klopodos diri ke oni ne atentu la frenezulojn. Ŝi vere estus konsiderata frenezulo en Rusio kaj irus al prizono, sed en Ukrainio ŝi estas ŝtate glorata heroo. Omaĝe al ŝi oni nomis [[:Commons:Category:Iryna Farion Street, Lviv|straton en Lvovo]]! En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis [https://strana.ua/news/4477685-ukrainskij-akter-benjuk-prizval-bit-detej-za-ispolzovanie-russkogo-jazyka.html bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo]. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas [https://www.youtube.com/watch?v=XjxdcrtB74U&ysclid=mtenvfk33z989622481 bati la gepatrojn]. Ĉu ili iris al prizono? Kompreneble ne, ja ĝuste tio en Ukrainio estas modelo imitinda! # Same ridindaj estas fantazioj pri la "revolucio" kaj "demokratio" en Ukrainio. En 2014 grupo da naciistoj [https://stanobelov.blogspot.com/2016/12/ukrainio-survoje-al-la-fina-venko-au.html perforte forpelis] prezidanton [[Viktor Janukoviĉ]], kiu estis demokratie elektita kaj internacie agnoskita ŝtatestro. Li subskribis kun la opozicio interkonsenton pri antaŭtempa baloto (kiun li certe malgajnus), kies plenumon garantiis eŭropaj ambasadoroj, sed sekvan tagon la opozicio ĵetis la interkonsenton al rubujo, same kiel eŭropajn garantiojn, kaj daŭrigis perfortajn atakojn por akiri la potencon tuj — sen iuj ajn balotoj. En via lando oni certe nomus tion ŝtatrenverso, sed en Ukrainio oni nomis tion "revolucio" kaj via propagando sukcese vendis al vi tiun ĉi evidentan mensogon. Sekvis amasaj reprezalioj kontraŭ la opozicio. En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis [[:n:Aŭtoritatoj de Ukrainio fermis opoziciajn televidkanalojn|likviditaj la opoziciaj televidkanaloj]]. # Homoj kiuj konis Zelenskij proksime, [[:n:Eks-konsilisto de Zelenskij nomis lin "soleca diktatoro"|delonge nomis lin diktatoro]]. Plej multaj estis malliberigitaj, murditaj aŭ fuĝis por eviti tion. La {{daton|29|6|2026}} en Monako okazis atenco forme de bombeksplodo kontraŭ Vadim Jermolajev, oligarĥo fuĝinta de Ukrainio pro persekutado. La murdistino estis baldaŭ trovita morta apud Kievo, pri ŝia murdo [https://www.lefigaro.fr/actualites/2026/07/01/l-enquete-penetre-dans-les-details-de-l-explosion-de-monaco-1717212 agnoskis sin kulpa kunlaboranto de ukrainaj sekretservoj]. La oligarĥo devenas de la [[Krivoj Rog|sama urbo]] kiel Zelenskij, sed apartenis al alia sinagogo. Cetere kion atendi de la plej koruptita ŝtato de Eŭropo, kien venis miliardoj de eŭroj, senkontrole disrabataj de Zelenskij kaj ties proksimuloj? De tempo al tempo iuj ordinaraj oficistoj estas arestataj, pli altrangaj [https://www.timesofisrael.com/zelensky-associate-at-crux-of-ukrainian-corruption-case-said-to-have-fled-to-israel/ fuĝas al Israelo], nur Zelenskij staras meze de tiu korupta pelmelo en blankaj roboj kiel senmakula heroo. Amuze, ĉu ne? Sed vi kredas kaj pagas tion, kvankam ĉiuj scias ke via mono grandparte estas tuj forŝtelata. Vi afiŝis foton de la detruita infana hospitalo Oĥmatdet, sed ĉu vi scias ke eĉ mono kolektita por ties restarigo [https://skelet.org/vosstanovlenie-okhmatdet-gde-milliard/?ysclid=mtfl09qr7p870477072 estis ŝtelita], por la konstruado oni elektis la plej kostan proponon kaj la afero estis akompanata de sennombraj skandaloj? # De 1995 ĝis 2019 en Ukrainio pro sia laboro, laŭ datumoj de la Internacia Asocio de Ĵurnalistoj, [https://www.ifj.org/fr/salle-de-presse/nouvelles/detail/category/end-impunity-2019/article/endimpunity-ukraine estis murditaj 16 ĵurnalistoj], nur en 3 kazoj kulpuloj estis punitaj. Ekzemple en 2016 ukrainaj naciistoj [[:n:Ukrainaj naciistoj estas arestitaj pro murdo de opozicia rusia ĵurnalisto en 2016|murdis rusian opozician ĵurnaliston Pavel Ŝaramet]], kiu naive serĉis "demokration kaj justecon" en Ukrainio. Poste ili rakontis ke ili planis akuzi pri tio Rusion kaj per tia provoko kaŭzi militon inter la du landoj. Krome ili planis bombi Kievon, kiun ili nomis tute ne bedaŭrinda (ĉar ruslingva) por garantii la militon. Kompreneble neniu estis punita, la proceso ne okazis. Post komenco de la milito Kievaj regantoj profitis ĝin por likvidi eĉ ŝajnon de la demokratio. En televido ekfunciis la tiel nomata "telemaratono", do ĉiuj kanaloj unu post alia montras la samajn novaĵojn, laŭajn al la ŝtata politiko. La cerbolava propagando funkcias tiel ke Orwell estus ŝokita pro ĝusteco de siaj prognozoj. Opoziciajn politikistojn oni murdas, [[:n:Hungardevena politikisto estas arestita en Ukrainio|arestas kaj batas malkaŝe]], sub kameraoj — nazioj ne timas la perforton, ili fieras pri ĝi. # Loĝantoj de sud-orientaj regionoj forte malakceptis la naciistan ŝtatrenverson kaj, kiam ukrainaj naciistoj komencis ŝturmokupi sidejojn de lokaj administracioj tra la lando, ili klopodis malebligi tion almenaŭ en siaj regionoj. En Ĥarkova provinco la protestoj estis subpremitaj. En Odeso naciistoj pelis rusajn protestantojn al la Domo de Sindikatoj kaj ekbruligis ĝin. Dum la konstruaĵo brulis, ili pafis homojn kiuj provis saviĝi, kaj blokis aliron de fajrobrigadanoj kaj ambulancoj. [https://rutube.ru/video/50e4b38413107496778333daed23070a/?r=wd 48 homoj estis vivbruligitaj kaj mortpafitaj] en la centro de Odeso la {{daton|2|5|2014}}. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? En 2025, do post 11 jaroj, la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis ke ukrainaj aŭtoritatoj [https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60448 ne faris ĉion eblan] por preventi la tragedion. Sed kiu en Ukrainio zorgas pri la decidoj de la eŭropaj kortumoj? Eŭropo por Ukrainio estas obeema bovino, kies tasko estas silenti kaj pagi. La vera majstro de Ukrainio estas Usono, do Eŭropo kiel usona vasalo devas obei ne nur la mastron, sed ankaŭ ĝian prioritatan nuntempe vasalon forme de Kievo. Neniu estis eĉ riproĉita, la murdo de 48 homoj restis senpuna. # Por multaj homoj en Donbaso tiu ĉi masakro estis limo, post kiu ili komprenis ke ili devas batali por sia libereco aŭ morti. En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn — tiel komenciĝis la "kontraŭterorisma operaco", kiu jure daŭras ĝis nun (Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?). Tio kontraŭis ukrainan leĝaron, sed kiu en Ukrainio zorgas pri juro? La unuaj tankoj aperis en Mariupolo en 2014 kaj tio estis ukrainaj tankoj, subpremantaj lokanojn. Vi povas [https://www.youtube.com/watch?v=G4S53S7Klwg vidi ilin] treti la stratojn kaj aŭdi lokanojn krii: "Kion vi faras? Ni estas sen armiloj?!" Post tio homoj en Donbaso komprenis ke la armiloj necesas, ĉar ilia lando ne plu estas regata de sia popolo, sed estas akaparita de senkompataj naciistoj pretaj murdi ĉiun ajn kiu kuraĝos oponi ilin. # Komenciĝis la milito, kiun Ukrainio malgajnis. Oni rakontas al vi fabelon pri "rusa invado", sed realo estas ke ukrainaj trupoj estis lastmomente haltigitaj rande de Donecko, kio ebligis al ili dum sekvaj 8 jaroj ĉiutage pripafi la urbon per kanonoj. Kiam rusiaj trupoj efektive venis en 2022, ili dum kelkaj semajnoj okupis 20% de la ukraina teritorio, tiutempe jam ekstreme fortikigita. Klara diferenco, ĉu ne? # Ukrainio malgainis la militon kaj laŭ iniciato de Rusio en 2014—2015 en Minsko estis subskribita interkonsento, kadre de kiu Donbaso devintus reveni (!) al Ukrainio. Homoj en Donbaso tute ne ĝojis tian estontecon, sed tiam kaj dum sekvaj 8 jaroj Putin insistis: "Donbaso estas Ukrainio". Sed... promesoj de Kievo ne kostas paperon sur kiu ili estas skribitaj. Kievo plenumis eĉ ne unu punkton, [https://ru.wikisource.org/wiki/Протокол_о_результатах_консультаций_Трехсторонней_контактной_группы kies liston vi povas vidi memstare]. Ne estas malfacile rimarki ke al la ribeluloj apartenis nur la lastaj punktoj, plenumendaj post kiam Kievo plenumos la unuajn 9. Sekvis jaroj de vanaj intertraktoj, dum kiuj Rusio estis admonanta Kievon repreni Donbason kadre de siaj propraj promesoj. Kievo rifuzis. Germanio kaj Francio, garantiintaj plenumon de la interkonsento, ankaŭ faris nenion. En novembro 2021 Rusio faris senprecedencan paŝon, [https://archive.mid.ru/documents/10180/4944950/дипломатическая+переписка.pdf/795480b9-c3da-4498-88c8-f0a723c62c6f publikiginte korespondadon] de la rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov kun ties kolegoj de Germanio kaj Francio por montri ke Rusio faris ĉion eblan por admoni la eŭropanojn preventi la militon. Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? # Poste tiama ukraina prezidanto [[Petro Poroŝenko]] [https://www.youtube.com/watch?v=F6bW9OYQg7U&ysclid=mte6s7gs2y902656369 malkaŝe diris] ke la interkonsento necesis por doni al Ukrainio 8 jarojn por fortigi la armeon. [[Angela Merkel]] konfirmis ke per tiu interkonsento Ukrainio [https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F2022%2F51%2Fangela-merkel-russland-fluechtlingskrise-bundeskanzler gajnis tempon] por sin prepari al nova milito. [[François Hollande]] konfirmis ŝiajn vortojn, dirinte ke [https://www.voltairenet.org/article218584.html danke al tiu ĉi interkonsento Ukrainio rearmis sin]. Multaj homoj en Rusio, kaj speciale en Donbaso, akuzas Putinon ke li kredis al Eŭropo kaj klopodis revenigi la ribelintajn regionojn al Ukrainio. Kiu kredos al Eŭropo kaj Ukrainio post tiu ĉi trompo? # Dum sekvaj 8 jaroj ukrainaj militistoj regule pripafis setlejojn en Donbaso — ĥaose, simple esperante mortigi aŭ vundi iun ajn. Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj [https://vk.ru/wall-61706629_2450242?ysclid=mte71xyb3r530323301 "Ĉion plej bonan — al la infanoj"]. Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj. Cetere kion atendi de la lando, kie ortodoksa pastro publikigas okaze de datreveno de la masakro en Odeso afiŝon, kie li [https://www.facebook.com/y.yasenets/posts/722111885521111 "gratulas ĉiujn partoprenintojn pri la Tago de Ŝaŝliko"?] La ŝerco "Odesa ŝaŝliko" en diversaj variaĵoj iĝis tre populara en Ukrainio. Certe necesas plej rapide akcepti Ukrainion en EU, ja la nazia ŝtato rajtas esti plej proksima al la naskiĝloko de naziismo! # Kiam komenciĝis la milito, al la rusiaj trupoj estis ordonite [https://lenta.ru/news/2022/03/03/strict_order_vol2/ ne ataki kazernojn] kaj ĝenerale eviti homajn perdojn inter la ukrainaj militistoj. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? Baldaŭ tiu ordono estis nuligita, ĉar ukraina armeo atakis feroce, klopodante mortigi laŭeble pli da rusiaj militistoj, do ili ne povis respondi modere kiel komence. Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. [[Amnestio Internacia]] eĉ publikigis [https://www.amnesty.org.uk/latest/ukraine-military-endangering-civilians-locating-forces-residential-areas-new/ specialan raporton] pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo, kio kaŭzis grandan indignon de Kievaj regantoj. # Rompitaĵoj de rusiaj raketoj, paffaligitaj de ukrainaj militistoj, falas sur civilajn objektojn kaj ukraina propagando tuj akuzas Rusion pri "barbaraj atakoj, militkrimoj, genocido, buĉado" ktp. Ekzemple en 2023 tio okazis en [[Dnipro]], pereis 20 homoj. Konsilanto de ukraina prezidanto Arestoviĉ havis malbonŝancon [https://www.youtube.com/watch?v=90E5YTn-_nU&ysclid=mtffy9qu3z827625201 agnoski en intervjuo] ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj — sekvis skandalo, publikaj pardonpetoj kaj eksiĝo. Nun li loĝas en Usono (por ne loĝi en prizono aŭ morti) kaj ĉiutage kritikas sian eksan estron kiel korupulon kaj diktatoron. # Ofte ukraina armeo mem pripafas proprajn civitanojn, sed mensoge akuzas Rusion. La {{daton|6|9|2023}} misilo trafis merkaton en [[Kostjantinivka]], pro kio almenaŭ 15 homoj pereis kaj 30 estis vunditaj. Ukrainaj aŭtoritatoj tuj akuzis Rusion kaj nomis tion [https://ukranews.com/ua/news/954346-po-kostyantynivtsi-okupanty-vdaryly-ne-z-artyleriyi-politsiya "laŭvica krimo de rusoj kontraŭ civila loĝantaro, farita konscie, kun malvarma sango kaj cinike"]. Tamen jam la {{daton|18|9}} [[The New York Times]] publikigis [https://www.nytimes.com/2023/09/18/world/europe/ukraine-missile-kostiantynivka-market.html rezultojn de sia enketo], pruvinta ke la tragedion kaŭzis ukraina misilo de la sistemo Buk, lanĉita de ukrainaj trupoj lokitaj 16 km for responde al rusia atako. En 2022 [[:n:Du misiloj trafis Pollandon|Pollandon trafis misilo]], mortiginta polan kamparanon. Kievo tuj komencis histerii, akuzante Rusion kaj alvokante al forta respondo (granda milito en Eŭropo estas la sola espero de Zelenskij, li penas provoki ĝin), sed [[:n:Pollando konfirmis ke ĝin trafis ukraina misilo]]. # Vi klopodas argumenti ke nazioj haveblas en iu ajn lando kaj eĉ aldonis foton de naciista marŝo en Sankt-Peterburgo. Tio estas malnova truko de viaj propagandistoj, sed ĝi estas falsa kaj jen kial. La nazioj efektive haveblas ĉie ajn. Sed nur en Ukrainio ili agas libere, okupas altajn ŝtatajn postenojn kaj iĝis parto de la ŝtataj institucioj. Kiom da naziaj taĉmentoj estas en via armeo? Kiom da naziaj monumentoj estas instalitaj? Kiom da nazioj kaj naziaj kunlaborantoj aperis en lernolibroj kiel imitinda ekzemplo por la junularo? En Ukrainio ĉio ĉi abundas kaj estas normo. ## Vi diris ke mankas monumentoj al la SS-divizio Galicio en Ukrainio? [[:Commons:Category:Monuments and memorials to Halychyna SS Division|Jen iliaj fotoj]], ĝuu. Ĉu vi ne trovis monumentojn al SS-Hauptsturmführer en Ukrainio? Do vi ne konas Ukrainion, lokanoj rapide montrus al vi monumentojn al [https://kalusz.io.ua/s120105/sotnik_dmitro_paliev tiu ĉi ĉarmulo], pereinta en 1944 apud Brodi, kie li batalis en la 13-a korpuso de la 4-a tanka armeo de [[Wermacht]]. Adoru lin kiel tion faras viaj "ukrainaj herooj"! Omaĝe al li [https://web.archive.org/web/20181017164140/http://kalushcity.if.ua/project_doc/category/project_doc_ses/2016/11/18/8103/view estis nomita strato] en la urbo [[Kaluŝ]]. Origine la strato estis nomita omaĝe al Ivan Ĉernjaĥovskij, naskiĝinto de Kieva gubernio, kies armeo liberigis la urbon de la nazioj. Sed ĉu la nazia reĝimo povus toleri tioman aĉaĵon kiel glorado de kontraŭfaŝisto? Ĉiuj monumentoj al la liberigintoj de Ukrainio estis detruitaj, ĉiuj memorindaĵoj pri kontraŭfaŝistoj estis forigitaj — por liberigi spacon por novaj herooj de Ukrainio — la nazioj. Memortabuloj omaĝe al tiu eminenta SS-ano estas instalitaj en [[Lvovo]] [https://web.archive.org/web/20181013172203/https://www.obozrevatel.com/ukr/politics/83564-moloda-gvardiya-podae-pozov-proti-organizatoriv-uvichnennya-pamyati-ss-galichina.htm ], Perevozec [https://www.youtube.com/watch?v=bi1Yhbl-vgA ], Kaluŝ [https://web.archive.org/web/20191107141327/https://korrespondent.net/ukraine/4157166-v-kalushe-otkryly-memoryalnuui-dosku-v-chest-kapytana-ss ]. Memoron de SS-Hauptsturmführer oni omaĝas en Ukrainio per [https://web.archive.org/web/20250125163837/https://www.youtube.com/watch?v=zjKTWtezSz8 konferencoj], [https://www.youtube.com/watch?v=mWph8dI3ZD8 ceremonioj] (en nazia uniformo komprenebele), [[http://vikna.if.ua/news/category/kl/2016/04/20/52883/view koncertoj], [http://www.kalushfm.com.ua/news/kalush-ta-kaluskiy-rayon/vistavka-film-i-prezentatsiya-knihi-u-kalushi-vidznachili-rokovini-boyu-pid-brodami-v-yakomu-zahinuv-urodzhenets-kalushchini-dmitro-paliv-foto ekspozicioj, libroj kaj filmoj], ŝtataj altranguloj [http://kalushcity.if.ua/news/category/city/2017/11/02/13083/view metas florojn al SS-Hauptsturmführer]. Nazioj [https://ria.ru/20220406/natsionalisty-1779958630.html aranĝas torĉomarŝojn] omaĝe al SS-divizio kaj aliaj nazioj kaj naziaj kunlaborantoj, instruante la junularon sekvi ekzemplojn de siaj naziaj prauloj. Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Evidente jes, ĉar alikaze viaj fantazioj pri ne-nazia karaktero de la Kieva reĝimo estus absurdo. ## Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo. La plej famaj estas Azov kaj Ajdar, kies membroj ne kaŝas siajn naziajn ideojn, malkaŝe montrante naziajn simbolojn kaj esprimante naziajn ideojn. Foje tion atestis [https://www.thenation.com/article/world/azov-battalion-neo-nazi/ eĉ okcidentaj ĵurnalistoj] [https://nexusnewsfeed.com/article/geopolitics/ukrainian-nazis-are-a-big-problem-says-the-guardian-in-2014 ], [https://www.counterextremism.com/news/washington-post-right-wing-azov-battalion-emerges-controversial-defender-ukraine ], kvankam kun tempopaso ili devis redukti tiajn rakontojn — por ne konfirmi tiel ke la "rusa propagando" diras la veron. Iuj eĉ provis [https://www.nytimes.com/2023/06/05/world/europe/nazi-symbols-ukraine.html?ysclid=mtelz7q8l792897643 kalkuli nomnbron de naziaj simboloj], certe sin limigante per certaj tipoj (ĉar alikaze la nombro estus tro alta). Pro tio post komenco de la milito eŭropaj nazioj [https://www.nytimes.com/2022/02/25/world/europe/militias-russia-ukraine.html?ysclid=mtelwgzre500006069 alvokis siajn subtenantojn] veni al Ukrainio kaj defendi siajn kamaradojn. Feliĉe eŭropaj nazioj venis amase kaj ricevis eblecon morti kiel iliaj prauloj antaŭ jarcento pro teruraj ''Russische Untermenschen''. Bonan morton al ili! Ili estis tutkore akceptataj, ja kunfondinto de la nazia bataliono Azov estis Andrij Bileckij konata kiel ''Blanka Gvidanto''. Li diris ke [https://ukraina.ru/20190316/1022969793.html?ysclid=mtem7pd816993132062 misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj], ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp. Vi certe diros denove ke en ĉiu lando estas nazioj. Sed diru al mi, ĉu en via lando nazio publike dirinta tion povus esti parlamentano, kunfondinto de armea regimento kaj komandestro de la armea korpuso? Andrij Bileckij en Ukrainio estis la deputito, fondis Azov kaj nun komandas la 3-an armean korpuson. Kiam vi parolas pri "ukrainaj herooj", vi parolas pri li. Gratulon! Jen plia heroo por vi — Andrij Parubij. {{Citaĵo |teksto = Mi mem estas subtenanto de la rekta demokratio. Mi iam eĉ sciencnivele okupiĝis pri tio. Kaj mi diros al vi ke la plej granda homo kiu praktikis la rektan demokration, estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 30-aj jaroj. Ni devas tion memori. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Я сам величезний прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що найбільшою людиною, яка практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович у 30‑х роках. Ми це також маємо пам’ятати. }} Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj, adorantaj Hitleron. Tamen en Ukrainio ili estas ne marĝenuloj, sed oficialaj herooj kiel Andrij Parubij, dirinta tion [https://www.youtube.com/watch?v=gI3J9KH0kAM&ysclid=mten04pp2k500588846 dum intervjuo en 2018]. Li estis ne politika marĝenulo, sed eminenta politikisto. En Rusio homo dirinta tiaĵon tuj irus al malliberejo por jaroj. En Ukrainio li estis parlamentano (2007—2025), vicprezidanto (2014—2016) kaj poste prezidanto de la parlamento (2016—2019). Postmorte li ricevis la titolon Heroo de Ukrainio (la plej alta ŝtata premio). Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Ĝuste li estis komandanto de la [[Eŭromajdano]] kaj gvidis ties batalajn trupojn (oni diris al vi ke nazioj dum la Eŭromajdano estis marĝena grupo kaj vi kredis obeeme — sed jen realo). Nun kelkajn vortojn pri naziismo en Rusio. Vi rapide serĉis en Interreto, trovis foton de novnazia marŝo en Peterburgo kaj ĝoje afiŝis ĝin — "jen, ankaŭ Rusio havas tiajn aĉulojn, do ĝi ne diferencas de Ukrainio!" Tiel gurdas al vi propagando kaj denove ĝi trompas vin. La foto bildigas marŝon de la Nacia-Socialisma Iniciato, marĝena naciista organizo kiu aranĝis tiun ĉi eventon aŭtune 2014. Naziismo kaj rasismo efektive aperis en Rusio en la 1990-aj, kiam pluraj ideoj venis de Usono kaj Eŭropo. Rusiaj razkapuloj sin vestis kiel iliaj okcidentaj herooj, skribis surmure ''White power'', ''14/88'', pentris svastikon, do ili kopiis viajn samlandanojn fervore. Longan tempon la aŭtoritatoj toleris tion, opiniante ke prefere tiuj marĝenuloj stultumu en sia eta politika niĉo kaj estu videblaj kaj kontroleblaj ol ili malaperu en subtera agado. Sed post kiam grupo da ukrainaj nazioj sukcesis akapari la tutan ŝtaton, farinte ŝtatrenverson en Kievo, rusiaj aŭtoritatoj komprenis ke eĉ eta, sed bone organizita kaj ekstreme kruela grupo, kontaĝita je naciismaj ideoj, povus esti danĝera. Dum sekva jaro ĉiuj naciismaj grupoj estis likviditaj, ĉiu ajn naciisma propagando strikte malpermesita. La grupo kies foton vi ĝoje afiŝis, jam sekvan jaron [https://minjust.gov.ru/ru/documents/7822/ estis malpermesita] kaj malaperis komplete tiel ke nun ĝian nomon konas nur fakuloj aŭ eŭropaj naivuloj, kiujn propagando nutras per fabeloj pri "rusaj faŝistoj". La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj (iuj mortis en prizonoj kiel [[Maksim Marcinkeviĉ]]) aŭ sin kaŝis senspure. Eĉ naciisto [[Aleksej Navalnij]], antaŭe postulinta [https://stanobelov.blogspot.com/2020/09/aleksej-navalnij-au-ordinara-rasismo.html deporti ĉiujn kaŭkazanojn kaj azianojn, kaj konstrui barilon kontraŭ Kaŭkazio] por apartigi Rusion de sovaĝuloj laŭ ekzemplo de Israelo, preferis transformiĝi je [https://stanobelov.blogspot.com/2022/02/faktoj-kontrau-kredo-aleksej-navalnij.html luktanto kontraŭ korupto] — la komerco oble pli sekura kaj profita. Mi aldonu ke ankaŭ Zelenskij adoras Israelon kun ties totala militigo kaj kontrolado. Li promesis transformi Ukrainion je [https://nikk.agency/zelenskij-my-stanem-tochno/?ysclid=mtfkpt8z71122070928 "granda Israelo"]: {{Citaĵo |teksto = Ni certe iĝos "granda Israelo" — la sia, kun sia vizaĝo... Demando de sekureco dum proksimaj 10 jaroj ĉe ni estos la demando numero unu. Mi certas ke ni ne miros, se ĉe ni en ĉiuj institucioj, superbazaroj, kinejoj estos reprezentantoj de la Armitaj Fortoj aŭ Nacia Gvardio, staros homoj kun armiloj. |aŭtoro = Volodimir Zelenskij |verko = |origina teksto = Ми станемо точно „великим Ізраїлем“ — своїм, зі своїм обличчям… Питання безпеки найближчі 10 років у нас будуть питанням номер один. Я впевнений, що ми не будемо дивуватися, якщо у нас у всіх інституціях, супермаркетах, кінотеатрах будуть представники Збройних сил або Національної гвардії, будуть стояти люди зі зброєю. }} [https://www.aljazeera.com/opinions/2022/4/19/president-zelenskyy-one-israel-is-enough "President Zelenskyy, one Israel is enough"] reagis la araba novaĵagentejo [[Al Jazeera]]. Sed kiu atentas la arabojn (do =[[Untermenschen]]) en la unua blankula ŝtato de Eŭropo, kies oficiala modelo estas Israelo, buĉanta arabojn dum jardekoj — senkompate kaj tute senpune? Multaj rusaj nazioj fuĝis al Ukrainio por konstrui kun siaj ukrainaj kamaradoj la "unuan arjan ŝtaton en Eŭropo". Peterburga nazio Roman Ĵeleznov iĝis [https://www.kp.ru/daily/26812.4/3848333/?ysclid=mtfbs80yk746529694 batalanto de Azov] kaj inundis sociajn retojn per siaj naziaj fotoj kaj histerioj "Gloron al Votano! Gloron al Ukrainio!" (ne forgesu [[Votano]]n kiam vi sekvan fojon ripetos tiun ĉi naciistan sloganon). Nazio Aleksandr Saĉkov, fifama pro [[neado de la Holokaŭsto]] kaj glorado de Hitlero, ankaŭ [https://spb.aif.ru/society/vernulsya_s_oruzhiem_kak_peterburgskiy_skinhed_stal_ukrainskim_diversantom fuĝis al Ukrainio] por mortigi ''Untermenschen'' en Donbaso. En 2020 oni arestis lin tie, ĉar ukrainaj aŭtoritatoj konsideris iom troa diskonigon de manifesto de nazio Brenton Tarrant, [[Atenco en Christchurch|murdinta 51 homojn en moskeo en Novzeland]]o, sed baldaŭ li estis liberigita — kial ĝeni la samideanojn pro eta petolaĵo? Nazio Sergej Korotkiĥ en Rusio partoprenis plurajn atakojn kontraŭ azianoj (Untermenschen) kiel membro de la plej fifama nazia organizo murdinta kelkdek homojn. Post esti akuzita pri la [https://www.youtube.com/watch?v=1I-9YGbKCWU&ysclid=mtfcaniuy681001186 murdo de taĝiko kaj kaŭkazano], filmita kaj vaste diskonigita en Interreto, li fuĝis al Ukrainio kie la nazio estis akceptita kiel heroo kaj [https://life.ru/p/1484811?ysclid=mtfc6dsxt469673630 ricevis ukrainan pasporton] rekte el la manoj de prezidanto [[Petro Poroŝenko]]. Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (tio estis anoncita en Istanbulo post kiam la rusia kaj ukraina delegacioj interkonsentis pri la fino de la milito), ili forlasis ankaŭ urbeton [[Buĉa]]. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en [https://www.youtube.com/watch?v=PTgfmTjk3Sw&ysclid=mtfcoia31l470570201 rilata video] membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado. Do la nazioj vere ekzistas ĉie ajn, sed en Rusio ili putras en prizono dum en Ukrainio ili komandas armeajn taĉmentojn kaj ĝuas amikecon de prezidantoj. Klara diferenco, ĉu ne? Vi menciis [[Ivan Iljin]], rusan filozofon kies nomon viaj propagandistoj ofte uzas por konvinki sian obeeman ŝafaron pri ekzistado de "raŝismo" (ekstreme stulta vorteto, papagata de naivuloj). "Putin citas Iljinon, kiu estis faŝisto, do Putin estas faŝisto kiel Hitlero". Simple kaj stulte. Ĉu Ivan Iljin estis faŝisto? Certe. Same kiel estis faŝistoj [[Knut Hamsun]], [[Oswald Spengler]], [[Martin Heidegger]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Pierre Drieu La Rochelle]] kaj multaj aliaj. [[Angela Merkel]] [https://securityconference.org/en/medialibrary/asset/angela-merkel-1246-07-02-2015/ citis] Martin Heidegger. Ĉu Angela Merkel estas faŝisto? En universitatoj de via lando oni certe studas la verkojn de [[Oswald Spengler]] kaj [[Martin Heidegger]]. Ĉu en via lando oni instruas faŝismon? [[Rusa revolucio de 1917]] kaŭzis grandan ŝokon en Eŭropo kaj kiel reago al ĝi estiĝis faŝismo, kiun oni konsideris alternativo de komunismo. Se komunismo konsideris kiel kernon de la historio klasan lukton kaj alvokis al ateismo kaj internaciismo, do faŝismo konsideris kiel kernon lukton inter la nacioj kaj alvokis al religio kaj naciismo. Multaj religiaj kaj konservativismaj pensantoj subtenis faŝismon, esperante ke ĝi anstataŭigos klasajn batalojn per socia interkonsento surbaze de religio kaj nacia unueco. Tion promesis [[Benito Mussolini]] kaj tiaj estis komencaj paŝoj de [[Hitlero]], do ili subtenis ilin. Poste evidentiĝis ke faŝismo estas nur alia formo de regado de la elito super la popolo, uzanta tiucele propagandon kaj militon, do plejparto de la pensantoj forlasis faŝismon. Ivan Iljin sekvis la saman vojon. Forpelita de komunistoj el Rusio en 1921, li en 1933 bonvenigis alvenon de nazioj kiel esperon haltigi komunismon kaj resanigi la nacion. Sed jam sekvan jaron li estis elpostenigita pro sia rifuzo partopreni antisemitajn kampanjojn. Plej trafe li esprimis evoluon de la konservativisma eŭropa intelektularo en 1951: {{Citaĵo |teksto = Ni vidis maldekstran totalismon kaj dekstran totalismon; ni spertis ambaŭ reĝimojn inkluzive arestojn, pridemandadojn, minacojn, malpermesojn; eĉ pli ol tio. Ni havis eblecon esplori ambaŭ reĝimojn ĝisfunde kaj ni havas malkaŝan moralan kaj politikan abomenon al ambaŭ. |aŭtoro = Ivan Iljin |verko = |origina teksto = Мы видели левый тоталитаризм и правый тоталитаризм; мы испытали на себе оба режима вплоть до арестов, допросов, угроз, запретов; и даже более того. Мы имели возможность изучить оба режима до дна и относимся с нескрываемым нравственным и политическим отвращением к обоим. }} Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? Certe ne. Ili gurdas al vi pri fabela faŝismo de Putin, sed forgesas ke en ĉiu lernejo de via lando oni legas verkojn de aŭtoroj kiuj havis la samajn ideojn kiel tiu "faŝisto". Amuze, ĉu ne? Mi donis multege da faktoj kaj ciferoj, se vi efektive deziras pensi memstare anstataŭ ŝafe obei propagandajn fabelojn — vi povos daŭrigi la esploradon memstare. Sapienti sat. Fine kelkaj vortoj pri alia fabelo — "rusa agreso kontraŭ Kartvelio". La [[Milito en Sud-Osetio (2008)|militon en Sud-Osetio en 2008]] komencis kartvela armeo, kiu atakis rusiajn pactrupojn, rompinte internacian juron, do Rusio defendis sin kaj faris tion prave. Tio estas ne "rusa propagando" sed konkludo de [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf enketa komisiono] de la [[Eŭropa Unio]], publikigita en 2009. Ĉu via propagando silentas pri tio? Kompreneble, ja obeema ŝafaro devas kredi fabelojn de siaj regantoj, ne la veron malkomfortan por ili. Obeu kaj kredu plu aŭ komencu pensi finfine! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:05, 30 aŭg. 2026 (UTC) * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. * «''Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto''» Mi ne menciis tion en antaŭajn respondojn. * «''Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj''» Sovetio havis mallongan periodon de indiĝenigado (1923-1933) pro antaŭa rusigado kaj malpermeso de ukraina lingvo en lernejoj de rusa impero (Sovetio unue kontraŭis imperiismon), sed poste '''Sovetio komencis rusigadon'''. En 1933 komenciĝis la procezo de artefarita konverĝo de la ukraina kaj rusa ortografio. Ĝis 1989, en Ukrainia Sovetio la rusa estis deviga (de 1938) sed la ukraina ne (de 1958). '''Sed daŭru kredi viajn fantaziojn pri «jarcenta ukrainigado»'''. * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn (neniu malpermeso), spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. '''Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj''', tamen: Latvio kaj Estonio. * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> Kiam mi parolas pri okupaciitaj landoj, mi certe ne parolas pri Tjumeno. * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusajn enmingrintojn kaj malplimultojn)<ref>https://ru.bellingcat.com/novosti/2023/12/15/the-far-right-xenophobic-movements-inciting-russias-anti-migrant-raids-ru/</ref><ref>https://prosleduet.media/details/russian-obchshina/</ref><ref>https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404603</ref> kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' {{Citaĵo |teksto = Sed ni ankoraŭ havas diskutojn pri la leĝo pri la ukraina referendumo. Mi mem estas granda subtenanto de rekta demokratio. Mi iam okupiĝis pri tio eĉ sur la scienca nivelo. Cetere, mi diros al vi, ke la persono kiu plej praktikis rektan demokration estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 1930-aj jaroj. Kaj ni ankaŭ memoru ĉi tion, ĉar en tiuj 30-aj jaroj ĝi estis unu el la ŝlosilaj metodoj, inkluzive de manipulado. Tial ĉi tiu leĝo devas esti responsa. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Але щодо закону про український референдум у нас все ще є дискусії. Я сам великий прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що людиною, яка найбільше практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович в 30-і роки. І ми повинні про це теж пам’ятати, оскільки в ті 30-ті роки це був один з ключових способів, в тому числі, і маніпуляцій. Тому цей закон повинен бути відповідальним. }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. * «''Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj''» [https://ria.ru/20220403/ukraina-1781469605.html Timofej Sergejcev] ('''liaj proponoj estas teruraj'''), [https://holodomormuseum.org.ua/en/propaganda/vladimir-solovyov-russian-propagandist/ Vladimir Solovjov], Putino<ref>https://www.youtube.com/watch?v=PoQXvPsBBn8</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=PQKaYSeKvQs</ref> ne estas marĝenuloj. * «''En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas bati la gepatrojn''» [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn por demoralizi la loĝantaron] ('''tio ne devas esti normaligita'''). Kompreneble '''neniu el ili ne iris al prizono''', Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]] (formiĝis je 2014), [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]] (formiĝis je 2002), [[Grupo Wagner]] (formiĝis je 2014). Ĉiuj el ili uzas aŭ uzis naziajn simbolojn. Ĉu vi scias kial tiu ĉi organizaĵo nomiĝas Wagner? Parenteze, Wagner rekrutigis murdintojn el prizonoj.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/ethics-and-international-affairs/article/ukraine-wagner-and-russias-convictsoldiers/53C4B8721EE43B6AFCD8EFE8ABEE3628</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/wagner-group-russia-convicts-prison-recruits-crimes-murder-sexual-assault/</ref><ref>https://www.dw.com/en/will-putin-really-pardon-thousands-of-prisoners/a-64645566</ref> Rusa Impera Movado trejnis naziojn en Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>https://icct.nl/publication/russian-imperial-movement-rim-and-its-links-transnational-white-supremacist-extremist</ref> * «''La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj''» Aŭ promociitaj de jam menciita [[:en:RT (TV network)|Rusujo Hodiaŭ]]. * «''En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis likviditaj la opoziciaj televidkanaloj''» Ĉu ni parolu pri Rusio? * «''Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (...) ili forlasis ankaŭ urbeton Buĉa. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en rilata video membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado''» La 7-an de marto kaj la 28-an de marto, la urbestro de Buĉa raportis pri masakroj. La unua artikolo pri masakroj estis farita la 8-an de marto. De satelitbildoj faritaj antaŭ la rusa foriro estas jam videblaj murditaj homoj, kiuj kongruas kun korpoj trovitaj la 1-an de aprilo. Ekzistas videoj fare de videogvatiloj, kiuj montras rusajn krimojn. Transvivitaj civiluloj konfirmis, ke rusoj estas responsaj pro masakro. Laŭ kelkaj civiluloj, rusaj soldatoj devigis porti blankajn brakbendojn. La video de Boatsman estis filmita la 2-an de aprilo, en originala video pafsonoj mankas.<ref>https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000008299178/ukraine-bucha-russia-massacre-video.html</ref><ref>https://www.nytimes.com/2022/05/19/world/europe/russia-bucha-ukraine-executions.html</ref><ref>https://kyivindependent.com/russian-soldiers-murder-volunteers-helping-starving-animals-near-kyiv/</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2022/03/30/devastation-and-loss-bucha-ukraine</ref><ref>https://www.hrw.org/ru/news/2022/04/25/ukraine-russian-forces-trail-death-bucha</ref><ref>https://www.nbcnews.com/science/science-news/ukraine-satellites-war-crimes-rcna26291</ref><ref>https://vp.nyt.com/video/2022/04/04/99814_1_4vid-bucha_wg_1080p.mp4</ref><ref>https://globalnews.ca/news/8742697/bucha-ukraine-violence-defiance-russia-war/</ref><ref>https://hromadske.ua/en/posts/number-of-people-killed-and-tortured-in-bucha-is-not-finalized-law-enforcers-still-investigating-russian-crimes</ref><ref>https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/</ref><ref>https://suspilne.media/224532-a-bili-povazki-treba-se-vdagati-irpin-ta-buca-pisla-rosijskih-okupantiv-fotoreportaz/</ref> Rusoj jam faris similajn masakrojn en jam menciita Iĉkerio, do masakroj en Buĉa ne estas strangaĵo. * «''Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. Amnestio Internacia eĉ publikigis specialan raporton pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo''» Ukrainiaj soldatoj ne uzas ambulancojn kaj civilajn busojn por transporti sin.<ref>https://www.stopfake.org/en/fake-ukrainian-military-using-ambulances-for-own-safe-transport/</ref> '''Kial vi ne faktkontrolas informon antaŭ ol publikigi ĝin?''' Bedaŭrinde, ambaŭ armeoj uzis civilajn infrastrukturojn kiel kazernoj kaj metis tie militajn objektojn, sed ne sisteme.<ref>https://www.hrw.org/news/2022/07/21/russian-ukrainian-bases-endangering-civilians</ref><ref>https://www.hrw.org/report/2023/11/09/tanks-playground/attacks-schools-and-military-use-schools-ukraine</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/08/ukraine-ukrainian-fighting-tactics-endanger-civilians/</ref><ref>https://www.rferl.org/a/hrw-warns-russia-ukraine-military-bases-civilians/31953245.html</ref> Amnesty International ankaŭ juste kondamis la sendistingecon de rusaj atakoj.<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-hundreds-killed-in-relentless-russian-shelling-of-kharkiv-new-investigation/</ref> * «''Arestoviĉ havis malbonŝancon agnoski en intervjuo ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj''» Arestoviĉ eraris ĉar Ukrainio ne havis sistemon kapablan kapti tian raketon kaj neniu el 210 tiaj raketoj estis kaptitaj. * «''Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion pruvis eŭropanoj dum la Dua mondmilito''» Vi nomaĉas ukrainianojn «nazioj» kaj pravigas militkrimojn. Vi vere estas kruela psikopato. Fi al vi. '''Multaj haŝidaj hebreoj festas [[Roŝ Haŝana|Roŝ Haŝanan]] en «nazia» Ukrainio, kie haveblas porhebrean infrastrukturon por akomodi ilin. Vi estas ridinda kaj vi scias tion.''' Estas nur kelkaj obĵetoj, esplorante, mi aldonos aliajn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:05, 2 sep. 2026 (UTC) Tio kion dufoje faris [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] nomiĝas [[Vikipedio:Redaktomilito|redaktomilito]]. Estas bona tempo por ke administrantoj kiel [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] atentu tion. Dume mi daŭrigu ĉi tie, respondante ne kiel kutime sub respektiva aserto, sed kopiante ankaŭ asertojn, do duobligante la tekston per tiu ĉi stranga diskutmaniero, preferata de [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]]. * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. '''En 1921 Sovetunio cedis al la polaj invadintoj. Ĉu tio signifas ke pola okupacio estu eterna? Dum Holokaŭsto judaj komunumoj akceptis lokadon en geto. Ĉu tio signifas ke ili ne rajtis fuĝi kaj ribeli, ja tio estis rompo de iliaj promesoj kaj kontraktoj kun nazioj? Proponu al Ukrainio redoni Lvovon kaj Pollando kaj al Litovio fordoni al Pollando sian ĉefurbon Vilnon. Ne eblas kondamni la agon kaj tamen plu ĝui ties sekvojn. Elektu unu pozicion.''' * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. ''' Mazepa malgajnis, ĉar preskaŭ neniu en Ukrainio subtenis lin. Dum jarcentoj en Rusio okazis pluraj administraj reformoj, estus mirinde se statuso de Ukrainio restus senŝanĝa. Eĉ pli mirinda estus plendi pri tio, ja danke al tiuj reformoj teritorio de Ukrainio grave kreskis, ĝi eĉ ricevis Krimeon, konkeritan de la rusa armeo, Odeson fonditan de la rusa imperiestrino kaj Donbason, tradicie enloĝatan de rusoj. Eĉ post jarcento de deviga ukraiinigo fare de komunistoj kaj poste ukrainaj naciistoj, tiuj ĉi regionoj plu restas plejparte ruslingvaj. Sed vi prefereas ignori elekton de la ukraina popolo. Kial?'''' * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn, spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj, tamen: Latvio kaj Estonio. '''Legu la novaĵon laŭ respektiva ligilo kaj malfermu la okulojn por vidi realon. Ĉiuj ruslingvaj lernejoj estas fermitaj, same kiel amaskomunikiloj. Ĉu vi imagas kompanion, kiu eldonos ruslingvan gazeton kaj samtempe en la sama kvanto ĝian ukrainlingvan analogon? Kiu aĉetos ĝin? Tio estas nura trompo por ŝajnigi mankon de malpermeso, sed ĝi povas trompi nur ekstremajn naivulojn. Imagu koncerton kie ĉiu parolo estas dublata en alia lingvo. Ĉu tio ekzistas en Svislando aŭ Belgio? Kial vi konsideras tion normala en Ukrainio? La argumento ke tio estis reago al la "rusa okupacio de Krimeo" estas absurda, ja vi asertas ke pro "rusa okupacio" ukraina registaro decidis limigi rajtojn de ukrainaj civitanoj. Ĉu vi mem komprenas kiom absurda estas tiu ĉi "argumento"? Vi klopodas ŝajnigi subpremadon normala afero, same kiel en la 1930-aj eŭropanoj diris ke "Nazia Germanio estas normala ŝtato, Hitlero nur restarigas rajtojn de la germana popolo, subpremita dum jaroj de juda ekspluatado, do estas normale ke foje nazioj iom premas la judojn. Kaj la getoj estas komfortaj, ili fakte protektas la judojn kontraŭ kolero de la germana popolo..." Eŭropo revenas al siaj naziaj radikoj. Gratulon!''' * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> '''En Rusio etnaj minoritatoj rajtas paroli iun ajn lingvon, libere eldoni siajn gazetojn kaj librojn, malfermi radiostaciojn kaj televidajn staciojn, festi surstrate, aranĝi iujn ajn koncertojn. Neniu milito aŭ politikaj kvereloj malhelpas tion. En mia urbo [[Tjumeno]] ĉiujare la {{daton|12|6}} okazas la [[:Commons:Category:Bridge of Friendship (ethnic festival, Tyumen)|festo Ponto de Amikeco]], dum kiu ĉiuj etnaj komunumoj prezentas siajn kulturojn. Vi povas vidi ke post 2 jaroj da militado centre de Rusio surplace funkcias ukraina stando, ĉe kiu ukraino en ukrainaj vestoj fiere rakontas en la ukraina lingvo pri la ukraina kulturo. Trovu ion similan en Ukrainio kaj viaj argumentoj akiros ioman fidindecon.''' [[Dosiero:Etna festivalo "Ponto de amikeco" (Tjumeno, 2024) 18.jpg|eta|Ukraino ĉe ukraina stando en Tjumeno, 2024.]] * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? '''En Donbaso homoj origine postulis referendumon pri la rusa lingvo. Ili petis aŭtonomion. Post rifuzo fare de Kievo estiĝis tiuj ĉi respublikoj, apenaŭ meritantaj strangan nomon "bananaj". En Ĉeĉenio ekde komenco okazis separisma puĉo, kiam generalo de sovetia armeo Ĝoĥar Dudajev (jes, ĉeĉenoj estis terure diskriminaciitaj en Sovetunio, ja kio estas la generalo?) perforte kaptis la povon kaj proklamis sendependecon. Tion antaŭis nek ŝtatrenverso, nek naciismaj reprezalioj kontraŭ ĉeĉenoj, nenio simila al la okazintaĵoj en Ukrainio en 2014. Vi komparas nekompareblajn aferojn kaj vi scias tion.''' * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). '''La milito estas jura stato kaj ĝi estas deklarita aŭ ne, ne gravas kiu komencis ĝin. Viaj regantoj mokas la vorton ''operaco'', sed ne rakontas al sia plebaro ke ĝin uzas ambaŭ flankoj. Plebaro ne rajtas koni la veron, ĝi rajtas nur obei kaj pagi.''' * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusojn) kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. '''Rusio akceptis ĝis 15 milionoj da enmigrintoj, en multaj urboj ili estas tre multnombraj kaj foje kondutas sovaĝe, do homoj indignas kaj la reago estiĝas. Filioj de tiuj ĉi ogranizaĵo ekzistas en pluraj urboj, inkluzive la mian. Ili akompanas policanojn dum strataj deĵoroj kaj foje dum razioj en enmigrantaj areoj. Foje ili venas laŭ vokoj de lokanoj, kiam enmigrintoj kondutas tro malbone (molestas virinojn, detruas komunajn posedaĵojn ktp) kaj admonas ilin ne plu fari tion. Ili ne havas armilojn, nek armeajn taĉmentojn, nek propagandas malamon al la aliaj nacioj. Komparu tion kun naziaj taĉmentoj en Ukrainio. Ĉu vi ne vidas la diferencon?''' Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. '''Nu bone, vi rajtas kredi vian kredon, ignorante la vortojn de tiu ĉi eksremdekstrulo pri "la plej granda homo". Amen!''' * [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn]. Kompreneble ili ne iris al prizono, Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. '''Vi "hazarde forgesis" ke tuj post la vortoj de Anton Krasovskij (flankrimarke, li estas malkaŝa gejo, kio iom kontraŭas fabelojn pri "homofobia Rusio") RT kondamnis ilin kaj [https://www.vedomosti.ru/media/news/2022/10/24/946987-rt-ostanovil-sotrudnichestvo-s-krasovskim-posle-ego-slov?ysclid=mtl76o02c524720933 ĉesigis kunlaboron kun li]. Ties estrino Margarita Simonjan diris ke malgraŭ ĉiuj ajn emocioj tio estas neakceptebla. Li mem publike pardonpetis. En Ukrainio tiaj homoj plu estas herooj, omaĝe al ili oni nomas stratojn, ili sidas en parlamento kaj komandas armeajn korpusojn. Grava diferenco, ĉu ne? Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion [[Aeratakoj kontraŭ Dresdeno|pruvis eŭropanoj]] dum la Dua mondmilito. Monumentoj al la generaloj kaj ŝtatestroj, ordonintaj tion, plu staras tra Eŭropo kaj Nordameriko, ĉu ne?''' * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]], [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]], [[Grupo Wagner]]. '''La unuaj du estas grupoj de ekstremdekstruloj, sed certe ne nazioj kiel Azov, kaj ili estas etaj, ne kompareblaj kun tiu ukraina regimento. Jam sen diri ke ili aperis nur dum la milito dum Azov aperis en 2014. Mi ĉiam ridas kiam oni nomas Wagner nazia taĉmento. Ĉu en via lando nazioj riskas sian vivon por defendi arabojn kaj nigrulojn? Ĉu ili instruas nigrulojn kiel defendi sin kontraŭ teroristoj? Ĉu viaj nazioj edziniĝas al nigrulinoj? Ĉion ĉi faras Wagner-anoj en Afriko. En [[Bango]], ĉefurbo de la [[Centrafrika Respubliko]], en 2021 estis instalita [https://catherine-catty.livejournal.com/1190758.html monumento al la rusiaj militinstruistoj], defendantaj afrikanojn. En la sama urbo aperis monuumentoj al la fondintoj de Wagner. Ĉu en via lando nigruloj omĝas memoron de nazioj? Mia amikino instruas la rusan en Afriko kaj ŝi konfirmis ke en Centraafrika Respubliko, Malio kaj Burkino homoj plej amas Rusion, ĉar ĝuste tie batalas Wagner, defendante ilin kontraŭ teroristoj. Viaj regantoj nutras vin per plej rubaj mensogoj kaj vi konsumas ilin obeeme. Antaŭnelonge nekonata homo surstrate salutis min per Wagner-signo kaj ridetis — li estis certa ke mi estas Wagner-ano, ĉar mi havas nigran edzinon. Ĉu tio povus okazi en via lando? Mensogoj, la plej stultaj mensogoj, sed kiom efikaj! Kompatindaj eŭropanoj, per kio oni nutras vin...''' pcnuwaj94dl8hvamrf4shbvrr6yc68w 9474724 9474710 2026-09-13T17:07:16Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9474724 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) Iom da realo ekster propagandaj fabeloj. * Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj. [[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]] * Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 "Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj"]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. ** En julio 2014 ukrainaj "herooj" pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin "Madono de Gorlovka". Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj "herooj". ** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko. Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi. ** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn. ** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]]. ** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn? ** En junio 2024 ukrainaj "herooj" atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio! ** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj "herooj" [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: "NBonan novjaron, aĉuloj!" ** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi? ** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj "herooj" [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo. ** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj "herooj" [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. * Ukrainaj "herooj" famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn. ** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj] ** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina "heroo" ponardas militkaptiton al okulo] ** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj "herooj"] [[Dosiero:Керівництво Галичини вітає добровольців. На передньому плані - Голова Військової Управи полк. Бізанц..jpg|eta|Parado de volontuloj de la ukraina SS-divizio. Lvivo, 1943.]] La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili "batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito" (kiel oni prezentis tiun ĉi "heroon"). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj "herooj" memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin. Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]]. Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC) «''Iom da realo ekster propagandaj fabeloj''», skribis vi. Kie vi trovis «propagandajn fabelojn»? * Pri la [https://www.youtube.com/watch?v=zmhar0J27Hw citaĵo de Petro Poroŝenko]. Li ne estis en parlamento (kie vi trovas tiujn informojn?) kaj li parolis jam dum neplenskala milito. En plejparte ruslingva Odeso, li parolis pri ekzistantaj kondiĉoj sub la separisma regadaĉo. Li ankaŭ asertis ke ruslingvaj ukrainianoj amas Ukrainion ne malpli ol ukrainlingvaj ukrainianoj. * «''La 2-an de marto 2023 ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon''», skribis vi. Ukrainoj ne invadis tiun ĉi regionon, sed la Rusa volontula korpuso, kiu batalas ukrainiflanke. Ne estas konfirmita kiu pafis la aŭton, kaj la rusa propagando jam mensogis pri kiu estis invadinto. [https://www.reuters.com/world/europe/pro-ukraine-group-sabotaged-pipelines-intelligence-suggests-nyt-2023-03-08/ Rusio poste «venĝis», murdinte 9 civilulojn]. * «''La 8-an de julio 2025 ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis 5-jara knabo kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi?''», skribis vi. Centra Esplor-instituto de la Ministerio pri «Defendo» de la Rusa Federacio situis 600 metrojn de la plaĝo, la droneo eble estas pafita de rusoj. * «''rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj''», skribis vi. Vi simple papagumas la rusan propagandon. La plej multo de atakoj estas rektaj trafoj sur civilaj objektoj.<ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians</ref><ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian</ref> * «''Ĉu vi spektis videon, en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine''», skribis vi. [https://unn.ua/en/news/russian-propagandists-spread-video-of-ukrainian-military-mocking-an-elderly-man-cpj Verŝajne, ĝi estas rusa propagando]. Ukrainio havas kaj volontuloj kaj rekrutoj. En Sovetio okazis amasrekrutigoj dum la Dua Mondmilito. Iuj sovetaj soldatoj reprezaliis (signife pli ofte ol ukrainiaj soldatoj) kontraŭ civiluloj kaj militkaptitoj. En certaj okazoj (kiel la masakro de Katin), la sovetaj aŭtoritatoj mem ordonis fari reprezalion. Laŭ via vidpunkto, sovetaj soldatoj ne estas plu herooj? Se paroli pri Rusio, ĝi havis periodon de parta rekrutigado, Rusio ankaŭ rekrutigis murdintoj el prizonoj (do ne estas stange, kial Rusio faris tiom da militkrimoj). Stepan Bandera kunlaboris kun nazioj sed poste ĉesis pro la nazia perfido. Same okzais kun Stalin, sovetaj soldatoj eĉ havis militparadon kun nazioj. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-121-0011A-23, Polen, Siegesparade, Guderian, Kriwoschein.jpg|eta|Nazi-soveta militparado]] Miĥail Bulgakov priskribis ukrainojn kiel tiuj, kiuj «teruras la rusan loĝantaron per sia aĉa lingvo, kiu ne ekzistas en la mondo», ukrainoj rajtas forigi la monumenton de tia persono. La monumento al SS-divizio Galicio estas en Kanado, ne Ukrainio. Mi ne trovis informon pri la memortabulo al SS-Hauptsturmführer. Nazia ideologio estas oficiale malpermesata en Ukrainio kaj ĉiujare, la 8-an de majo, ukrainianoj festas la tagon de memoro kaj venko super naziismo. Volodimir Zelenskij estas judo. Se vi volas akuzi Ukrainion pri naziismo, '''unue rigardu al vi mem'''. Via ŝtate posedata televidkompanio '''Rossija Segodnja''' promociis novnaziojn kiel Manuel Ochsenreiter, Ryan Dawson (ili '''prezentis''' tiun ĉi '''novnazion kiel «aktivulo por homaj rajtoj'''»), ktp. Viaj novnaziaj kaj ekstremdekstraj organizaĵoj kiel Rusa Imperia Movado, Grupo «Rusiĉ» kaj Grupo «Wagner» batalis rusflanke kaj separistflanke. [https://www.youtube.com/watch?v=vOXnfqpKcvM La 9-an de majo 2023, en Surguto, Rusio '''ekstremdekstra, kontraŭmalplimulta organizaĵo''' Russkaja Obŝĉina (ili ofte '''molestas nerusoj''' nur pro ilia nacieco) '''oficiale paradis''' en la venkotago kontraŭ naziismo], tiu ĉi organizaĵo ankaŭ agresas kontraŭ Ukrainio. [[Dosiero:National-socialists marching near Vosstaniya Square in St. Petersburg on 1 May 2014.JPG|eta|Novnazioj en Sankt-Peterburgo]] Antaŭ la rusa agreso en 2022, Ukrainio havis ruslingvajn lernejojn, pluraj ukrainiaj kantisoj kantis ruse kaj ukrainiaj aktoroj filmiĝis en ruslingvaj filmoj. Kia diskriminacio de ruslingvuloj, ĉu ne? «''dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane''», skribis vi. Ambaŭ flankoj ne plenumis siajn promesojn, ne nur Ukrainio. «''Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi''», skribis vi. Mi esperas ke vi ŝercas, ĉar antaŭ la rusa plenskala invado, en la jaroj 2016-2021, la kvanto de viktimoj (kaj civiluloj kaj soldataj) draste malpliiĝis. La '''tuta kvanto de civilaj mortoj, inter la jaroj 2019-2021, estis pli-malpli 78''', multaj mortis pro minoj. Komenco de la milito estis unu el la plej malhumanaj decidoj. Rusa diktatoro simple trovis pretekston por invadi alian landon malgraŭ budapeŝta memorando, same li trovis pretekston por invadi Kartvelujon. Ĉar [https://www.youtube.com/watch?v=pyrdh-otOy8 laŭ via faŝisma prezidanto, rusaj limoj nenie finiĝas]. Kobjakov serioze asertis ke Ukrainio planis invadi Rusion la 8-an de marto 2022. Se ribeluloj havas rajton krei la propran ŝtaton, do, laŭ via logiko, Iĉkerio (Rusio faris multege da militkrimoj tie) devas esti sendependa. Ribeluloj kaj separistoj estas en pluraj landoj, sed ili ne estas helpitaj de aliaj malamikaj landoj. ; La {{daton|17|07|2014}} «Kuraĝaj» separistoj pafis komercaviadilon Boeing 777: 298 homoj pereis. ;{{dato|13|01|2015}} «Kuraĝaj» separistoj pafis aŭtobuson proksime de Volnovaĥa: 12 homoj pereis, 18 estis vunditaj. ; La {{daton|19|02|2022}} «Kuraĝaj» separistoj komencis amasan kaj perfortan rekrutigadon sur '''okupaciitaj teritorioj'''. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» aviadatakis la teatron de Mariupolo, kie estis videblajn de la aero grandajn surskribojn «INFANOJ»: almenaŭ 300 homoj pereis. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» pafis la vicon por pano en Ĉernihivo: almenaŭ 18 homoj pereis, 26 estis vunditaj. ; En {{dato||03|2022}} Rusaj «liberigantoj» masakris civilulojn en Buĉa: almenaŭ 73 pereis. ; La {{daton|08|04|2022}} Rusaj «liberigantoj» atakis per misilo la stacidomon de Kramatorsk: 63 homoj pereis (inkluzive 9 infanojn), 150 estis vunditaj (inkluzive 34 infanojn). [[Dosiero:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03.jpg|eta|La stacidomo de Kramatorsk post rusa atako]] ; La {{daton|14|01|2023}} Rusa «liberigantoj» per misilo atakis naŭ-etaĝan loĝkonstruaĵon en Dnipro: 46 homoj pereis (inkluzive 6 infanojn), 11 malaperis senscie kaj 80 estis vunditaj (inkluzive 14 infanojn). 12 el la vunditoj estis je kriza sanstato. [[Dosiero:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg|eta|Dnipro post rusa atako]] ; La {{daton|08|07|2024}} Rusaj «liberigantoj» per misiloj atakis plurajn urbojn (ili atakis ankaŭ la infanan malsanulejon «Oĥmadit»): 47 homoj pereis, 190 estis vunditaj. [[Dosiero:Okhmatdyt after Russian attack, 2024-07-08 (12).jpg|eta|Oĥmadit post rusa atako]] ; La {{daton|19|08|2026}} Rusaj «liberigantoj» spavatakis aŭtobuson en Ĥersono: 4 homoj pereis, 5 estis vunditaj. ; Rusa armeaĉo torturas kaj ekzekutas (332 estas ekzekutitaj) ukrainiajn militkaptitojn.<ref>https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/</ref><ref>https://www.hrw.org/uk/world-report/2026/country-chapters/ukraine</ref> La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar la oficiala ideologio de la putinreĝimo estas '''rusa faŝismo''', tio estas [https://www.youtube.com/watch?v=h5XdwlyWgSs rekonkero de «historiaj» landoj], ekstrema cenzuro (rusa interreto estas unu el la plej malliberaj, malpli libera ol Kubo), represio. La radikoj de tiu ĉi ideologio sin bazas je Ivan Iljin: '''faŝisto, ofte citita de via faŝisma prezidanto''', lastatempe '''li citis lin dum aneksado de ukrainiaj teritorioj'''. Sed por eskuzi la invadon, rusaj faŝistoj nomas invaditan nacion «naziisma», ankaŭ por pli facile eskuzi la abomenajn agojn fare de rusaj okupaciantoj. La rusa ŝtate posedata novaĵagentejo RIA Novosti, publikigis la artikolon «Kion Rusio devus fari kun Ukrainio», kie la aŭtoro asertas, ke ukrainoj devas «asimili la sperto» de la milito «kiel historia leciono kaj pekliberigo por sia kulpo». La aŭtoro ankaŭ alvokas la plenan detruon de Ukrainio kiel ŝtato, kaj ankaŭ la plenan detruon de la ukraina nacia identeco konforme al la celo de Rusio plenumi la «malnaziigon». Ukrainio certe ne estas senmakula, same kiel neniu defendanta lando. Neniu malmalica raciulo pravigas la nazi-sovetan okupacion de la Dua Pola Respubliko malgraŭ multajn problemojn kiuj ĝi havis. Sed estas evidente, ke sen la rusa helpo al separistoj, rusa okupacio de Krimeo kaj rusa invado - tiu ĉi koŝmaro povus esti evitita. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:29, 26 aŭg. 2026 (UTC) Tuj videblas ke vi loĝas ne en Ukrainio kaj ke sur via mensa horizonto ĝi aperis nur en 2022, kiam viaj regantoj inundis vian kapon per cerbolava propagando. Do jen iom da REALA Ukrainio. Sed unue iom da historio, al kiu vi tiom fervore referencas. # Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj. Post longaj klopodoj alianciĝi kun Britio kaj Francio kontraŭ nazioj, Stalin komprenis ke la milito kontraŭ Germanio estas neevitebla kaj ke Sovetiunio kontraŭstaros la naziojn sola. Do li klopodis prokrasti laŭeble tiun ĉi militon, gajni tempon kaj teritoriojn por ke la nazia invado ne tuj trafu la plej evoluintajn okcidentajn regionojn. Tiel estiĝis la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]]. Vi povus detale legi pri tio en la klasika verko de [[Henry Kissinger]] ''[[:en:Diplomacy (Kissinger book)|Diplomatio]]''. Legu sciencajn studaĵojn, ne propagandajn BBC-rubaĵojn. En 1939 sovetia armeo reokupis tiujn ĉi teritoriojn, danke al kio Okcidenta Ukrainio revenis al Ukrainio, Okcidenta Belorusio revenis al Belorusio kaj Litovio ricevis sian ĉefurbon Vilnon. Rusio ricevis nenion. Nun Litovio kaj Ukrainio senĉese kaj laŭte plendas pri tiu ĉi pakto, ial riproĉante Rusion, tamen Ukrainio ne redonis al Pollando [[Lvovo]]n, nek Litovio redonis sian ĉefurbon [[Vilno]]n. Strange, ĉu ne? # Fabelo pri "rusaj okupantoj" de Ukrainio estas amuza, sed science absurda. Ukrainio [[:en:Pereiaslav Agreement|aliĝis al la Rusa carlando en 1654]] kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano [[Bohdan Ĥmelnickij]] petis rusan caron [[Aleksej Miĥajloviĉ]] akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon. Ĝi estis integra, internacie agnoskita parto de la Rusa carlando, poste de la Rusia imperio kaj poste de Sovetunio. Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto. # Dum la tuta sovetia periodo Ukrainio estis dorlotita infano, ĝuanta subvenciojn, investojn, terojn kaj favoran politikon. Ekde la 1920-aj komenciĝis amasa ukrainigo, dum kiu la aŭtoritatoj ukrainigis ĉiujn lernejojn, eldonejojn, amaskomunikilojn kaj ŝtatajn instituciojn. Homoj plendis, ĉar plejparto estis denaskaj ruslingvanoj, sed komunistoj ne tre atentis tiujn ĉi plendojn kaj deviga ukrainigo daŭris. Vi povus facile trovi rilatajn datumojn kaj sciencajn studaĵojn en la rusa, angla ktp. En Ukrainio aperis granda industrio, bonaj ŝoseoj, elektrostacioj, moderna agrikulturo, ktp. La investoj estis tiom abundaj ke post 35 jaroj da rabado de sovetia heredaĵo ankoraŭ restas kion ŝteli — por Zelenskij kaj ties apuduloj. # [[Miĥail Bulgakov]] estis denaska kievano, do ruslingvano. Kievo ĉiam estis ruslingva kaj perforta trudado de la ukraina lingvo, des pli en ties Galicia versio, kaŭzis amasajn indignon kaj mokojn, kiujn li spegulis en siaj verkoj. Eĉ klasikulo de la ukraina literaturo [[Taras Ŝevĉenko]] verkis en la ukraina nur poemojn dum la prozaĵojn, leterojn kaj taglibron li skribis ruse. [[Nikolaj Gogol]] estis komplete ruslingva verkisto. Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj. En septembro 2025 lingva obudsmano de Ukrainio [https://glavcom.ua/longforms/yazykovyi-ombudsmen-elena-ivanovska-pro-ukrainskyi-movu-v-kyyevi-ta-sotsialni-merezhi-702887.html plendis] ke Kievo plu restas ruslingva urbo, speciale adoleskantoj preferas la rusan. Memoru ke ĉio ĉi okazas en la lando, kie parlamentanoj alvokas bati infanojn kiuj kuraĝas paroli ruse eĉ en infanĝardenoj! # Vi fantazias ke la rusa estis libere kaj egalrajte uzata en Ukrainio antaŭ la milito. Do jen iom da realo por vi. En aprilo 2019, do 3 jarojn antaŭ la milito, en Ukrainio estis [[:n:Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo|aprobita lingva leĝo]] kiu fakte malpermesis ĉiun ajn publikan uzadon de ĉiuj lingvoj krom la ukraina. Vi povas legi en respektiva esperantlingva novaĵo kion tio signifis. Se paroli koncize: ĉiuj ruslingvaj lernejoj estis fermitaj, ĉiuj amaskomunikiloj en la rusa likviditaj, publikaj aranĝoj en la rusa malpermesitaj, eĉ la toponimojn oni devigis skribi je ukraina ortografio. Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio? Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio — ĉar viaj regantoj diris al vi ke tio estas normala afero kaj vi kredas obeeme. # Iom da realaj ekzemploj kiel oni traktas eĉ infanojn en infanĝardeno se ili kuraĝas paroli sian denaskan lingvon. En 2023 profesoro de ukraina universitato, politikisto kaj eks-parlamentano Irina Farion [https://www.youtube.com/shorts/uPhyIs53IK8?ysclid=mtenk7lz3a602707807 diris en intervjuo]: {{Citaĵo |teksto = Kial mia nepo Dmitrik, kiu havas 3,5 jarojn, enirante infanĝardenon vidas antaŭ si iun Griŝa, kiu diras al li "Saluton!". Kaj mia nepo devas al li instrui per sia eta pugno la ukrainan lingvon. Ĉar la infano venas nervoza hejmen kaj diras: "Avinjo, en la infanĝardeno estas rusaĉo". Kaj la avino diras ke la rusaĉon necesas "ekstermi" kaj Dmitrik "ekstermas" la rusaĉon. Li al li "metas en makzelon ĝustan prononcon". |aŭtoro = Irina Farion |verko = Intervjuo en 2023 |origina teksto = Чому мій Дмитрик, якому 3,5 роки, заходячи в дитячий садочок, бачить якогось Грішу, який до нього каже „привет“, і мій внук мусить його вчити з допомогою свого маленького кулачка української мови? Тому що дитина приходить знервована до хати і каже: „Бабусю, в садочку є москаль!“ А бабуся каже, що „москаля треба знищувати“. І Дмитрик знищує москаля, він йому ставить правильний прононс. }} Vi certe klopodos diri ke oni ne atentu la frenezulojn. Ŝi vere estus konsiderata frenezulo en Rusio kaj irus al prizono, sed en Ukrainio ŝi estas ŝtate glorata heroo. Omaĝe al ŝi oni nomis [[:Commons:Category:Iryna Farion Street, Lviv|straton en Lvovo]]! En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis [https://strana.ua/news/4477685-ukrainskij-akter-benjuk-prizval-bit-detej-za-ispolzovanie-russkogo-jazyka.html bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo]. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas [https://www.youtube.com/watch?v=XjxdcrtB74U&ysclid=mtenvfk33z989622481 bati la gepatrojn]. Ĉu ili iris al prizono? Kompreneble ne, ja ĝuste tio en Ukrainio estas modelo imitinda! # Same ridindaj estas fantazioj pri la "revolucio" kaj "demokratio" en Ukrainio. En 2014 grupo da naciistoj [https://stanobelov.blogspot.com/2016/12/ukrainio-survoje-al-la-fina-venko-au.html perforte forpelis] prezidanton [[Viktor Janukoviĉ]], kiu estis demokratie elektita kaj internacie agnoskita ŝtatestro. Li subskribis kun la opozicio interkonsenton pri antaŭtempa baloto (kiun li certe malgajnus), kies plenumon garantiis eŭropaj ambasadoroj, sed sekvan tagon la opozicio ĵetis la interkonsenton al rubujo, same kiel eŭropajn garantiojn, kaj daŭrigis perfortajn atakojn por akiri la potencon tuj — sen iuj ajn balotoj. En via lando oni certe nomus tion ŝtatrenverso, sed en Ukrainio oni nomis tion "revolucio" kaj via propagando sukcese vendis al vi tiun ĉi evidentan mensogon. Sekvis amasaj reprezalioj kontraŭ la opozicio. En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis [[:n:Aŭtoritatoj de Ukrainio fermis opoziciajn televidkanalojn|likviditaj la opoziciaj televidkanaloj]]. # Homoj kiuj konis Zelenskij proksime, [[:n:Eks-konsilisto de Zelenskij nomis lin "soleca diktatoro"|delonge nomis lin diktatoro]]. Plej multaj estis malliberigitaj, murditaj aŭ fuĝis por eviti tion. La {{daton|29|6|2026}} en Monako okazis atenco forme de bombeksplodo kontraŭ Vadim Jermolajev, oligarĥo fuĝinta de Ukrainio pro persekutado. La murdistino estis baldaŭ trovita morta apud Kievo, pri ŝia murdo [https://www.lefigaro.fr/actualites/2026/07/01/l-enquete-penetre-dans-les-details-de-l-explosion-de-monaco-1717212 agnoskis sin kulpa kunlaboranto de ukrainaj sekretservoj]. La oligarĥo devenas de la [[Krivoj Rog|sama urbo]] kiel Zelenskij, sed apartenis al alia sinagogo. Cetere kion atendi de la plej koruptita ŝtato de Eŭropo, kien venis miliardoj de eŭroj, senkontrole disrabataj de Zelenskij kaj ties proksimuloj? De tempo al tempo iuj ordinaraj oficistoj estas arestataj, pli altrangaj [https://www.timesofisrael.com/zelensky-associate-at-crux-of-ukrainian-corruption-case-said-to-have-fled-to-israel/ fuĝas al Israelo], nur Zelenskij staras meze de tiu korupta pelmelo en blankaj roboj kiel senmakula heroo. Amuze, ĉu ne? Sed vi kredas kaj pagas tion, kvankam ĉiuj scias ke via mono grandparte estas tuj forŝtelata. Vi afiŝis foton de la detruita infana hospitalo Oĥmatdet, sed ĉu vi scias ke eĉ mono kolektita por ties restarigo [https://skelet.org/vosstanovlenie-okhmatdet-gde-milliard/?ysclid=mtfl09qr7p870477072 estis ŝtelita], por la konstruado oni elektis la plej kostan proponon kaj la afero estis akompanata de sennombraj skandaloj? # De 1995 ĝis 2019 en Ukrainio pro sia laboro, laŭ datumoj de la Internacia Asocio de Ĵurnalistoj, [https://www.ifj.org/fr/salle-de-presse/nouvelles/detail/category/end-impunity-2019/article/endimpunity-ukraine estis murditaj 16 ĵurnalistoj], nur en 3 kazoj kulpuloj estis punitaj. Ekzemple en 2016 ukrainaj naciistoj [[:n:Ukrainaj naciistoj estas arestitaj pro murdo de opozicia rusia ĵurnalisto en 2016|murdis rusian opozician ĵurnaliston Pavel Ŝaramet]], kiu naive serĉis "demokration kaj justecon" en Ukrainio. Poste ili rakontis ke ili planis akuzi pri tio Rusion kaj per tia provoko kaŭzi militon inter la du landoj. Krome ili planis bombi Kievon, kiun ili nomis tute ne bedaŭrinda (ĉar ruslingva) por garantii la militon. Kompreneble neniu estis punita, la proceso ne okazis. Post komenco de la milito Kievaj regantoj profitis ĝin por likvidi eĉ ŝajnon de la demokratio. En televido ekfunciis la tiel nomata "telemaratono", do ĉiuj kanaloj unu post alia montras la samajn novaĵojn, laŭajn al la ŝtata politiko. La cerbolava propagando funkcias tiel ke Orwell estus ŝokita pro ĝusteco de siaj prognozoj. Opoziciajn politikistojn oni murdas, [[:n:Hungardevena politikisto estas arestita en Ukrainio|arestas kaj batas malkaŝe]], sub kameraoj — nazioj ne timas la perforton, ili fieras pri ĝi. # Loĝantoj de sud-orientaj regionoj forte malakceptis la naciistan ŝtatrenverson kaj, kiam ukrainaj naciistoj komencis ŝturmokupi sidejojn de lokaj administracioj tra la lando, ili klopodis malebligi tion almenaŭ en siaj regionoj. En Ĥarkova provinco la protestoj estis subpremitaj. En Odeso naciistoj pelis rusajn protestantojn al la Domo de Sindikatoj kaj ekbruligis ĝin. Dum la konstruaĵo brulis, ili pafis homojn kiuj provis saviĝi, kaj blokis aliron de fajrobrigadanoj kaj ambulancoj. [https://rutube.ru/video/50e4b38413107496778333daed23070a/?r=wd 48 homoj estis vivbruligitaj kaj mortpafitaj] en la centro de Odeso la {{daton|2|5|2014}}. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? En 2025, do post 11 jaroj, la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis ke ukrainaj aŭtoritatoj [https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60448 ne faris ĉion eblan] por preventi la tragedion. Sed kiu en Ukrainio zorgas pri la decidoj de la eŭropaj kortumoj? Eŭropo por Ukrainio estas obeema bovino, kies tasko estas silenti kaj pagi. La vera majstro de Ukrainio estas Usono, do Eŭropo kiel usona vasalo devas obei ne nur la mastron, sed ankaŭ ĝian prioritatan nuntempe vasalon forme de Kievo. Neniu estis eĉ riproĉita, la murdo de 48 homoj restis senpuna. # Por multaj homoj en Donbaso tiu ĉi masakro estis limo, post kiu ili komprenis ke ili devas batali por sia libereco aŭ morti. En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn — tiel komenciĝis la "kontraŭterorisma operaco", kiu jure daŭras ĝis nun (Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?). Tio kontraŭis ukrainan leĝaron, sed kiu en Ukrainio zorgas pri juro? La unuaj tankoj aperis en Mariupolo en 2014 kaj tio estis ukrainaj tankoj, subpremantaj lokanojn. Vi povas [https://www.youtube.com/watch?v=G4S53S7Klwg vidi ilin] treti la stratojn kaj aŭdi lokanojn krii: "Kion vi faras? Ni estas sen armiloj?!" Post tio homoj en Donbaso komprenis ke la armiloj necesas, ĉar ilia lando ne plu estas regata de sia popolo, sed estas akaparita de senkompataj naciistoj pretaj murdi ĉiun ajn kiu kuraĝos oponi ilin. # Komenciĝis la milito, kiun Ukrainio malgajnis. Oni rakontas al vi fabelon pri "rusa invado", sed realo estas ke ukrainaj trupoj estis lastmomente haltigitaj rande de Donecko, kio ebligis al ili dum sekvaj 8 jaroj ĉiutage pripafi la urbon per kanonoj. Kiam rusiaj trupoj efektive venis en 2022, ili dum kelkaj semajnoj okupis 20% de la ukraina teritorio, tiutempe jam ekstreme fortikigita. Klara diferenco, ĉu ne? # Ukrainio malgainis la militon kaj laŭ iniciato de Rusio en 2014—2015 en Minsko estis subskribita interkonsento, kadre de kiu Donbaso devintus reveni (!) al Ukrainio. Homoj en Donbaso tute ne ĝojis tian estontecon, sed tiam kaj dum sekvaj 8 jaroj Putin insistis: "Donbaso estas Ukrainio". Sed... promesoj de Kievo ne kostas paperon sur kiu ili estas skribitaj. Kievo plenumis eĉ ne unu punkton, [https://ru.wikisource.org/wiki/Протокол_о_результатах_консультаций_Трехсторонней_контактной_группы kies liston vi povas vidi memstare]. Ne estas malfacile rimarki ke al la ribeluloj apartenis nur la lastaj punktoj, plenumendaj post kiam Kievo plenumos la unuajn 9. Sekvis jaroj de vanaj intertraktoj, dum kiuj Rusio estis admonanta Kievon repreni Donbason kadre de siaj propraj promesoj. Kievo rifuzis. Germanio kaj Francio, garantiintaj plenumon de la interkonsento, ankaŭ faris nenion. En novembro 2021 Rusio faris senprecedencan paŝon, [https://archive.mid.ru/documents/10180/4944950/дипломатическая+переписка.pdf/795480b9-c3da-4498-88c8-f0a723c62c6f publikiginte korespondadon] de la rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov kun ties kolegoj de Germanio kaj Francio por montri ke Rusio faris ĉion eblan por admoni la eŭropanojn preventi la militon. Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? # Poste tiama ukraina prezidanto [[Petro Poroŝenko]] [https://www.youtube.com/watch?v=F6bW9OYQg7U&ysclid=mte6s7gs2y902656369 malkaŝe diris] ke la interkonsento necesis por doni al Ukrainio 8 jarojn por fortigi la armeon. [[Angela Merkel]] konfirmis ke per tiu interkonsento Ukrainio [https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F2022%2F51%2Fangela-merkel-russland-fluechtlingskrise-bundeskanzler gajnis tempon] por sin prepari al nova milito. [[François Hollande]] konfirmis ŝiajn vortojn, dirinte ke [https://www.voltairenet.org/article218584.html danke al tiu ĉi interkonsento Ukrainio rearmis sin]. Multaj homoj en Rusio, kaj speciale en Donbaso, akuzas Putinon ke li kredis al Eŭropo kaj klopodis revenigi la ribelintajn regionojn al Ukrainio. Kiu kredos al Eŭropo kaj Ukrainio post tiu ĉi trompo? # Dum sekvaj 8 jaroj ukrainaj militistoj regule pripafis setlejojn en Donbaso — ĥaose, simple esperante mortigi aŭ vundi iun ajn. Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj [https://vk.ru/wall-61706629_2450242?ysclid=mte71xyb3r530323301 "Ĉion plej bonan — al la infanoj"]. Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj. Cetere kion atendi de la lando, kie ortodoksa pastro publikigas okaze de datreveno de la masakro en Odeso afiŝon, kie li [https://www.facebook.com/y.yasenets/posts/722111885521111 "gratulas ĉiujn partoprenintojn pri la Tago de Ŝaŝliko"?] La ŝerco "Odesa ŝaŝliko" en diversaj variaĵoj iĝis tre populara en Ukrainio. Certe necesas plej rapide akcepti Ukrainion en EU, ja la nazia ŝtato rajtas esti plej proksima al la naskiĝloko de naziismo! # Kiam komenciĝis la milito, al la rusiaj trupoj estis ordonite [https://lenta.ru/news/2022/03/03/strict_order_vol2/ ne ataki kazernojn] kaj ĝenerale eviti homajn perdojn inter la ukrainaj militistoj. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? Baldaŭ tiu ordono estis nuligita, ĉar ukraina armeo atakis feroce, klopodante mortigi laŭeble pli da rusiaj militistoj, do ili ne povis respondi modere kiel komence. Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. [[Amnestio Internacia]] eĉ publikigis [https://www.amnesty.org.uk/latest/ukraine-military-endangering-civilians-locating-forces-residential-areas-new/ specialan raporton] pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo, kio kaŭzis grandan indignon de Kievaj regantoj. # Rompitaĵoj de rusiaj raketoj, paffaligitaj de ukrainaj militistoj, falas sur civilajn objektojn kaj ukraina propagando tuj akuzas Rusion pri "barbaraj atakoj, militkrimoj, genocido, buĉado" ktp. Ekzemple en 2023 tio okazis en [[Dnipro]], pereis 20 homoj. Konsilanto de ukraina prezidanto Arestoviĉ havis malbonŝancon [https://www.youtube.com/watch?v=90E5YTn-_nU&ysclid=mtffy9qu3z827625201 agnoski en intervjuo] ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj — sekvis skandalo, publikaj pardonpetoj kaj eksiĝo. Nun li loĝas en Usono (por ne loĝi en prizono aŭ morti) kaj ĉiutage kritikas sian eksan estron kiel korupulon kaj diktatoron. # Ofte ukraina armeo mem pripafas proprajn civitanojn, sed mensoge akuzas Rusion. La {{daton|6|9|2023}} misilo trafis merkaton en [[Kostjantinivka]], pro kio almenaŭ 15 homoj pereis kaj 30 estis vunditaj. Ukrainaj aŭtoritatoj tuj akuzis Rusion kaj nomis tion [https://ukranews.com/ua/news/954346-po-kostyantynivtsi-okupanty-vdaryly-ne-z-artyleriyi-politsiya "laŭvica krimo de rusoj kontraŭ civila loĝantaro, farita konscie, kun malvarma sango kaj cinike"]. Tamen jam la {{daton|18|9}} [[The New York Times]] publikigis [https://www.nytimes.com/2023/09/18/world/europe/ukraine-missile-kostiantynivka-market.html rezultojn de sia enketo], pruvinta ke la tragedion kaŭzis ukraina misilo de la sistemo Buk, lanĉita de ukrainaj trupoj lokitaj 16 km for responde al rusia atako. En 2022 [[:n:Du misiloj trafis Pollandon|Pollandon trafis misilo]], mortiginta polan kamparanon. Kievo tuj komencis histerii, akuzante Rusion kaj alvokante al forta respondo (granda milito en Eŭropo estas la sola espero de Zelenskij, li penas provoki ĝin), sed [[:n:Pollando konfirmis ke ĝin trafis ukraina misilo]]. # Vi klopodas argumenti ke nazioj haveblas en iu ajn lando kaj eĉ aldonis foton de naciista marŝo en Sankt-Peterburgo. Tio estas malnova truko de viaj propagandistoj, sed ĝi estas falsa kaj jen kial. La nazioj efektive haveblas ĉie ajn. Sed nur en Ukrainio ili agas libere, okupas altajn ŝtatajn postenojn kaj iĝis parto de la ŝtataj institucioj. Kiom da naziaj taĉmentoj estas en via armeo? Kiom da naziaj monumentoj estas instalitaj? Kiom da nazioj kaj naziaj kunlaborantoj aperis en lernolibroj kiel imitinda ekzemplo por la junularo? En Ukrainio ĉio ĉi abundas kaj estas normo. ## Vi diris ke mankas monumentoj al la SS-divizio Galicio en Ukrainio? [[:Commons:Category:Monuments and memorials to Halychyna SS Division|Jen iliaj fotoj]], ĝuu. Ĉu vi ne trovis monumentojn al SS-Hauptsturmführer en Ukrainio? Do vi ne konas Ukrainion, lokanoj rapide montrus al vi monumentojn al [https://kalusz.io.ua/s120105/sotnik_dmitro_paliev tiu ĉi ĉarmulo], pereinta en 1944 apud Brodi, kie li batalis en la 13-a korpuso de la 4-a tanka armeo de [[Wermacht]]. Adoru lin kiel tion faras viaj "ukrainaj herooj"! Omaĝe al li [https://web.archive.org/web/20181017164140/http://kalushcity.if.ua/project_doc/category/project_doc_ses/2016/11/18/8103/view estis nomita strato] en la urbo [[Kaluŝ]]. Origine la strato estis nomita omaĝe al Ivan Ĉernjaĥovskij, naskiĝinto de Kieva gubernio, kies armeo liberigis la urbon de la nazioj. Sed ĉu la nazia reĝimo povus toleri tioman aĉaĵon kiel glorado de kontraŭfaŝisto? Ĉiuj monumentoj al la liberigintoj de Ukrainio estis detruitaj, ĉiuj memorindaĵoj pri kontraŭfaŝistoj estis forigitaj — por liberigi spacon por novaj herooj de Ukrainio — la nazioj. Memortabuloj omaĝe al tiu eminenta SS-ano estas instalitaj en [[Lvovo]] [https://web.archive.org/web/20181013172203/https://www.obozrevatel.com/ukr/politics/83564-moloda-gvardiya-podae-pozov-proti-organizatoriv-uvichnennya-pamyati-ss-galichina.htm ], Perevozec [https://www.youtube.com/watch?v=bi1Yhbl-vgA ], Kaluŝ [https://web.archive.org/web/20191107141327/https://korrespondent.net/ukraine/4157166-v-kalushe-otkryly-memoryalnuui-dosku-v-chest-kapytana-ss ]. Memoron de SS-Hauptsturmführer oni omaĝas en Ukrainio per [https://web.archive.org/web/20250125163837/https://www.youtube.com/watch?v=zjKTWtezSz8 konferencoj], [https://www.youtube.com/watch?v=mWph8dI3ZD8 ceremonioj] (en nazia uniformo komprenebele), [[http://vikna.if.ua/news/category/kl/2016/04/20/52883/view koncertoj], [http://www.kalushfm.com.ua/news/kalush-ta-kaluskiy-rayon/vistavka-film-i-prezentatsiya-knihi-u-kalushi-vidznachili-rokovini-boyu-pid-brodami-v-yakomu-zahinuv-urodzhenets-kalushchini-dmitro-paliv-foto ekspozicioj, libroj kaj filmoj], ŝtataj altranguloj [http://kalushcity.if.ua/news/category/city/2017/11/02/13083/view metas florojn al SS-Hauptsturmführer]. Nazioj [https://ria.ru/20220406/natsionalisty-1779958630.html aranĝas torĉomarŝojn] omaĝe al SS-divizio kaj aliaj nazioj kaj naziaj kunlaborantoj, instruante la junularon sekvi ekzemplojn de siaj naziaj prauloj. Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Evidente jes, ĉar alikaze viaj fantazioj pri ne-nazia karaktero de la Kieva reĝimo estus absurdo. ## Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo. La plej famaj estas Azov kaj Ajdar, kies membroj ne kaŝas siajn naziajn ideojn, malkaŝe montrante naziajn simbolojn kaj esprimante naziajn ideojn. Foje tion atestis [https://www.thenation.com/article/world/azov-battalion-neo-nazi/ eĉ okcidentaj ĵurnalistoj] [https://nexusnewsfeed.com/article/geopolitics/ukrainian-nazis-are-a-big-problem-says-the-guardian-in-2014 ], [https://www.counterextremism.com/news/washington-post-right-wing-azov-battalion-emerges-controversial-defender-ukraine ], kvankam kun tempopaso ili devis redukti tiajn rakontojn — por ne konfirmi tiel ke la "rusa propagando" diras la veron. Iuj eĉ provis [https://www.nytimes.com/2023/06/05/world/europe/nazi-symbols-ukraine.html?ysclid=mtelz7q8l792897643 kalkuli nomnbron de naziaj simboloj], certe sin limigante per certaj tipoj (ĉar alikaze la nombro estus tro alta). Pro tio post komenco de la milito eŭropaj nazioj [https://www.nytimes.com/2022/02/25/world/europe/militias-russia-ukraine.html?ysclid=mtelwgzre500006069 alvokis siajn subtenantojn] veni al Ukrainio kaj defendi siajn kamaradojn. Feliĉe eŭropaj nazioj venis amase kaj ricevis eblecon morti kiel iliaj prauloj antaŭ jarcento pro teruraj ''Russische Untermenschen''. Bonan morton al ili! Ili estis tutkore akceptataj, ja kunfondinto de la nazia bataliono Azov estis Andrij Bileckij konata kiel ''Blanka Gvidanto''. Li diris ke [https://ukraina.ru/20190316/1022969793.html?ysclid=mtem7pd816993132062 misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj], ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp. Vi certe diros denove ke en ĉiu lando estas nazioj. Sed diru al mi, ĉu en via lando nazio publike dirinta tion povus esti parlamentano, kunfondinto de armea regimento kaj komandestro de la armea korpuso? Andrij Bileckij en Ukrainio estis la deputito, fondis Azov kaj nun komandas la 3-an armean korpuson. Kiam vi parolas pri "ukrainaj herooj", vi parolas pri li. Gratulon! Jen plia heroo por vi — Andrij Parubij. {{Citaĵo |teksto = Mi mem estas subtenanto de la rekta demokratio. Mi iam eĉ sciencnivele okupiĝis pri tio. Kaj mi diros al vi ke la plej granda homo kiu praktikis la rektan demokration, estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 30-aj jaroj. Ni devas tion memori. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Я сам величезний прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що найбільшою людиною, яка практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович у 30‑х роках. Ми це також маємо пам’ятати. }} Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj, adorantaj Hitleron. Tamen en Ukrainio ili estas ne marĝenuloj, sed oficialaj herooj kiel Andrij Parubij, dirinta tion [https://www.youtube.com/watch?v=gI3J9KH0kAM&ysclid=mten04pp2k500588846 dum intervjuo en 2018]. Li estis ne politika marĝenulo, sed eminenta politikisto. En Rusio homo dirinta tiaĵon tuj irus al malliberejo por jaroj. En Ukrainio li estis parlamentano (2007—2025), vicprezidanto (2014—2016) kaj poste prezidanto de la parlamento (2016—2019). Postmorte li ricevis la titolon Heroo de Ukrainio (la plej alta ŝtata premio). Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Ĝuste li estis komandanto de la [[Eŭromajdano]] kaj gvidis ties batalajn trupojn (oni diris al vi ke nazioj dum la Eŭromajdano estis marĝena grupo kaj vi kredis obeeme — sed jen realo). Nun kelkajn vortojn pri naziismo en Rusio. Vi rapide serĉis en Interreto, trovis foton de novnazia marŝo en Peterburgo kaj ĝoje afiŝis ĝin — "jen, ankaŭ Rusio havas tiajn aĉulojn, do ĝi ne diferencas de Ukrainio!" Tiel gurdas al vi propagando kaj denove ĝi trompas vin. La foto bildigas marŝon de la Nacia-Socialisma Iniciato, marĝena naciista organizo kiu aranĝis tiun ĉi eventon aŭtune 2014. Naziismo kaj rasismo efektive aperis en Rusio en la 1990-aj, kiam pluraj ideoj venis de Usono kaj Eŭropo. Rusiaj razkapuloj sin vestis kiel iliaj okcidentaj herooj, skribis surmure ''White power'', ''14/88'', pentris svastikon, do ili kopiis viajn samlandanojn fervore. Longan tempon la aŭtoritatoj toleris tion, opiniante ke prefere tiuj marĝenuloj stultumu en sia eta politika niĉo kaj estu videblaj kaj kontroleblaj ol ili malaperu en subtera agado. Sed post kiam grupo da ukrainaj nazioj sukcesis akapari la tutan ŝtaton, farinte ŝtatrenverson en Kievo, rusiaj aŭtoritatoj komprenis ke eĉ eta, sed bone organizita kaj ekstreme kruela grupo, kontaĝita je naciismaj ideoj, povus esti danĝera. Dum sekva jaro ĉiuj naciismaj grupoj estis likviditaj, ĉiu ajn naciisma propagando strikte malpermesita. La grupo kies foton vi ĝoje afiŝis, jam sekvan jaron [https://minjust.gov.ru/ru/documents/7822/ estis malpermesita] kaj malaperis komplete tiel ke nun ĝian nomon konas nur fakuloj aŭ eŭropaj naivuloj, kiujn propagando nutras per fabeloj pri "rusaj faŝistoj". La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj (iuj mortis en prizonoj kiel [[Maksim Marcinkeviĉ]]) aŭ sin kaŝis senspure. Eĉ naciisto [[Aleksej Navalnij]], antaŭe postulinta [https://stanobelov.blogspot.com/2020/09/aleksej-navalnij-au-ordinara-rasismo.html deporti ĉiujn kaŭkazanojn kaj azianojn, kaj konstrui barilon kontraŭ Kaŭkazio] por apartigi Rusion de sovaĝuloj laŭ ekzemplo de Israelo, preferis transformiĝi je [https://stanobelov.blogspot.com/2022/02/faktoj-kontrau-kredo-aleksej-navalnij.html luktanto kontraŭ korupto] — la komerco oble pli sekura kaj profita. Mi aldonu ke ankaŭ Zelenskij adoras Israelon kun ties totala militigo kaj kontrolado. Li promesis transformi Ukrainion je [https://nikk.agency/zelenskij-my-stanem-tochno/?ysclid=mtfkpt8z71122070928 "granda Israelo"]: {{Citaĵo |teksto = Ni certe iĝos "granda Israelo" — la sia, kun sia vizaĝo... Demando de sekureco dum proksimaj 10 jaroj ĉe ni estos la demando numero unu. Mi certas ke ni ne miros, se ĉe ni en ĉiuj institucioj, superbazaroj, kinejoj estos reprezentantoj de la Armitaj Fortoj aŭ Nacia Gvardio, staros homoj kun armiloj. |aŭtoro = Volodimir Zelenskij |verko = |origina teksto = Ми станемо точно „великим Ізраїлем“ — своїм, зі своїм обличчям… Питання безпеки найближчі 10 років у нас будуть питанням номер один. Я впевнений, що ми не будемо дивуватися, якщо у нас у всіх інституціях, супермаркетах, кінотеатрах будуть представники Збройних сил або Національної гвардії, будуть стояти люди зі зброєю. }} [https://www.aljazeera.com/opinions/2022/4/19/president-zelenskyy-one-israel-is-enough "President Zelenskyy, one Israel is enough"] reagis la araba novaĵagentejo [[Al Jazeera]]. Sed kiu atentas la arabojn (do =[[Untermenschen]]) en la unua blankula ŝtato de Eŭropo, kies oficiala modelo estas Israelo, buĉanta arabojn dum jardekoj — senkompate kaj tute senpune? Multaj rusaj nazioj fuĝis al Ukrainio por konstrui kun siaj ukrainaj kamaradoj la "unuan arjan ŝtaton en Eŭropo". Peterburga nazio Roman Ĵeleznov iĝis [https://www.kp.ru/daily/26812.4/3848333/?ysclid=mtfbs80yk746529694 batalanto de Azov] kaj inundis sociajn retojn per siaj naziaj fotoj kaj histerioj "Gloron al Votano! Gloron al Ukrainio!" (ne forgesu [[Votano]]n kiam vi sekvan fojon ripetos tiun ĉi naciistan sloganon). Nazio Aleksandr Saĉkov, fifama pro [[neado de la Holokaŭsto]] kaj glorado de Hitlero, ankaŭ [https://spb.aif.ru/society/vernulsya_s_oruzhiem_kak_peterburgskiy_skinhed_stal_ukrainskim_diversantom fuĝis al Ukrainio] por mortigi ''Untermenschen'' en Donbaso. En 2020 oni arestis lin tie, ĉar ukrainaj aŭtoritatoj konsideris iom troa diskonigon de manifesto de nazio Brenton Tarrant, [[Atenco en Christchurch|murdinta 51 homojn en moskeo en Novzeland]]o, sed baldaŭ li estis liberigita — kial ĝeni la samideanojn pro eta petolaĵo? Nazio Sergej Korotkiĥ en Rusio partoprenis plurajn atakojn kontraŭ azianoj (Untermenschen) kiel membro de la plej fifama nazia organizo murdinta kelkdek homojn. Post esti akuzita pri la [https://www.youtube.com/watch?v=1I-9YGbKCWU&ysclid=mtfcaniuy681001186 murdo de taĝiko kaj kaŭkazano], filmita kaj vaste diskonigita en Interreto, li fuĝis al Ukrainio kie la nazio estis akceptita kiel heroo kaj [https://life.ru/p/1484811?ysclid=mtfc6dsxt469673630 ricevis ukrainan pasporton] rekte el la manoj de prezidanto [[Petro Poroŝenko]]. Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (tio estis anoncita en Istanbulo post kiam la rusia kaj ukraina delegacioj interkonsentis pri la fino de la milito), ili forlasis ankaŭ urbeton [[Buĉa]]. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en [https://www.youtube.com/watch?v=PTgfmTjk3Sw&ysclid=mtfcoia31l470570201 rilata video] membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado. Do la nazioj vere ekzistas ĉie ajn, sed en Rusio ili putras en prizono dum en Ukrainio ili komandas armeajn taĉmentojn kaj ĝuas amikecon de prezidantoj. Klara diferenco, ĉu ne? Vi menciis [[Ivan Iljin]], rusan filozofon kies nomon viaj propagandistoj ofte uzas por konvinki sian obeeman ŝafaron pri ekzistado de "raŝismo" (ekstreme stulta vorteto, papagata de naivuloj). "Putin citas Iljinon, kiu estis faŝisto, do Putin estas faŝisto kiel Hitlero". Simple kaj stulte. Ĉu Ivan Iljin estis faŝisto? Certe. Same kiel estis faŝistoj [[Knut Hamsun]], [[Oswald Spengler]], [[Martin Heidegger]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Pierre Drieu La Rochelle]] kaj multaj aliaj. [[Angela Merkel]] [https://securityconference.org/en/medialibrary/asset/angela-merkel-1246-07-02-2015/ citis] Martin Heidegger. Ĉu Angela Merkel estas faŝisto? En universitatoj de via lando oni certe studas la verkojn de [[Oswald Spengler]] kaj [[Martin Heidegger]]. Ĉu en via lando oni instruas faŝismon? [[Rusa revolucio de 1917]] kaŭzis grandan ŝokon en Eŭropo kaj kiel reago al ĝi estiĝis faŝismo, kiun oni konsideris alternativo de komunismo. Se komunismo konsideris kiel kernon de la historio klasan lukton kaj alvokis al ateismo kaj internaciismo, do faŝismo konsideris kiel kernon lukton inter la nacioj kaj alvokis al religio kaj naciismo. Multaj religiaj kaj konservativismaj pensantoj subtenis faŝismon, esperante ke ĝi anstataŭigos klasajn batalojn per socia interkonsento surbaze de religio kaj nacia unueco. Tion promesis [[Benito Mussolini]] kaj tiaj estis komencaj paŝoj de [[Hitlero]], do ili subtenis ilin. Poste evidentiĝis ke faŝismo estas nur alia formo de regado de la elito super la popolo, uzanta tiucele propagandon kaj militon, do plejparto de la pensantoj forlasis faŝismon. Ivan Iljin sekvis la saman vojon. Forpelita de komunistoj el Rusio en 1921, li en 1933 bonvenigis alvenon de nazioj kiel esperon haltigi komunismon kaj resanigi la nacion. Sed jam sekvan jaron li estis elpostenigita pro sia rifuzo partopreni antisemitajn kampanjojn. Plej trafe li esprimis evoluon de la konservativisma eŭropa intelektularo en 1951: {{Citaĵo |teksto = Ni vidis maldekstran totalismon kaj dekstran totalismon; ni spertis ambaŭ reĝimojn inkluzive arestojn, pridemandadojn, minacojn, malpermesojn; eĉ pli ol tio. Ni havis eblecon esplori ambaŭ reĝimojn ĝisfunde kaj ni havas malkaŝan moralan kaj politikan abomenon al ambaŭ. |aŭtoro = Ivan Iljin |verko = |origina teksto = Мы видели левый тоталитаризм и правый тоталитаризм; мы испытали на себе оба режима вплоть до арестов, допросов, угроз, запретов; и даже более того. Мы имели возможность изучить оба режима до дна и относимся с нескрываемым нравственным и политическим отвращением к обоим. }} Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? Certe ne. Ili gurdas al vi pri fabela faŝismo de Putin, sed forgesas ke en ĉiu lernejo de via lando oni legas verkojn de aŭtoroj kiuj havis la samajn ideojn kiel tiu "faŝisto". Amuze, ĉu ne? Mi donis multege da faktoj kaj ciferoj, se vi efektive deziras pensi memstare anstataŭ ŝafe obei propagandajn fabelojn — vi povos daŭrigi la esploradon memstare. Sapienti sat. Fine kelkaj vortoj pri alia fabelo — "rusa agreso kontraŭ Kartvelio". La [[Milito en Sud-Osetio (2008)|militon en Sud-Osetio en 2008]] komencis kartvela armeo, kiu atakis rusiajn pactrupojn, rompinte internacian juron, do Rusio defendis sin kaj faris tion prave. Tio estas ne "rusa propagando" sed konkludo de [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf enketa komisiono] de la [[Eŭropa Unio]], publikigita en 2009. Ĉu via propagando silentas pri tio? Kompreneble, ja obeema ŝafaro devas kredi fabelojn de siaj regantoj, ne la veron malkomfortan por ili. Obeu kaj kredu plu aŭ komencu pensi finfine! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:05, 30 aŭg. 2026 (UTC) * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. * «''Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto''» Mi ne menciis tion en antaŭajn respondojn. * «''Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj''» Sovetio havis mallongan periodon de indiĝenigado (1923-1933) pro antaŭa rusigado kaj malpermeso de ukraina lingvo en lernejoj de rusa impero (Sovetio unue kontraŭis imperiismon), sed poste '''Sovetio komencis rusigadon'''. En 1933 komenciĝis la procezo de artefarita konverĝo de la ukraina kaj rusa ortografio. Ĝis 1989, en Ukrainia Sovetio la rusa estis deviga (de 1938) sed la ukraina ne (de 1958). '''Sed daŭru kredi viajn fantaziojn pri «jarcenta ukrainigado»'''. * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn (neniu malpermeso), spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. '''Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj''', tamen: Latvio kaj Estonio. * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> Kiam mi parolas pri okupaciitaj landoj, mi certe ne parolas pri Tjumeno. * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusajn enmingrintojn kaj malplimultojn)<ref>https://ru.bellingcat.com/novosti/2023/12/15/the-far-right-xenophobic-movements-inciting-russias-anti-migrant-raids-ru/</ref><ref>https://prosleduet.media/details/russian-obchshina/</ref><ref>https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404603</ref> kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' {{Citaĵo |teksto = Sed ni ankoraŭ havas diskutojn pri la leĝo pri la ukraina referendumo. Mi mem estas granda subtenanto de rekta demokratio. Mi iam okupiĝis pri tio eĉ sur la scienca nivelo. Cetere, mi diros al vi, ke la persono kiu plej praktikis rektan demokration estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 1930-aj jaroj. Kaj ni ankaŭ memoru ĉi tion, ĉar en tiuj 30-aj jaroj ĝi estis unu el la ŝlosilaj metodoj, inkluzive de manipulado. Tial ĉi tiu leĝo devas esti responsa. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Але щодо закону про український референдум у нас все ще є дискусії. Я сам великий прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що людиною, яка найбільше практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович в 30-і роки. І ми повинні про це теж пам’ятати, оскільки в ті 30-ті роки це був один з ключових способів, в тому числі, і маніпуляцій. Тому цей закон повинен бути відповідальним. }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. * «''Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj''» [https://ria.ru/20220403/ukraina-1781469605.html Timofej Sergejcev] ('''liaj proponoj estas teruraj'''), [https://holodomormuseum.org.ua/en/propaganda/vladimir-solovyov-russian-propagandist/ Vladimir Solovjov], Putino<ref>https://www.youtube.com/watch?v=PoQXvPsBBn8</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=PQKaYSeKvQs</ref> ne estas marĝenuloj. * «''En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas bati la gepatrojn''» [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn por demoralizi la loĝantaron] ('''tio ne devas esti normaligita'''). Kompreneble '''neniu el ili ne iris al prizono''', Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]] (formiĝis je 2014), [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]] (formiĝis je 2002), [[Grupo Wagner]] (formiĝis je 2014). Ĉiuj el ili uzas aŭ uzis naziajn simbolojn. Ĉu vi scias kial tiu ĉi organizaĵo nomiĝas Wagner? Parenteze, Wagner rekrutigis murdintojn el prizonoj.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/ethics-and-international-affairs/article/ukraine-wagner-and-russias-convictsoldiers/53C4B8721EE43B6AFCD8EFE8ABEE3628</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/wagner-group-russia-convicts-prison-recruits-crimes-murder-sexual-assault/</ref><ref>https://www.dw.com/en/will-putin-really-pardon-thousands-of-prisoners/a-64645566</ref> Rusa Impera Movado trejnis naziojn en Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>https://icct.nl/publication/russian-imperial-movement-rim-and-its-links-transnational-white-supremacist-extremist</ref> * «''La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj''» Aŭ promociitaj de jam menciita [[:en:RT (TV network)|Rusujo Hodiaŭ]]. * «''En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis likviditaj la opoziciaj televidkanaloj''» Ĉu ni parolu pri Rusio? * «''Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (...) ili forlasis ankaŭ urbeton Buĉa. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en rilata video membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado''» La 7-an de marto kaj la 28-an de marto, la urbestro de Buĉa raportis pri masakroj. La unua artikolo pri masakroj estis farita la 8-an de marto. De satelitbildoj faritaj antaŭ la rusa foriro estas jam videblaj murditaj homoj, kiuj kongruas kun korpoj trovitaj la 1-an de aprilo. Ekzistas videoj fare de videogvatiloj, kiuj montras rusajn krimojn. Transvivitaj civiluloj konfirmis, ke rusoj estas responsaj pro masakro. Laŭ kelkaj civiluloj, rusaj soldatoj devigis porti blankajn brakbendojn. La video de Boatsman estis filmita la 2-an de aprilo, en originala video pafsonoj mankas.<ref>https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000008299178/ukraine-bucha-russia-massacre-video.html</ref><ref>https://www.nytimes.com/2022/05/19/world/europe/russia-bucha-ukraine-executions.html</ref><ref>https://kyivindependent.com/russian-soldiers-murder-volunteers-helping-starving-animals-near-kyiv/</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2022/03/30/devastation-and-loss-bucha-ukraine</ref><ref>https://www.hrw.org/ru/news/2022/04/25/ukraine-russian-forces-trail-death-bucha</ref><ref>https://www.nbcnews.com/science/science-news/ukraine-satellites-war-crimes-rcna26291</ref><ref>https://vp.nyt.com/video/2022/04/04/99814_1_4vid-bucha_wg_1080p.mp4</ref><ref>https://globalnews.ca/news/8742697/bucha-ukraine-violence-defiance-russia-war/</ref><ref>https://hromadske.ua/en/posts/number-of-people-killed-and-tortured-in-bucha-is-not-finalized-law-enforcers-still-investigating-russian-crimes</ref><ref>https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/</ref><ref>https://suspilne.media/224532-a-bili-povazki-treba-se-vdagati-irpin-ta-buca-pisla-rosijskih-okupantiv-fotoreportaz/</ref> Rusoj jam faris similajn masakrojn en jam menciita Iĉkerio, do masakroj en Buĉa ne estas strangaĵo. * «''Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. Amnestio Internacia eĉ publikigis specialan raporton pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo''» Ukrainiaj soldatoj ne uzas ambulancojn kaj civilajn busojn por transporti sin.<ref>https://www.stopfake.org/en/fake-ukrainian-military-using-ambulances-for-own-safe-transport/</ref> '''Kial vi ne faktkontrolas informon antaŭ ol publikigi ĝin?''' Bedaŭrinde, ambaŭ armeoj uzis civilajn infrastrukturojn kiel kazernoj kaj metis tie militajn objektojn, sed ne sisteme.<ref>https://www.hrw.org/news/2022/07/21/russian-ukrainian-bases-endangering-civilians</ref><ref>https://www.hrw.org/report/2023/11/09/tanks-playground/attacks-schools-and-military-use-schools-ukraine</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/08/ukraine-ukrainian-fighting-tactics-endanger-civilians/</ref><ref>https://www.rferl.org/a/hrw-warns-russia-ukraine-military-bases-civilians/31953245.html</ref> Amnesty International ankaŭ juste kondamis la sendistingecon de rusaj atakoj.<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-hundreds-killed-in-relentless-russian-shelling-of-kharkiv-new-investigation/</ref> * «''Arestoviĉ havis malbonŝancon agnoski en intervjuo ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj''» Arestoviĉ eraris ĉar Ukrainio ne havis sistemon kapablan kapti tian raketon kaj neniu el 210 tiaj raketoj estis kaptitaj. * «''Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion pruvis eŭropanoj dum la Dua mondmilito''» Vi nomaĉas ukrainianojn «nazioj» kaj pravigas militkrimojn. Vi vere estas kruela psikopato. Fi al vi. '''Multaj haŝidaj hebreoj festas [[Roŝ Haŝana|Roŝ Haŝanan]] en «nazia» Ukrainio, kie haveblas porhebrean infrastrukturon por akomodi ilin. Vi estas ridinda kaj vi scias tion.''' * «''Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj "Ĉion plej bonan — al la infanoj". Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj''» Kial foto estas supoze farita en 2015 sed haveblas informojn nur el 2019 kaj haveblas neniu arkivo kaj fidinda informo pri tiu ĉi homo? Ĝi ne estas pruvebla, do povas esti simpla propagando. Estas nur kelkaj obĵetoj, esplorante, mi aldonos aliajn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:05, 2 sep. 2026 (UTC) Tio kion dufoje faris [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] nomiĝas [[Vikipedio:Redaktomilito|redaktomilito]]. Estas bona tempo por ke administrantoj kiel [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] atentu tion. Dume mi daŭrigu ĉi tie, respondante ne kiel kutime sub respektiva aserto, sed kopiante ankaŭ asertojn, do duobligante la tekston per tiu ĉi stranga diskutmaniero, preferata de [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]]. * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. '''En 1921 Sovetunio cedis al la polaj invadintoj. Ĉu tio signifas ke pola okupacio estu eterna? Dum Holokaŭsto judaj komunumoj akceptis lokadon en geto. Ĉu tio signifas ke ili ne rajtis fuĝi kaj ribeli, ja tio estis rompo de iliaj promesoj kaj kontraktoj kun nazioj? Proponu al Ukrainio redoni Lvovon kaj Pollando kaj al Litovio fordoni al Pollando sian ĉefurbon Vilnon. Ne eblas kondamni la agon kaj tamen plu ĝui ties sekvojn. Elektu unu pozicion.''' * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. ''' Mazepa malgajnis, ĉar preskaŭ neniu en Ukrainio subtenis lin. Dum jarcentoj en Rusio okazis pluraj administraj reformoj, estus mirinde se statuso de Ukrainio restus senŝanĝa. Eĉ pli mirinda estus plendi pri tio, ja danke al tiuj reformoj teritorio de Ukrainio grave kreskis, ĝi eĉ ricevis Krimeon, konkeritan de la rusa armeo, Odeson fonditan de la rusa imperiestrino kaj Donbason, tradicie enloĝatan de rusoj. Eĉ post jarcento de deviga ukraiinigo fare de komunistoj kaj poste ukrainaj naciistoj, tiuj ĉi regionoj plu restas plejparte ruslingvaj. Sed vi prefereas ignori elekton de la ukraina popolo. Kial?'''' * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn, spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj, tamen: Latvio kaj Estonio. '''Legu la novaĵon laŭ respektiva ligilo kaj malfermu la okulojn por vidi realon. Ĉiuj ruslingvaj lernejoj estas fermitaj, same kiel amaskomunikiloj. Ĉu vi imagas kompanion, kiu eldonos ruslingvan gazeton kaj samtempe en la sama kvanto ĝian ukrainlingvan analogon? Kiu aĉetos ĝin? Tio estas nura trompo por ŝajnigi mankon de malpermeso, sed ĝi povas trompi nur ekstremajn naivulojn. Imagu koncerton kie ĉiu parolo estas dublata en alia lingvo. Ĉu tio ekzistas en Svislando aŭ Belgio? Kial vi konsideras tion normala en Ukrainio? La argumento ke tio estis reago al la "rusa okupacio de Krimeo" estas absurda, ja vi asertas ke pro "rusa okupacio" ukraina registaro decidis limigi rajtojn de ukrainaj civitanoj. Ĉu vi mem komprenas kiom absurda estas tiu ĉi "argumento"? Vi klopodas ŝajnigi subpremadon normala afero, same kiel en la 1930-aj eŭropanoj diris ke "Nazia Germanio estas normala ŝtato, Hitlero nur restarigas rajtojn de la germana popolo, subpremita dum jaroj de juda ekspluatado, do estas normale ke foje nazioj iom premas la judojn. Kaj la getoj estas komfortaj, ili fakte protektas la judojn kontraŭ kolero de la germana popolo..." Eŭropo revenas al siaj naziaj radikoj. Gratulon!''' * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> '''En Rusio etnaj minoritatoj rajtas paroli iun ajn lingvon, libere eldoni siajn gazetojn kaj librojn, malfermi radiostaciojn kaj televidajn staciojn, festi surstrate, aranĝi iujn ajn koncertojn. Neniu milito aŭ politikaj kvereloj malhelpas tion. En mia urbo [[Tjumeno]] ĉiujare la {{daton|12|6}} okazas la [[:Commons:Category:Bridge of Friendship (ethnic festival, Tyumen)|festo Ponto de Amikeco]], dum kiu ĉiuj etnaj komunumoj prezentas siajn kulturojn. Vi povas vidi ke post 2 jaroj da militado centre de Rusio surplace funkcias ukraina stando, ĉe kiu ukraino en ukrainaj vestoj fiere rakontas en la ukraina lingvo pri la ukraina kulturo. Trovu ion similan en Ukrainio kaj viaj argumentoj akiros ioman fidindecon.''' [[Dosiero:Etna festivalo "Ponto de amikeco" (Tjumeno, 2024) 18.jpg|eta|Ukraino ĉe ukraina stando en Tjumeno, 2024.]] * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? '''En Donbaso homoj origine postulis referendumon pri la rusa lingvo. Ili petis aŭtonomion. Post rifuzo fare de Kievo estiĝis tiuj ĉi respublikoj, apenaŭ meritantaj strangan nomon "bananaj". En Ĉeĉenio ekde komenco okazis separisma puĉo, kiam generalo de sovetia armeo Ĝoĥar Dudajev (jes, ĉeĉenoj estis terure diskriminaciitaj en Sovetunio, ja kio estas la generalo?) perforte kaptis la povon kaj proklamis sendependecon. Tion antaŭis nek ŝtatrenverso, nek naciismaj reprezalioj kontraŭ ĉeĉenoj, nenio simila al la okazintaĵoj en Ukrainio en 2014. Vi komparas nekompareblajn aferojn kaj vi scias tion.''' * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). '''La milito estas jura stato kaj ĝi estas deklarita aŭ ne, ne gravas kiu komencis ĝin. Viaj regantoj mokas la vorton ''operaco'', sed ne rakontas al sia plebaro ke ĝin uzas ambaŭ flankoj. Plebaro ne rajtas koni la veron, ĝi rajtas nur obei kaj pagi.''' * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusojn) kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. '''Rusio akceptis ĝis 15 milionoj da enmigrintoj, en multaj urboj ili estas tre multnombraj kaj foje kondutas sovaĝe, do homoj indignas kaj la reago estiĝas. Filioj de tiuj ĉi ogranizaĵo ekzistas en pluraj urboj, inkluzive la mian. Ili akompanas policanojn dum strataj deĵoroj kaj foje dum razioj en enmigrantaj areoj. Foje ili venas laŭ vokoj de lokanoj, kiam enmigrintoj kondutas tro malbone (molestas virinojn, detruas komunajn posedaĵojn ktp) kaj admonas ilin ne plu fari tion. Ili ne havas armilojn, nek armeajn taĉmentojn, nek propagandas malamon al la aliaj nacioj. Komparu tion kun naziaj taĉmentoj en Ukrainio. Ĉu vi ne vidas la diferencon?''' Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. '''Nu bone, vi rajtas kredi vian kredon, ignorante la vortojn de tiu ĉi eksremdekstrulo pri "la plej granda homo". Amen!''' * [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn]. Kompreneble ili ne iris al prizono, Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. '''Vi "hazarde forgesis" ke tuj post la vortoj de Anton Krasovskij (flankrimarke, li estas malkaŝa gejo, kio iom kontraŭas fabelojn pri "homofobia Rusio") RT kondamnis ilin kaj [https://www.vedomosti.ru/media/news/2022/10/24/946987-rt-ostanovil-sotrudnichestvo-s-krasovskim-posle-ego-slov?ysclid=mtl76o02c524720933 ĉesigis kunlaboron kun li]. Ties estrino Margarita Simonjan diris ke malgraŭ ĉiuj ajn emocioj tio estas neakceptebla. Li mem publike pardonpetis. En Ukrainio tiaj homoj plu estas herooj, omaĝe al ili oni nomas stratojn, ili sidas en parlamento kaj komandas armeajn korpusojn. Grava diferenco, ĉu ne? Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion [[Aeratakoj kontraŭ Dresdeno|pruvis eŭropanoj]] dum la Dua mondmilito. Monumentoj al la generaloj kaj ŝtatestroj, ordonintaj tion, plu staras tra Eŭropo kaj Nordameriko, ĉu ne?''' * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]], [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]], [[Grupo Wagner]]. '''La unuaj du estas grupoj de ekstremdekstruloj, sed certe ne nazioj kiel Azov, kaj ili estas etaj, ne kompareblaj kun tiu ukraina regimento. Jam sen diri ke ili aperis nur dum la milito dum Azov aperis en 2014. Mi ĉiam ridas kiam oni nomas Wagner nazia taĉmento. Ĉu en via lando nazioj riskas sian vivon por defendi arabojn kaj nigrulojn? Ĉu ili instruas nigrulojn kiel defendi sin kontraŭ teroristoj? Ĉu viaj nazioj edziniĝas al nigrulinoj? Ĉion ĉi faras Wagner-anoj en Afriko. En [[Bango]], ĉefurbo de la [[Centrafrika Respubliko]], en 2021 estis instalita [https://catherine-catty.livejournal.com/1190758.html monumento al la rusiaj militinstruistoj], defendantaj afrikanojn. En la sama urbo aperis monuumentoj al la fondintoj de Wagner. Ĉu en via lando nigruloj omĝas memoron de nazioj? Mia amikino instruas la rusan en Afriko kaj ŝi konfirmis ke en Centraafrika Respubliko, Malio kaj Burkino homoj plej amas Rusion, ĉar ĝuste tie batalas Wagner, defendante ilin kontraŭ teroristoj. Viaj regantoj nutras vin per plej rubaj mensogoj kaj vi konsumas ilin obeeme. Antaŭnelonge nekonata homo surstrate salutis min per Wagner-signo kaj ridetis — li estis certa ke mi estas Wagner-ano, ĉar mi havas nigran edzinon. Ĉu tio povus okazi en via lando? Mensogoj, la plej stultaj mensogoj, sed kiom efikaj! Kompatindaj eŭropanoj, per kio oni nutras vin...''' dn8l4jav1q1huly7rxx4s0edln879ms 9474741 9474724 2026-09-13T17:23:35Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9474741 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) Iom da realo ekster propagandaj fabeloj. * Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj. [[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]] * Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 "Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj"]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. ** En julio 2014 ukrainaj "herooj" pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin "Madono de Gorlovka". Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj "herooj". ** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko. Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi. ** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn. ** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]]. ** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn? ** En junio 2024 ukrainaj "herooj" atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio! ** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj "herooj" [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: "NBonan novjaron, aĉuloj!" ** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi? ** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj "herooj" [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo. ** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj "herooj" [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. * Ukrainaj "herooj" famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn. ** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj] ** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina "heroo" ponardas militkaptiton al okulo] ** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj "herooj"] [[Dosiero:Керівництво Галичини вітає добровольців. На передньому плані - Голова Військової Управи полк. Бізанц..jpg|eta|Parado de volontuloj de la ukraina SS-divizio. Lvivo, 1943.]] La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili "batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito" (kiel oni prezentis tiun ĉi "heroon"). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj "herooj" memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin. Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]]. Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC) «''Iom da realo ekster propagandaj fabeloj''», skribis vi. Kie vi trovis «propagandajn fabelojn»? * Pri la [https://www.youtube.com/watch?v=zmhar0J27Hw citaĵo de Petro Poroŝenko]. Li ne estis en parlamento (kie vi trovas tiujn informojn?) kaj li parolis jam dum neplenskala milito. En plejparte ruslingva Odeso, li parolis pri ekzistantaj kondiĉoj sub la separisma regadaĉo. Li ankaŭ asertis ke ruslingvaj ukrainianoj amas Ukrainion ne malpli ol ukrainlingvaj ukrainianoj. * «''La 2-an de marto 2023 ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon''», skribis vi. Ukrainoj ne invadis tiun ĉi regionon, sed la Rusa volontula korpuso, kiu batalas ukrainiflanke. Ne estas konfirmita kiu pafis la aŭton, kaj la rusa propagando jam mensogis pri kiu estis invadinto. [https://www.reuters.com/world/europe/pro-ukraine-group-sabotaged-pipelines-intelligence-suggests-nyt-2023-03-08/ Rusio poste «venĝis», murdinte 9 civilulojn]. * «''La 8-an de julio 2025 ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis 5-jara knabo kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi?''», skribis vi. Centra Esplor-instituto de la Ministerio pri «Defendo» de la Rusa Federacio situis 600 metrojn de la plaĝo, la droneo eble estas pafita de rusoj. * «''rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj''», skribis vi. Vi simple papagumas la rusan propagandon. La plej multo de atakoj estas rektaj trafoj sur civilaj objektoj.<ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians</ref><ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian</ref> * «''Ĉu vi spektis videon, en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine''», skribis vi. [https://unn.ua/en/news/russian-propagandists-spread-video-of-ukrainian-military-mocking-an-elderly-man-cpj Verŝajne, ĝi estas rusa propagando]. Ukrainio havas kaj volontuloj kaj rekrutoj. En Sovetio okazis amasrekrutigoj dum la Dua Mondmilito. Iuj sovetaj soldatoj reprezaliis (signife pli ofte ol ukrainiaj soldatoj) kontraŭ civiluloj kaj militkaptitoj. En certaj okazoj (kiel la masakro de Katin), la sovetaj aŭtoritatoj mem ordonis fari reprezalion. Laŭ via vidpunkto, sovetaj soldatoj ne estas plu herooj? Se paroli pri Rusio, ĝi havis periodon de parta rekrutigado, Rusio ankaŭ rekrutigis murdintoj el prizonoj (do ne estas stange, kial Rusio faris tiom da militkrimoj). Stepan Bandera kunlaboris kun nazioj sed poste ĉesis pro la nazia perfido. Same okzais kun Stalin, sovetaj soldatoj eĉ havis militparadon kun nazioj. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-121-0011A-23, Polen, Siegesparade, Guderian, Kriwoschein.jpg|eta|Nazi-soveta militparado]] Miĥail Bulgakov priskribis ukrainojn kiel tiuj, kiuj «teruras la rusan loĝantaron per sia aĉa lingvo, kiu ne ekzistas en la mondo», ukrainoj rajtas forigi la monumenton de tia persono. La monumento al SS-divizio Galicio estas en Kanado, ne Ukrainio. Mi ne trovis informon pri la memortabulo al SS-Hauptsturmführer. Nazia ideologio estas oficiale malpermesata en Ukrainio kaj ĉiujare, la 8-an de majo, ukrainianoj festas la tagon de memoro kaj venko super naziismo. Volodimir Zelenskij estas judo. Se vi volas akuzi Ukrainion pri naziismo, '''unue rigardu al vi mem'''. Via ŝtate posedata televidkompanio '''Rossija Segodnja''' promociis novnaziojn kiel Manuel Ochsenreiter, Ryan Dawson (ili '''prezentis''' tiun ĉi '''novnazion kiel «aktivulo por homaj rajtoj'''»), ktp. Viaj novnaziaj kaj ekstremdekstraj organizaĵoj kiel Rusa Imperia Movado, Grupo «Rusiĉ» kaj Grupo «Wagner» batalis rusflanke kaj separistflanke. [https://www.youtube.com/watch?v=vOXnfqpKcvM La 9-an de majo 2023, en Surguto, Rusio '''ekstremdekstra, kontraŭmalplimulta organizaĵo''' Russkaja Obŝĉina (ili ofte '''molestas nerusoj''' nur pro ilia nacieco) '''oficiale paradis''' en la venkotago kontraŭ naziismo], tiu ĉi organizaĵo ankaŭ agresas kontraŭ Ukrainio. [[Dosiero:National-socialists marching near Vosstaniya Square in St. Petersburg on 1 May 2014.JPG|eta|Novnazioj en Sankt-Peterburgo]] Antaŭ la rusa agreso en 2022, Ukrainio havis ruslingvajn lernejojn, pluraj ukrainiaj kantisoj kantis ruse kaj ukrainiaj aktoroj filmiĝis en ruslingvaj filmoj. Kia diskriminacio de ruslingvuloj, ĉu ne? «''dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane''», skribis vi. Ambaŭ flankoj ne plenumis siajn promesojn, ne nur Ukrainio. «''Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi''», skribis vi. Mi esperas ke vi ŝercas, ĉar antaŭ la rusa plenskala invado, en la jaroj 2016-2021, la kvanto de viktimoj (kaj civiluloj kaj soldataj) draste malpliiĝis. La '''tuta kvanto de civilaj mortoj, inter la jaroj 2019-2021, estis pli-malpli 78''', multaj mortis pro minoj. Komenco de la milito estis unu el la plej malhumanaj decidoj. Rusa diktatoro simple trovis pretekston por invadi alian landon malgraŭ budapeŝta memorando, same li trovis pretekston por invadi Kartvelujon. Ĉar [https://www.youtube.com/watch?v=pyrdh-otOy8 laŭ via faŝisma prezidanto, rusaj limoj nenie finiĝas]. Kobjakov serioze asertis ke Ukrainio planis invadi Rusion la 8-an de marto 2022. Se ribeluloj havas rajton krei la propran ŝtaton, do, laŭ via logiko, Iĉkerio (Rusio faris multege da militkrimoj tie) devas esti sendependa. Ribeluloj kaj separistoj estas en pluraj landoj, sed ili ne estas helpitaj de aliaj malamikaj landoj. ; La {{daton|17|07|2014}} «Kuraĝaj» separistoj pafis komercaviadilon Boeing 777: 298 homoj pereis. ;{{dato|13|01|2015}} «Kuraĝaj» separistoj pafis aŭtobuson proksime de Volnovaĥa: 12 homoj pereis, 18 estis vunditaj. ; La {{daton|19|02|2022}} «Kuraĝaj» separistoj komencis amasan kaj perfortan rekrutigadon sur '''okupaciitaj teritorioj'''. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» aviadatakis la teatron de Mariupolo, kie estis videblajn de la aero grandajn surskribojn «INFANOJ»: almenaŭ 300 homoj pereis. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» pafis la vicon por pano en Ĉernihivo: almenaŭ 18 homoj pereis, 26 estis vunditaj. ; En {{dato||03|2022}} Rusaj «liberigantoj» masakris civilulojn en Buĉa: almenaŭ 73 pereis. ; La {{daton|08|04|2022}} Rusaj «liberigantoj» atakis per misilo la stacidomon de Kramatorsk: 63 homoj pereis (inkluzive 9 infanojn), 150 estis vunditaj (inkluzive 34 infanojn). [[Dosiero:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03.jpg|eta|La stacidomo de Kramatorsk post rusa atako]] ; La {{daton|14|01|2023}} Rusa «liberigantoj» per misilo atakis naŭ-etaĝan loĝkonstruaĵon en Dnipro: 46 homoj pereis (inkluzive 6 infanojn), 11 malaperis senscie kaj 80 estis vunditaj (inkluzive 14 infanojn). 12 el la vunditoj estis je kriza sanstato. [[Dosiero:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg|eta|Dnipro post rusa atako]] ; La {{daton|08|07|2024}} Rusaj «liberigantoj» per misiloj atakis plurajn urbojn (ili atakis ankaŭ la infanan malsanulejon «Oĥmadit»): 47 homoj pereis, 190 estis vunditaj. [[Dosiero:Okhmatdyt after Russian attack, 2024-07-08 (12).jpg|eta|Oĥmadit post rusa atako]] ; La {{daton|19|08|2026}} Rusaj «liberigantoj» spavatakis aŭtobuson en Ĥersono: 4 homoj pereis, 5 estis vunditaj. ; Rusa armeaĉo torturas kaj ekzekutas (332 estas ekzekutitaj) ukrainiajn militkaptitojn.<ref>https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/</ref><ref>https://www.hrw.org/uk/world-report/2026/country-chapters/ukraine</ref> La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar la oficiala ideologio de la putinreĝimo estas '''rusa faŝismo''', tio estas [https://www.youtube.com/watch?v=h5XdwlyWgSs rekonkero de «historiaj» landoj], ekstrema cenzuro (rusa interreto estas unu el la plej malliberaj, malpli libera ol Kubo), represio. La radikoj de tiu ĉi ideologio sin bazas je Ivan Iljin: '''faŝisto, ofte citita de via faŝisma prezidanto''', lastatempe '''li citis lin dum aneksado de ukrainiaj teritorioj'''. Sed por eskuzi la invadon, rusaj faŝistoj nomas invaditan nacion «naziisma», ankaŭ por pli facile eskuzi la abomenajn agojn fare de rusaj okupaciantoj. La rusa ŝtate posedata novaĵagentejo RIA Novosti, publikigis la artikolon «Kion Rusio devus fari kun Ukrainio», kie la aŭtoro asertas, ke ukrainoj devas «asimili la sperto» de la milito «kiel historia leciono kaj pekliberigo por sia kulpo». La aŭtoro ankaŭ alvokas la plenan detruon de Ukrainio kiel ŝtato, kaj ankaŭ la plenan detruon de la ukraina nacia identeco konforme al la celo de Rusio plenumi la «malnaziigon». Ukrainio certe ne estas senmakula, same kiel neniu defendanta lando. Neniu malmalica raciulo pravigas la nazi-sovetan okupacion de la Dua Pola Respubliko malgraŭ multajn problemojn kiuj ĝi havis. Sed estas evidente, ke sen la rusa helpo al separistoj, rusa okupacio de Krimeo kaj rusa invado - tiu ĉi koŝmaro povus esti evitita. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:29, 26 aŭg. 2026 (UTC) Tuj videblas ke vi loĝas ne en Ukrainio kaj ke sur via mensa horizonto ĝi aperis nur en 2022, kiam viaj regantoj inundis vian kapon per cerbolava propagando. Do jen iom da REALA Ukrainio. Sed unue iom da historio, al kiu vi tiom fervore referencas. # Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj. Post longaj klopodoj alianciĝi kun Britio kaj Francio kontraŭ nazioj, Stalin komprenis ke la milito kontraŭ Germanio estas neevitebla kaj ke Sovetiunio kontraŭstaros la naziojn sola. Do li klopodis prokrasti laŭeble tiun ĉi militon, gajni tempon kaj teritoriojn por ke la nazia invado ne tuj trafu la plej evoluintajn okcidentajn regionojn. Tiel estiĝis la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]]. Vi povus detale legi pri tio en la klasika verko de [[Henry Kissinger]] ''[[:en:Diplomacy (Kissinger book)|Diplomatio]]''. Legu sciencajn studaĵojn, ne propagandajn BBC-rubaĵojn. En 1939 sovetia armeo reokupis tiujn ĉi teritoriojn, danke al kio Okcidenta Ukrainio revenis al Ukrainio, Okcidenta Belorusio revenis al Belorusio kaj Litovio ricevis sian ĉefurbon Vilnon. Rusio ricevis nenion. Nun Litovio kaj Ukrainio senĉese kaj laŭte plendas pri tiu ĉi pakto, ial riproĉante Rusion, tamen Ukrainio ne redonis al Pollando [[Lvovo]]n, nek Litovio redonis sian ĉefurbon [[Vilno]]n. Strange, ĉu ne? # Fabelo pri "rusaj okupantoj" de Ukrainio estas amuza, sed science absurda. Ukrainio [[:en:Pereiaslav Agreement|aliĝis al la Rusa carlando en 1654]] kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano [[Bohdan Ĥmelnickij]] petis rusan caron [[Aleksej Miĥajloviĉ]] akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon. Ĝi estis integra, internacie agnoskita parto de la Rusa carlando, poste de la Rusia imperio kaj poste de Sovetunio. Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto. # Dum la tuta sovetia periodo Ukrainio estis dorlotita infano, ĝuanta subvenciojn, investojn, terojn kaj favoran politikon. Ekde la 1920-aj komenciĝis amasa ukrainigo, dum kiu la aŭtoritatoj ukrainigis ĉiujn lernejojn, eldonejojn, amaskomunikilojn kaj ŝtatajn instituciojn. Homoj plendis, ĉar plejparto estis denaskaj ruslingvanoj, sed komunistoj ne tre atentis tiujn ĉi plendojn kaj deviga ukrainigo daŭris. Vi povus facile trovi rilatajn datumojn kaj sciencajn studaĵojn en la rusa, angla ktp. En Ukrainio aperis granda industrio, bonaj ŝoseoj, elektrostacioj, moderna agrikulturo, ktp. La investoj estis tiom abundaj ke post 35 jaroj da rabado de sovetia heredaĵo ankoraŭ restas kion ŝteli — por Zelenskij kaj ties apuduloj. # [[Miĥail Bulgakov]] estis denaska kievano, do ruslingvano. Kievo ĉiam estis ruslingva kaj perforta trudado de la ukraina lingvo, des pli en ties Galicia versio, kaŭzis amasajn indignon kaj mokojn, kiujn li spegulis en siaj verkoj. Eĉ klasikulo de la ukraina literaturo [[Taras Ŝevĉenko]] verkis en la ukraina nur poemojn dum la prozaĵojn, leterojn kaj taglibron li skribis ruse. [[Nikolaj Gogol]] estis komplete ruslingva verkisto. Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj. En septembro 2025 lingva obudsmano de Ukrainio [https://glavcom.ua/longforms/yazykovyi-ombudsmen-elena-ivanovska-pro-ukrainskyi-movu-v-kyyevi-ta-sotsialni-merezhi-702887.html plendis] ke Kievo plu restas ruslingva urbo, speciale adoleskantoj preferas la rusan. Memoru ke ĉio ĉi okazas en la lando, kie parlamentanoj alvokas bati infanojn kiuj kuraĝas paroli ruse eĉ en infanĝardenoj! # Vi fantazias ke la rusa estis libere kaj egalrajte uzata en Ukrainio antaŭ la milito. Do jen iom da realo por vi. En aprilo 2019, do 3 jarojn antaŭ la milito, en Ukrainio estis [[:n:Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo|aprobita lingva leĝo]] kiu fakte malpermesis ĉiun ajn publikan uzadon de ĉiuj lingvoj krom la ukraina. Vi povas legi en respektiva esperantlingva novaĵo kion tio signifis. Se paroli koncize: ĉiuj ruslingvaj lernejoj estis fermitaj, ĉiuj amaskomunikiloj en la rusa likviditaj, publikaj aranĝoj en la rusa malpermesitaj, eĉ la toponimojn oni devigis skribi je ukraina ortografio. Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio? Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio — ĉar viaj regantoj diris al vi ke tio estas normala afero kaj vi kredas obeeme. # Iom da realaj ekzemploj kiel oni traktas eĉ infanojn en infanĝardeno se ili kuraĝas paroli sian denaskan lingvon. En 2023 profesoro de ukraina universitato, politikisto kaj eks-parlamentano Irina Farion [https://www.youtube.com/shorts/uPhyIs53IK8?ysclid=mtenk7lz3a602707807 diris en intervjuo]: {{Citaĵo |teksto = Kial mia nepo Dmitrik, kiu havas 3,5 jarojn, enirante infanĝardenon vidas antaŭ si iun Griŝa, kiu diras al li "Saluton!". Kaj mia nepo devas al li instrui per sia eta pugno la ukrainan lingvon. Ĉar la infano venas nervoza hejmen kaj diras: "Avinjo, en la infanĝardeno estas rusaĉo". Kaj la avino diras ke la rusaĉon necesas "ekstermi" kaj Dmitrik "ekstermas" la rusaĉon. Li al li "metas en makzelon ĝustan prononcon". |aŭtoro = Irina Farion |verko = Intervjuo en 2023 |origina teksto = Чому мій Дмитрик, якому 3,5 роки, заходячи в дитячий садочок, бачить якогось Грішу, який до нього каже „привет“, і мій внук мусить його вчити з допомогою свого маленького кулачка української мови? Тому що дитина приходить знервована до хати і каже: „Бабусю, в садочку є москаль!“ А бабуся каже, що „москаля треба знищувати“. І Дмитрик знищує москаля, він йому ставить правильний прононс. }} Vi certe klopodos diri ke oni ne atentu la frenezulojn. Ŝi vere estus konsiderata frenezulo en Rusio kaj irus al prizono, sed en Ukrainio ŝi estas ŝtate glorata heroo. Omaĝe al ŝi oni nomis [[:Commons:Category:Iryna Farion Street, Lviv|straton en Lvovo]]! En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis [https://strana.ua/news/4477685-ukrainskij-akter-benjuk-prizval-bit-detej-za-ispolzovanie-russkogo-jazyka.html bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo]. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas [https://www.youtube.com/watch?v=XjxdcrtB74U&ysclid=mtenvfk33z989622481 bati la gepatrojn]. Ĉu ili iris al prizono? Kompreneble ne, ja ĝuste tio en Ukrainio estas modelo imitinda! # Same ridindaj estas fantazioj pri la "revolucio" kaj "demokratio" en Ukrainio. En 2014 grupo da naciistoj [https://stanobelov.blogspot.com/2016/12/ukrainio-survoje-al-la-fina-venko-au.html perforte forpelis] prezidanton [[Viktor Janukoviĉ]], kiu estis demokratie elektita kaj internacie agnoskita ŝtatestro. Li subskribis kun la opozicio interkonsenton pri antaŭtempa baloto (kiun li certe malgajnus), kies plenumon garantiis eŭropaj ambasadoroj, sed sekvan tagon la opozicio ĵetis la interkonsenton al rubujo, same kiel eŭropajn garantiojn, kaj daŭrigis perfortajn atakojn por akiri la potencon tuj — sen iuj ajn balotoj. En via lando oni certe nomus tion ŝtatrenverso, sed en Ukrainio oni nomis tion "revolucio" kaj via propagando sukcese vendis al vi tiun ĉi evidentan mensogon. Sekvis amasaj reprezalioj kontraŭ la opozicio. En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis [[:n:Aŭtoritatoj de Ukrainio fermis opoziciajn televidkanalojn|likviditaj la opoziciaj televidkanaloj]]. # Homoj kiuj konis Zelenskij proksime, [[:n:Eks-konsilisto de Zelenskij nomis lin "soleca diktatoro"|delonge nomis lin diktatoro]]. Plej multaj estis malliberigitaj, murditaj aŭ fuĝis por eviti tion. La {{daton|29|6|2026}} en Monako okazis atenco forme de bombeksplodo kontraŭ Vadim Jermolajev, oligarĥo fuĝinta de Ukrainio pro persekutado. La murdistino estis baldaŭ trovita morta apud Kievo, pri ŝia murdo [https://www.lefigaro.fr/actualites/2026/07/01/l-enquete-penetre-dans-les-details-de-l-explosion-de-monaco-1717212 agnoskis sin kulpa kunlaboranto de ukrainaj sekretservoj]. La oligarĥo devenas de la [[Krivoj Rog|sama urbo]] kiel Zelenskij, sed apartenis al alia sinagogo. Cetere kion atendi de la plej koruptita ŝtato de Eŭropo, kien venis miliardoj de eŭroj, senkontrole disrabataj de Zelenskij kaj ties proksimuloj? De tempo al tempo iuj ordinaraj oficistoj estas arestataj, pli altrangaj [https://www.timesofisrael.com/zelensky-associate-at-crux-of-ukrainian-corruption-case-said-to-have-fled-to-israel/ fuĝas al Israelo], nur Zelenskij staras meze de tiu korupta pelmelo en blankaj roboj kiel senmakula heroo. Amuze, ĉu ne? Sed vi kredas kaj pagas tion, kvankam ĉiuj scias ke via mono grandparte estas tuj forŝtelata. Vi afiŝis foton de la detruita infana hospitalo Oĥmatdet, sed ĉu vi scias ke eĉ mono kolektita por ties restarigo [https://skelet.org/vosstanovlenie-okhmatdet-gde-milliard/?ysclid=mtfl09qr7p870477072 estis ŝtelita], por la konstruado oni elektis la plej kostan proponon kaj la afero estis akompanata de sennombraj skandaloj? # De 1995 ĝis 2019 en Ukrainio pro sia laboro, laŭ datumoj de la Internacia Asocio de Ĵurnalistoj, [https://www.ifj.org/fr/salle-de-presse/nouvelles/detail/category/end-impunity-2019/article/endimpunity-ukraine estis murditaj 16 ĵurnalistoj], nur en 3 kazoj kulpuloj estis punitaj. Ekzemple en 2016 ukrainaj naciistoj [[:n:Ukrainaj naciistoj estas arestitaj pro murdo de opozicia rusia ĵurnalisto en 2016|murdis rusian opozician ĵurnaliston Pavel Ŝaramet]], kiu naive serĉis "demokration kaj justecon" en Ukrainio. Poste ili rakontis ke ili planis akuzi pri tio Rusion kaj per tia provoko kaŭzi militon inter la du landoj. Krome ili planis bombi Kievon, kiun ili nomis tute ne bedaŭrinda (ĉar ruslingva) por garantii la militon. Kompreneble neniu estis punita, la proceso ne okazis. Post komenco de la milito Kievaj regantoj profitis ĝin por likvidi eĉ ŝajnon de la demokratio. En televido ekfunciis la tiel nomata "telemaratono", do ĉiuj kanaloj unu post alia montras la samajn novaĵojn, laŭajn al la ŝtata politiko. La cerbolava propagando funkcias tiel ke Orwell estus ŝokita pro ĝusteco de siaj prognozoj. Opoziciajn politikistojn oni murdas, [[:n:Hungardevena politikisto estas arestita en Ukrainio|arestas kaj batas malkaŝe]], sub kameraoj — nazioj ne timas la perforton, ili fieras pri ĝi. # Loĝantoj de sud-orientaj regionoj forte malakceptis la naciistan ŝtatrenverson kaj, kiam ukrainaj naciistoj komencis ŝturmokupi sidejojn de lokaj administracioj tra la lando, ili klopodis malebligi tion almenaŭ en siaj regionoj. En Ĥarkova provinco la protestoj estis subpremitaj. En Odeso naciistoj pelis rusajn protestantojn al la Domo de Sindikatoj kaj ekbruligis ĝin. Dum la konstruaĵo brulis, ili pafis homojn kiuj provis saviĝi, kaj blokis aliron de fajrobrigadanoj kaj ambulancoj. [https://rutube.ru/video/50e4b38413107496778333daed23070a/?r=wd 48 homoj estis vivbruligitaj kaj mortpafitaj] en la centro de Odeso la {{daton|2|5|2014}}. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? En 2025, do post 11 jaroj, la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis ke ukrainaj aŭtoritatoj [https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60448 ne faris ĉion eblan] por preventi la tragedion. Sed kiu en Ukrainio zorgas pri la decidoj de la eŭropaj kortumoj? Eŭropo por Ukrainio estas obeema bovino, kies tasko estas silenti kaj pagi. La vera majstro de Ukrainio estas Usono, do Eŭropo kiel usona vasalo devas obei ne nur la mastron, sed ankaŭ ĝian prioritatan nuntempe vasalon forme de Kievo. Neniu estis eĉ riproĉita, la murdo de 48 homoj restis senpuna. # Por multaj homoj en Donbaso tiu ĉi masakro estis limo, post kiu ili komprenis ke ili devas batali por sia libereco aŭ morti. En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn — tiel komenciĝis la "kontraŭterorisma operaco", kiu jure daŭras ĝis nun (Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?). Tio kontraŭis ukrainan leĝaron, sed kiu en Ukrainio zorgas pri juro? La unuaj tankoj aperis en Mariupolo en 2014 kaj tio estis ukrainaj tankoj, subpremantaj lokanojn. Vi povas [https://www.youtube.com/watch?v=G4S53S7Klwg vidi ilin] treti la stratojn kaj aŭdi lokanojn krii: "Kion vi faras? Ni estas sen armiloj?!" Post tio homoj en Donbaso komprenis ke la armiloj necesas, ĉar ilia lando ne plu estas regata de sia popolo, sed estas akaparita de senkompataj naciistoj pretaj murdi ĉiun ajn kiu kuraĝos oponi ilin. # Komenciĝis la milito, kiun Ukrainio malgajnis. Oni rakontas al vi fabelon pri "rusa invado", sed realo estas ke ukrainaj trupoj estis lastmomente haltigitaj rande de Donecko, kio ebligis al ili dum sekvaj 8 jaroj ĉiutage pripafi la urbon per kanonoj. Kiam rusiaj trupoj efektive venis en 2022, ili dum kelkaj semajnoj okupis 20% de la ukraina teritorio, tiutempe jam ekstreme fortikigita. Klara diferenco, ĉu ne? # Ukrainio malgainis la militon kaj laŭ iniciato de Rusio en 2014—2015 en Minsko estis subskribita interkonsento, kadre de kiu Donbaso devintus reveni (!) al Ukrainio. Homoj en Donbaso tute ne ĝojis tian estontecon, sed tiam kaj dum sekvaj 8 jaroj Putin insistis: "Donbaso estas Ukrainio". Sed... promesoj de Kievo ne kostas paperon sur kiu ili estas skribitaj. Kievo plenumis eĉ ne unu punkton, [https://ru.wikisource.org/wiki/Протокол_о_результатах_консультаций_Трехсторонней_контактной_группы kies liston vi povas vidi memstare]. Ne estas malfacile rimarki ke al la ribeluloj apartenis nur la lastaj punktoj, plenumendaj post kiam Kievo plenumos la unuajn 9. Sekvis jaroj de vanaj intertraktoj, dum kiuj Rusio estis admonanta Kievon repreni Donbason kadre de siaj propraj promesoj. Kievo rifuzis. Germanio kaj Francio, garantiintaj plenumon de la interkonsento, ankaŭ faris nenion. En novembro 2021 Rusio faris senprecedencan paŝon, [https://archive.mid.ru/documents/10180/4944950/дипломатическая+переписка.pdf/795480b9-c3da-4498-88c8-f0a723c62c6f publikiginte korespondadon] de la rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov kun ties kolegoj de Germanio kaj Francio por montri ke Rusio faris ĉion eblan por admoni la eŭropanojn preventi la militon. Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? # Poste tiama ukraina prezidanto [[Petro Poroŝenko]] [https://www.youtube.com/watch?v=F6bW9OYQg7U&ysclid=mte6s7gs2y902656369 malkaŝe diris] ke la interkonsento necesis por doni al Ukrainio 8 jarojn por fortigi la armeon. [[Angela Merkel]] konfirmis ke per tiu interkonsento Ukrainio [https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F2022%2F51%2Fangela-merkel-russland-fluechtlingskrise-bundeskanzler gajnis tempon] por sin prepari al nova milito. [[François Hollande]] konfirmis ŝiajn vortojn, dirinte ke [https://www.voltairenet.org/article218584.html danke al tiu ĉi interkonsento Ukrainio rearmis sin]. Multaj homoj en Rusio, kaj speciale en Donbaso, akuzas Putinon ke li kredis al Eŭropo kaj klopodis revenigi la ribelintajn regionojn al Ukrainio. Kiu kredos al Eŭropo kaj Ukrainio post tiu ĉi trompo? # Dum sekvaj 8 jaroj ukrainaj militistoj regule pripafis setlejojn en Donbaso — ĥaose, simple esperante mortigi aŭ vundi iun ajn. Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj [https://vk.ru/wall-61706629_2450242?ysclid=mte71xyb3r530323301 "Ĉion plej bonan — al la infanoj"]. Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj. Cetere kion atendi de la lando, kie ortodoksa pastro publikigas okaze de datreveno de la masakro en Odeso afiŝon, kie li [https://www.facebook.com/y.yasenets/posts/722111885521111 "gratulas ĉiujn partoprenintojn pri la Tago de Ŝaŝliko"?] La ŝerco "Odesa ŝaŝliko" en diversaj variaĵoj iĝis tre populara en Ukrainio. Certe necesas plej rapide akcepti Ukrainion en EU, ja la nazia ŝtato rajtas esti plej proksima al la naskiĝloko de naziismo! # Kiam komenciĝis la milito, al la rusiaj trupoj estis ordonite [https://lenta.ru/news/2022/03/03/strict_order_vol2/ ne ataki kazernojn] kaj ĝenerale eviti homajn perdojn inter la ukrainaj militistoj. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? Baldaŭ tiu ordono estis nuligita, ĉar ukraina armeo atakis feroce, klopodante mortigi laŭeble pli da rusiaj militistoj, do ili ne povis respondi modere kiel komence. Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. [[Amnestio Internacia]] eĉ publikigis [https://www.amnesty.org.uk/latest/ukraine-military-endangering-civilians-locating-forces-residential-areas-new/ specialan raporton] pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo, kio kaŭzis grandan indignon de Kievaj regantoj. # Rompitaĵoj de rusiaj raketoj, paffaligitaj de ukrainaj militistoj, falas sur civilajn objektojn kaj ukraina propagando tuj akuzas Rusion pri "barbaraj atakoj, militkrimoj, genocido, buĉado" ktp. Ekzemple en 2023 tio okazis en [[Dnipro]], pereis 20 homoj. Konsilanto de ukraina prezidanto Arestoviĉ havis malbonŝancon [https://www.youtube.com/watch?v=90E5YTn-_nU&ysclid=mtffy9qu3z827625201 agnoski en intervjuo] ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj — sekvis skandalo, publikaj pardonpetoj kaj eksiĝo. Nun li loĝas en Usono (por ne loĝi en prizono aŭ morti) kaj ĉiutage kritikas sian eksan estron kiel korupulon kaj diktatoron. # Ofte ukraina armeo mem pripafas proprajn civitanojn, sed mensoge akuzas Rusion. La {{daton|6|9|2023}} misilo trafis merkaton en [[Kostjantinivka]], pro kio almenaŭ 15 homoj pereis kaj 30 estis vunditaj. Ukrainaj aŭtoritatoj tuj akuzis Rusion kaj nomis tion [https://ukranews.com/ua/news/954346-po-kostyantynivtsi-okupanty-vdaryly-ne-z-artyleriyi-politsiya "laŭvica krimo de rusoj kontraŭ civila loĝantaro, farita konscie, kun malvarma sango kaj cinike"]. Tamen jam la {{daton|18|9}} [[The New York Times]] publikigis [https://www.nytimes.com/2023/09/18/world/europe/ukraine-missile-kostiantynivka-market.html rezultojn de sia enketo], pruvinta ke la tragedion kaŭzis ukraina misilo de la sistemo Buk, lanĉita de ukrainaj trupoj lokitaj 16 km for responde al rusia atako. En 2022 [[:n:Du misiloj trafis Pollandon|Pollandon trafis misilo]], mortiginta polan kamparanon. Kievo tuj komencis histerii, akuzante Rusion kaj alvokante al forta respondo (granda milito en Eŭropo estas la sola espero de Zelenskij, li penas provoki ĝin), sed [[:n:Pollando konfirmis ke ĝin trafis ukraina misilo]]. # Vi klopodas argumenti ke nazioj haveblas en iu ajn lando kaj eĉ aldonis foton de naciista marŝo en Sankt-Peterburgo. Tio estas malnova truko de viaj propagandistoj, sed ĝi estas falsa kaj jen kial. La nazioj efektive haveblas ĉie ajn. Sed nur en Ukrainio ili agas libere, okupas altajn ŝtatajn postenojn kaj iĝis parto de la ŝtataj institucioj. Kiom da naziaj taĉmentoj estas en via armeo? Kiom da naziaj monumentoj estas instalitaj? Kiom da nazioj kaj naziaj kunlaborantoj aperis en lernolibroj kiel imitinda ekzemplo por la junularo? En Ukrainio ĉio ĉi abundas kaj estas normo. ## Vi diris ke mankas monumentoj al la SS-divizio Galicio en Ukrainio? [[:Commons:Category:Monuments and memorials to Halychyna SS Division|Jen iliaj fotoj]], ĝuu. Ĉu vi ne trovis monumentojn al SS-Hauptsturmführer en Ukrainio? Do vi ne konas Ukrainion, lokanoj rapide montrus al vi monumentojn al [https://kalusz.io.ua/s120105/sotnik_dmitro_paliev tiu ĉi ĉarmulo], pereinta en 1944 apud Brodi, kie li batalis en la 13-a korpuso de la 4-a tanka armeo de [[Wermacht]]. Adoru lin kiel tion faras viaj "ukrainaj herooj"! Omaĝe al li [https://web.archive.org/web/20181017164140/http://kalushcity.if.ua/project_doc/category/project_doc_ses/2016/11/18/8103/view estis nomita strato] en la urbo [[Kaluŝ]]. Origine la strato estis nomita omaĝe al Ivan Ĉernjaĥovskij, naskiĝinto de Kieva gubernio, kies armeo liberigis la urbon de la nazioj. Sed ĉu la nazia reĝimo povus toleri tioman aĉaĵon kiel glorado de kontraŭfaŝisto? Ĉiuj monumentoj al la liberigintoj de Ukrainio estis detruitaj, ĉiuj memorindaĵoj pri kontraŭfaŝistoj estis forigitaj — por liberigi spacon por novaj herooj de Ukrainio — la nazioj. Memortabuloj omaĝe al tiu eminenta SS-ano estas instalitaj en [[Lvovo]] [https://web.archive.org/web/20181013172203/https://www.obozrevatel.com/ukr/politics/83564-moloda-gvardiya-podae-pozov-proti-organizatoriv-uvichnennya-pamyati-ss-galichina.htm ], Perevozec [https://www.youtube.com/watch?v=bi1Yhbl-vgA ], Kaluŝ [https://web.archive.org/web/20191107141327/https://korrespondent.net/ukraine/4157166-v-kalushe-otkryly-memoryalnuui-dosku-v-chest-kapytana-ss ]. Memoron de SS-Hauptsturmführer oni omaĝas en Ukrainio per [https://web.archive.org/web/20250125163837/https://www.youtube.com/watch?v=zjKTWtezSz8 konferencoj], [https://www.youtube.com/watch?v=mWph8dI3ZD8 ceremonioj] (en nazia uniformo komprenebele), [[http://vikna.if.ua/news/category/kl/2016/04/20/52883/view koncertoj], [http://www.kalushfm.com.ua/news/kalush-ta-kaluskiy-rayon/vistavka-film-i-prezentatsiya-knihi-u-kalushi-vidznachili-rokovini-boyu-pid-brodami-v-yakomu-zahinuv-urodzhenets-kalushchini-dmitro-paliv-foto ekspozicioj, libroj kaj filmoj], ŝtataj altranguloj [http://kalushcity.if.ua/news/category/city/2017/11/02/13083/view metas florojn al SS-Hauptsturmführer]. Nazioj [https://ria.ru/20220406/natsionalisty-1779958630.html aranĝas torĉomarŝojn] omaĝe al SS-divizio kaj aliaj nazioj kaj naziaj kunlaborantoj, instruante la junularon sekvi ekzemplojn de siaj naziaj prauloj. Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Evidente jes, ĉar alikaze viaj fantazioj pri ne-nazia karaktero de la Kieva reĝimo estus absurdo. ## Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo. La plej famaj estas Azov kaj Ajdar, kies membroj ne kaŝas siajn naziajn ideojn, malkaŝe montrante naziajn simbolojn kaj esprimante naziajn ideojn. Foje tion atestis [https://www.thenation.com/article/world/azov-battalion-neo-nazi/ eĉ okcidentaj ĵurnalistoj] [https://nexusnewsfeed.com/article/geopolitics/ukrainian-nazis-are-a-big-problem-says-the-guardian-in-2014 ], [https://www.counterextremism.com/news/washington-post-right-wing-azov-battalion-emerges-controversial-defender-ukraine ], kvankam kun tempopaso ili devis redukti tiajn rakontojn — por ne konfirmi tiel ke la "rusa propagando" diras la veron. Iuj eĉ provis [https://www.nytimes.com/2023/06/05/world/europe/nazi-symbols-ukraine.html?ysclid=mtelz7q8l792897643 kalkuli nomnbron de naziaj simboloj], certe sin limigante per certaj tipoj (ĉar alikaze la nombro estus tro alta). Pro tio post komenco de la milito eŭropaj nazioj [https://www.nytimes.com/2022/02/25/world/europe/militias-russia-ukraine.html?ysclid=mtelwgzre500006069 alvokis siajn subtenantojn] veni al Ukrainio kaj defendi siajn kamaradojn. Feliĉe eŭropaj nazioj venis amase kaj ricevis eblecon morti kiel iliaj prauloj antaŭ jarcento pro teruraj ''Russische Untermenschen''. Bonan morton al ili! Ili estis tutkore akceptataj, ja kunfondinto de la nazia bataliono Azov estis Andrij Bileckij konata kiel ''Blanka Gvidanto''. Li diris ke [https://ukraina.ru/20190316/1022969793.html?ysclid=mtem7pd816993132062 misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj], ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp. Vi certe diros denove ke en ĉiu lando estas nazioj. Sed diru al mi, ĉu en via lando nazio publike dirinta tion povus esti parlamentano, kunfondinto de armea regimento kaj komandestro de la armea korpuso? Andrij Bileckij en Ukrainio estis la deputito, fondis Azov kaj nun komandas la 3-an armean korpuson. Kiam vi parolas pri "ukrainaj herooj", vi parolas pri li. Gratulon! Jen plia heroo por vi — Andrij Parubij. {{Citaĵo |teksto = Mi mem estas subtenanto de la rekta demokratio. Mi iam eĉ sciencnivele okupiĝis pri tio. Kaj mi diros al vi ke la plej granda homo kiu praktikis la rektan demokration, estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 30-aj jaroj. Ni devas tion memori. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Я сам величезний прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що найбільшою людиною, яка практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович у 30‑х роках. Ми це також маємо пам’ятати. }} Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj, adorantaj Hitleron. Tamen en Ukrainio ili estas ne marĝenuloj, sed oficialaj herooj kiel Andrij Parubij, dirinta tion [https://www.youtube.com/watch?v=gI3J9KH0kAM&ysclid=mten04pp2k500588846 dum intervjuo en 2018]. Li estis ne politika marĝenulo, sed eminenta politikisto. En Rusio homo dirinta tiaĵon tuj irus al malliberejo por jaroj. En Ukrainio li estis parlamentano (2007—2025), vicprezidanto (2014—2016) kaj poste prezidanto de la parlamento (2016—2019). Postmorte li ricevis la titolon Heroo de Ukrainio (la plej alta ŝtata premio). Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Ĝuste li estis komandanto de la [[Eŭromajdano]] kaj gvidis ties batalajn trupojn (oni diris al vi ke nazioj dum la Eŭromajdano estis marĝena grupo kaj vi kredis obeeme — sed jen realo). Nun kelkajn vortojn pri naziismo en Rusio. Vi rapide serĉis en Interreto, trovis foton de novnazia marŝo en Peterburgo kaj ĝoje afiŝis ĝin — "jen, ankaŭ Rusio havas tiajn aĉulojn, do ĝi ne diferencas de Ukrainio!" Tiel gurdas al vi propagando kaj denove ĝi trompas vin. La foto bildigas marŝon de la Nacia-Socialisma Iniciato, marĝena naciista organizo kiu aranĝis tiun ĉi eventon aŭtune 2014. Naziismo kaj rasismo efektive aperis en Rusio en la 1990-aj, kiam pluraj ideoj venis de Usono kaj Eŭropo. Rusiaj razkapuloj sin vestis kiel iliaj okcidentaj herooj, skribis surmure ''White power'', ''14/88'', pentris svastikon, do ili kopiis viajn samlandanojn fervore. Longan tempon la aŭtoritatoj toleris tion, opiniante ke prefere tiuj marĝenuloj stultumu en sia eta politika niĉo kaj estu videblaj kaj kontroleblaj ol ili malaperu en subtera agado. Sed post kiam grupo da ukrainaj nazioj sukcesis akapari la tutan ŝtaton, farinte ŝtatrenverson en Kievo, rusiaj aŭtoritatoj komprenis ke eĉ eta, sed bone organizita kaj ekstreme kruela grupo, kontaĝita je naciismaj ideoj, povus esti danĝera. Dum sekva jaro ĉiuj naciismaj grupoj estis likviditaj, ĉiu ajn naciisma propagando strikte malpermesita. La grupo kies foton vi ĝoje afiŝis, jam sekvan jaron [https://minjust.gov.ru/ru/documents/7822/ estis malpermesita] kaj malaperis komplete tiel ke nun ĝian nomon konas nur fakuloj aŭ eŭropaj naivuloj, kiujn propagando nutras per fabeloj pri "rusaj faŝistoj". La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj (iuj mortis en prizonoj kiel [[Maksim Marcinkeviĉ]]) aŭ sin kaŝis senspure. Eĉ naciisto [[Aleksej Navalnij]], antaŭe postulinta [https://stanobelov.blogspot.com/2020/09/aleksej-navalnij-au-ordinara-rasismo.html deporti ĉiujn kaŭkazanojn kaj azianojn, kaj konstrui barilon kontraŭ Kaŭkazio] por apartigi Rusion de sovaĝuloj laŭ ekzemplo de Israelo, preferis transformiĝi je [https://stanobelov.blogspot.com/2022/02/faktoj-kontrau-kredo-aleksej-navalnij.html luktanto kontraŭ korupto] — la komerco oble pli sekura kaj profita. Mi aldonu ke ankaŭ Zelenskij adoras Israelon kun ties totala militigo kaj kontrolado. Li promesis transformi Ukrainion je [https://nikk.agency/zelenskij-my-stanem-tochno/?ysclid=mtfkpt8z71122070928 "granda Israelo"]: {{Citaĵo |teksto = Ni certe iĝos "granda Israelo" — la sia, kun sia vizaĝo... Demando de sekureco dum proksimaj 10 jaroj ĉe ni estos la demando numero unu. Mi certas ke ni ne miros, se ĉe ni en ĉiuj institucioj, superbazaroj, kinejoj estos reprezentantoj de la Armitaj Fortoj aŭ Nacia Gvardio, staros homoj kun armiloj. |aŭtoro = Volodimir Zelenskij |verko = |origina teksto = Ми станемо точно „великим Ізраїлем“ — своїм, зі своїм обличчям… Питання безпеки найближчі 10 років у нас будуть питанням номер один. Я впевнений, що ми не будемо дивуватися, якщо у нас у всіх інституціях, супермаркетах, кінотеатрах будуть представники Збройних сил або Національної гвардії, будуть стояти люди зі зброєю. }} [https://www.aljazeera.com/opinions/2022/4/19/president-zelenskyy-one-israel-is-enough "President Zelenskyy, one Israel is enough"] reagis la araba novaĵagentejo [[Al Jazeera]]. Sed kiu atentas la arabojn (do =[[Untermenschen]]) en la unua blankula ŝtato de Eŭropo, kies oficiala modelo estas Israelo, buĉanta arabojn dum jardekoj — senkompate kaj tute senpune? Multaj rusaj nazioj fuĝis al Ukrainio por konstrui kun siaj ukrainaj kamaradoj la "unuan arjan ŝtaton en Eŭropo". Peterburga nazio Roman Ĵeleznov iĝis [https://www.kp.ru/daily/26812.4/3848333/?ysclid=mtfbs80yk746529694 batalanto de Azov] kaj inundis sociajn retojn per siaj naziaj fotoj kaj histerioj "Gloron al Votano! Gloron al Ukrainio!" (ne forgesu [[Votano]]n kiam vi sekvan fojon ripetos tiun ĉi naciistan sloganon). Nazio Aleksandr Saĉkov, fifama pro [[neado de la Holokaŭsto]] kaj glorado de Hitlero, ankaŭ [https://spb.aif.ru/society/vernulsya_s_oruzhiem_kak_peterburgskiy_skinhed_stal_ukrainskim_diversantom fuĝis al Ukrainio] por mortigi ''Untermenschen'' en Donbaso. En 2020 oni arestis lin tie, ĉar ukrainaj aŭtoritatoj konsideris iom troa diskonigon de manifesto de nazio Brenton Tarrant, [[Atenco en Christchurch|murdinta 51 homojn en moskeo en Novzeland]]o, sed baldaŭ li estis liberigita — kial ĝeni la samideanojn pro eta petolaĵo? Nazio Sergej Korotkiĥ en Rusio partoprenis plurajn atakojn kontraŭ azianoj (Untermenschen) kiel membro de la plej fifama nazia organizo murdinta kelkdek homojn. Post esti akuzita pri la [https://www.youtube.com/watch?v=1I-9YGbKCWU&ysclid=mtfcaniuy681001186 murdo de taĝiko kaj kaŭkazano], filmita kaj vaste diskonigita en Interreto, li fuĝis al Ukrainio kie la nazio estis akceptita kiel heroo kaj [https://life.ru/p/1484811?ysclid=mtfc6dsxt469673630 ricevis ukrainan pasporton] rekte el la manoj de prezidanto [[Petro Poroŝenko]]. Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (tio estis anoncita en Istanbulo post kiam la rusia kaj ukraina delegacioj interkonsentis pri la fino de la milito), ili forlasis ankaŭ urbeton [[Buĉa]]. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en [https://www.youtube.com/watch?v=PTgfmTjk3Sw&ysclid=mtfcoia31l470570201 rilata video] membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado. Do la nazioj vere ekzistas ĉie ajn, sed en Rusio ili putras en prizono dum en Ukrainio ili komandas armeajn taĉmentojn kaj ĝuas amikecon de prezidantoj. Klara diferenco, ĉu ne? Vi menciis [[Ivan Iljin]], rusan filozofon kies nomon viaj propagandistoj ofte uzas por konvinki sian obeeman ŝafaron pri ekzistado de "raŝismo" (ekstreme stulta vorteto, papagata de naivuloj). "Putin citas Iljinon, kiu estis faŝisto, do Putin estas faŝisto kiel Hitlero". Simple kaj stulte. Ĉu Ivan Iljin estis faŝisto? Certe. Same kiel estis faŝistoj [[Knut Hamsun]], [[Oswald Spengler]], [[Martin Heidegger]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Pierre Drieu La Rochelle]] kaj multaj aliaj. [[Angela Merkel]] [https://securityconference.org/en/medialibrary/asset/angela-merkel-1246-07-02-2015/ citis] Martin Heidegger. Ĉu Angela Merkel estas faŝisto? En universitatoj de via lando oni certe studas la verkojn de [[Oswald Spengler]] kaj [[Martin Heidegger]]. Ĉu en via lando oni instruas faŝismon? [[Rusa revolucio de 1917]] kaŭzis grandan ŝokon en Eŭropo kaj kiel reago al ĝi estiĝis faŝismo, kiun oni konsideris alternativo de komunismo. Se komunismo konsideris kiel kernon de la historio klasan lukton kaj alvokis al ateismo kaj internaciismo, do faŝismo konsideris kiel kernon lukton inter la nacioj kaj alvokis al religio kaj naciismo. Multaj religiaj kaj konservativismaj pensantoj subtenis faŝismon, esperante ke ĝi anstataŭigos klasajn batalojn per socia interkonsento surbaze de religio kaj nacia unueco. Tion promesis [[Benito Mussolini]] kaj tiaj estis komencaj paŝoj de [[Hitlero]], do ili subtenis ilin. Poste evidentiĝis ke faŝismo estas nur alia formo de regado de la elito super la popolo, uzanta tiucele propagandon kaj militon, do plejparto de la pensantoj forlasis faŝismon. Ivan Iljin sekvis la saman vojon. Forpelita de komunistoj el Rusio en 1921, li en 1933 bonvenigis alvenon de nazioj kiel esperon haltigi komunismon kaj resanigi la nacion. Sed jam sekvan jaron li estis elpostenigita pro sia rifuzo partopreni antisemitajn kampanjojn. Plej trafe li esprimis evoluon de la konservativisma eŭropa intelektularo en 1951: {{Citaĵo |teksto = Ni vidis maldekstran totalismon kaj dekstran totalismon; ni spertis ambaŭ reĝimojn inkluzive arestojn, pridemandadojn, minacojn, malpermesojn; eĉ pli ol tio. Ni havis eblecon esplori ambaŭ reĝimojn ĝisfunde kaj ni havas malkaŝan moralan kaj politikan abomenon al ambaŭ. |aŭtoro = Ivan Iljin |verko = |origina teksto = Мы видели левый тоталитаризм и правый тоталитаризм; мы испытали на себе оба режима вплоть до арестов, допросов, угроз, запретов; и даже более того. Мы имели возможность изучить оба режима до дна и относимся с нескрываемым нравственным и политическим отвращением к обоим. }} Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? Certe ne. Ili gurdas al vi pri fabela faŝismo de Putin, sed forgesas ke en ĉiu lernejo de via lando oni legas verkojn de aŭtoroj kiuj havis la samajn ideojn kiel tiu "faŝisto". Amuze, ĉu ne? Mi donis multege da faktoj kaj ciferoj, se vi efektive deziras pensi memstare anstataŭ ŝafe obei propagandajn fabelojn — vi povos daŭrigi la esploradon memstare. Sapienti sat. Fine kelkaj vortoj pri alia fabelo — "rusa agreso kontraŭ Kartvelio". La [[Milito en Sud-Osetio (2008)|militon en Sud-Osetio en 2008]] komencis kartvela armeo, kiu atakis rusiajn pactrupojn, rompinte internacian juron, do Rusio defendis sin kaj faris tion prave. Tio estas ne "rusa propagando" sed konkludo de [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf enketa komisiono] de la [[Eŭropa Unio]], publikigita en 2009. Ĉu via propagando silentas pri tio? Kompreneble, ja obeema ŝafaro devas kredi fabelojn de siaj regantoj, ne la veron malkomfortan por ili. Obeu kaj kredu plu aŭ komencu pensi finfine! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:05, 30 aŭg. 2026 (UTC) * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. * «''Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto''» Mi ne menciis tion en antaŭajn respondojn. * «''Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj''» Sovetio havis mallongan periodon de indiĝenigado (1923-1933) pro antaŭa rusigado kaj malpermeso de ukraina lingvo en lernejoj de rusa impero (Sovetio unue kontraŭis imperiismon), sed poste '''Sovetio komencis rusigadon'''. En 1933 komenciĝis la procezo de artefarita konverĝo de la ukraina kaj rusa ortografio. Ĝis 1989, en Ukrainia Sovetio la rusa estis deviga (de 1938) sed la ukraina ne (de 1958). '''Sed daŭru kredi viajn fantaziojn pri «jarcenta ukrainigado»'''. * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn (neniu malpermeso), spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. '''Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj''', tamen: Latvio kaj Estonio. * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> Kiam mi parolas pri okupaciitaj landoj, mi certe ne parolas pri Tjumeno. * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusajn enmingrintojn kaj malplimultojn)<ref>https://ru.bellingcat.com/novosti/2023/12/15/the-far-right-xenophobic-movements-inciting-russias-anti-migrant-raids-ru/</ref><ref>https://prosleduet.media/details/russian-obchshina/</ref><ref>https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404603</ref> kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' {{Citaĵo |teksto = Sed ni ankoraŭ havas diskutojn pri la leĝo pri la ukraina referendumo. Mi mem estas granda subtenanto de rekta demokratio. Mi iam okupiĝis pri tio eĉ sur la scienca nivelo. Cetere, mi diros al vi, ke la persono kiu plej praktikis rektan demokration estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 1930-aj jaroj. Kaj ni ankaŭ memoru ĉi tion, ĉar en tiuj 30-aj jaroj ĝi estis unu el la ŝlosilaj metodoj, inkluzive de manipulado. Tial ĉi tiu leĝo devas esti responsa. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Але щодо закону про український референдум у нас все ще є дискусії. Я сам великий прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що людиною, яка найбільше практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович в 30-і роки. І ми повинні про це теж пам’ятати, оскільки в ті 30-ті роки це був один з ключових способів, в тому числі, і маніпуляцій. Тому цей закон повинен бути відповідальним. }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. * «''Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj''» [https://ria.ru/20220403/ukraina-1781469605.html Timofej Sergejcev] ('''liaj proponoj estas teruraj'''), [https://holodomormuseum.org.ua/en/propaganda/vladimir-solovyov-russian-propagandist/ Vladimir Solovjov], Putino<ref>https://www.youtube.com/watch?v=PoQXvPsBBn8</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=PQKaYSeKvQs</ref> ne estas marĝenuloj. * «''En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas bati la gepatrojn''» [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn por demoralizi la loĝantaron] ('''tio ne devas esti normaligita'''). Kompreneble '''neniu el ili ne iris al prizono''', Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]] (formiĝis je 2014), [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]] (formiĝis je 2002), [[Grupo Wagner]] (formiĝis je 2014). Ĉiuj el ili uzas aŭ uzis naziajn simbolojn. Ĉu vi scias kial tiu ĉi organizaĵo nomiĝas Wagner? Parenteze, Wagner rekrutigis murdintojn el prizonoj.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/ethics-and-international-affairs/article/ukraine-wagner-and-russias-convictsoldiers/53C4B8721EE43B6AFCD8EFE8ABEE3628</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/wagner-group-russia-convicts-prison-recruits-crimes-murder-sexual-assault/</ref><ref>https://www.dw.com/en/will-putin-really-pardon-thousands-of-prisoners/a-64645566</ref> Rusa Impera Movado trejnis naziojn en Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>https://icct.nl/publication/russian-imperial-movement-rim-and-its-links-transnational-white-supremacist-extremist</ref> * «''La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj''» Aŭ promociitaj de jam menciita [[:en:RT (TV network)|Rusujo Hodiaŭ]]. * «''En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis likviditaj la opoziciaj televidkanaloj''» Ĉu ni parolu pri Rusio? * «''Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (...) ili forlasis ankaŭ urbeton Buĉa. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en rilata video membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado''» La 7-an de marto kaj la 28-an de marto, la urbestro de Buĉa raportis pri masakroj. La unua artikolo pri masakroj estis farita la 8-an de marto. De satelitbildoj faritaj antaŭ la rusa foriro estas jam videblaj murditaj homoj, kiuj kongruas kun korpoj trovitaj la 1-an de aprilo. Ekzistas videoj fare de videogvatiloj, kiuj montras rusajn krimojn. Transvivitaj civiluloj konfirmis, ke rusoj estas responsaj pro masakro. Laŭ kelkaj civiluloj, rusaj soldatoj devigis porti blankajn brakbendojn. La video de Boatsman estis filmita la 2-an de aprilo, en originala video pafsonoj mankas.<ref>https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000008299178/ukraine-bucha-russia-massacre-video.html</ref><ref>https://www.nytimes.com/2022/05/19/world/europe/russia-bucha-ukraine-executions.html</ref><ref>https://kyivindependent.com/russian-soldiers-murder-volunteers-helping-starving-animals-near-kyiv/</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2022/03/30/devastation-and-loss-bucha-ukraine</ref><ref>https://www.hrw.org/ru/news/2022/04/25/ukraine-russian-forces-trail-death-bucha</ref><ref>https://www.nbcnews.com/science/science-news/ukraine-satellites-war-crimes-rcna26291</ref><ref>https://vp.nyt.com/video/2022/04/04/99814_1_4vid-bucha_wg_1080p.mp4</ref><ref>https://globalnews.ca/news/8742697/bucha-ukraine-violence-defiance-russia-war/</ref><ref>https://hromadske.ua/en/posts/number-of-people-killed-and-tortured-in-bucha-is-not-finalized-law-enforcers-still-investigating-russian-crimes</ref><ref>https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/</ref><ref>https://suspilne.media/224532-a-bili-povazki-treba-se-vdagati-irpin-ta-buca-pisla-rosijskih-okupantiv-fotoreportaz/</ref> Rusoj jam faris similajn masakrojn en jam menciita Iĉkerio, do masakroj en Buĉa ne estas strangaĵo. * «''Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. Amnestio Internacia eĉ publikigis specialan raporton pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo''» Ukrainiaj soldatoj ne uzas ambulancojn kaj civilajn busojn por transporti sin.<ref>https://www.stopfake.org/en/fake-ukrainian-military-using-ambulances-for-own-safe-transport/</ref> '''Kial vi ne faktkontrolas informon antaŭ ol publikigi ĝin?''' Bedaŭrinde, ambaŭ armeoj uzis civilajn infrastrukturojn kiel kazernoj kaj metis tie militajn objektojn, sed ne sisteme.<ref>https://www.hrw.org/news/2022/07/21/russian-ukrainian-bases-endangering-civilians</ref><ref>https://www.hrw.org/report/2023/11/09/tanks-playground/attacks-schools-and-military-use-schools-ukraine</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/08/ukraine-ukrainian-fighting-tactics-endanger-civilians/</ref><ref>https://www.rferl.org/a/hrw-warns-russia-ukraine-military-bases-civilians/31953245.html</ref> Amnesty International ankaŭ juste kondamis la sendistingecon de rusaj atakoj.<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-hundreds-killed-in-relentless-russian-shelling-of-kharkiv-new-investigation/</ref> * «''Arestoviĉ havis malbonŝancon agnoski en intervjuo ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj''» Arestoviĉ eraris ĉar Ukrainio ne havis sistemon kapablan kapti tian raketon kaj neniu el 210 tiaj raketoj estis kaptitaj. * «''Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion pruvis eŭropanoj dum la Dua mondmilito''» Vi nomaĉas ukrainianojn «nazioj» kaj pravigas militkrimojn. Vi vere estas kruela psikopato. Fi al vi. '''Multaj haŝidaj hebreoj festas [[Roŝ Haŝana|Roŝ Haŝanan]] en «nazia» Ukrainio, kie haveblas porhebrean infrastrukturon por akomodi ilin. Vi estas ridinda kaj vi scias tion.''' * «''Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj "Ĉion plej bonan — al la infanoj". Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj''» Kial haveblas neniu arkivo kaj fidinda informo pri tiu ĉi homo? Ĝi ne estas pruvebla, do povas esti simpla propagando. Estas nur kelkaj obĵetoj, esplorante, mi aldonos aliajn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:05, 2 sep. 2026 (UTC) Tio kion dufoje faris [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] nomiĝas [[Vikipedio:Redaktomilito|redaktomilito]]. Estas bona tempo por ke administrantoj kiel [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] atentu tion. Dume mi daŭrigu ĉi tie, respondante ne kiel kutime sub respektiva aserto, sed kopiante ankaŭ asertojn, do duobligante la tekston per tiu ĉi stranga diskutmaniero, preferata de [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]]. * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. '''En 1921 Sovetunio cedis al la polaj invadintoj. Ĉu tio signifas ke pola okupacio estu eterna? Dum Holokaŭsto judaj komunumoj akceptis lokadon en geto. Ĉu tio signifas ke ili ne rajtis fuĝi kaj ribeli, ja tio estis rompo de iliaj promesoj kaj kontraktoj kun nazioj? Proponu al Ukrainio redoni Lvovon kaj Pollando kaj al Litovio fordoni al Pollando sian ĉefurbon Vilnon. Ne eblas kondamni la agon kaj tamen plu ĝui ties sekvojn. Elektu unu pozicion.''' * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. ''' Mazepa malgajnis, ĉar preskaŭ neniu en Ukrainio subtenis lin. Dum jarcentoj en Rusio okazis pluraj administraj reformoj, estus mirinde se statuso de Ukrainio restus senŝanĝa. Eĉ pli mirinda estus plendi pri tio, ja danke al tiuj reformoj teritorio de Ukrainio grave kreskis, ĝi eĉ ricevis Krimeon, konkeritan de la rusa armeo, Odeson fonditan de la rusa imperiestrino kaj Donbason, tradicie enloĝatan de rusoj. Eĉ post jarcento de deviga ukraiinigo fare de komunistoj kaj poste ukrainaj naciistoj, tiuj ĉi regionoj plu restas plejparte ruslingvaj. Sed vi prefereas ignori elekton de la ukraina popolo. Kial?'''' * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn, spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj, tamen: Latvio kaj Estonio. '''Legu la novaĵon laŭ respektiva ligilo kaj malfermu la okulojn por vidi realon. Ĉiuj ruslingvaj lernejoj estas fermitaj, same kiel amaskomunikiloj. Ĉu vi imagas kompanion, kiu eldonos ruslingvan gazeton kaj samtempe en la sama kvanto ĝian ukrainlingvan analogon? Kiu aĉetos ĝin? Tio estas nura trompo por ŝajnigi mankon de malpermeso, sed ĝi povas trompi nur ekstremajn naivulojn. Imagu koncerton kie ĉiu parolo estas dublata en alia lingvo. Ĉu tio ekzistas en Svislando aŭ Belgio? Kial vi konsideras tion normala en Ukrainio? La argumento ke tio estis reago al la "rusa okupacio de Krimeo" estas absurda, ja vi asertas ke pro "rusa okupacio" ukraina registaro decidis limigi rajtojn de ukrainaj civitanoj. Ĉu vi mem komprenas kiom absurda estas tiu ĉi "argumento"? Vi klopodas ŝajnigi subpremadon normala afero, same kiel en la 1930-aj eŭropanoj diris ke "Nazia Germanio estas normala ŝtato, Hitlero nur restarigas rajtojn de la germana popolo, subpremita dum jaroj de juda ekspluatado, do estas normale ke foje nazioj iom premas la judojn. Kaj la getoj estas komfortaj, ili fakte protektas la judojn kontraŭ kolero de la germana popolo..." Eŭropo revenas al siaj naziaj radikoj. Gratulon!''' * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> '''En Rusio etnaj minoritatoj rajtas paroli iun ajn lingvon, libere eldoni siajn gazetojn kaj librojn, malfermi radiostaciojn kaj televidajn staciojn, festi surstrate, aranĝi iujn ajn koncertojn. Neniu milito aŭ politikaj kvereloj malhelpas tion. En mia urbo [[Tjumeno]] ĉiujare la {{daton|12|6}} okazas la [[:Commons:Category:Bridge of Friendship (ethnic festival, Tyumen)|festo Ponto de Amikeco]], dum kiu ĉiuj etnaj komunumoj prezentas siajn kulturojn. Vi povas vidi ke post 2 jaroj da militado centre de Rusio surplace funkcias ukraina stando, ĉe kiu ukraino en ukrainaj vestoj fiere rakontas en la ukraina lingvo pri la ukraina kulturo. Trovu ion similan en Ukrainio kaj viaj argumentoj akiros ioman fidindecon.''' [[Dosiero:Etna festivalo "Ponto de amikeco" (Tjumeno, 2024) 18.jpg|eta|Ukraino ĉe ukraina stando en Tjumeno, 2024.]] * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? '''En Donbaso homoj origine postulis referendumon pri la rusa lingvo. Ili petis aŭtonomion. Post rifuzo fare de Kievo estiĝis tiuj ĉi respublikoj, apenaŭ meritantaj strangan nomon "bananaj". En Ĉeĉenio ekde komenco okazis separisma puĉo, kiam generalo de sovetia armeo Ĝoĥar Dudajev (jes, ĉeĉenoj estis terure diskriminaciitaj en Sovetunio, ja kio estas la generalo?) perforte kaptis la povon kaj proklamis sendependecon. Tion antaŭis nek ŝtatrenverso, nek naciismaj reprezalioj kontraŭ ĉeĉenoj, nenio simila al la okazintaĵoj en Ukrainio en 2014. Vi komparas nekompareblajn aferojn kaj vi scias tion.''' * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). '''La milito estas jura stato kaj ĝi estas deklarita aŭ ne, ne gravas kiu komencis ĝin. Viaj regantoj mokas la vorton ''operaco'', sed ne rakontas al sia plebaro ke ĝin uzas ambaŭ flankoj. Plebaro ne rajtas koni la veron, ĝi rajtas nur obei kaj pagi.''' * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusojn) kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. '''Rusio akceptis ĝis 15 milionoj da enmigrintoj, en multaj urboj ili estas tre multnombraj kaj foje kondutas sovaĝe, do homoj indignas kaj la reago estiĝas. Filioj de tiuj ĉi ogranizaĵo ekzistas en pluraj urboj, inkluzive la mian. Ili akompanas policanojn dum strataj deĵoroj kaj foje dum razioj en enmigrantaj areoj. Foje ili venas laŭ vokoj de lokanoj, kiam enmigrintoj kondutas tro malbone (molestas virinojn, detruas komunajn posedaĵojn ktp) kaj admonas ilin ne plu fari tion. Ili ne havas armilojn, nek armeajn taĉmentojn, nek propagandas malamon al la aliaj nacioj. Komparu tion kun naziaj taĉmentoj en Ukrainio. Ĉu vi ne vidas la diferencon?''' Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. '''Nu bone, vi rajtas kredi vian kredon, ignorante la vortojn de tiu ĉi eksremdekstrulo pri "la plej granda homo". Amen!''' * [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn]. Kompreneble ili ne iris al prizono, Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. '''Vi "hazarde forgesis" ke tuj post la vortoj de Anton Krasovskij (flankrimarke, li estas malkaŝa gejo, kio iom kontraŭas fabelojn pri "homofobia Rusio") RT kondamnis ilin kaj [https://www.vedomosti.ru/media/news/2022/10/24/946987-rt-ostanovil-sotrudnichestvo-s-krasovskim-posle-ego-slov?ysclid=mtl76o02c524720933 ĉesigis kunlaboron kun li]. Ties estrino Margarita Simonjan diris ke malgraŭ ĉiuj ajn emocioj tio estas neakceptebla. Li mem publike pardonpetis. En Ukrainio tiaj homoj plu estas herooj, omaĝe al ili oni nomas stratojn, ili sidas en parlamento kaj komandas armeajn korpusojn. Grava diferenco, ĉu ne? Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion [[Aeratakoj kontraŭ Dresdeno|pruvis eŭropanoj]] dum la Dua mondmilito. Monumentoj al la generaloj kaj ŝtatestroj, ordonintaj tion, plu staras tra Eŭropo kaj Nordameriko, ĉu ne?''' * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]], [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]], [[Grupo Wagner]]. '''La unuaj du estas grupoj de ekstremdekstruloj, sed certe ne nazioj kiel Azov, kaj ili estas etaj, ne kompareblaj kun tiu ukraina regimento. Jam sen diri ke ili aperis nur dum la milito dum Azov aperis en 2014. Mi ĉiam ridas kiam oni nomas Wagner nazia taĉmento. Ĉu en via lando nazioj riskas sian vivon por defendi arabojn kaj nigrulojn? Ĉu ili instruas nigrulojn kiel defendi sin kontraŭ teroristoj? Ĉu viaj nazioj edziniĝas al nigrulinoj? Ĉion ĉi faras Wagner-anoj en Afriko. En [[Bango]], ĉefurbo de la [[Centrafrika Respubliko]], en 2021 estis instalita [https://catherine-catty.livejournal.com/1190758.html monumento al la rusiaj militinstruistoj], defendantaj afrikanojn. En la sama urbo aperis monuumentoj al la fondintoj de Wagner. Ĉu en via lando nigruloj omĝas memoron de nazioj? Mia amikino instruas la rusan en Afriko kaj ŝi konfirmis ke en Centraafrika Respubliko, Malio kaj Burkino homoj plej amas Rusion, ĉar ĝuste tie batalas Wagner, defendante ilin kontraŭ teroristoj. Viaj regantoj nutras vin per plej rubaj mensogoj kaj vi konsumas ilin obeeme. Antaŭnelonge nekonata homo surstrate salutis min per Wagner-signo kaj ridetis — li estis certa ke mi estas Wagner-ano, ĉar mi havas nigran edzinon. Ĉu tio povus okazi en via lando? Mensogoj, la plej stultaj mensogoj, sed kiom efikaj! Kompatindaj eŭropanoj, per kio oni nutras vin...''' mgd7pov2ax15ftbx12v6rionicdnsds 9474963 9474741 2026-09-13T21:45:15Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9474963 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) Iom da realo ekster propagandaj fabeloj. * Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj. [[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]] * Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 "Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj"]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. ** En julio 2014 ukrainaj "herooj" pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin "Madono de Gorlovka". Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj "herooj". ** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko. Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi. ** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn. ** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]]. ** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn? ** En junio 2024 ukrainaj "herooj" atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio! ** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj "herooj" [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: "NBonan novjaron, aĉuloj!" ** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi? ** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj "herooj" [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo. ** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj "herooj" [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. * Ukrainaj "herooj" famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn. ** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj] ** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina "heroo" ponardas militkaptiton al okulo] ** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj "herooj"] [[Dosiero:Керівництво Галичини вітає добровольців. На передньому плані - Голова Військової Управи полк. Бізанц..jpg|eta|Parado de volontuloj de la ukraina SS-divizio. Lvivo, 1943.]] La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili "batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito" (kiel oni prezentis tiun ĉi "heroon"). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj "herooj" memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin. Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]]. Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC) «''Iom da realo ekster propagandaj fabeloj''», skribis vi. Kie vi trovis «propagandajn fabelojn»? * Pri la [https://www.youtube.com/watch?v=zmhar0J27Hw citaĵo de Petro Poroŝenko]. Li ne estis en parlamento (kie vi trovas tiujn informojn?) kaj li parolis jam dum neplenskala milito. En plejparte ruslingva Odeso, li parolis pri ekzistantaj kondiĉoj sub la separisma regadaĉo. Li ankaŭ asertis ke ruslingvaj ukrainianoj amas Ukrainion ne malpli ol ukrainlingvaj ukrainianoj. * «''La 2-an de marto 2023 ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon''», skribis vi. Ukrainoj ne invadis tiun ĉi regionon, sed la Rusa volontula korpuso, kiu batalas ukrainiflanke. Ne estas konfirmita kiu pafis la aŭton, kaj la rusa propagando jam mensogis pri kiu estis invadinto. [https://www.reuters.com/world/europe/pro-ukraine-group-sabotaged-pipelines-intelligence-suggests-nyt-2023-03-08/ Rusio poste «venĝis», murdinte 9 civilulojn]. * «''La 8-an de julio 2025 ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis 5-jara knabo kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi?''», skribis vi. Centra Esplor-instituto de la Ministerio pri «Defendo» de la Rusa Federacio situis 600 metrojn de la plaĝo, la droneo eble estas pafita de rusoj. * «''rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj''», skribis vi. Vi simple papagumas la rusan propagandon. La plej multo de atakoj estas rektaj trafoj sur civilaj objektoj.<ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians</ref><ref>https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian</ref> * «''Ĉu vi spektis videon, en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine''», skribis vi. [https://unn.ua/en/news/russian-propagandists-spread-video-of-ukrainian-military-mocking-an-elderly-man-cpj Verŝajne, ĝi estas rusa propagando]. Ukrainio havas kaj volontuloj kaj rekrutoj. En Sovetio okazis amasrekrutigoj dum la Dua Mondmilito. Iuj sovetaj soldatoj reprezaliis (signife pli ofte ol ukrainiaj soldatoj) kontraŭ civiluloj kaj militkaptitoj. En certaj okazoj (kiel la masakro de Katin), la sovetaj aŭtoritatoj mem ordonis fari reprezalion. Laŭ via vidpunkto, sovetaj soldatoj ne estas plu herooj? Se paroli pri Rusio, ĝi havis periodon de parta rekrutigado, Rusio ankaŭ rekrutigis murdintoj el prizonoj (do ne estas stange, kial Rusio faris tiom da militkrimoj). Stepan Bandera kunlaboris kun nazioj sed poste ĉesis pro la nazia perfido. Same okzais kun Stalin, sovetaj soldatoj eĉ havis militparadon kun nazioj. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-121-0011A-23, Polen, Siegesparade, Guderian, Kriwoschein.jpg|eta|Nazi-soveta militparado]] Miĥail Bulgakov priskribis ukrainojn kiel tiuj, kiuj «teruras la rusan loĝantaron per sia aĉa lingvo, kiu ne ekzistas en la mondo», ukrainoj rajtas forigi la monumenton de tia persono. La monumento al SS-divizio Galicio estas en Kanado, ne Ukrainio. Mi ne trovis informon pri la memortabulo al SS-Hauptsturmführer. Nazia ideologio estas oficiale malpermesata en Ukrainio kaj ĉiujare, la 8-an de majo, ukrainianoj festas la tagon de memoro kaj venko super naziismo. Volodimir Zelenskij estas judo. Se vi volas akuzi Ukrainion pri naziismo, '''unue rigardu al vi mem'''. Via ŝtate posedata televidkompanio '''Rossija Segodnja''' promociis novnaziojn kiel Manuel Ochsenreiter, Ryan Dawson (ili '''prezentis''' tiun ĉi '''novnazion kiel «aktivulo por homaj rajtoj'''»), ktp. Viaj novnaziaj kaj ekstremdekstraj organizaĵoj kiel Rusa Imperia Movado, Grupo «Rusiĉ» kaj Grupo «Wagner» batalis rusflanke kaj separistflanke. [https://www.youtube.com/watch?v=vOXnfqpKcvM La 9-an de majo 2023, en Surguto, Rusio '''ekstremdekstra, kontraŭmalplimulta organizaĵo''' Russkaja Obŝĉina (ili ofte '''molestas nerusoj''' nur pro ilia nacieco) '''oficiale paradis''' en la venkotago kontraŭ naziismo], tiu ĉi organizaĵo ankaŭ agresas kontraŭ Ukrainio. [[Dosiero:National-socialists marching near Vosstaniya Square in St. Petersburg on 1 May 2014.JPG|eta|Novnazioj en Sankt-Peterburgo]] Antaŭ la rusa agreso en 2022, Ukrainio havis ruslingvajn lernejojn, pluraj ukrainiaj kantisoj kantis ruse kaj ukrainiaj aktoroj filmiĝis en ruslingvaj filmoj. Kia diskriminacio de ruslingvuloj, ĉu ne? «''dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane''», skribis vi. Ambaŭ flankoj ne plenumis siajn promesojn, ne nur Ukrainio. «''Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi''», skribis vi. Mi esperas ke vi ŝercas, ĉar antaŭ la rusa plenskala invado, en la jaroj 2016-2021, la kvanto de viktimoj (kaj civiluloj kaj soldataj) draste malpliiĝis. La '''tuta kvanto de civilaj mortoj, inter la jaroj 2019-2021, estis pli-malpli 78''', multaj mortis pro minoj. Komenco de la milito estis unu el la plej malhumanaj decidoj. Rusa diktatoro simple trovis pretekston por invadi alian landon malgraŭ budapeŝta memorando, same li trovis pretekston por invadi Kartvelujon. Ĉar [https://www.youtube.com/watch?v=pyrdh-otOy8 laŭ via faŝisma prezidanto, rusaj limoj nenie finiĝas]. Kobjakov serioze asertis ke Ukrainio planis invadi Rusion la 8-an de marto 2022. Se ribeluloj havas rajton krei la propran ŝtaton, do, laŭ via logiko, Iĉkerio (Rusio faris multege da militkrimoj tie) devas esti sendependa. Ribeluloj kaj separistoj estas en pluraj landoj, sed ili ne estas helpitaj de aliaj malamikaj landoj. ; La {{daton|17|07|2014}} «Kuraĝaj» separistoj pafis komercaviadilon Boeing 777: 298 homoj pereis. ;{{dato|13|01|2015}} «Kuraĝaj» separistoj pafis aŭtobuson proksime de Volnovaĥa: 12 homoj pereis, 18 estis vunditaj. ; La {{daton|19|02|2022}} «Kuraĝaj» separistoj komencis amasan kaj perfortan rekrutigadon sur '''okupaciitaj teritorioj'''. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» aviadatakis la teatron de Mariupolo, kie estis videblajn de la aero grandajn surskribojn «INFANOJ»: almenaŭ 300 homoj pereis. ; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» pafis la vicon por pano en Ĉernihivo: almenaŭ 18 homoj pereis, 26 estis vunditaj. ; En {{dato||03|2022}} Rusaj «liberigantoj» masakris civilulojn en Buĉa: almenaŭ 73 pereis. ; La {{daton|08|04|2022}} Rusaj «liberigantoj» atakis per misilo la stacidomon de Kramatorsk: 63 homoj pereis (inkluzive 9 infanojn), 150 estis vunditaj (inkluzive 34 infanojn). [[Dosiero:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03.jpg|eta|La stacidomo de Kramatorsk post rusa atako]] ; La {{daton|14|01|2023}} Rusa «liberigantoj» per misilo atakis naŭ-etaĝan loĝkonstruaĵon en Dnipro: 46 homoj pereis (inkluzive 6 infanojn), 11 malaperis senscie kaj 80 estis vunditaj (inkluzive 14 infanojn). 12 el la vunditoj estis je kriza sanstato. [[Dosiero:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg|eta|Dnipro post rusa atako]] ; La {{daton|08|07|2024}} Rusaj «liberigantoj» per misiloj atakis plurajn urbojn (ili atakis ankaŭ la infanan malsanulejon «Oĥmadit»): 47 homoj pereis, 190 estis vunditaj. [[Dosiero:Okhmatdyt after Russian attack, 2024-07-08 (12).jpg|eta|Oĥmadit post rusa atako]] ; La {{daton|19|08|2026}} Rusaj «liberigantoj» spavatakis aŭtobuson en Ĥersono: 4 homoj pereis, 5 estis vunditaj. ; Rusa armeaĉo torturas kaj ekzekutas (332 estas ekzekutitaj) ukrainiajn militkaptitojn.<ref>https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/</ref><ref>https://www.hrw.org/uk/world-report/2026/country-chapters/ukraine</ref> La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar la oficiala ideologio de la putinreĝimo estas '''rusa faŝismo''', tio estas [https://www.youtube.com/watch?v=h5XdwlyWgSs rekonkero de «historiaj» landoj], ekstrema cenzuro (rusa interreto estas unu el la plej malliberaj, malpli libera ol Kubo), represio. La radikoj de tiu ĉi ideologio sin bazas je Ivan Iljin: '''faŝisto, ofte citita de via faŝisma prezidanto''', lastatempe '''li citis lin dum aneksado de ukrainiaj teritorioj'''. Sed por eskuzi la invadon, rusaj faŝistoj nomas invaditan nacion «naziisma», ankaŭ por pli facile eskuzi la abomenajn agojn fare de rusaj okupaciantoj. La rusa ŝtate posedata novaĵagentejo RIA Novosti, publikigis la artikolon «Kion Rusio devus fari kun Ukrainio», kie la aŭtoro asertas, ke ukrainoj devas «asimili la sperto» de la milito «kiel historia leciono kaj pekliberigo por sia kulpo». La aŭtoro ankaŭ alvokas la plenan detruon de Ukrainio kiel ŝtato, kaj ankaŭ la plenan detruon de la ukraina nacia identeco konforme al la celo de Rusio plenumi la «malnaziigon». Ukrainio certe ne estas senmakula, same kiel neniu defendanta lando. Neniu malmalica raciulo pravigas la nazi-sovetan okupacion de la Dua Pola Respubliko malgraŭ multajn problemojn kiuj ĝi havis. Sed estas evidente, ke sen la rusa helpo al separistoj, rusa okupacio de Krimeo kaj rusa invado - tiu ĉi koŝmaro povus esti evitita. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:29, 26 aŭg. 2026 (UTC) Tuj videblas ke vi loĝas ne en Ukrainio kaj ke sur via mensa horizonto ĝi aperis nur en 2022, kiam viaj regantoj inundis vian kapon per cerbolava propagando. Do jen iom da REALA Ukrainio. Sed unue iom da historio, al kiu vi tiom fervore referencas. # Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj. Post longaj klopodoj alianciĝi kun Britio kaj Francio kontraŭ nazioj, Stalin komprenis ke la milito kontraŭ Germanio estas neevitebla kaj ke Sovetiunio kontraŭstaros la naziojn sola. Do li klopodis prokrasti laŭeble tiun ĉi militon, gajni tempon kaj teritoriojn por ke la nazia invado ne tuj trafu la plej evoluintajn okcidentajn regionojn. Tiel estiĝis la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]]. Vi povus detale legi pri tio en la klasika verko de [[Henry Kissinger]] ''[[:en:Diplomacy (Kissinger book)|Diplomatio]]''. Legu sciencajn studaĵojn, ne propagandajn BBC-rubaĵojn. En 1939 sovetia armeo reokupis tiujn ĉi teritoriojn, danke al kio Okcidenta Ukrainio revenis al Ukrainio, Okcidenta Belorusio revenis al Belorusio kaj Litovio ricevis sian ĉefurbon Vilnon. Rusio ricevis nenion. Nun Litovio kaj Ukrainio senĉese kaj laŭte plendas pri tiu ĉi pakto, ial riproĉante Rusion, tamen Ukrainio ne redonis al Pollando [[Lvovo]]n, nek Litovio redonis sian ĉefurbon [[Vilno]]n. Strange, ĉu ne? # Fabelo pri "rusaj okupantoj" de Ukrainio estas amuza, sed science absurda. Ukrainio [[:en:Pereiaslav Agreement|aliĝis al la Rusa carlando en 1654]] kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano [[Bohdan Ĥmelnickij]] petis rusan caron [[Aleksej Miĥajloviĉ]] akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon. Ĝi estis integra, internacie agnoskita parto de la Rusa carlando, poste de la Rusia imperio kaj poste de Sovetunio. Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto. # Dum la tuta sovetia periodo Ukrainio estis dorlotita infano, ĝuanta subvenciojn, investojn, terojn kaj favoran politikon. Ekde la 1920-aj komenciĝis amasa ukrainigo, dum kiu la aŭtoritatoj ukrainigis ĉiujn lernejojn, eldonejojn, amaskomunikilojn kaj ŝtatajn instituciojn. Homoj plendis, ĉar plejparto estis denaskaj ruslingvanoj, sed komunistoj ne tre atentis tiujn ĉi plendojn kaj deviga ukrainigo daŭris. Vi povus facile trovi rilatajn datumojn kaj sciencajn studaĵojn en la rusa, angla ktp. En Ukrainio aperis granda industrio, bonaj ŝoseoj, elektrostacioj, moderna agrikulturo, ktp. La investoj estis tiom abundaj ke post 35 jaroj da rabado de sovetia heredaĵo ankoraŭ restas kion ŝteli — por Zelenskij kaj ties apuduloj. # [[Miĥail Bulgakov]] estis denaska kievano, do ruslingvano. Kievo ĉiam estis ruslingva kaj perforta trudado de la ukraina lingvo, des pli en ties Galicia versio, kaŭzis amasajn indignon kaj mokojn, kiujn li spegulis en siaj verkoj. Eĉ klasikulo de la ukraina literaturo [[Taras Ŝevĉenko]] verkis en la ukraina nur poemojn dum la prozaĵojn, leterojn kaj taglibron li skribis ruse. [[Nikolaj Gogol]] estis komplete ruslingva verkisto. Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj. En septembro 2025 lingva obudsmano de Ukrainio [https://glavcom.ua/longforms/yazykovyi-ombudsmen-elena-ivanovska-pro-ukrainskyi-movu-v-kyyevi-ta-sotsialni-merezhi-702887.html plendis] ke Kievo plu restas ruslingva urbo, speciale adoleskantoj preferas la rusan. Memoru ke ĉio ĉi okazas en la lando, kie parlamentanoj alvokas bati infanojn kiuj kuraĝas paroli ruse eĉ en infanĝardenoj! # Vi fantazias ke la rusa estis libere kaj egalrajte uzata en Ukrainio antaŭ la milito. Do jen iom da realo por vi. En aprilo 2019, do 3 jarojn antaŭ la milito, en Ukrainio estis [[:n:Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo|aprobita lingva leĝo]] kiu fakte malpermesis ĉiun ajn publikan uzadon de ĉiuj lingvoj krom la ukraina. Vi povas legi en respektiva esperantlingva novaĵo kion tio signifis. Se paroli koncize: ĉiuj ruslingvaj lernejoj estis fermitaj, ĉiuj amaskomunikiloj en la rusa likviditaj, publikaj aranĝoj en la rusa malpermesitaj, eĉ la toponimojn oni devigis skribi je ukraina ortografio. Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio? Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio — ĉar viaj regantoj diris al vi ke tio estas normala afero kaj vi kredas obeeme. # Iom da realaj ekzemploj kiel oni traktas eĉ infanojn en infanĝardeno se ili kuraĝas paroli sian denaskan lingvon. En 2023 profesoro de ukraina universitato, politikisto kaj eks-parlamentano Irina Farion [https://www.youtube.com/shorts/uPhyIs53IK8?ysclid=mtenk7lz3a602707807 diris en intervjuo]: {{Citaĵo |teksto = Kial mia nepo Dmitrik, kiu havas 3,5 jarojn, enirante infanĝardenon vidas antaŭ si iun Griŝa, kiu diras al li "Saluton!". Kaj mia nepo devas al li instrui per sia eta pugno la ukrainan lingvon. Ĉar la infano venas nervoza hejmen kaj diras: "Avinjo, en la infanĝardeno estas rusaĉo". Kaj la avino diras ke la rusaĉon necesas "ekstermi" kaj Dmitrik "ekstermas" la rusaĉon. Li al li "metas en makzelon ĝustan prononcon". |aŭtoro = Irina Farion |verko = Intervjuo en 2023 |origina teksto = Чому мій Дмитрик, якому 3,5 роки, заходячи в дитячий садочок, бачить якогось Грішу, який до нього каже „привет“, і мій внук мусить його вчити з допомогою свого маленького кулачка української мови? Тому що дитина приходить знервована до хати і каже: „Бабусю, в садочку є москаль!“ А бабуся каже, що „москаля треба знищувати“. І Дмитрик знищує москаля, він йому ставить правильний прононс. }} Vi certe klopodos diri ke oni ne atentu la frenezulojn. Ŝi vere estus konsiderata frenezulo en Rusio kaj irus al prizono, sed en Ukrainio ŝi estas ŝtate glorata heroo. Omaĝe al ŝi oni nomis [[:Commons:Category:Iryna Farion Street, Lviv|straton en Lvovo]]! En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis [https://strana.ua/news/4477685-ukrainskij-akter-benjuk-prizval-bit-detej-za-ispolzovanie-russkogo-jazyka.html bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo]. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas [https://www.youtube.com/watch?v=XjxdcrtB74U&ysclid=mtenvfk33z989622481 bati la gepatrojn]. Ĉu ili iris al prizono? Kompreneble ne, ja ĝuste tio en Ukrainio estas modelo imitinda! # Same ridindaj estas fantazioj pri la "revolucio" kaj "demokratio" en Ukrainio. En 2014 grupo da naciistoj [https://stanobelov.blogspot.com/2016/12/ukrainio-survoje-al-la-fina-venko-au.html perforte forpelis] prezidanton [[Viktor Janukoviĉ]], kiu estis demokratie elektita kaj internacie agnoskita ŝtatestro. Li subskribis kun la opozicio interkonsenton pri antaŭtempa baloto (kiun li certe malgajnus), kies plenumon garantiis eŭropaj ambasadoroj, sed sekvan tagon la opozicio ĵetis la interkonsenton al rubujo, same kiel eŭropajn garantiojn, kaj daŭrigis perfortajn atakojn por akiri la potencon tuj — sen iuj ajn balotoj. En via lando oni certe nomus tion ŝtatrenverso, sed en Ukrainio oni nomis tion "revolucio" kaj via propagando sukcese vendis al vi tiun ĉi evidentan mensogon. Sekvis amasaj reprezalioj kontraŭ la opozicio. En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis [[:n:Aŭtoritatoj de Ukrainio fermis opoziciajn televidkanalojn|likviditaj la opoziciaj televidkanaloj]]. # Homoj kiuj konis Zelenskij proksime, [[:n:Eks-konsilisto de Zelenskij nomis lin "soleca diktatoro"|delonge nomis lin diktatoro]]. Plej multaj estis malliberigitaj, murditaj aŭ fuĝis por eviti tion. La {{daton|29|6|2026}} en Monako okazis atenco forme de bombeksplodo kontraŭ Vadim Jermolajev, oligarĥo fuĝinta de Ukrainio pro persekutado. La murdistino estis baldaŭ trovita morta apud Kievo, pri ŝia murdo [https://www.lefigaro.fr/actualites/2026/07/01/l-enquete-penetre-dans-les-details-de-l-explosion-de-monaco-1717212 agnoskis sin kulpa kunlaboranto de ukrainaj sekretservoj]. La oligarĥo devenas de la [[Krivoj Rog|sama urbo]] kiel Zelenskij, sed apartenis al alia sinagogo. Cetere kion atendi de la plej koruptita ŝtato de Eŭropo, kien venis miliardoj de eŭroj, senkontrole disrabataj de Zelenskij kaj ties proksimuloj? De tempo al tempo iuj ordinaraj oficistoj estas arestataj, pli altrangaj [https://www.timesofisrael.com/zelensky-associate-at-crux-of-ukrainian-corruption-case-said-to-have-fled-to-israel/ fuĝas al Israelo], nur Zelenskij staras meze de tiu korupta pelmelo en blankaj roboj kiel senmakula heroo. Amuze, ĉu ne? Sed vi kredas kaj pagas tion, kvankam ĉiuj scias ke via mono grandparte estas tuj forŝtelata. Vi afiŝis foton de la detruita infana hospitalo Oĥmatdet, sed ĉu vi scias ke eĉ mono kolektita por ties restarigo [https://skelet.org/vosstanovlenie-okhmatdet-gde-milliard/?ysclid=mtfl09qr7p870477072 estis ŝtelita], por la konstruado oni elektis la plej kostan proponon kaj la afero estis akompanata de sennombraj skandaloj? # De 1995 ĝis 2019 en Ukrainio pro sia laboro, laŭ datumoj de la Internacia Asocio de Ĵurnalistoj, [https://www.ifj.org/fr/salle-de-presse/nouvelles/detail/category/end-impunity-2019/article/endimpunity-ukraine estis murditaj 16 ĵurnalistoj], nur en 3 kazoj kulpuloj estis punitaj. Ekzemple en 2016 ukrainaj naciistoj [[:n:Ukrainaj naciistoj estas arestitaj pro murdo de opozicia rusia ĵurnalisto en 2016|murdis rusian opozician ĵurnaliston Pavel Ŝaramet]], kiu naive serĉis "demokration kaj justecon" en Ukrainio. Poste ili rakontis ke ili planis akuzi pri tio Rusion kaj per tia provoko kaŭzi militon inter la du landoj. Krome ili planis bombi Kievon, kiun ili nomis tute ne bedaŭrinda (ĉar ruslingva) por garantii la militon. Kompreneble neniu estis punita, la proceso ne okazis. Post komenco de la milito Kievaj regantoj profitis ĝin por likvidi eĉ ŝajnon de la demokratio. En televido ekfunciis la tiel nomata "telemaratono", do ĉiuj kanaloj unu post alia montras la samajn novaĵojn, laŭajn al la ŝtata politiko. La cerbolava propagando funkcias tiel ke Orwell estus ŝokita pro ĝusteco de siaj prognozoj. Opoziciajn politikistojn oni murdas, [[:n:Hungardevena politikisto estas arestita en Ukrainio|arestas kaj batas malkaŝe]], sub kameraoj — nazioj ne timas la perforton, ili fieras pri ĝi. # Loĝantoj de sud-orientaj regionoj forte malakceptis la naciistan ŝtatrenverson kaj, kiam ukrainaj naciistoj komencis ŝturmokupi sidejojn de lokaj administracioj tra la lando, ili klopodis malebligi tion almenaŭ en siaj regionoj. En Ĥarkova provinco la protestoj estis subpremitaj. En Odeso naciistoj pelis rusajn protestantojn al la Domo de Sindikatoj kaj ekbruligis ĝin. Dum la konstruaĵo brulis, ili pafis homojn kiuj provis saviĝi, kaj blokis aliron de fajrobrigadanoj kaj ambulancoj. [https://rutube.ru/video/50e4b38413107496778333daed23070a/?r=wd 48 homoj estis vivbruligitaj kaj mortpafitaj] en la centro de Odeso la {{daton|2|5|2014}}. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? En 2025, do post 11 jaroj, la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis ke ukrainaj aŭtoritatoj [https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60448 ne faris ĉion eblan] por preventi la tragedion. Sed kiu en Ukrainio zorgas pri la decidoj de la eŭropaj kortumoj? Eŭropo por Ukrainio estas obeema bovino, kies tasko estas silenti kaj pagi. La vera majstro de Ukrainio estas Usono, do Eŭropo kiel usona vasalo devas obei ne nur la mastron, sed ankaŭ ĝian prioritatan nuntempe vasalon forme de Kievo. Neniu estis eĉ riproĉita, la murdo de 48 homoj restis senpuna. # Por multaj homoj en Donbaso tiu ĉi masakro estis limo, post kiu ili komprenis ke ili devas batali por sia libereco aŭ morti. En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn — tiel komenciĝis la "kontraŭterorisma operaco", kiu jure daŭras ĝis nun (Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?). Tio kontraŭis ukrainan leĝaron, sed kiu en Ukrainio zorgas pri juro? La unuaj tankoj aperis en Mariupolo en 2014 kaj tio estis ukrainaj tankoj, subpremantaj lokanojn. Vi povas [https://www.youtube.com/watch?v=G4S53S7Klwg vidi ilin] treti la stratojn kaj aŭdi lokanojn krii: "Kion vi faras? Ni estas sen armiloj?!" Post tio homoj en Donbaso komprenis ke la armiloj necesas, ĉar ilia lando ne plu estas regata de sia popolo, sed estas akaparita de senkompataj naciistoj pretaj murdi ĉiun ajn kiu kuraĝos oponi ilin. # Komenciĝis la milito, kiun Ukrainio malgajnis. Oni rakontas al vi fabelon pri "rusa invado", sed realo estas ke ukrainaj trupoj estis lastmomente haltigitaj rande de Donecko, kio ebligis al ili dum sekvaj 8 jaroj ĉiutage pripafi la urbon per kanonoj. Kiam rusiaj trupoj efektive venis en 2022, ili dum kelkaj semajnoj okupis 20% de la ukraina teritorio, tiutempe jam ekstreme fortikigita. Klara diferenco, ĉu ne? # Ukrainio malgainis la militon kaj laŭ iniciato de Rusio en 2014—2015 en Minsko estis subskribita interkonsento, kadre de kiu Donbaso devintus reveni (!) al Ukrainio. Homoj en Donbaso tute ne ĝojis tian estontecon, sed tiam kaj dum sekvaj 8 jaroj Putin insistis: "Donbaso estas Ukrainio". Sed... promesoj de Kievo ne kostas paperon sur kiu ili estas skribitaj. Kievo plenumis eĉ ne unu punkton, [https://ru.wikisource.org/wiki/Протокол_о_результатах_консультаций_Трехсторонней_контактной_группы kies liston vi povas vidi memstare]. Ne estas malfacile rimarki ke al la ribeluloj apartenis nur la lastaj punktoj, plenumendaj post kiam Kievo plenumos la unuajn 9. Sekvis jaroj de vanaj intertraktoj, dum kiuj Rusio estis admonanta Kievon repreni Donbason kadre de siaj propraj promesoj. Kievo rifuzis. Germanio kaj Francio, garantiintaj plenumon de la interkonsento, ankaŭ faris nenion. En novembro 2021 Rusio faris senprecedencan paŝon, [https://archive.mid.ru/documents/10180/4944950/дипломатическая+переписка.pdf/795480b9-c3da-4498-88c8-f0a723c62c6f publikiginte korespondadon] de la rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov kun ties kolegoj de Germanio kaj Francio por montri ke Rusio faris ĉion eblan por admoni la eŭropanojn preventi la militon. Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? # Poste tiama ukraina prezidanto [[Petro Poroŝenko]] [https://www.youtube.com/watch?v=F6bW9OYQg7U&ysclid=mte6s7gs2y902656369 malkaŝe diris] ke la interkonsento necesis por doni al Ukrainio 8 jarojn por fortigi la armeon. [[Angela Merkel]] konfirmis ke per tiu interkonsento Ukrainio [https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F2022%2F51%2Fangela-merkel-russland-fluechtlingskrise-bundeskanzler gajnis tempon] por sin prepari al nova milito. [[François Hollande]] konfirmis ŝiajn vortojn, dirinte ke [https://www.voltairenet.org/article218584.html danke al tiu ĉi interkonsento Ukrainio rearmis sin]. Multaj homoj en Rusio, kaj speciale en Donbaso, akuzas Putinon ke li kredis al Eŭropo kaj klopodis revenigi la ribelintajn regionojn al Ukrainio. Kiu kredos al Eŭropo kaj Ukrainio post tiu ĉi trompo? # Dum sekvaj 8 jaroj ukrainaj militistoj regule pripafis setlejojn en Donbaso — ĥaose, simple esperante mortigi aŭ vundi iun ajn. Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj [https://vk.ru/wall-61706629_2450242?ysclid=mte71xyb3r530323301 "Ĉion plej bonan — al la infanoj"]. Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj. Cetere kion atendi de la lando, kie ortodoksa pastro publikigas okaze de datreveno de la masakro en Odeso afiŝon, kie li [https://www.facebook.com/y.yasenets/posts/722111885521111 "gratulas ĉiujn partoprenintojn pri la Tago de Ŝaŝliko"?] La ŝerco "Odesa ŝaŝliko" en diversaj variaĵoj iĝis tre populara en Ukrainio. Certe necesas plej rapide akcepti Ukrainion en EU, ja la nazia ŝtato rajtas esti plej proksima al la naskiĝloko de naziismo! # Kiam komenciĝis la milito, al la rusiaj trupoj estis ordonite [https://lenta.ru/news/2022/03/03/strict_order_vol2/ ne ataki kazernojn] kaj ĝenerale eviti homajn perdojn inter la ukrainaj militistoj. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? Baldaŭ tiu ordono estis nuligita, ĉar ukraina armeo atakis feroce, klopodante mortigi laŭeble pli da rusiaj militistoj, do ili ne povis respondi modere kiel komence. Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. [[Amnestio Internacia]] eĉ publikigis [https://www.amnesty.org.uk/latest/ukraine-military-endangering-civilians-locating-forces-residential-areas-new/ specialan raporton] pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo, kio kaŭzis grandan indignon de Kievaj regantoj. # Rompitaĵoj de rusiaj raketoj, paffaligitaj de ukrainaj militistoj, falas sur civilajn objektojn kaj ukraina propagando tuj akuzas Rusion pri "barbaraj atakoj, militkrimoj, genocido, buĉado" ktp. Ekzemple en 2023 tio okazis en [[Dnipro]], pereis 20 homoj. Konsilanto de ukraina prezidanto Arestoviĉ havis malbonŝancon [https://www.youtube.com/watch?v=90E5YTn-_nU&ysclid=mtffy9qu3z827625201 agnoski en intervjuo] ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj — sekvis skandalo, publikaj pardonpetoj kaj eksiĝo. Nun li loĝas en Usono (por ne loĝi en prizono aŭ morti) kaj ĉiutage kritikas sian eksan estron kiel korupulon kaj diktatoron. # Ofte ukraina armeo mem pripafas proprajn civitanojn, sed mensoge akuzas Rusion. La {{daton|6|9|2023}} misilo trafis merkaton en [[Kostjantinivka]], pro kio almenaŭ 15 homoj pereis kaj 30 estis vunditaj. Ukrainaj aŭtoritatoj tuj akuzis Rusion kaj nomis tion [https://ukranews.com/ua/news/954346-po-kostyantynivtsi-okupanty-vdaryly-ne-z-artyleriyi-politsiya "laŭvica krimo de rusoj kontraŭ civila loĝantaro, farita konscie, kun malvarma sango kaj cinike"]. Tamen jam la {{daton|18|9}} [[The New York Times]] publikigis [https://www.nytimes.com/2023/09/18/world/europe/ukraine-missile-kostiantynivka-market.html rezultojn de sia enketo], pruvinta ke la tragedion kaŭzis ukraina misilo de la sistemo Buk, lanĉita de ukrainaj trupoj lokitaj 16 km for responde al rusia atako. En 2022 [[:n:Du misiloj trafis Pollandon|Pollandon trafis misilo]], mortiginta polan kamparanon. Kievo tuj komencis histerii, akuzante Rusion kaj alvokante al forta respondo (granda milito en Eŭropo estas la sola espero de Zelenskij, li penas provoki ĝin), sed [[:n:Pollando konfirmis ke ĝin trafis ukraina misilo]]. # Vi klopodas argumenti ke nazioj haveblas en iu ajn lando kaj eĉ aldonis foton de naciista marŝo en Sankt-Peterburgo. Tio estas malnova truko de viaj propagandistoj, sed ĝi estas falsa kaj jen kial. La nazioj efektive haveblas ĉie ajn. Sed nur en Ukrainio ili agas libere, okupas altajn ŝtatajn postenojn kaj iĝis parto de la ŝtataj institucioj. Kiom da naziaj taĉmentoj estas en via armeo? Kiom da naziaj monumentoj estas instalitaj? Kiom da nazioj kaj naziaj kunlaborantoj aperis en lernolibroj kiel imitinda ekzemplo por la junularo? En Ukrainio ĉio ĉi abundas kaj estas normo. ## Vi diris ke mankas monumentoj al la SS-divizio Galicio en Ukrainio? [[:Commons:Category:Monuments and memorials to Halychyna SS Division|Jen iliaj fotoj]], ĝuu. Ĉu vi ne trovis monumentojn al SS-Hauptsturmführer en Ukrainio? Do vi ne konas Ukrainion, lokanoj rapide montrus al vi monumentojn al [https://kalusz.io.ua/s120105/sotnik_dmitro_paliev tiu ĉi ĉarmulo], pereinta en 1944 apud Brodi, kie li batalis en la 13-a korpuso de la 4-a tanka armeo de [[Wermacht]]. Adoru lin kiel tion faras viaj "ukrainaj herooj"! Omaĝe al li [https://web.archive.org/web/20181017164140/http://kalushcity.if.ua/project_doc/category/project_doc_ses/2016/11/18/8103/view estis nomita strato] en la urbo [[Kaluŝ]]. Origine la strato estis nomita omaĝe al Ivan Ĉernjaĥovskij, naskiĝinto de Kieva gubernio, kies armeo liberigis la urbon de la nazioj. Sed ĉu la nazia reĝimo povus toleri tioman aĉaĵon kiel glorado de kontraŭfaŝisto? Ĉiuj monumentoj al la liberigintoj de Ukrainio estis detruitaj, ĉiuj memorindaĵoj pri kontraŭfaŝistoj estis forigitaj — por liberigi spacon por novaj herooj de Ukrainio — la nazioj. Memortabuloj omaĝe al tiu eminenta SS-ano estas instalitaj en [[Lvovo]] [https://web.archive.org/web/20181013172203/https://www.obozrevatel.com/ukr/politics/83564-moloda-gvardiya-podae-pozov-proti-organizatoriv-uvichnennya-pamyati-ss-galichina.htm ], Perevozec [https://www.youtube.com/watch?v=bi1Yhbl-vgA ], Kaluŝ [https://web.archive.org/web/20191107141327/https://korrespondent.net/ukraine/4157166-v-kalushe-otkryly-memoryalnuui-dosku-v-chest-kapytana-ss ]. Memoron de SS-Hauptsturmführer oni omaĝas en Ukrainio per [https://web.archive.org/web/20250125163837/https://www.youtube.com/watch?v=zjKTWtezSz8 konferencoj], [https://www.youtube.com/watch?v=mWph8dI3ZD8 ceremonioj] (en nazia uniformo komprenebele), [[http://vikna.if.ua/news/category/kl/2016/04/20/52883/view koncertoj], [http://www.kalushfm.com.ua/news/kalush-ta-kaluskiy-rayon/vistavka-film-i-prezentatsiya-knihi-u-kalushi-vidznachili-rokovini-boyu-pid-brodami-v-yakomu-zahinuv-urodzhenets-kalushchini-dmitro-paliv-foto ekspozicioj, libroj kaj filmoj], ŝtataj altranguloj [http://kalushcity.if.ua/news/category/city/2017/11/02/13083/view metas florojn al SS-Hauptsturmführer]. Nazioj [https://ria.ru/20220406/natsionalisty-1779958630.html aranĝas torĉomarŝojn] omaĝe al SS-divizio kaj aliaj nazioj kaj naziaj kunlaborantoj, instruante la junularon sekvi ekzemplojn de siaj naziaj prauloj. Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Evidente jes, ĉar alikaze viaj fantazioj pri ne-nazia karaktero de la Kieva reĝimo estus absurdo. ## Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo. La plej famaj estas Azov kaj Ajdar, kies membroj ne kaŝas siajn naziajn ideojn, malkaŝe montrante naziajn simbolojn kaj esprimante naziajn ideojn. Foje tion atestis [https://www.thenation.com/article/world/azov-battalion-neo-nazi/ eĉ okcidentaj ĵurnalistoj] [https://nexusnewsfeed.com/article/geopolitics/ukrainian-nazis-are-a-big-problem-says-the-guardian-in-2014 ], [https://www.counterextremism.com/news/washington-post-right-wing-azov-battalion-emerges-controversial-defender-ukraine ], kvankam kun tempopaso ili devis redukti tiajn rakontojn — por ne konfirmi tiel ke la "rusa propagando" diras la veron. Iuj eĉ provis [https://www.nytimes.com/2023/06/05/world/europe/nazi-symbols-ukraine.html?ysclid=mtelz7q8l792897643 kalkuli nomnbron de naziaj simboloj], certe sin limigante per certaj tipoj (ĉar alikaze la nombro estus tro alta). Pro tio post komenco de la milito eŭropaj nazioj [https://www.nytimes.com/2022/02/25/world/europe/militias-russia-ukraine.html?ysclid=mtelwgzre500006069 alvokis siajn subtenantojn] veni al Ukrainio kaj defendi siajn kamaradojn. Feliĉe eŭropaj nazioj venis amase kaj ricevis eblecon morti kiel iliaj prauloj antaŭ jarcento pro teruraj ''Russische Untermenschen''. Bonan morton al ili! Ili estis tutkore akceptataj, ja kunfondinto de la nazia bataliono Azov estis Andrij Bileckij konata kiel ''Blanka Gvidanto''. Li diris ke [https://ukraina.ru/20190316/1022969793.html?ysclid=mtem7pd816993132062 misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj], ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp. Vi certe diros denove ke en ĉiu lando estas nazioj. Sed diru al mi, ĉu en via lando nazio publike dirinta tion povus esti parlamentano, kunfondinto de armea regimento kaj komandestro de la armea korpuso? Andrij Bileckij en Ukrainio estis la deputito, fondis Azov kaj nun komandas la 3-an armean korpuson. Kiam vi parolas pri "ukrainaj herooj", vi parolas pri li. Gratulon! Jen plia heroo por vi — Andrij Parubij. {{Citaĵo |teksto = Mi mem estas subtenanto de la rekta demokratio. Mi iam eĉ sciencnivele okupiĝis pri tio. Kaj mi diros al vi ke la plej granda homo kiu praktikis la rektan demokration, estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 30-aj jaroj. Ni devas tion memori. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Я сам величезний прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що найбільшою людиною, яка практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович у 30‑х роках. Ми це також маємо пам’ятати. }} Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj, adorantaj Hitleron. Tamen en Ukrainio ili estas ne marĝenuloj, sed oficialaj herooj kiel Andrij Parubij, dirinta tion [https://www.youtube.com/watch?v=gI3J9KH0kAM&ysclid=mten04pp2k500588846 dum intervjuo en 2018]. Li estis ne politika marĝenulo, sed eminenta politikisto. En Rusio homo dirinta tiaĵon tuj irus al malliberejo por jaroj. En Ukrainio li estis parlamentano (2007—2025), vicprezidanto (2014—2016) kaj poste prezidanto de la parlamento (2016—2019). Postmorte li ricevis la titolon Heroo de Ukrainio (la plej alta ŝtata premio). Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Ĝuste li estis komandanto de la [[Eŭromajdano]] kaj gvidis ties batalajn trupojn (oni diris al vi ke nazioj dum la Eŭromajdano estis marĝena grupo kaj vi kredis obeeme — sed jen realo). Nun kelkajn vortojn pri naziismo en Rusio. Vi rapide serĉis en Interreto, trovis foton de novnazia marŝo en Peterburgo kaj ĝoje afiŝis ĝin — "jen, ankaŭ Rusio havas tiajn aĉulojn, do ĝi ne diferencas de Ukrainio!" Tiel gurdas al vi propagando kaj denove ĝi trompas vin. La foto bildigas marŝon de la Nacia-Socialisma Iniciato, marĝena naciista organizo kiu aranĝis tiun ĉi eventon aŭtune 2014. Naziismo kaj rasismo efektive aperis en Rusio en la 1990-aj, kiam pluraj ideoj venis de Usono kaj Eŭropo. Rusiaj razkapuloj sin vestis kiel iliaj okcidentaj herooj, skribis surmure ''White power'', ''14/88'', pentris svastikon, do ili kopiis viajn samlandanojn fervore. Longan tempon la aŭtoritatoj toleris tion, opiniante ke prefere tiuj marĝenuloj stultumu en sia eta politika niĉo kaj estu videblaj kaj kontroleblaj ol ili malaperu en subtera agado. Sed post kiam grupo da ukrainaj nazioj sukcesis akapari la tutan ŝtaton, farinte ŝtatrenverson en Kievo, rusiaj aŭtoritatoj komprenis ke eĉ eta, sed bone organizita kaj ekstreme kruela grupo, kontaĝita je naciismaj ideoj, povus esti danĝera. Dum sekva jaro ĉiuj naciismaj grupoj estis likviditaj, ĉiu ajn naciisma propagando strikte malpermesita. La grupo kies foton vi ĝoje afiŝis, jam sekvan jaron [https://minjust.gov.ru/ru/documents/7822/ estis malpermesita] kaj malaperis komplete tiel ke nun ĝian nomon konas nur fakuloj aŭ eŭropaj naivuloj, kiujn propagando nutras per fabeloj pri "rusaj faŝistoj". La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj (iuj mortis en prizonoj kiel [[Maksim Marcinkeviĉ]]) aŭ sin kaŝis senspure. Eĉ naciisto [[Aleksej Navalnij]], antaŭe postulinta [https://stanobelov.blogspot.com/2020/09/aleksej-navalnij-au-ordinara-rasismo.html deporti ĉiujn kaŭkazanojn kaj azianojn, kaj konstrui barilon kontraŭ Kaŭkazio] por apartigi Rusion de sovaĝuloj laŭ ekzemplo de Israelo, preferis transformiĝi je [https://stanobelov.blogspot.com/2022/02/faktoj-kontrau-kredo-aleksej-navalnij.html luktanto kontraŭ korupto] — la komerco oble pli sekura kaj profita. Mi aldonu ke ankaŭ Zelenskij adoras Israelon kun ties totala militigo kaj kontrolado. Li promesis transformi Ukrainion je [https://nikk.agency/zelenskij-my-stanem-tochno/?ysclid=mtfkpt8z71122070928 "granda Israelo"]: {{Citaĵo |teksto = Ni certe iĝos "granda Israelo" — la sia, kun sia vizaĝo... Demando de sekureco dum proksimaj 10 jaroj ĉe ni estos la demando numero unu. Mi certas ke ni ne miros, se ĉe ni en ĉiuj institucioj, superbazaroj, kinejoj estos reprezentantoj de la Armitaj Fortoj aŭ Nacia Gvardio, staros homoj kun armiloj. |aŭtoro = Volodimir Zelenskij |verko = |origina teksto = Ми станемо точно „великим Ізраїлем“ — своїм, зі своїм обличчям… Питання безпеки найближчі 10 років у нас будуть питанням номер один. Я впевнений, що ми не будемо дивуватися, якщо у нас у всіх інституціях, супермаркетах, кінотеатрах будуть представники Збройних сил або Національної гвардії, будуть стояти люди зі зброєю. }} [https://www.aljazeera.com/opinions/2022/4/19/president-zelenskyy-one-israel-is-enough "President Zelenskyy, one Israel is enough"] reagis la araba novaĵagentejo [[Al Jazeera]]. Sed kiu atentas la arabojn (do =[[Untermenschen]]) en la unua blankula ŝtato de Eŭropo, kies oficiala modelo estas Israelo, buĉanta arabojn dum jardekoj — senkompate kaj tute senpune? Multaj rusaj nazioj fuĝis al Ukrainio por konstrui kun siaj ukrainaj kamaradoj la "unuan arjan ŝtaton en Eŭropo". Peterburga nazio Roman Ĵeleznov iĝis [https://www.kp.ru/daily/26812.4/3848333/?ysclid=mtfbs80yk746529694 batalanto de Azov] kaj inundis sociajn retojn per siaj naziaj fotoj kaj histerioj "Gloron al Votano! Gloron al Ukrainio!" (ne forgesu [[Votano]]n kiam vi sekvan fojon ripetos tiun ĉi naciistan sloganon). Nazio Aleksandr Saĉkov, fifama pro [[neado de la Holokaŭsto]] kaj glorado de Hitlero, ankaŭ [https://spb.aif.ru/society/vernulsya_s_oruzhiem_kak_peterburgskiy_skinhed_stal_ukrainskim_diversantom fuĝis al Ukrainio] por mortigi ''Untermenschen'' en Donbaso. En 2020 oni arestis lin tie, ĉar ukrainaj aŭtoritatoj konsideris iom troa diskonigon de manifesto de nazio Brenton Tarrant, [[Atenco en Christchurch|murdinta 51 homojn en moskeo en Novzeland]]o, sed baldaŭ li estis liberigita — kial ĝeni la samideanojn pro eta petolaĵo? Nazio Sergej Korotkiĥ en Rusio partoprenis plurajn atakojn kontraŭ azianoj (Untermenschen) kiel membro de la plej fifama nazia organizo murdinta kelkdek homojn. Post esti akuzita pri la [https://www.youtube.com/watch?v=1I-9YGbKCWU&ysclid=mtfcaniuy681001186 murdo de taĝiko kaj kaŭkazano], filmita kaj vaste diskonigita en Interreto, li fuĝis al Ukrainio kie la nazio estis akceptita kiel heroo kaj [https://life.ru/p/1484811?ysclid=mtfc6dsxt469673630 ricevis ukrainan pasporton] rekte el la manoj de prezidanto [[Petro Poroŝenko]]. Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (tio estis anoncita en Istanbulo post kiam la rusia kaj ukraina delegacioj interkonsentis pri la fino de la milito), ili forlasis ankaŭ urbeton [[Buĉa]]. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en [https://www.youtube.com/watch?v=PTgfmTjk3Sw&ysclid=mtfcoia31l470570201 rilata video] membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado. Do la nazioj vere ekzistas ĉie ajn, sed en Rusio ili putras en prizono dum en Ukrainio ili komandas armeajn taĉmentojn kaj ĝuas amikecon de prezidantoj. Klara diferenco, ĉu ne? Vi menciis [[Ivan Iljin]], rusan filozofon kies nomon viaj propagandistoj ofte uzas por konvinki sian obeeman ŝafaron pri ekzistado de "raŝismo" (ekstreme stulta vorteto, papagata de naivuloj). "Putin citas Iljinon, kiu estis faŝisto, do Putin estas faŝisto kiel Hitlero". Simple kaj stulte. Ĉu Ivan Iljin estis faŝisto? Certe. Same kiel estis faŝistoj [[Knut Hamsun]], [[Oswald Spengler]], [[Martin Heidegger]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Pierre Drieu La Rochelle]] kaj multaj aliaj. [[Angela Merkel]] [https://securityconference.org/en/medialibrary/asset/angela-merkel-1246-07-02-2015/ citis] Martin Heidegger. Ĉu Angela Merkel estas faŝisto? En universitatoj de via lando oni certe studas la verkojn de [[Oswald Spengler]] kaj [[Martin Heidegger]]. Ĉu en via lando oni instruas faŝismon? [[Rusa revolucio de 1917]] kaŭzis grandan ŝokon en Eŭropo kaj kiel reago al ĝi estiĝis faŝismo, kiun oni konsideris alternativo de komunismo. Se komunismo konsideris kiel kernon de la historio klasan lukton kaj alvokis al ateismo kaj internaciismo, do faŝismo konsideris kiel kernon lukton inter la nacioj kaj alvokis al religio kaj naciismo. Multaj religiaj kaj konservativismaj pensantoj subtenis faŝismon, esperante ke ĝi anstataŭigos klasajn batalojn per socia interkonsento surbaze de religio kaj nacia unueco. Tion promesis [[Benito Mussolini]] kaj tiaj estis komencaj paŝoj de [[Hitlero]], do ili subtenis ilin. Poste evidentiĝis ke faŝismo estas nur alia formo de regado de la elito super la popolo, uzanta tiucele propagandon kaj militon, do plejparto de la pensantoj forlasis faŝismon. Ivan Iljin sekvis la saman vojon. Forpelita de komunistoj el Rusio en 1921, li en 1933 bonvenigis alvenon de nazioj kiel esperon haltigi komunismon kaj resanigi la nacion. Sed jam sekvan jaron li estis elpostenigita pro sia rifuzo partopreni antisemitajn kampanjojn. Plej trafe li esprimis evoluon de la konservativisma eŭropa intelektularo en 1951: {{Citaĵo |teksto = Ni vidis maldekstran totalismon kaj dekstran totalismon; ni spertis ambaŭ reĝimojn inkluzive arestojn, pridemandadojn, minacojn, malpermesojn; eĉ pli ol tio. Ni havis eblecon esplori ambaŭ reĝimojn ĝisfunde kaj ni havas malkaŝan moralan kaj politikan abomenon al ambaŭ. |aŭtoro = Ivan Iljin |verko = |origina teksto = Мы видели левый тоталитаризм и правый тоталитаризм; мы испытали на себе оба режима вплоть до арестов, допросов, угроз, запретов; и даже более того. Мы имели возможность изучить оба режима до дна и относимся с нескрываемым нравственным и политическим отвращением к обоим. }} Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? Certe ne. Ili gurdas al vi pri fabela faŝismo de Putin, sed forgesas ke en ĉiu lernejo de via lando oni legas verkojn de aŭtoroj kiuj havis la samajn ideojn kiel tiu "faŝisto". Amuze, ĉu ne? Mi donis multege da faktoj kaj ciferoj, se vi efektive deziras pensi memstare anstataŭ ŝafe obei propagandajn fabelojn — vi povos daŭrigi la esploradon memstare. Sapienti sat. Fine kelkaj vortoj pri alia fabelo — "rusa agreso kontraŭ Kartvelio". La [[Milito en Sud-Osetio (2008)|militon en Sud-Osetio en 2008]] komencis kartvela armeo, kiu atakis rusiajn pactrupojn, rompinte internacian juron, do Rusio defendis sin kaj faris tion prave. Tio estas ne "rusa propagando" sed konkludo de [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf enketa komisiono] de la [[Eŭropa Unio]], publikigita en 2009. Ĉu via propagando silentas pri tio? Kompreneble, ja obeema ŝafaro devas kredi fabelojn de siaj regantoj, ne la veron malkomfortan por ili. Obeu kaj kredu plu aŭ komencu pensi finfine! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:05, 30 aŭg. 2026 (UTC) * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. * «''Paroli pri "rusaj okupantoj" de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto''» Mi ne menciis tion en antaŭajn respondojn. * «''Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj''» Sovetio havis mallongan periodon de indiĝenigado (1923-1933) pro antaŭa rusigado kaj malpermeso de ukraina lingvo en lernejoj de rusa impero (Sovetio unue kontraŭis imperiismon), sed poste '''Sovetio komencis rusigadon'''. En 1933 komenciĝis la procezo de artefarita konverĝo de la ukraina kaj rusa ortografio. Ĝis 1989, en Ukrainia Sovetio la rusa estis deviga (de 1938) sed la ukraina ne (de 1958). '''Sed daŭru kredi viajn fantaziojn pri «jarcenta ukrainigado»'''. * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn (neniu malpermeso), spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. '''Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj''', tamen: Latvio kaj Estonio. * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> Kiam mi parolas pri okupaciitaj landoj, mi certe ne parolas pri Tjumeno. * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusajn enmingrintojn kaj malplimultojn)<ref>https://ru.bellingcat.com/novosti/2023/12/15/the-far-right-xenophobic-movements-inciting-russias-anti-migrant-raids-ru/</ref><ref>https://prosleduet.media/details/russian-obchshina/</ref><ref>https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404603</ref> kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' {{Citaĵo |teksto = Sed ni ankoraŭ havas diskutojn pri la leĝo pri la ukraina referendumo. Mi mem estas granda subtenanto de rekta demokratio. Mi iam okupiĝis pri tio eĉ sur la scienca nivelo. Cetere, mi diros al vi, ke la persono kiu plej praktikis rektan demokration estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 1930-aj jaroj. Kaj ni ankaŭ memoru ĉi tion, ĉar en tiuj 30-aj jaroj ĝi estis unu el la ŝlosilaj metodoj, inkluzive de manipulado. Tial ĉi tiu leĝo devas esti responsa. |aŭtoro = Andrij Parubij |verko = Intervjuo en 2018 |origina teksto = Але щодо закону про український референдум у нас все ще є дискусії. Я сам великий прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що людиною, яка найбільше практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович в 30-і роки. І ми повинні про це теж пам’ятати, оскільки в ті 30-ті роки це був один з ключових способів, в тому числі, і маніпуляцій. Тому цей закон повинен бути відповідальним. }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. * «''Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj''» [https://ria.ru/20220403/ukraina-1781469605.html Timofej Sergejcev] ('''liaj proponoj estas teruraj'''), [https://holodomormuseum.org.ua/en/propaganda/vladimir-solovyov-russian-propagandist/ Vladimir Solovjov], Putino<ref>https://www.youtube.com/watch?v=PoQXvPsBBn8</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=PQKaYSeKvQs</ref> ne estas marĝenuloj. * «''En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas bati la gepatrojn''» [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn por demoralizi la loĝantaron] ('''tio ne devas esti normaligita'''). Kompreneble '''neniu el ili ne iris al prizono''', Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]] (formiĝis je 2014), [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]] (formiĝis je 2002), [[Grupo Wagner]] (formiĝis je 2014). Ĉiuj el ili uzas aŭ uzis naziajn simbolojn. Ĉu vi scias kial tiu ĉi organizaĵo nomiĝas Wagner? Parenteze, Wagner rekrutigis murdintojn el prizonoj.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/ethics-and-international-affairs/article/ukraine-wagner-and-russias-convictsoldiers/53C4B8721EE43B6AFCD8EFE8ABEE3628</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/wagner-group-russia-convicts-prison-recruits-crimes-murder-sexual-assault/</ref><ref>https://www.dw.com/en/will-putin-really-pardon-thousands-of-prisoners/a-64645566</ref> Rusa Impera Movado trejnis naziojn en Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>https://icct.nl/publication/russian-imperial-movement-rim-and-its-links-transnational-white-supremacist-extremist</ref> * «''La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj''» Aŭ promociitaj de jam menciita [[:en:RT (TV network)|Rusujo Hodiaŭ]]. * «''En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis likviditaj la opoziciaj televidkanaloj''» Ĉu ni parolu pri Rusio? * «''Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (...) ili forlasis ankaŭ urbeton Buĉa. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en rilata video membro de lia taĉmento demandas lin: "Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?" La respondo sekvas tuj: "Kompreneble!" — kaj aŭdiĝas pafado''» La 7-an de marto kaj la 28-an de marto, la urbestro de Buĉa raportis pri masakroj. La unua artikolo pri masakroj estis farita la 8-an de marto. De satelitbildoj faritaj antaŭ la rusa foriro estas jam videblaj murditaj homoj, kiuj kongruas kun korpoj trovitaj la 1-an de aprilo. Ekzistas videoj fare de videogvatiloj, kiuj montras rusajn krimojn. Transvivitaj civiluloj konfirmis, ke rusoj estas responsaj pro masakro. Laŭ kelkaj civiluloj, rusaj soldatoj devigis porti blankajn brakbendojn. La video de Boatsman estis filmita la 2-an de aprilo, en originala video pafsonoj mankas.<ref>https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000008299178/ukraine-bucha-russia-massacre-video.html</ref><ref>https://www.nytimes.com/2022/05/19/world/europe/russia-bucha-ukraine-executions.html</ref><ref>https://kyivindependent.com/russian-soldiers-murder-volunteers-helping-starving-animals-near-kyiv/</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2022/03/30/devastation-and-loss-bucha-ukraine</ref><ref>https://www.hrw.org/ru/news/2022/04/25/ukraine-russian-forces-trail-death-bucha</ref><ref>https://www.nbcnews.com/science/science-news/ukraine-satellites-war-crimes-rcna26291</ref><ref>https://vp.nyt.com/video/2022/04/04/99814_1_4vid-bucha_wg_1080p.mp4</ref><ref>https://globalnews.ca/news/8742697/bucha-ukraine-violence-defiance-russia-war/</ref><ref>https://hromadske.ua/en/posts/number-of-people-killed-and-tortured-in-bucha-is-not-finalized-law-enforcers-still-investigating-russian-crimes</ref><ref>https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/</ref><ref>https://suspilne.media/224532-a-bili-povazki-treba-se-vdagati-irpin-ta-buca-pisla-rosijskih-okupantiv-fotoreportaz/</ref> Rusoj jam faris similajn masakrojn en jam menciita Iĉkerio, do masakroj en Buĉa ne estas strangaĵo. * «''Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. Amnestio Internacia eĉ publikigis specialan raporton pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo''» Ukrainiaj soldatoj ne uzas ambulancojn kaj civilajn busojn por transporti sin.<ref>https://www.stopfake.org/en/fake-ukrainian-military-using-ambulances-for-own-safe-transport/</ref> '''Kial vi ne faktkontrolas informon antaŭ ol publikigi ĝin?''' Bedaŭrinde, ambaŭ armeoj uzis civilajn infrastrukturojn kiel kazernoj kaj metis tie militajn objektojn, sed ne sisteme.<ref>https://www.hrw.org/news/2022/07/21/russian-ukrainian-bases-endangering-civilians</ref><ref>https://www.hrw.org/report/2023/11/09/tanks-playground/attacks-schools-and-military-use-schools-ukraine</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/08/ukraine-ukrainian-fighting-tactics-endanger-civilians/</ref><ref>https://www.rferl.org/a/hrw-warns-russia-ukraine-military-bases-civilians/31953245.html</ref> Amnesty International ankaŭ juste kondamis la sendistingecon de rusaj atakoj.<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-hundreds-killed-in-relentless-russian-shelling-of-kharkiv-new-investigation/</ref> * «''Arestoviĉ havis malbonŝancon agnoski en intervjuo ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj''» Arestoviĉ eraris ĉar Ukrainio ne havis sistemon kapablan trafi tian raketon kaj neniu el 210 tiaj raketoj estis trafitaj. * «''Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj "Ĉion plej bonan — al la infanoj". Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj''» Kial haveblas neniu arkivo kaj fidinda informo pri tiu ĉi homo? Ĝi ne estas pruvebla, do povas esti simpla propagando. * «''Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion pruvis eŭropanoj dum la Dua mondmilito''» Vi nomaĉas ukrainianojn «nazioj» kaj tial pravigas militkrimojn kontraŭ senkulpaj civiluloj. Vi vere estas kruela psikopato. Fi al vi. '''Multaj haŝidaj hebreoj festas [[Roŝ Haŝana|Roŝ Haŝanan]] en «nazia» Ukrainio, kie haveblas porhebrean infrastrukturon por akomodi ilin. Vi estas ridinda kaj vi scias tion.''' Estas nur kelkaj obĵetoj, esplorante, mi aldonos aliajn. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:05, 2 sep. 2026 (UTC) Tio kion dufoje faris [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] nomiĝas [[Vikipedio:Redaktomilito|redaktomilito]]. Estas bona tempo por ke administrantoj kiel [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] atentu tion. Dume mi daŭrigu ĉi tie, respondante ne kiel kutime sub respektiva aserto, sed kopiante ankaŭ asertojn, do duobligante la tekston per tiu ĉi stranga diskutmaniero, preferata de [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]]. * «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''» Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon. '''En 1921 Sovetunio cedis al la polaj invadintoj. Ĉu tio signifas ke pola okupacio estu eterna? Dum Holokaŭsto judaj komunumoj akceptis lokadon en geto. Ĉu tio signifas ke ili ne rajtis fuĝi kaj ribeli, ja tio estis rompo de iliaj promesoj kaj kontraktoj kun nazioj? Proponu al Ukrainio redoni Lvovon kaj Pollando kaj al Litovio fordoni al Pollando sian ĉefurbon Vilnon. Ne eblas kondamni la agon kaj tamen plu ĝui ties sekvojn. Elektu unu pozicion.''' * «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''» Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio. ''' Mazepa malgajnis, ĉar preskaŭ neniu en Ukrainio subtenis lin. Dum jarcentoj en Rusio okazis pluraj administraj reformoj, estus mirinde se statuso de Ukrainio restus senŝanĝa. Eĉ pli mirinda estus plendi pri tio, ja danke al tiuj reformoj teritorio de Ukrainio grave kreskis, ĝi eĉ ricevis Krimeon, konkeritan de la rusa armeo, Odeson fonditan de la rusa imperiestrino kaj Donbason, tradicie enloĝatan de rusoj. Eĉ post jarcento de deviga ukraiinigo fare de komunistoj kaj poste ukrainaj naciistoj, tiuj ĉi regionoj plu restas plejparte ruslingvaj. Sed vi prefereas ignori elekton de la ukraina popolo. Kial?'''' * «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''» Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn, spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj, tamen: Latvio kaj Estonio. '''Legu la novaĵon laŭ respektiva ligilo kaj malfermu la okulojn por vidi realon. Ĉiuj ruslingvaj lernejoj estas fermitaj, same kiel amaskomunikiloj. Ĉu vi imagas kompanion, kiu eldonos ruslingvan gazeton kaj samtempe en la sama kvanto ĝian ukrainlingvan analogon? Kiu aĉetos ĝin? Tio estas nura trompo por ŝajnigi mankon de malpermeso, sed ĝi povas trompi nur ekstremajn naivulojn. Imagu koncerton kie ĉiu parolo estas dublata en alia lingvo. Ĉu tio ekzistas en Svislando aŭ Belgio? Kial vi konsideras tion normala en Ukrainio? La argumento ke tio estis reago al la "rusa okupacio de Krimeo" estas absurda, ja vi asertas ke pro "rusa okupacio" ukraina registaro decidis limigi rajtojn de ukrainaj civitanoj. Ĉu vi mem komprenas kiom absurda estas tiu ĉi "argumento"? Vi klopodas ŝajnigi subpremadon normala afero, same kiel en la 1930-aj eŭropanoj diris ke "Nazia Germanio estas normala ŝtato, Hitlero nur restarigas rajtojn de la germana popolo, subpremita dum jaroj de juda ekspluatado, do estas normale ke foje nazioj iom premas la judojn. Kaj la getoj estas komfortaj, ili fakte protektas la judojn kontraŭ kolero de la germana popolo..." Eŭropo revenas al siaj naziaj radikoj. Gratulon!''' * «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''» Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.<ref>https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian</ref><ref>https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html</ref><ref>https://khpg.org/en/1608814768</ref> '''En Rusio etnaj minoritatoj rajtas paroli iun ajn lingvon, libere eldoni siajn gazetojn kaj librojn, malfermi radiostaciojn kaj televidajn staciojn, festi surstrate, aranĝi iujn ajn koncertojn. Neniu milito aŭ politikaj kvereloj malhelpas tion. En mia urbo [[Tjumeno]] ĉiujare la {{daton|12|6}} okazas la [[:Commons:Category:Bridge of Friendship (ethnic festival, Tyumen)|festo Ponto de Amikeco]], dum kiu ĉiuj etnaj komunumoj prezentas siajn kulturojn. Vi povas vidi ke post 2 jaroj da militado centre de Rusio surplace funkcias ukraina stando, ĉe kiu ukraino en ukrainaj vestoj fiere rakontas en la ukraina lingvo pri la ukraina kulturo. Trovu ion similan en Ukrainio kaj viaj argumentoj akiros ioman fidindecon.''' [[Dosiero:Etna festivalo "Ponto de amikeco" (Tjumeno, 2024) 18.jpg|eta|Ukraino ĉe ukraina stando en Tjumeno, 2024.]] * «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''» Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne? '''En Donbaso homoj origine postulis referendumon pri la rusa lingvo. Ili petis aŭtonomion. Post rifuzo fare de Kievo estiĝis tiuj ĉi respublikoj, apenaŭ meritantaj strangan nomon "bananaj". En Ĉeĉenio ekde komenco okazis separisma puĉo, kiam generalo de sovetia armeo Ĝoĥar Dudajev (jes, ĉeĉenoj estis terure diskriminaciitaj en Sovetunio, ja kio estas la generalo?) perforte kaptis la povon kaj proklamis sendependecon. Tion antaŭis nek ŝtatrenverso, nek naciismaj reprezalioj kontraŭ ĉeĉenoj, nenio simila al la okazintaĵoj en Ukrainio en 2014. Vi komparas nekompareblajn aferojn kaj vi scias tion.''' * «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''». Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi). '''La milito estas jura stato kaj ĝi estas deklarita aŭ ne, ne gravas kiu komencis ĝin. Viaj regantoj mokas la vorton ''operaco'', sed ne rakontas al sia plebaro ke ĝin uzas ambaŭ flankoj. Plebaro ne rajtas koni la veron, ĝi rajtas nur obei kaj pagi.''' * «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''» Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusojn) kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo. '''Rusio akceptis ĝis 15 milionoj da enmigrintoj, en multaj urboj ili estas tre multnombraj kaj foje kondutas sovaĝe, do homoj indignas kaj la reago estiĝas. Filioj de tiuj ĉi ogranizaĵo ekzistas en pluraj urboj, inkluzive la mian. Ili akompanas policanojn dum strataj deĵoroj kaj foje dum razioj en enmigrantaj areoj. Foje ili venas laŭ vokoj de lokanoj, kiam enmigrintoj kondutas tro malbone (molestas virinojn, detruas komunajn posedaĵojn ktp) kaj admonas ilin ne plu fari tion. Ili ne havas armilojn, nek armeajn taĉmentojn, nek propagandas malamon al la aliaj nacioj. Komparu tion kun naziaj taĉmentoj en Ukrainio. Ĉu vi ne vidas la diferencon?''' Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?''' }} Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro. '''Nu bone, vi rajtas kredi vian kredon, ignorante la vortojn de tiu ĉi eksremdekstrulo pri "la plej granda homo". Amen!''' * [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn]. Kompreneble ili ne iris al prizono, Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio. '''Vi "hazarde forgesis" ke tuj post la vortoj de Anton Krasovskij (flankrimarke, li estas malkaŝa gejo, kio iom kontraŭas fabelojn pri "homofobia Rusio") RT kondamnis ilin kaj [https://www.vedomosti.ru/media/news/2022/10/24/946987-rt-ostanovil-sotrudnichestvo-s-krasovskim-posle-ego-slov?ysclid=mtl76o02c524720933 ĉesigis kunlaboron kun li]. Ties estrino Margarita Simonjan diris ke malgraŭ ĉiuj ajn emocioj tio estas neakceptebla. Li mem publike pardonpetis. En Ukrainio tiaj homoj plu estas herooj, omaĝe al ili oni nomas stratojn, ili sidas en parlamento kaj komandas armeajn korpusojn. Grava diferenco, ĉu ne? Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion [[Aeratakoj kontraŭ Dresdeno|pruvis eŭropanoj]] dum la Dua mondmilito. Monumentoj al la generaloj kaj ŝtatestroj, ordonintaj tion, plu staras tra Eŭropo kaj Nordameriko, ĉu ne?''' * «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''» Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]], [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]], [[Grupo Wagner]]. '''La unuaj du estas grupoj de ekstremdekstruloj, sed certe ne nazioj kiel Azov, kaj ili estas etaj, ne kompareblaj kun tiu ukraina regimento. Jam sen diri ke ili aperis nur dum la milito dum Azov aperis en 2014. Mi ĉiam ridas kiam oni nomas Wagner nazia taĉmento. Ĉu en via lando nazioj riskas sian vivon por defendi arabojn kaj nigrulojn? Ĉu ili instruas nigrulojn kiel defendi sin kontraŭ teroristoj? Ĉu viaj nazioj edziniĝas al nigrulinoj? Ĉion ĉi faras Wagner-anoj en Afriko. En [[Bango]], ĉefurbo de la [[Centrafrika Respubliko]], en 2021 estis instalita [https://catherine-catty.livejournal.com/1190758.html monumento al la rusiaj militinstruistoj], defendantaj afrikanojn. En la sama urbo aperis monuumentoj al la fondintoj de Wagner. Ĉu en via lando nigruloj omĝas memoron de nazioj? Mia amikino instruas la rusan en Afriko kaj ŝi konfirmis ke en Centraafrika Respubliko, Malio kaj Burkino homoj plej amas Rusion, ĉar ĝuste tie batalas Wagner, defendante ilin kontraŭ teroristoj. Viaj regantoj nutras vin per plej rubaj mensogoj kaj vi konsumas ilin obeeme. Antaŭnelonge nekonata homo surstrate salutis min per Wagner-signo kaj ridetis — li estis certa ke mi estas Wagner-ano, ĉar mi havas nigran edzinon. Ĉu tio povus okazi en via lando? Mensogoj, la plej stultaj mensogoj, sed kiom efikaj! Kompatindaj eŭropanoj, per kio oni nutras vin...''' pvomrvhp2j15dros06obm7ua1gziaqz 0 30748 9474736 9126885 2026-09-13T17:19:35Z Tirolischleioans 254019 9474736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ernst Moritz ARNDT''' (naskiĝis la [[26-an de decembro]] [[1769]] en [[Garz (Rügen)|Garz/Groß Schoritz]], insulo [[Rügen]], tiam parto de [[Svedio]]; mortis la [[29-an de januaro]] [[1860]] en [[Bonn]]) estis [[Germanio|germana]] [[sciencisto]] kaj [[verkisto]]. Li ankaŭ estis parlamentano en la Frankfurta [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo de 1848]]. == Vivo == Estante filo de [[servuto|servutulo]] kiu inspektoris sur bieno de grafo Malte-Putbus li studis en gimnazio de [[Stralsund]]. Ekde 1789 li studis, unue en Greifswald kaj poste en [[Jena]], krom teologio ankaŭ historion, etnologion, lingvojn kaj natursciencojn. Post deĵorado kiel privata instruisto en sia hejma regiono li faris inter 1798 kaj 1799 grandan vojaĝon al Aŭstrujo, Supra Italujo, Franclando, Belgujo kaj Norda Germanujo, kion li surpaperigis je »Reisen durch einen Teil Deutschlands, Ungarns, Italiens und Frankreichs« (Leipzig 1804). Jam en 1800 li estis eldoninta »Über die Freiheit der alten Republiken«. Post reveno li habilitiĝis je pasko 1800 en Greifswald kun privata docentadrajto pri historio kaj filologio; li tiam edzinigis la filinon de profesoro Quistorp, kiu baldaŭ poste mortis. Post restado en [[Svedujo]] en 1803/04 li iĝis en 1805 eksterorda profesoro. La en 1803 aperinta verko »Geschichte der Leibeigenschaft in Pommern und Rügen« unuflanke kaŭzigis procesojn laŭ peto de pluraj nobelaj bienposedantoj sed aliaflanke konvinkis la svedan reĝon neniigi servutecojn kaj heredajn tribunalojn en [[Antaŭpomerio]]. El la sama tempo datumas la eta skribaĵo »Germanien und Europa« (1803), kie Arndt atentigis pri danĝeroj venantaj el Francujo. Aliaj verkoj el tiuj ĉi jaroj temigas lingvajn kaj edukajn temojn. Sub premo politika li publikigis en 1806 la unuan parton de sia ĉefverko »Geist der Zeit« (sesa eldono de la kompleta verko en 1877 en Altona) kiuj profete antaŭdiris la estonecon kaj volis mobilizi la germanojn rezistadi kontraŭ [[Napoleono Bonaparte]]. Arndt mem tiutempe deĵoris en la sveduja kancelario en Stralsund. Tiam li faris duelon kun sveda oficiro kiu aŭdacis senrespekte paroli pri Germanujo; duele Arndt estis grave vundita. Post la [[batalo de Jena–Auerstedt]] li fuĝis al la [[reĝlando Svedio]] kie li trovis deĵorlokon permesontan finfari la duan parton de la ĉefverko »Geist der Zeit« ("spirito de la epoko") kiu aperis en 1809 en [[Londono]] kaj ardege klarigis vojojn sur kiuj Germanujo povus elaĉeti sin el dependeco politika. La abdiko de la de li tra ŝatita reĝo [[Gustavo la 4-a (Svedio)|Gustavo la 4-a]] decidigis lin reiri al la patrujo, konkrete al [[Berlino]]. En de la patriotismaj cirkloj de la eldonisto [[Georg Andreas Reimer]] li trovis multan inspiron sciante pri eblaj minacoj kaj atencoj kontraŭ si en Germanujo. Post kiam Franclando kaj Svedujo faris packontrakton li denove rajtis deĵori en Greifswald je sia antaŭa posteno sed jam en januaro 1812 li preferis aktivi propagande en Berlino, [[Breslaŭo]] kaj [[Prago]]: kie ajn li ekkontaktis sampensantojn grandprusiajn. Arndt estis konvinkita pri la estonta graveco de [[Prusio]] tiel ke li mem sentis sin pli kaj pli pruso. [[Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein]] vokis lin al [[Sankt-Peterburgo]] por klare antaŭenpuŝi siajn proprajn naciajn revivigplanojn por Germanujo. === Kariero dum la epoko post Napoleono === Kun Stein li revenis post la malvenko napoleona Germanujon. Nur tiam komenciĝis lia vera misiono. En poemoj, paroladoj, pamfletoj de ĉiuj ĝenroj li apelaciis al ĝenerala patruja defendemo. Treege gravis tiukoncerne la verkoj »Was bedeutet Landwehr und Landsturm?«, »Deutscher Volkskatechismus«, »Über Entstehung und Bestimmung der deutschen Legion«, »Grundlinien einer deutschen Kriegsordnung« kaj »Der Rhein, Deutschlands Strom, aber nicht Deutschlands Grenze«, »Über Volkshaß und über den Gebrauch einer fremden Sprache« (1813), »Über das Verhältnis Englands und Frankreichs zu Europa« (1813), »Noch ein Wort über die Franzosen und über uns« (1814). En la eta skribaĵo »Das preußische Volk und Heer« (1813) li lerte rakontis la resurekton de Prusio el profunda faliĝo malkaŝante du kialojn efikajn, nome liberigi la spiriton kaj instrui la popolon en armila uzado. Liaj militaj kaj patrujaj kantoj legeblis en du kolektoj: »Lieder für Deutsche« (1813) kaj »Kriegs- und Wehrlieder« (1815). Ili ja efikis; poste ili represitis en pli kompletaj eldonoj de »Gedichte« (unue en 1818 en Frankfurto). Ankoraŭ en 1818 li publikigis la trian parton de »Geist der Zeit« kie li klopodis enkonduki modernan konstitucion en Germanujo; la samon temigis »Über künftige ständische Verfassungen in Deutschland« (1814). Al la reprezentantoj de la kamparanoj li dediĉis apartan verkon (1815). Dum batalo de germanaj armeoj sur franca teritorio li eldonis grandan gamon da flugfolioj, ekz.: »über Sitte, Mode und Kleidertracht«, »Entwurf einer deutschen Gesellschaft«, »Blicke aus der Zeit in die Zeit«, »Über die Feier der Leipziger Schlacht« (ĉiuj de 1814); pli malfrue »Friedrich August von Sachsen«, »Die rheinische Mark und die deutschen Bundesfestungen« (ambaŭ de 1815). Sian publicistan elanon li koncentris je artikoloj por la periodaĵo »Der Wächter« kiun li eldonis en [[Kolonjo]] en 1815–16. En 1817 li publikigis »Märchen und Jugenderinnerungen« kaj la kvaran parton de la ĉefverko »Geist der Zeit«. En 1818 li iĝis profesoro pri historio ĉe la refondita [[Bonna universitato]] post kiam li nuptis en 1817 Nanna, fratino de [[Friedrich Schleiermacher]]. Sed lia altlerneja kariero mallongis. Post komenco de la demagogaj persekutoj post la murdo de [[August von Kotzebue]] konfiskitis en septembro 1819 - pro la kvara volumo de »Geistes der Zeit« kaj pro privataj eldiroj - liaj paperoj. Li mem universitatlabore suspenditis en novembro 1820. En februaro 1821 ekis la krimsuspektaj esploroj kontraŭ lin pro demagogio. Sed ili ne sukcesis. Nek ceditis al la postulo de Arndt doni publikan honordeklaron nek konstatitis oficiale lia kulpeco. Daŭre salajrite li ne plu rajtis rekomenci la prelegojn. Rakonton priprocesan li poste faris ĉe la verko »Notgedrungener Bericht aus meinem Leben, aus und mit Urkunden der demagogischen und antidemagogischen Umtriebe« (Leipzig 1847). La sekvantajn jarojn li verkis: »Nebenstunden, Beschreibung und Geschichte der Shetländischen Inseln und Orkaden« (Leipzig 1826); »Christliches und Türkisches« (Stuttgart 1828); »Die Frage über die Niederlande« (Leipzig 1831); »Belgien und was daran hängt« (Leipzig 1834); »Leben G. Aßmanns« (Berlin 1834); »Schwedische Geschichten unter Gustav III. und Gustav IV. Adolf« (Leipzig 1839); »Erinnerungen aus dem äußern Leben« (tria eldono, Leipzig 1842). En 1834 li perdis sian novjaraĝan filon Wilibald pro drono en la rivero [[Rejno]]. Estis unu el la unuaj registaraj aktoj de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]] ree enpostenigi lin kaj redoni ĉiujn privatajn paperojn kaj leterojn. En 1841 li rektoris. Tiam aperis: »Versuch in vergleichenden Völkergeschichten« (dua eldono, Leipzig 1844); »Schriften für und an seine lieben Deutschen« (Leipzig 1845–55; eseokolekto); »Rhein- und Ahrwanderungen« (Bonn 1846). === Politikistece === En 1848 li elektitis deputito por la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo frankfurta]]. Frankfurte li salutitis solene de ĉiuj. Liaj agadoj tieaj estis mallongaj sed imponaj paroladoj laŭ la celoj de la konstitucia-heredimperiestra partio. Li ankaŭ membris ĉe la Granda deputitaro kiu ofertu al la reĝo de Prusio la kronon de germana imperiestro. En la 30.5.1849 li forlasis la parlamenton kun la anaro de la liberala partio de [[Heinrich von Gagern]] kaj retiriĝis al la pli paca, akademia vivo. Sed la kredon pri pli bona futuro de Germanujo li neniam faligis. Ĉar ĝi brilis el la verko »Blätter der Erinnerung, meistens um und aus der Paulskirche in Frankfurt« (Leipzig 1849), la lasta grava politikaĵo de li kaj el »Mahnruf an alle deutschen Gauen in betreff der schleswig-holsteinischen Sache« (1854), el la libreto »Pro populo germanico« (Berlin 1854), el »Blütenlese aus Altem und Neuem« (Leipzig 1857) kaj el »Meine Wanderungen und Wandelungen mit dem Reichsfreiherrn H. K. Fr. vom Stein« (Berlin 1858). Pro laŭdira blasfemo de generalo Wrede kaj de la armeo de [[Bavario]] en la ĉi-lasta verko li vokiĝis antaŭ la tribunalon de [[Zweibrücken]]. Pro neapero li kondamniĝis al prizona puno. Estante tute malvegeta li festis la 90-an datrevenon naskiĝtagan en 1859 ene de gaja amika rondo. == Graveco == Arndt verŝajne ne estis geniulo poeta/sciencista/politikista. Sed li engaĝiĝis entuziasmege por interesoj de la propra nacio. Estante oldulo li ĉiam ardis por siaj pasiaj idealoj. Kelkaj taksis lin eĉ ''konscio de la germana nacio''. Malgraŭ natura eksmodiĝo de kelkaj ideoj restis lia influo dum generacioj. En 1865 starigitis por li bronza monumento farita de [[Bernhard Afinger]]. Turo kun alteco de 111 metroj konstruitis por li sur Rugard-monteto apud [[Bergen auf Rügen]] en 1873. Ĝis 2018 portis lian nomon la [[Universitato de Greifswald]].<ref>[http://pro-emau.de/ kvereloj koncerne la alinomon universitatan en Greifswald]</ref> En la 21-a jarcento komenciĝis pli sobra kaj kritika konsidero de la agado de Arndt. Ili ofte nur kompreneblis el la tiutempaj cirkonstancoj sed tamen sendube metis fundamenton por netoleremo kontraŭ aliaj nacioj.<ref>[https://www.ernst-moritz-arndt-gesellschaft.de/index.php/ernst-moritz-arndt/58-aktuelle-resonanz "Aktuelle Resonanz"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 1. Leipzig 1905, p. 795-797 ([http://www.zeno.org/nid/20006252591 tie ĉi interrete]) == Referencoj kaj notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Robert Keil (juristo)|Robert Keil]], biografiisto {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118504118 ligiloj ĉe DDB] * [https://de.wikisource.org/wiki/Ernst_Moritz_Arndt Vikifontaro] * [https://www.ernst-moritz-arndt-gesellschaft.de/ hejmpaĝo de ''Ernst-Moritz-Arndt-Gesellschaft''] * Jörg Schmidt: [https://www.zeit.de/zeitlaeufte/fataler_patron "Fataler Patron".] Ĉe: ''Die Zeit'', 30.7.2009 (kritiko pri nekritika heroigo de Arndt) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Arndt, Ernst Moritz}} [[Kategorio:Universitato de Greifswald]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] 07bs25euk7zty5hv4wqjhawm9cjbtwi 0 30972 9474786 9470132 2026-09-13T18:00:04Z ThomasPusch 1869 9474786 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Napolo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-it|''Napoli''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|nap|napol|''Napule''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Napoli | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Napoli-Montaggio.jpg | dosiero2 = Naples montage.png | dosiero3 = MontageofNaples.jpg | dosiero4 = Collage Napoli.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Naples.svg | blazono = Napoli-Stemma.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Italio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Apenina duoninsulo|Apenino]] | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Kampanio | distrikto = | municipo = Provinco Napolo | municipo_tipo = Provinco | histregiono_faldo = | histregiono = Romia Imperio | histregiono1 = Regno de Napolo | histregiono2 = Itala reĝlando | histregiono3 = | urbo = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parenco_tipo = | parto_tipo = Vulkano | parto = Vezuvio | rivero = Golfo de Napolo | rivero_tipo = Golfo | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Castel dell'Ovo | memorindaĵo1 = Castel Sant'Elmo | memorindaĵo2 = Certosa di San Martino | memorindaĵo3 = Reĝa palaco en Napolo | memorindaĵo4 = Francisko de Paola | memorindaĵo5 = [[Pompejo (urbo)|Pompejo]] | ŝoseo = | montaro = Flegreaj kampoj | montaro_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Napolo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 17 | lat_d = 40 | lat_m = 50 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 15 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 117.27 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 963357 | loĝantaro_dato = 30.07.2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 326 antaŭ Kristo | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = Gaetano Manfredi | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 80100, 80121-80147 | areo_kodo = 081 | areo_kodo_tipo = | kodo = 063049 | kodo_tipo = [[ISTAT]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of Naples | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_jaro = 1995 | unesko_numero = 726 | unesko_regiono = 4 | unesko_kriterioj = ii, iv <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Sankta Januaro]] | libera_tipo = Patrono | libera1 = 19-a de septembro | libera1_tipo = Festa tago | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Centra Napolo | mapo_lokumilo = Centra Napolo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Napolo | mapo1_lokumilo = Napolo | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo de Napolo enkadre de Italio | mapo2_lokumilo = Italio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.comune.napoli.it www.comune.napoli.it] | commons = Napoli <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Demonimo : Napoletani {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|eta|Vido al napola golfo kaj Vezuvio]] [[Dosiero:Napoli Vesuvio.jpg|maldekstra|eta|[[Napolo]], placo de la Plebiscito sur fono de [[Vezuvio]]]] {{Heredaĵo de UNESKO}} '''Napolo'''<ref>La ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon de la urbo ''Napolo'' tiuforme en la mapo 12, ankaŭ en antaŭa listo.</ref><ref>[https://vortaro.net/#Napolo_kdc Ankaŭ la PIV listigas ĝin, en eldono de 1970, p. 726, kaj en la postaj eldonoj, en 2020 ankaŭ rete]</ref> ({{lang-it|Napoli}}, ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|[ˈnaːpoli]}}; en [[napola lingvo|napola]]: ''Napule'', [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|[ˈnaːpulə]}} aŭ {{IFA|[ˈnaːpələ]}}, {{lang-la|Neapolis}} laŭ la origina [[malnovgreka vorto ''Νεάπολις'' (Neápolis), t.e. [[etimologio|etimologie]] "Nova urbo") estas - post [[Romo]] kaj [[Milano]] - la tria plej granda administracia [[komunumo]] en [[Italio]] kaj la plej granda urbo de Sud-Italio. Ĝi estas administra centro de la regiono [[Kampanio]]. La komunumo havis mem, en {{WikidataLoĝantaroDato}}, {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, sed ĝia [[aglomeraĵo]] havas inter 3 kaj 5 milionojn, depende de la kalkul-bazo.<ref>[http://www.istat.it datumoj de] [[ISTAT]], la Instituto Nacia de Statistiko</ref> La urbo situas duonvoje inter [[Vezuvio]] kaj alia vulkana areo, la [[Flegreaj Kampoj]] (''Campi Flegrei''), en la mezo de la [[Golfo de Napolo]]. La urbo havas internacian flughavenon (''Capodichino'') kaj grandan marhavenon. La urba granda arta kaj arkitektura trezoro estas protektata de [[UNESKO]], kiu jam en [[1995]] registris la urbocentron en la listo de la [[Monda heredaĵo de Unesko|monda homarana heredaĵo]].<ref>Vidu [http://whc.unesco.org/en/list/726 la koncernan paĝon] en la oficiala retejo de UNESKO, World Heritage Centre.</ref> == La historia napola skolo == La [[Napola pentra skolo]] de la [[deknaŭa jarcento]] firmiĝis kiel unu el la plej influaj akademiaj centroj en Italio. Ĝi estis fondita sur la heredaĵo de [[Caravaggio]] kaj estis relanĉita, post la [[Itala Unuiĝo]], de la [[Akademio de Belartoj de Napolo]]. Tiu ĉi akademio funkciis kiel la ĉefa motoro de muzeo [[historia pentrarto|historia akademia pentraĵo]], elstare prezentante artistojn kiel [[Domenico Morelli]], [[Giuseppe Mancinelli]], [[Francesco Paolo Michetti]] kaj [[Giuseppe Boschetto]], kontribuante al la disvastigo de napola figura lingvaĵo tra tuta [[Eŭropo]]. En ĉi tiu kunteksto elstaris la figuro de [[Vincenzo Petrocelli]], kiu aliĝis al la Akademio de Belartoj de Napolo en 1837 kaj poste estis nomumita honora profesoro – postenon kiun li tenis ĝis la fino de la jarcento<ref>Catalogo Generale degli Artisti Italiani, red. de Istituto Matteucci, artikolo "Vincenzo Petrocelli", 2024.</ref>. Membro de eksterlandaj artaj institucioj, li regule partoprenis la [[Burbonsaj Ekspozicioj]] sub invito de la reĝa kortego, prezentante historiajn kaj identecajn ciklojn. Lia arto ricevis rektan patronadon de Reĝo [[Ferdinando la 2-a de la Du Sicilioj]], kiu elektis lin kiel reprezentan artiston de la monarkio kaj ties kultura simbolismo sur internacia nivelo. Vincenzo Petrocelli havis centran rolon en la akademia formado en Napolo, instruante ĉe la [[Akademio de Belartoj de Napolo]] kaj kontribuante al la strukturo de la altnivelaj kursoj pri [[historia pentrarto|historia pentraĵo]]. Inter liaj lernantoj troviĝis: * [[Achille Petrocelli]], * [[Arturo Petrocelli]], * [[Francesco Tito]]<ref>Maria Teresa dell'Aquila, ''Pittura napoletana dell'Ottocento'', ESI, Napolo, 2005, paĝoj 94–98.</ref>, * [[Giuseppe Costantini]], * [[Francesco Peluso]], * [[Raffaele Maccagnani]], * [[Luigi Pastore]]. La influo de Petrocelli etendiĝis al pluraj generacioj de suditalaj pentristoj, reflektita en la programoj de la Akademio ĝis la frua [[20-a jarcento]]. Lia lingvaĵo, bazita sur historiaj kunmetaĵoj kun forta rakonta kaj teatra strukturo, fariĝis modelo por la festeca pentra stilo en la napola regiono. La heredaĵo de Petrocelli disvastiĝis preter la limoj de Italio. Diversaj liaj lernantoj portis la napolan figuran modelon al artaj institucioj en [[Madrido]], [[Bonaero]] (''Buenos Aires''), [[Kairo]] kaj [[Sankt-Peterburgo]], tiel kontribuante al la disvastigo de la akademia historia pentroarto de suda Italio en la ĉefaj kulturaj centroj de la epoko. Inter liaj ĉefaj verkoj konservitaj eksterlande, elstaras la portreto de la juna duko N.B. Jusupov (1851), nun en la [[Muzeo Ermitejo]] en [[Sankt-Peterburgo]] (inv. ЭРЖ-914)<ref>“Portrait of Young Duke N.B. Yusupov”, Hermitage Museum, inv. ЭРЖ-914.</ref>. Hodiaŭ, [[Vincenzo Petrocelli]] estas objekto de renova universitata, kritika kaj kolekta atento, rekonita kiel ponto inter la celebra tradicio de la [[Restarigo (historio)|Burbona Restarigo]] kaj la historia estetiko de la postunuiĝa epoko. Liaj verkoj, realigitaj inter [[1848]] kaj [[1875]], estas ĉiam pli aprezataj en eŭropaj ekspozicioj kaj aŭkcioj pro sia dokumenta rigoreco, teknika kvalito kaj esprima forto, kaj ili servas kiel referenco por la studo de la historio kaj arto de la itala deknaŭa jarcento<ref>Giovanni Pratesi, ''Il ritorno dei pittori accademici nel collezionismo internazionale'', en «Antiquariato», n-ro 613, decembro 2023, paĝoj 42–49.</ref>. == Historio == [[Dosiero:Palaeopolis_und_neapolis.jpg|eta|maldekstre|160ra|{{centre|La nova urbo (Neapolis) kaj la malnova dum la helena tempo}}]] Inter la [[9-a jarcento a.K.|9-a]] kaj la [[8-a jarcento a.K.]] [[Helenoj|helenaj]] koloniistoj fondis la urbon ''Partenope'' (Παρθενωπη). Ĝi situis sur la monteto Pizzofalcone kaj estis la kerno el kiu poste evoluis Napolo. Inter la fino de la [[6-a jarcento a.K.|6-a]] kaj la komenco de la [[5-a jarcento a.K.]] la urbo estis refondita pli malsupre, ricevis la nomon ''Neapolis'' ([[greka lingvo|greke]] Νεάπολις = Nova Urbo) kaj estis konata kiel unu el la ĉefaj urboj de la [[Antikva Grekio|greka imperio]].<ref>Wanderlingh Attilio, ''I giorni di Neapolis'', Edizioni Intra Moenia, Napolo aprilo 2001</ref> Dum ĝia preskaŭ trimiljara historio Napolo pluraj fremdaj regadoj sekvis unu la alian. Malgraŭ tio la urbo ludadis gravan rolon en [[Italio]] kaj en [[Eŭropo]]. Post la fino de la [[romia imperio]] en la [[7-a jarcento]] la urbo formis duklandon, kiu estis sendependa de la [[Bizanco|Bizanca imperio]]. Poste, ekde la [[13-a jarcento]] ĝis la nacia unuiĝo de Italio, ĝi estis dum ĉirkaŭ sescent jaroj la ĉefurbo de la plej granda itala ŝtato ampleksanta tutan sudan [[Italio]]n, kaj, dum kelkaj periodoj, ankaŭ [[Sicilio]]n (vidu artikolon [[Karlo la 1-a (Napolo)]]). La unua provo unuigi Italion ekis en Napolo komence de la [[15-a jarcento]] sub regado de [[Ladislao 1-a de Napolo]]. Poste la urbo iĝis politika centro de la [[Aragonio|Reĝolando Aragonio]].<ref>[http://www.delbalzo.net/storia.htm Storia di Napoli]</ref> Pro historiaj, artaj, politikaj kaj geografiaj kialoj, Napolo estis, de la malalta [[mezepoko]] ĝis la [[Unuiĝo de Italio]], unu el la ĉefaj kulturaj referencejoj, same kiel aliaj ĉefaj ĉefurboj de kontinenta Eŭropo. La aligo al la [[Italio|itala nacia ŝtato]] ekigis relativan soci-ekonomian malprogreson<ref>[http://www.deiricchi.it/index.php?docnum=144 La nascita del Regno d'Italia e l'impoverimento del Sud]</ref><ref>Historia verko: Cafiero Salvatore, ''Questione meridionale e unità nazionale, Ed. Carrocci 1996. ISBN 88-430-0386-0''</ref> de la urbo kaj de la tuta sudo de Italio. Lastatempe aperis movado por la agnosko de la heredo el la Burbona epoko, nome [[Movado novburbona]]. Nuntempe Napolo estas unu el la plej grandaj metropoloj en Italio kaj en la tuta [[Mediteraneo]]. La urbo konservas sian historian trajton de grava centro de artoj kaj sciencoj kaj estas unuaranga turisma celo. En Napolo situas [[Villa Rosebery]], unu el la tri oficialaj sidejoj de la Prezidento de la Respubliko Italio. == Vidindaĵoj == [[dosiero:Museo Capodimonte Napoli facciata Sudovest.jpg|eta|maldekstre|160ra|{{centre|la [[Muzeo Kapodimonte]]}}]] [[dosiero:Amalfitana.JPG|eta|maldekstre|160ra|{{centre|en la ĉirkaŭaĵo: marbordo kun la loĝloko [[Positano]]}}]] [[dosiero:CastelOvo.jpg|eta|maldekstre|160ra|{{centre|la fortikaĵo ''Castel dell'Ovo'' (Kastelo de la Ovo)}}]] Kelkaj gravaj vidindaĵoj en Napolo estas: * ''Castel dell'Ovo'' (Kastelo de la Ovo) * ''Maschio Angioino'' (Anĵua Fortreso) * ''Castel Sant'Elmo'' (Kastelo de Sankta Elmo) * ''Palazzo Reale'' (Reĝa Palaco) * ''Reggia di Capodimonte'' (Reĝejo de Capodimonte) * ''Cattedrale'' (Katedralo) * ''Santa Maria del Carmine Maggiore'' (Baziliko de Sankta Maria de Karmelo) * ''Santa Chiara'' (Baziliko de Sankta Klara) * ''Cappella Sansevero'' (Kapelo de la Familio Sansevero, nun Muzeo) * ''Chiesa del Gesù Nuovo'' (Nova Preĝejo de "la Jesuo", t.e. de la [[Jezuitoj]]) * [[Nacia arkeologia muzeo de Napolo|Nacia Arkeologia Muzeo]] * Katakomboj de [[Sankta Januaro]] * ''Crypta Neapolitana'' (romia tunelo) == Servoj == * [[Universitato de Napolo]] * [[Metroo de Napolo]] * [[Tramtransporto en Napolo]] * [[Trolebusa transporto en Napolo]] * Somere la komunuma haveno estas trafike ligita al [[Salerno]], [[Capri]] ([[Kapreo]]), [[Positano]] kaj aliaj lokoj de la kampania marbordo per la [[Apogflugila boato|boataj]] linioj de la [[mara metroo (Italio)|mara metroo]]. * [[Zoologia Stacio Anton Dohrn]] == Famuloj == En Napolo naskiĝis * la poeto [[Statio]] * la aktoro [[Totò]] * [[Gian Vincenzo Pinelli]] * la [[hungara]]j [[reĝo]]j '''[[Karolo la 1-a (Hungario)]]''' kaj '''[[Karolo la 2-a (Hungario)]]''' * [[arkitekto]] [[Luigi Vanvitelli]] * [[baletisto]] [[Nicola Guerra]] * [[Alessandro Poerio]], poeto * [[Domenico Pignatelli Di Belmonte]], kardinalo En Napolo loĝis * [[Karlo la 1-a (Napolo)]] * [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karlo la 7-a]] == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj de Napolo estas: {{Div col|cols = 2}} * {{flago|Grekio}} [[Ateno]], [[Grekio]] * {{flago|Azerbajĝano}} [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] * [[Benevento]], [[Kampanio]], [[Italio]] * {{flago|Argentino}} [[Bonaero]], [[Argentino]] * {{flago|Hungario}} [[Budapeŝto]], [[Hungario]] * {{flago|Rumanio}} [[Călărași]], [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]], [[Rumanio]] * [[Formia]], [[Latio]], [[Italio]] * [[Grottammare]], [[Markio]], [[Italio]] * {{flago|Tunizio}} [[Gafsa]], [[Tunizio]] * {{flago|Ĉinio}} [[Ĝengĝoŭo]], [[Henano]], [[Ĉinio]] * {{flago|Sauda Arabio}} [[Ĝido]], [[Sauda Arabio]] * {{flago|Usono}} kantono [[Honoluluo]], [[Havajo]], [[Usono]] * {{flago|Japanio}} [[Kagoŝimo]], [[Japanio]] * {{flago|Argentino}} [[Kordobo (Argentino)|Kordobo]], [[Argentino]] * {{flago|Serbio}} [[Kragujevac]], [[Serbio]] * {{flago|Francio}} [[Marsejlo]], [[Francio]] * [[Milano]], [[Lombardio]], [[Italio]] * {{flago|Pollando}} [[Mysłowice]], [[Pollando]] * {{flago|Palestino}} [[Nablus]], [[Palestina Aŭtonomio]] * {{flago|Usono}} [[Naples]], [[Florido]], [[Usono]] * {{flago|Madagaskaro}} [[Nosy Be]], insulo de [[Madagaskaro]] * {{flago|Hispanio}} [[Palma de Majorko]], [[Balearoj]], [[Hispanio]] * {{flago|Ĉeĥio}} [[Prago]], [[Ĉeĥio]] * {{flago|Palestino}} [[Ramallah]], [[Palestina Aŭtonomio]] * {{flago|Brazilo}} [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] * {{flago|Usono}} [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]] * {{flago|Kubo}} [[Santiago de Kubo]], [[Kubo]] * {{flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{flago|Rumanio}} [[Sighetu Marmației]], [[Transilvanio]], [[Rumanio]] * {{flago|Kanado}} [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanado]] * {{flago|Venezuelo}} [[Valencio (Venezuelo)|Valencio]], [[Venezuelo]] * {{flago|Ĉinio}} [[Venĝou]], [[Ĝeĝjango]], [[Ĉinio]] {{Div col end}} == Aliaj informoj == Napolo estas la origina loko de la [[pico]]. Pri tio interalie memorigas specifa speco de pico, tutmonde nomata [[Napola pico]]. En Napolo oni nomas la lokan [[mafio]]n ''[[Camorra]]'' {{prononco|kaMOra}}. En Napolo oni parolas specifan lokan dialekton. Foje oni eĉ nomas la lingvaĵon [[Napola lingvo]]. En la fama futbalklubo ''[[SSC Napoli]]'' ludis [[Diego Armando Maradona]]. == Esperanto en Napolo == La pionira esperantisto [[Giovanni Cacciapuoti]] en Napolo aperigis en 1902 gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". Ĝia supozeble unua prezidanto estis la reĝa notario [[Enrico Campanile]]. * [https://www.facebook.com/Gruppo-Esperantista-Napoletano-Harmonio-kaj-progreso-496320003888420 paĝo de la napola esperantista grupo "harmonio kaj progreso" en] la [[socia retejo]] ''[[facebook]]'' En oktobro de [[1929]] [[Giuseppe Quitadamo]] fondis la "[[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]]" ("Nacia Asocio de Esperantistoj Stenografistoj" en Napolo. Pri Napolo ekzistas esperantlingva gvidlibro ''Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo'',<ref>[https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?keywords=Napolo Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo]</ref> verkita per [[Nicolino Rossi]]. La [[Napolo#Esperanto en Napolo|Napola Esperanto-Grupo]] daŭre ekzistas en la 21-a jarcento. En la 1990-aj jaroj aldoniĝis al ĝi junulara sekcio "Lidja Zamenhof", loka grupo de la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ). Inter la fondintoj de la junulara sekcio "Lidja Zamenhof" laŭ eble propra aserto<ref>la indikon [[ĝermolisto de italaj esperantistoj|en la jena teksto]] aldonis komence de aŭgusto 2026 nova vikipediano kun uzantonomo "delehaye".</ref> estis [[Renato Delehaye]] (n. en 1969). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=napol}} * [[Napola pico]] * [[Napoli Campi Flegrei (stacidomo)]] * [[Napoli Centrale (stacidomo)]] * [[Napoli Mergellina (stacidomo)]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1965]] * [[Listo de milionurboj]] {{Provinco Napoli}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Napolo| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio]] [[Kategorio:Urboj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Napoli]] [[Kategorio:Milionurboj]] l15k4l9v9sapmn0b195wte2pn6htkqd 9474789 9474786 2026-09-13T18:11:45Z ThomasPusch 1869 ordigo de la bildoj, plus 3 novaj 9474789 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Napolo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-it|''Napoli''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|nap|napol|''Napule''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Napoli | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Napoli-Montaggio.jpg | dosiero2 = Naples montage.png | dosiero3 = MontageofNaples.jpg | dosiero4 = Collage Napoli.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Naples.svg | blazono = Napoli-Stemma.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Italio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Apenina duoninsulo|Apenino]] | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Kampanio | distrikto = | municipo = Provinco Napolo | municipo_tipo = Provinco | histregiono_faldo = | histregiono = Romia Imperio | histregiono1 = Regno de Napolo | histregiono2 = Itala reĝlando | histregiono3 = | urbo = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parenco_tipo = | parto_tipo = Vulkano | parto = Vezuvio | rivero = Golfo de Napolo | rivero_tipo = Golfo | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Castel dell'Ovo | memorindaĵo1 = Castel Sant'Elmo | memorindaĵo2 = Certosa di San Martino | memorindaĵo3 = Reĝa palaco en Napolo | memorindaĵo4 = Francisko de Paola | memorindaĵo5 = [[Pompejo (urbo)|Pompejo]] | ŝoseo = | montaro = Flegreaj kampoj | montaro_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Napolo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 17 | lat_d = 40 | lat_m = 50 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 15 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 117.27 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 963357 | loĝantaro_dato = 30.07.2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 326 antaŭ Kristo | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = Gaetano Manfredi | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 80100, 80121-80147 | areo_kodo = 081 | areo_kodo_tipo = | kodo = 063049 | kodo_tipo = [[ISTAT]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of Naples | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_jaro = 1995 | unesko_numero = 726 | unesko_regiono = 4 | unesko_kriterioj = ii, iv <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Sankta Januaro]] | libera_tipo = Patrono | libera1 = 19-a de septembro | libera1_tipo = Festa tago | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Centra Napolo | mapo_lokumilo = Centra Napolo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Napolo | mapo1_lokumilo = Napolo | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo de Napolo enkadre de Italio | mapo2_lokumilo = Italio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.comune.napoli.it www.comune.napoli.it] | commons = Napoli <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Demonimo : Napoletani {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Vido al napola golfo kaj [[Vezuvio]]}}]] [[Dosiero:Napoli Vesuvio.jpg|maldekstra|eta|200ra|{{centre|[[Napolo]], placo de la Plebiscito sur fono de [[Vezuvio]]}}]] {{Heredaĵo de UNESKO}} '''Napolo'''<ref>La ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon de la urbo ''Napolo'' tiuforme en la mapo 12, ankaŭ en antaŭa listo.</ref><ref>[https://vortaro.net/#Napolo_kdc Ankaŭ la PIV listigas ĝin, en eldono de 1970, p. 726, kaj en la postaj eldonoj, en 2020 ankaŭ rete]</ref> ({{lang-it|Napoli}}, ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|[ˈnaːpoli]}}; en [[napola lingvo|napola]]: ''Napule'', [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|[ˈnaːpulə]}} aŭ {{IFA|[ˈnaːpələ]}}, {{lang-la|Neapolis}} laŭ la origina [[malnovgreka vorto ''Νεάπολις'' (Neápolis), t.e. [[etimologio|etimologie]] "Nova urbo") estas - post [[Romo]] kaj [[Milano]] - la tria plej granda administracia [[komunumo]] en [[Italio]] kaj la plej granda urbo de Sud-Italio. Ĝi estas administra centro de la regiono [[Kampanio]]. La komunumo havis mem, en {{WikidataLoĝantaroDato}}, {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, sed ĝia [[aglomeraĵo]] havas inter 3 kaj 5 milionojn, depende de la kalkul-bazo.<ref>[http://www.istat.it datumoj de] [[ISTAT]], la Instituto Nacia de Statistiko</ref> La urbo situas duonvoje inter [[Vezuvio]] kaj alia vulkana areo, la [[Flegreaj Kampoj]] (''Campi Flegrei''), en la mezo de la [[Golfo de Napolo]]. La urbo havas internacian flughavenon (''Capodichino'') kaj grandan marhavenon. La urba granda arta kaj arkitektura trezoro estas protektata de [[UNESKO]], kiu jam en [[1995]] registris la urbocentron en la listo de la [[Monda heredaĵo de Unesko|monda homarana heredaĵo]].<ref>Vidu [http://whc.unesco.org/en/list/726 la koncernan paĝon] en la oficiala retejo de UNESKO, World Heritage Centre.</ref> == La historia napola skolo == La [[Napola pentra skolo]] de la [[deknaŭa jarcento]] firmiĝis kiel unu el la plej influaj akademiaj centroj en Italio. Ĝi estis fondita sur la heredaĵo de [[Caravaggio]] kaj estis relanĉita, post la [[Itala Unuiĝo]], de la [[Akademio de Belartoj de Napolo]]. Tiu ĉi akademio funkciis kiel la ĉefa motoro de muzeo [[historia pentrarto|historia akademia pentraĵo]], elstare prezentante artistojn kiel [[Domenico Morelli]], [[Giuseppe Mancinelli]], [[Francesco Paolo Michetti]] kaj [[Giuseppe Boschetto]], kontribuante al la disvastigo de napola figura lingvaĵo tra tuta [[Eŭropo]]. En ĉi tiu kunteksto elstaris la figuro de [[Vincenzo Petrocelli]], kiu aliĝis al la Akademio de Belartoj de Napolo en 1837 kaj poste estis nomumita honora profesoro – postenon kiun li tenis ĝis la fino de la jarcento<ref>Catalogo Generale degli Artisti Italiani, red. de Istituto Matteucci, artikolo "Vincenzo Petrocelli", 2024.</ref>. Membro de eksterlandaj artaj institucioj, li regule partoprenis la Burbonajn Ekspoziciojn sub invito de la reĝa kortego, prezentante historiajn kaj identecajn ciklojn. Lia arto ricevis rektan patronadon de Reĝo [[Ferdinando la 2-a (Du Sicilioj)|Ferdinando la 2-a]] de la [[Du Sicilioj]], kiu elektis lin kiel reprezentan artiston de la monarkio kaj ties kultura simbolismo sur internacia nivelo. Vincenzo Petrocelli havis centran rolon en la akademia formado en Napolo, instruante ĉe la [[Akademio de Belartoj de Napolo]] kaj kontribuante al la strukturo de la altnivelaj kursoj pri [[historia pentrarto|historia pentraĵo]]. La influo de Petrocelli etendiĝis al pluraj generacioj de suditalaj pentristoj, reflektita en la programoj de la Akademio ĝis la frua [[20-a jarcento]]. Lia lingvaĵo, bazita sur historiaj kunmetaĵoj kun forta rakonta kaj teatra strukturo, fariĝis modelo por la festeca pentra stilo en la napola regiono. La heredaĵo de Petrocelli disvastiĝis preter la limoj de Italio. Diversaj liaj lernantoj portis la napolan figuran modelon al artaj institucioj en [[Madrido]], [[Bonaero]] (''Buenos Aires''), [[Kairo]] kaj [[Sankt-Peterburgo]], tiel kontribuante al la disvastigo de la akademia historia pentroarto de suda Italio en la ĉefaj kulturaj centroj de la epoko. Inter liaj ĉefaj verkoj konservitaj eksterlande, elstaras la portreto de la juna duko N.B. Jusupov (1851), nun en la [[Muzeo Ermitejo]] en [[Sankt-Peterburgo]] (inv. ЭРЖ-914)<ref>“Portrait of Young Duke N.B. Yusupov”, Hermitage Museum, inv. ЭРЖ-914.</ref>. Hodiaŭ, [[Vincenzo Petrocelli]] estas objekto de renova universitata, kritika kaj kolekta atento, rekonita kiel ponto inter la celebra tradicio de la [[Restarigo (historio)|Burbona Restarigo]] kaj la historia estetiko de la postunuiĝa epoko. Liaj verkoj, realigitaj inter [[1848]] kaj [[1875]], estas ĉiam pli aprezataj en eŭropaj ekspozicioj kaj aŭkcioj pro sia dokumenta rigoreco, teknika kvalito kaj esprima forto, kaj ili servas kiel referenco por la studo de la historio kaj arto de la itala deknaŭa jarcento<ref>Giovanni Pratesi, ''Il ritorno dei pittori accademici nel collezionismo internazionale'', en «Antiquariato», n-ro 613, decembro 2023, paĝoj 42–49.</ref>. == Historio == [[Dosiero:Palaeopolis_und_neapolis.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|La nova urbo (Neapolis) kaj la malnova dum la helena tempo}}]] Inter la [[9-a jarcento a.K.|9-a]] kaj la [[8-a jarcento a.K.]] [[Helenoj|helenaj]] koloniistoj fondis la urbon ''Partenope'' (Παρθενωπη). Ĝi situis sur la monteto Pizzofalcone kaj estis la kerno el kiu poste evoluis Napolo. Inter la fino de la [[6-a jarcento a.K.|6-a]] kaj la komenco de la [[5-a jarcento a.K.]] la urbo estis refondita pli malsupre, ricevis la nomon ''Neapolis'' ([[greka lingvo|greke]] Νεάπολις = Nova Urbo) kaj estis konata kiel unu el la ĉefaj urboj de la [[Antikva Grekio|greka imperio]].<ref>Wanderlingh Attilio, ''I giorni di Neapolis'', Edizioni Intra Moenia, Napolo aprilo 2001</ref> Dum ĝia preskaŭ trimiljara historio Napolo pluraj fremdaj regadoj sekvis unu la alian. Malgraŭ tio la urbo ludadis gravan rolon en [[Italio]] kaj en [[Eŭropo]]. Post la fino de la [[romia imperio]] en la [[7-a jarcento]] la urbo formis duklandon, kiu estis sendependa de la [[Bizanco|Bizanca imperio]]. Poste, ekde la [[13-a jarcento]] ĝis la nacia unuiĝo de Italio, ĝi estis dum ĉirkaŭ sescent jaroj la ĉefurbo de la plej granda itala ŝtato ampleksanta tutan sudan [[Italio]]n, kaj, dum kelkaj periodoj, ankaŭ [[Sicilio]]n (vidu artikolon [[Karlo la 1-a (Napolo)]]). La unua provo unuigi Italion ekis en Napolo komence de la [[15-a jarcento]] sub regado de [[Ladislao 1-a de Napolo]]. Poste la urbo iĝis politika centro de la [[Aragonio|Reĝolando Aragonio]].<ref>[http://www.delbalzo.net/storia.htm Storia di Napoli]</ref> Pro historiaj, artaj, politikaj kaj geografiaj kialoj, Napolo estis, de la malalta [[mezepoko]] ĝis la [[Unuiĝo de Italio]], unu el la ĉefaj kulturaj referencejoj, same kiel aliaj ĉefaj ĉefurboj de kontinenta Eŭropo. La aligo al la [[Italio|itala nacia ŝtato]] ekigis relativan soci-ekonomian malprogreson<ref>[http://www.deiricchi.it/index.php?docnum=144 La nascita del Regno d'Italia e l'impoverimento del Sud]</ref><ref>Historia verko: Cafiero Salvatore, ''Questione meridionale e unità nazionale, Ed. Carrocci 1996. ISBN 88-430-0386-0''</ref> de la urbo kaj de la tuta sudo de Italio. Lastatempe aperis movado por la agnosko de la heredo el la Burbona epoko, nome [[Movado novburbona]]. Nuntempe Napolo estas unu el la plej grandaj metropoloj en Italio kaj en la tuta [[Mediteraneo]]. La urbo konservas sian historian trajton de grava centro de artoj kaj sciencoj kaj estas unuaranga turisma celo. En Napolo situas [[Villa Rosebery]], unu el la tri oficialaj sidejoj de la Prezidento de la Respubliko Italio. [[dosiero:Museo Capodimonte Napoli facciata Sudovest.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|la [[Muzeo Kapodimonte]]}}]] [[dosiero:Amalfitana.JPG|eta|maldekstre|200ra|{{centre|en la ĉirkaŭaĵo: marbordo kun la loĝloko [[Positano]]}}]] [[dosiero:CastelOvo.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|la fortikaĵo ''Castel dell'Ovo'' (Kastelo de la Ovo)}}]] == Vidindaĵoj == Kelkaj gravaj vidindaĵoj en Napolo estas: * ''Castel dell'Ovo'' (Kastelo de la Ovo) * ''Maschio Angioino'' (Anĵua Fortreso) * ''Castel Sant'Elmo'' (Kastelo de Sankta Elmo) * ''Palazzo Reale'' (Reĝa Palaco) * ''Reggia di Capodimonte'' (Reĝejo de Capodimonte) * ''Cattedrale'' (Katedralo) * ''Santa Maria del Carmine Maggiore'' (Baziliko de Sankta Maria de Karmelo) * ''Santa Chiara'' (Baziliko de Sankta Klara) * ''Cappella Sansevero'' (Kapelo de la Familio Sansevero, nun Muzeo) * ''Chiesa del Gesù Nuovo'' (Nova Preĝejo de "la Jesuo", t.e. de la [[Jezuitoj]]) * [[Nacia arkeologia muzeo de Napolo|Nacia Arkeologia Muzeo]] * Katakomboj de [[Sankta Januaro]] * ''Crypta Neapolitana'' (romia tunelo) == Servoj == * [[Universitato de Napolo]] * [[Metroo de Napolo]] * [[Tramtransporto en Napolo]] * [[Trolebusa transporto en Napolo]] * Somere la komunuma haveno estas trafike ligita al [[Salerno]], [[Capri]] ([[Kapreo]]), [[Positano]] kaj aliaj lokoj de la kampania marbordo per la [[Apogflugila boato|boataj]] linioj de la [[mara metroo (Italio)|mara metroo]]. * [[Zoologia Stacio Anton Dohrn]] == Famuloj == En Napolo naskiĝis * la poeto [[Statio]] * la aktoro [[Totò]] * [[Gian Vincenzo Pinelli]] * la [[hungara]]j [[reĝo]]j '''[[Karolo la 1-a (Hungario)]]''' kaj '''[[Karolo la 2-a (Hungario)]]''' * [[arkitekto]] [[Luigi Vanvitelli]] * [[baletisto]] [[Nicola Guerra]] * [[Alessandro Poerio]], poeto * [[Domenico Pignatelli Di Belmonte]], kardinalo En Napolo loĝis * [[Karlo la 1-a (Napolo)]] * [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karlo la 7-a]] == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj de Napolo estas: {{Div col|cols = 2}} * {{flago|Grekio}} [[Ateno]], [[Grekio]] * {{flago|Azerbajĝano}} [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] * [[Benevento]], [[Kampanio]], [[Italio]] * {{flago|Argentino}} [[Bonaero]], [[Argentino]] * {{flago|Hungario}} [[Budapeŝto]], [[Hungario]] * {{flago|Rumanio}} [[Călărași]], [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]], [[Rumanio]] * [[Formia]], [[Latio]], [[Italio]] * [[Grottammare]], [[Markio]], [[Italio]] * {{flago|Tunizio}} [[Gafsa]], [[Tunizio]] * {{flago|Ĉinio}} [[Ĝengĝoŭo]], [[Henano]], [[Ĉinio]] * {{flago|Sauda Arabio}} [[Ĝido]], [[Sauda Arabio]] * {{flago|Usono}} kantono [[Honoluluo]], [[Havajo]], [[Usono]] * {{flago|Japanio}} [[Kagoŝimo]], [[Japanio]] * {{flago|Argentino}} [[Kordobo (Argentino)|Kordobo]], [[Argentino]] * {{flago|Serbio}} [[Kragujevac]], [[Serbio]] * {{flago|Francio}} [[Marsejlo]], [[Francio]] * [[Milano]], [[Lombardio]], [[Italio]] * {{flago|Pollando}} [[Mysłowice]], [[Pollando]] * {{flago|Palestino}} [[Nablus]], [[Palestina Aŭtonomio]] * {{flago|Usono}} [[Naples]], [[Florido]], [[Usono]] * {{flago|Madagaskaro}} [[Nosy Be]], insulo de [[Madagaskaro]] * {{flago|Hispanio}} [[Palma de Majorko]], [[Balearoj]], [[Hispanio]] * {{flago|Ĉeĥio}} [[Prago]], [[Ĉeĥio]] * {{flago|Palestino}} [[Ramallah]], [[Palestina Aŭtonomio]] * {{flago|Brazilo}} [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] * {{flago|Usono}} [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]] * {{flago|Kubo}} [[Santiago de Kubo]], [[Kubo]] * {{flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{flago|Rumanio}} [[Sighetu Marmației]], [[Transilvanio]], [[Rumanio]] * {{flago|Kanado}} [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanado]] * {{flago|Venezuelo}} [[Valencio (Venezuelo)|Valencio]], [[Venezuelo]] * {{flago|Ĉinio}} [[Venĝou]], [[Ĝeĝjango]], [[Ĉinio]] {{Div col end}} == Aliaj informoj == Napolo estas la origina loko de la [[pico]]. Pri tio interalie memorigas specifa speco de pico, tutmonde nomata [[Napola pico]]. En Napolo oni nomas la lokan [[mafio]]n ''[[Camorra]]'' {{prononco|kaMOra}}. En Napolo oni parolas specifan lokan dialekton. Foje oni eĉ nomas la lingvaĵon [[Napola lingvo]]. En la fama futbalklubo ''[[SSC Napoli]]'' ludis [[Diego Armando Maradona]]. == Esperanto en Napolo == La pionira esperantisto [[Giovanni Cacciapuoti]] en Napolo aperigis en 1902 gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". Ĝia supozeble unua prezidanto estis la reĝa notario [[Enrico Campanile]]. * [https://www.facebook.com/Gruppo-Esperantista-Napoletano-Harmonio-kaj-progreso-496320003888420 paĝo de la napola esperantista grupo "harmonio kaj progreso" en] la [[socia retejo]] ''[[facebook]]'' En oktobro de [[1929]] [[Giuseppe Quitadamo]] fondis la "[[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]]" ("Nacia Asocio de Esperantistoj Stenografistoj" en Napolo. Pri Napolo ekzistas esperantlingva gvidlibro ''Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo'',<ref>[https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?keywords=Napolo Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo]</ref> verkita per [[Nicolino Rossi]]. La [[Napolo#Esperanto en Napolo|Napola Esperanto-Grupo]] daŭre ekzistas en la 21-a jarcento. En la 1990-aj jaroj aldoniĝis al ĝi junulara sekcio "Lidja Zamenhof", loka grupo de la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ). Inter la fondintoj de la junulara sekcio "Lidja Zamenhof" laŭ eble propra aserto<ref>la indikon [[ĝermolisto de italaj esperantistoj|en la jena teksto]] aldonis komence de aŭgusto 2026 nova vikipediano kun uzantonomo "delehaye".</ref> estis [[Renato Delehaye]] (n. en 1969). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=napol}} * [[Napola pico]] * [[Napoli Campi Flegrei (stacidomo)]] * [[Napoli Centrale (stacidomo)]] * [[Napoli Mergellina (stacidomo)]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1965]] * [[Listo de milionurboj]] {{Provinco Napoli}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Napolo| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio]] [[Kategorio:Urboj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Napoli]] [[Kategorio:Milionurboj]] o26ozxvpts0egcjn33uwld800rbi9tc 9474855 9474789 2026-09-13T19:08:14Z Arbarulo 135469 9474855 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Napolo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-it|''Napoli''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|nap|napol|''Napule''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Napoli | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Napoli-Montaggio.jpg | dosiero2 = Naples montage.png | dosiero3 = MontageofNaples.jpg | dosiero4 = Collage Napoli.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Naples.svg | blazono = Napoli-Stemma.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Italio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Apenina duoninsulo|Apenino]] | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Kampanio | distrikto = | municipo = Provinco Napolo | municipo_tipo = Provinco | histregiono_faldo = | histregiono = Romia Imperio | histregiono1 = Regno de Napolo | histregiono2 = Itala reĝlando | histregiono3 = | urbo = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parenco_tipo = | parto_tipo = Vulkano | parto = Vezuvio | rivero = Golfo de Napolo | rivero_tipo = Golfo | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Castel dell'Ovo | memorindaĵo1 = Castel Sant'Elmo | memorindaĵo2 = Certosa di San Martino | memorindaĵo3 = Reĝa palaco en Napolo | memorindaĵo4 = Francisko de Paola | memorindaĵo5 = [[Pompejo (urbo)|Pompejo]] | ŝoseo = | montaro = Flegreaj kampoj | montaro_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Napolo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 17 | lat_d = 40 | lat_m = 50 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 15 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 117.27 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 963357 | loĝantaro_dato = 30.07.2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 326 antaŭ Kristo | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = Gaetano Manfredi | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 80100, 80121-80147 | areo_kodo = 081 | areo_kodo_tipo = | kodo = 063049 | kodo_tipo = [[ISTAT]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of Naples | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_jaro = 1995 | unesko_numero = 726 | unesko_regiono = 4 | unesko_kriterioj = ii, iv <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Sankta Januaro]] | libera_tipo = Patrono | libera1 = 19-a de septembro | libera1_tipo = Festa tago | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Centra Napolo | mapo_lokumilo = Centra Napolo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Napolo | mapo1_lokumilo = Napolo | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo de Napolo enkadre de Italio | mapo2_lokumilo = Italio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.comune.napoli.it www.comune.napoli.it] | commons = Napoli <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Demonimo : Napoletani {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Vido al napola golfo kaj [[Vezuvio]]}}]] [[Dosiero:Napoli Vesuvio.jpg|maldekstra|eta|200ra|{{centre|[[Napolo]], placo de la Plebiscito sur fono de [[Vezuvio]]}}]] {{Heredaĵo de UNESKO}} '''Napolo'''<ref>La ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon de la urbo ''Napolo'' tiuforme en la mapo 12, ankaŭ en antaŭa listo.</ref><ref>[https://vortaro.net/#Napolo_kdc Ankaŭ la PIV listigas ĝin, en eldono de 1970, p. 726, kaj en la postaj eldonoj, en 2020 ankaŭ rete]</ref> ({{lang-it|Napoli}}, ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|[ˈnaːpoli]}}; en [[napola lingvo|napola]]: ''Napule'', [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: {{IFA|[ˈnaːpulə]}} aŭ {{IFA|[ˈnaːpələ]}}, {{lang-la|Neapolis}} laŭ la origina [[malnovgreka vorto ''Νεάπολις'' (Neápolis), t.e. [[etimologio|etimologie]] "Nova urbo") estas - post [[Romo]] kaj [[Milano]] - la tria plej granda administracia [[komunumo]] en [[Italio]] kaj la plej granda urbo de Sud-Italio. Ĝi estas administra centro de la regiono [[Kampanio]]. La komunumo havis mem, en {{WikidataLoĝantaroDato}}, {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, sed ĝia [[aglomeraĵo]] havas inter 3 kaj 5 milionojn, depende de la kalkul-bazo.<ref>[http://www.istat.it datumoj de] [[ISTAT]], la Instituto Nacia de Statistiko</ref> La urbo situas duonvoje inter [[Vezuvio]] kaj alia vulkana areo, la [[Flegreaj Kampoj]] (''Campi Flegrei''), en la mezo de la [[Golfo de Napolo]]. La urbo havas internacian flughavenon (''Capodichino'') kaj grandan marhavenon. La urba granda arta kaj arkitektura trezoro estas protektata de [[UNESKO]], kiu jam en [[1995]] registris la urbocentron en la listo de la [[Monda heredaĵo de Unesko|monda homarana heredaĵo]].<ref>Vidu [http://whc.unesco.org/en/list/726 la koncernan paĝon] en la oficiala retejo de UNESKO, World Heritage Centre.</ref> == La historia napola skolo == La [[Napola pentra skolo]] de la [[deknaŭa jarcento]] firmiĝis kiel unu el la plej influaj akademiaj centroj en Italio. Ĝi estis fondita sur la heredaĵo de [[Caravaggio]] kaj estis relanĉita, post la [[Itala Unuiĝo]], de la [[Akademio de Belartoj de Napolo]]. Tiu ĉi akademio funkciis kiel la ĉefa motoro de muzeo [[historia pentrarto|historia akademia pentraĵo]], elstare prezentante artistojn kiel [[Domenico Morelli]], [[Giuseppe Mancinelli]], [[Francesco Paolo Michetti]] kaj [[Giuseppe Boschetto]], kontribuante al la disvastigo de napola figura lingvaĵo tra tuta [[Eŭropo]]. En ĉi tiu kunteksto elstaris la figuro de [[Vincenzo Petrocelli]], kiu aliĝis al la Akademio de Belartoj de Napolo en 1837 kaj poste estis nomumita honora profesoro – postenon kiun li tenis ĝis la fino de la jarcento<ref>Catalogo Generale degli Artisti Italiani, red. de Istituto Matteucci, artikolo "Vincenzo Petrocelli", 2024.</ref>. Membro de eksterlandaj artaj institucioj, li regule partoprenis la [[Burbonaj Ekspozicioj|Burbonajn Ekspoziciojn]] sub invito de la reĝa kortego, prezentante historiajn kaj identecajn ciklojn. Lia arto ricevis rektan patronadon de Reĝo [[Ferdinando la 2-a (Du Sicilioj)|Ferdinando la 2-a]] de la [[Du Sicilioj]], kiu elektis lin kiel reprezentan artiston de la monarkio kaj ties kultura simbolismo sur internacia nivelo. Vincenzo Petrocelli havis centran rolon en la akademia formado en Napolo, instruante ĉe la [[Akademio de Belartoj de Napolo]] kaj kontribuante al la strukturo de la altnivelaj kursoj pri [[historia pentrarto|historia pentraĵo]]. La influo de Petrocelli etendiĝis al pluraj generacioj de suditalaj pentristoj, reflektita en la programoj de la Akademio ĝis la frua [[20-a jarcento]]. Lia lingvaĵo, bazita sur historiaj kunmetaĵoj kun forta rakonta kaj teatra strukturo, fariĝis modelo por la festeca pentra stilo en la napola regiono. La heredaĵo de Petrocelli disvastiĝis preter la limoj de Italio. Diversaj liaj lernantoj portis la napolan figuran modelon al artaj institucioj en [[Madrido]], [[Bonaero]] (''Buenos Aires''), [[Kairo]] kaj [[Sankt-Peterburgo]], tiel kontribuante al la disvastigo de la akademia historia pentroarto de suda Italio en la ĉefaj kulturaj centroj de la epoko. Inter liaj ĉefaj verkoj konservitaj eksterlande, elstaras la portreto de la juna duko N.B. Jusupov (1851), nun en la [[Muzeo Ermitejo]] en [[Sankt-Peterburgo]] (inv. ЭРЖ-914)<ref>“Portrait of Young Duke N.B. Yusupov”, Hermitage Museum, inv. ЭРЖ-914.</ref>. Hodiaŭ, [[Vincenzo Petrocelli]] estas objekto de renova universitata, kritika kaj kolekta atento, rekonita kiel ponto inter la celebra tradicio de la [[Restarigo (historio)|Burbona Restarigo]] kaj la historia estetiko de la postunuiĝa epoko. Liaj verkoj, realigitaj inter [[1848]] kaj [[1875]], estas ĉiam pli aprezataj en eŭropaj ekspozicioj kaj aŭkcioj pro sia dokumenta rigoreco, teknika kvalito kaj esprima forto, kaj ili servas kiel referenco por la studo de la historio kaj arto de la itala deknaŭa jarcento<ref>Giovanni Pratesi, ''Il ritorno dei pittori accademici nel collezionismo internazionale'', en «Antiquariato», n-ro 613, decembro 2023, paĝoj 42–49.</ref>. == Historio == [[Dosiero:Palaeopolis_und_neapolis.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|La nova urbo (Neapolis) kaj la malnova dum la helena tempo}}]] Inter la [[9-a jarcento a.K.|9-a]] kaj la [[8-a jarcento a.K.]] [[Helenoj|helenaj]] koloniistoj fondis la urbon ''Partenope'' (Παρθενωπη). Ĝi situis sur la monteto Pizzofalcone kaj estis la kerno el kiu poste evoluis Napolo. Inter la fino de la [[6-a jarcento a.K.|6-a]] kaj la komenco de la [[5-a jarcento a.K.]] la urbo estis refondita pli malsupre, ricevis la nomon ''Neapolis'' ([[greka lingvo|greke]] Νεάπολις = Nova Urbo) kaj estis konata kiel unu el la ĉefaj urboj de la [[Antikva Grekio|greka imperio]].<ref>Wanderlingh Attilio, ''I giorni di Neapolis'', Edizioni Intra Moenia, Napolo aprilo 2001</ref> Dum ĝia preskaŭ trimiljara historio Napolo pluraj fremdaj regadoj sekvis unu la alian. Malgraŭ tio la urbo ludadis gravan rolon en [[Italio]] kaj en [[Eŭropo]]. Post la fino de la [[romia imperio]] en la [[7-a jarcento]] la urbo formis duklandon, kiu estis sendependa de la [[Bizanco|Bizanca imperio]]. Poste, ekde la [[13-a jarcento]] ĝis la nacia unuiĝo de Italio, ĝi estis dum ĉirkaŭ sescent jaroj la ĉefurbo de la plej granda itala ŝtato ampleksanta tutan sudan [[Italio]]n, kaj, dum kelkaj periodoj, ankaŭ [[Sicilio]]n (vidu artikolon [[Karlo la 1-a (Napolo)]]). La unua provo unuigi Italion ekis en Napolo komence de la [[15-a jarcento]] sub regado de [[Ladislao 1-a de Napolo]]. Poste la urbo iĝis politika centro de la [[Aragonio|Reĝolando Aragonio]].<ref>[http://www.delbalzo.net/storia.htm Storia di Napoli]</ref> Pro historiaj, artaj, politikaj kaj geografiaj kialoj, Napolo estis, de la malalta [[mezepoko]] ĝis la [[Unuiĝo de Italio]], unu el la ĉefaj kulturaj referencejoj, same kiel aliaj ĉefaj ĉefurboj de kontinenta Eŭropo. La aligo al la [[Italio|itala nacia ŝtato]] ekigis relativan soci-ekonomian malprogreson<ref>[http://www.deiricchi.it/index.php?docnum=144 La nascita del Regno d'Italia e l'impoverimento del Sud]</ref><ref>Historia verko: Cafiero Salvatore, ''Questione meridionale e unità nazionale, Ed. Carrocci 1996. ISBN 88-430-0386-0''</ref> de la urbo kaj de la tuta sudo de Italio. Lastatempe aperis movado por la agnosko de la heredo el la Burbona epoko, nome [[Movado novburbona]]. Nuntempe Napolo estas unu el la plej grandaj metropoloj en Italio kaj en la tuta [[Mediteraneo]]. La urbo konservas sian historian trajton de grava centro de artoj kaj sciencoj kaj estas unuaranga turisma celo. En Napolo situas [[Villa Rosebery]], unu el la tri oficialaj sidejoj de la Prezidento de la Respubliko Italio. [[dosiero:Museo Capodimonte Napoli facciata Sudovest.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|la [[Muzeo Kapodimonte]]}}]] [[dosiero:Amalfitana.JPG|eta|maldekstre|200ra|{{centre|en la ĉirkaŭaĵo: marbordo kun la loĝloko [[Positano]]}}]] [[dosiero:CastelOvo.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|la fortikaĵo ''Castel dell'Ovo'' (Kastelo de la Ovo)}}]] == Vidindaĵoj == Kelkaj gravaj vidindaĵoj en Napolo estas: * ''Castel dell'Ovo'' (Kastelo de la Ovo) * ''Maschio Angioino'' (Anĵua Fortreso) * ''Castel Sant'Elmo'' (Kastelo de Sankta Elmo) * ''Palazzo Reale'' (Reĝa Palaco) * ''Reggia di Capodimonte'' (Reĝejo de Capodimonte) * ''Cattedrale'' (Katedralo) * ''Santa Maria del Carmine Maggiore'' (Baziliko de Sankta Maria de Karmelo) * ''Santa Chiara'' (Baziliko de Sankta Klara) * ''Cappella Sansevero'' (Kapelo de la Familio Sansevero, nun Muzeo) * ''Chiesa del Gesù Nuovo'' (Nova Preĝejo de "la Jesuo", t.e. de la [[Jezuitoj]]) * [[Nacia arkeologia muzeo de Napolo|Nacia Arkeologia Muzeo]] * Katakomboj de [[Sankta Januaro]] * ''Crypta Neapolitana'' (romia tunelo) == Servoj == * [[Universitato de Napolo]] * [[Metroo de Napolo]] * [[Tramtransporto en Napolo]] * [[Trolebusa transporto en Napolo]] * Somere la komunuma haveno estas trafike ligita al [[Salerno]], [[Capri]] ([[Kapreo]]), [[Positano]] kaj aliaj lokoj de la kampania marbordo per la [[Apogflugila boato|boataj]] linioj de la [[mara metroo (Italio)|mara metroo]]. * [[Zoologia Stacio Anton Dohrn]] == Famuloj == En Napolo naskiĝis * la poeto [[Statio]] * la aktoro [[Totò]] * [[Gian Vincenzo Pinelli]] * la [[hungara]]j [[reĝo]]j '''[[Karolo la 1-a (Hungario)]]''' kaj '''[[Karolo la 2-a (Hungario)]]''' * [[arkitekto]] [[Luigi Vanvitelli]] * [[baletisto]] [[Nicola Guerra]] * [[Alessandro Poerio]], poeto * [[Domenico Pignatelli Di Belmonte]], kardinalo En Napolo loĝis * [[Karlo la 1-a (Napolo)]] * [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karlo la 7-a]] == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj de Napolo estas: {{Div col|cols = 2}} * {{flago|Grekio}} [[Ateno]], [[Grekio]] * {{flago|Azerbajĝano}} [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] * [[Benevento]], [[Kampanio]], [[Italio]] * {{flago|Argentino}} [[Bonaero]], [[Argentino]] * {{flago|Hungario}} [[Budapeŝto]], [[Hungario]] * {{flago|Rumanio}} [[Călărași]], [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]], [[Rumanio]] * [[Formia]], [[Latio]], [[Italio]] * [[Grottammare]], [[Markio]], [[Italio]] * {{flago|Tunizio}} [[Gafsa]], [[Tunizio]] * {{flago|Ĉinio}} [[Ĝengĝoŭo]], [[Henano]], [[Ĉinio]] * {{flago|Sauda Arabio}} [[Ĝido]], [[Sauda Arabio]] * {{flago|Usono}} kantono [[Honoluluo]], [[Havajo]], [[Usono]] * {{flago|Japanio}} [[Kagoŝimo]], [[Japanio]] * {{flago|Argentino}} [[Kordobo (Argentino)|Kordobo]], [[Argentino]] * {{flago|Serbio}} [[Kragujevac]], [[Serbio]] * {{flago|Francio}} [[Marsejlo]], [[Francio]] * [[Milano]], [[Lombardio]], [[Italio]] * {{flago|Pollando}} [[Mysłowice]], [[Pollando]] * {{flago|Palestino}} [[Nablus]], [[Palestina Aŭtonomio]] * {{flago|Usono}} [[Naples]], [[Florido]], [[Usono]] * {{flago|Madagaskaro}} [[Nosy Be]], insulo de [[Madagaskaro]] * {{flago|Hispanio}} [[Palma de Majorko]], [[Balearoj]], [[Hispanio]] * {{flago|Ĉeĥio}} [[Prago]], [[Ĉeĥio]] * {{flago|Palestino}} [[Ramallah]], [[Palestina Aŭtonomio]] * {{flago|Brazilo}} [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] * {{flago|Usono}} [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]] * {{flago|Kubo}} [[Santiago de Kubo]], [[Kubo]] * {{flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{flago|Rumanio}} [[Sighetu Marmației]], [[Transilvanio]], [[Rumanio]] * {{flago|Kanado}} [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanado]] * {{flago|Venezuelo}} [[Valencio (Venezuelo)|Valencio]], [[Venezuelo]] * {{flago|Ĉinio}} [[Venĝou]], [[Ĝeĝjango]], [[Ĉinio]] {{Div col end}} == Aliaj informoj == Napolo estas la origina loko de la [[pico]]. Pri tio interalie memorigas specifa speco de pico, tutmonde nomata [[Napola pico]]. En Napolo oni nomas la lokan [[mafio]]n ''[[Camorra]]'' {{prononco|kaMOra}}. En Napolo oni parolas specifan lokan dialekton. Foje oni eĉ nomas la lingvaĵon [[Napola lingvo]]. En la fama futbalklubo ''[[SSC Napoli]]'' ludis [[Diego Armando Maradona]]. == Esperanto en Napolo == La pionira esperantisto [[Giovanni Cacciapuoti]] en Napolo aperigis en 1902 gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". Ĝia supozeble unua prezidanto estis la reĝa notario [[Enrico Campanile]]. * [https://www.facebook.com/Gruppo-Esperantista-Napoletano-Harmonio-kaj-progreso-496320003888420 paĝo de la napola esperantista grupo "harmonio kaj progreso" en] la [[socia retejo]] ''[[facebook]]'' En oktobro de [[1929]] [[Giuseppe Quitadamo]] fondis la "[[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]]" ("Nacia Asocio de Esperantistoj Stenografistoj" en Napolo. Pri Napolo ekzistas esperantlingva gvidlibro ''Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo'',<ref>[https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?keywords=Napolo Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo]</ref> verkita per [[Nicolino Rossi]]. La [[Napolo#Esperanto en Napolo|Napola Esperanto-Grupo]] daŭre ekzistas en la 21-a jarcento. En la 1990-aj jaroj aldoniĝis al ĝi junulara sekcio "Lidja Zamenhof", loka grupo de la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ). Inter la fondintoj de la junulara sekcio "Lidja Zamenhof" laŭ eble propra aserto<ref>la indikon [[ĝermolisto de italaj esperantistoj|en la jena teksto]] aldonis komence de aŭgusto 2026 nova vikipediano kun uzantonomo "delehaye".</ref> estis [[Renato Delehaye]] (n. en 1969). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=napol}} * [[Napola pico]] * [[Napoli Campi Flegrei (stacidomo)]] * [[Napoli Centrale (stacidomo)]] * [[Napoli Mergellina (stacidomo)]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1965]] * [[Listo de milionurboj]] {{Provinco Napoli}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Napolo| ]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio]] [[Kategorio:Urboj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Napoli]] [[Kategorio:Milionurboj]] ni4e4y8ba9zrp8yrtuhc87f4w0ipsxr 0 31742 9475121 9161052 2026-09-14T09:15:48Z Sj1mor 12103 9475121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:BachFugueBar.png|eta|Strofo de J.S. Bach "Fugo n-ro 17 en A-bemolo", BWV 862, de Das Wohltemperierte Clavier (1-a parto), fama ekzemplo de kontraŭpunkta polifonio.{{audio|BachFugueBar.mid|Play}}]] '''Polifonio''' estas [[muzika teksado]] konsistanta el pluraj memstaraj [[Melodio|melodiaj]] [[voĉo]]j, kontraste kun muziko el unu sola voĉo ([[monofonio]]) aŭ muziko el unu reganta melodia voĉo akompanata de [[akordo (muziko)|akordoj]] ([[homofonio]]). Kvankam la aŭskultanto povas foje identi ĉefa kaj duaranga melodilinioj en polifonio, tio ne similas al la situacio en la monofonia teksturo, kie unu melodia linio estas klare difinita kiel ĉefa melodio, kaj estas akompanata de akordoj aŭ duarangaj melodiaj linioj. La potenco de polifonio fontas el la sendependeco de ĉiu voĉo, de ĝia ritma aŭ melodia ununureco, tiel ke eĉ se estas elstara linio super la resto, estas iom da malklarigo pri la hierarkio inter la voĉoj, kaj tiel necesigas vigla aŭskultado de ĉiu voĉo memstare per la atenta aŭskultanto. La termino estas kutime uzata lige kun muziko de la malfrua mezepoko kaj [[renesanco]]: [[Baroka muziko|barokajn]] formojn kiel la [[fugo]], kiujn oni povus nomi polifoniaj, oni kutime priskribas anstataŭe kiel [[Kontrapunkto|kontrapunktaj]]. Cetere, kontraste kun la terminologio de ''specoj'' en kontrapunkto, polifonio ĝenerale metis aŭ "tonalton-kontraŭ-tonalto"/"punkton-kontraŭ-punkto" aŭ "daŭrantajn tonaltojn" en unu parto kontraŭ [[melismo]]j de diversaj longecoj en alia (van der Werf, 1997). En ĉiaj okazoj la pensmaniero estis verŝajne tio, kion Margaret BENT (1999) nomas "diada kontrapunkto", en kiu ĉiu parto estas verkita ĝenerale kontraŭ unu alia parto, kaj ĉiuj partoj estas eventuale ŝanĝitaj poste. Tiu ĉi punkto-kontraŭ-punkta pensmaniero kontrastas kun "sinsekva komponado", en kiu voĉoj estis verkitaj en certa ordo kaj ĉiu nova voĉo kongruas al la ĝis tiam konstruita tuto, kion oni antaŭe atendis. En nuntempa uzo kiu aplikiĝas nure al elektronikaj muzikaj instrumentoj, la vorto povas signifi samtempan sonigadon de pluraj tonoj; tial, polifonia [[sintezilo]] kapablas ludi samtempe plurajn tonojn. Se tia instrumento povas samtempe ludi, ekzemple, 16 tonojn, oni diras, ke ĝi havas ''16-voĉan polifonion''. Du traktatoj, ambaŭ el ĉirkaŭ 900, estas kutime konsiderataj kiel la plej malnova restanta partmuziko. Kvankam ili estas noto-kontraŭ-notaj, voĉoj moviĝas precipe per paralelaj oktoj, kvintoj, kaj kvartoj, kaj ne estas destinitaj por ludado. La ''[[Winchester Tropers]]'' el ĉirkaŭ 1000 estas la plej malnova restanta ekzemplo de praktika kaj ne pedagogia polifonio, kvankam intervaloj, tonaltoj, kaj longecoj ofte ne estas indikitaj. (van der Werf, 1997) La plej malnova restanta peco de sesparta muziko estas la angla [[ĉenkanto]] ''[[Sumer is icumen in]]'' (ĉ. 1240). (Albright, 2004) '''Komenca polifonio''' (antaŭe primitiva polifonio) inkludas [[antifonio]]n kaj [[voko kun respondo|vokon kun respondo]], [[burdo (muziko)|burdojn]], kaj [[paralela intervalo|paralelajn intervalojn]]. <!-- == Vidu ankaŭ == *[[Mikropolifonio]] --> == Fontoj == * Hendrik van der WERF (1997). "Early Western polyphony" ("Frua okcidenta polifonio"), ''Companion to Medieval & Renaissance Music''. Oxford University Press. ISBN 0-19-816540-4. * Margaret BENT (1999). "The Grammar of Early Music: Preconditions for Analysis" ("La gramatiko de frua muziko: antaŭkondiĉoj por analizo"), ''Tonal Structures of Early Music'' ("Tonalaj strukturoj de frua muziko"). Novjorko: Garland Publishing. ISBN 0-8153-2388-3. * Daniel ALBRIGHT (2004). ''Modernism and Music: An Anthology of Sources'' ("Modernismo kaj muziko: antologio de fontoj"). University of Chicago Press. ISBN 0-226-01267-0. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=polifoni}} Angle: * [http://www.medieval.org/emfaq/harmony/2voice.html Polifonio de la 13-a jarcento] {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzika teksado]] j037j31n0x6umnbfu4oc7cet9vn2272 0 32158 9474882 8450455 2026-09-13T19:25:51Z Sj1mor 12103 9474882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Sigur Rós |dosiero = Reykjavik05a-01.jpg |priskribo de dosiero = Sigur Rós en koncerto |grandeco de dosiero = 300px |larĝa dosiero = |fono = grupo |alie nomata = |kromnomo = |deveno = {{Flago|Islando}} [[Rejkjaviko]], [[Islando]] |ĝenro = [[Postroko]] |aktivaj jaroj = [[1994 en muziko|1994]] – hodiaŭ |eldoninto = [[Fat Cat Records|Fat Cat]]<br />[[Geffen Records|Geffen]]<br />[[EMI (muzika eldonejo)|EMI]]<br />[[XL Recordings|XL]]<br />[[Bad Taste (muzika eldonejo)|Smekkleysa]] |ttt = [http://sigur-ros.co.uk sigur-ros.co.uk] |parencaj temoj = |nuntempaj membroj =[[Jónsi|Jón Þór Birgisson]]<br />[[Georg Hólm]]<br />[[Orri Páll Dýrason]] |antaŭaj membroj = [[Ágúst Ævar Gunnarsson]]<br />[[Kjartan Sveinsson]] }} '''Sigur Rós''' [SI-ur roŭs] estas [[islando|islanda]] [[postroko|postroka]]-[[muzikgrupo]], kiu sin [[1994]] en [[Rejkjaviko]] fondis. Ĝiaj sferaj sonoj populariĝis dum unu jardeko en [[Eŭropo]]. Parto de la filmmuziko de ''Englar Alheimsins'' ([[Esperanto|eo.]]: ''Anĝeloj universaj'') de [[Friðrik Þór Friðriksson]] originas de Sigur Rós; la cetero de [[Hilmar Örn Hilmarsson]]. Ankaŭ por la filmo ''[[Vanilla Sky]]'' (eo.: ''Vanilĉielo'') ili disponigis unu kanton. La muzikgrupo estis nomita laŭ la fratino de Jónsi, kiu naskiĝis je la tago de la muzikgrupfondo kaj nomiĝas ''Sigurrós''. Sub kontrakto estas ''Sigur Rós'' ĉe la eldonejo ''Smekkleysa''/''Bad Taste''. Jónsi, la kantisto de la muzikgrupo, kantas parte islande (''Ágætis Byrjun''), sed ankaŭ parte ''vonlande'' (''von'' signifas islande: [[espero]]), tiu estas mem elpensita lingvo (Ekzemple sur la albumo ''( )'' ). Sigur Rós ludis iom da tempo en la [[antaŭprogramo]] de la muzikgrupo [[Radiohead]]. Stilistike ili estas plej trafe alordigeblaj al la ĝenro ''postroko'' aŭ [[etosa muziko]]. == Anoj == * ''Jónsi'' ([[Jón Þor Birgisson]]), * [[23-a de aprilo]] [[1975]] ([[kantado]], [[gitaro]]) * ''Goggi'' ([[Georg Holm]]), * [[6-a de aprilo]] [[1976]] ([[baso]]) * ''Kjarri'' ([[Kjartan Sveinsson]]), * [[2-a de januaro]] [[1978]] ([[kibo]]) * [[Orri Páll Dýrason]], * [[4-a de julio]] [[1977]] ([[drumoj]]) Komence estis ''Águst'' la drumisto. Li forlasis [[1998]]-e la muzikgrupon, kio preskaŭ kaŭzis la malfondon de la grupo. == Muziko == [[Dosiero:Sigur Ros concert.JPG|eta|250ra|Koncerto en [[Hongkongo]]]] La muziko de Sigur Rós estas plena de sferaj, parte [[melankolio|melankoliaj]] melodioj. La [[falseto|falseta]] kantado de Jónsi kaj lia speciala gitarludmaniero (li uzas [[violonĉelo|violonĉelan]] [[arĉo]]n por la gitaro) unikigas la muzikon. Kiel la plej nova disketo ''Ba Ba Ti Ki Di Do'' montras, Sigur Rós verŝajne sur la venontaj albumoj estos ofte aŭdebla kun elektronaj muzikiloj ([[samplilo]], [[drumkomputilo]]). == Diskografio == * ''Von'', [[1997]] * ''Von Brigði'', [[1998]] ([[remikso]]j) * ''Ágætis Byrjun'', [[1999]] * ''( )'', [[2002]] * ''Ba Ba Ti Ki Di Do'' (disketo [[2004]]) * ''Takk...'' [[2005]] * ''Hvarf-Heim'' [[2007]] * ''Með suð í eyrum við spilum endalaust'' [[2008]] * ''Inni'' [[2011]] * ''Valtari'' [[2012]] * ''Kveikur'' [[2013]] * ''Átta'' [[2023]] == Filmmuziko == * ''Englar Alheimsins'' ([[2000]]): Kantoj ''Dánarfregnir og jardarfarir'' kaj ''Bíumbíumbambaló'' * [[Vanilla Sky]] ([[2001]]): Kantoj ''Svefn-g-englar'', ''Njosnavelin'' kaj ''Ágætis Byrjun'' * [[CSI]] (2.08, [[2001]], ''Slaves of Las Vegas''): Kanto ''Svefn-g-englar'' kiel malantaŭa muziko ĉe [[aŭtopsio]] == Premioj == * [[2002]]: Plej bona video ĉe [[Icelandic Music Awards]] por ''Viðrar vel til loftárása'' == Ligiloj == * [http://www.sigur-ros.co.uk ''Eighteen Seconds Before Sunrise''] – Oficiala retpaĝo kun multaj elŝuteblaj muzikdosieroj. * [ftp://213.190.107.118/ Sigur Rós-a FTP-servilo kun MP3-oj, videoj kaj koncertregistradoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.drrnwbb.com/bt/ ''Sigur Rós Torrents''] * [http://www.popplagid.com ''Sigur Rós collections''] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.popplagid.com/sigur_ros.htm <!-- Sigur Rós _popplagid_._com_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Islandaj muzikistoj]] [[Kategorio:Rok-muziko]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1994]] 5wcx47zw6eo6xnbp85fsv3rp0u3qy32 0 33406 9474841 9471757 2026-09-13T18:54:33Z Sj1mor 12103 9474841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo|Koloro=Altaja}} [[Dosiero:Verbreitungsgebiet der Turkv lker 1.PNG|eta|maldekstra|180px|Situo de la jakuta meze de la hodiaŭa tjurka lingvaro]] '''Jakuta lingvo''' ({{lang-sah|саха тыла|t=saĥa tila|ligilo=ne}}) estas lingvo de [[jakutoj]],<ref>[https://vortaro.net/#Jakutio_kd kapvortoj 'jakuto' kaj 'Jakutio' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la presita eldono de 2002. En la tute unua eldono de 1970 ankoraŭ ne indikiĝas la regiona nomo Jakutio, sed jes la etnonomo 'jakuto', kaj do ankaŭ la adjektiva formo kiu pravigas la nomon 'jakuta lingvo'.</ref> plejparte parolata en [[Jakutio]], kie ĝi havas oficialan staton, kaj en apudaj regionoj de [[Rusio]]. Ĝi apartenas al la [[tjurka lingvaro]], kie ĝi formas apartan ''jakutan branĉon''.<ref name="Языкознание Якутский язык">''Убрятова Е.И.'' [http://tapemark.narod.ru/les/623b.html Якутский язык] // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2. {{ru}}</ref> Laŭ [[censo]] de jaro [[2010]], tuta nombro de parolantoj de la jakuta en Rusio estas {{formatnum:450140}} homoj, absoluta plimulto de kiuj loĝas en Jakutio. La jakuta estas konsiderata aparta branĉo de la tjurka lingvaro plejparte pro granda kvanto de [[leksiko]] de necerta deveno, eble iam pruntita el iuj [[prasiberiaj lingvaroj|prasiberiaj]] lingvoj.<ref>''Харитонов Л.Н.'' Самоучитель якутского языка. Якутск, 1987.</ref> Krome, la lingvo enhavas multajn [[mongola]]jn pruntovortojn, kaj post anekso de Jakutio fare de la [[Rusia Imperio]] ĝi ankaŭ pruntis multajn vortojn el la [[rusa]].<ref>''Антонов Н.К.'' Якутский язык // Языки мира: Тюркские языки / Отв. ред. Э.Р. Тенишев. — М.: Индрик, 1997. — С. 513—524. — ISBN 5-85759-061-2. С. 522—523.</ref> == Lingvogeografio == === Disvastigo === Absoluta plimulto de parolantoj de la jakuta vivas en [[Rusia Federacio]]. Plejparto de ili troveblas en diversaj areoj de Jakutio, kun malgrandaj komunumoj en [[Ĥabarovska regiono|Ĥabarovska]] kaj [[Krasnojarska regiono|Krasnojarska]] regionoj. Ekzistas ankaŭ jakutaj diasporoj ekster Rusio, aparte en [[Turkio]]. La [[dolgana lingvo]], parolata en [[Tajmira Dolgana-Neneca distrikto]] en la nordo de Krasnojarska regiono, estas iam konsiderata dialekto de la jakuta. === Sociolingvistiko === Jakuta lingvo inter etnaj jakutoj estas uzata kaj en publika, kaj en rutina vivo. Krome, anoj de aliaj etnoj ([[evenoj]], [[evenkoj]], [[jukagiroj]], [[dolganoj]] kaj [[rusoj]], aparte jakutiaj [[staroĵiloj]]) uzas ĝin kiel interetnan lingvon en Jakutio. En Respubliko Jakutio la lingvo havas ofician statuson. Ĝi estas, kune kun la rusa, lingvo de [[juro]] en la respubliko, krome ekzistas ŝtat-subtenataj kulturaj eventoj, libroj, gazetoj, [[radio|radiaj]], [[televido|televidaj]] kaj [[interreto|interretaj]] risurcoj en la jakuta. Drama kaj muzika teatro de [[Jakutsko]] plejparte prezentas spektaklojn en la jakuta, kaj la samo aplikas al pli malgrandaj amatoraj teatroj kaj vilaĝaj kulturaj kluboj en la respubliko. Ekzistas cirkloj kaj unioj de jakutlingvaj verkistoj, poetoj, kantistoj, komponistoj ktp.<ref name=antonov514>''Антонов Н.К.'' Якутский язык… С. 514</ref> Jakutlingva literaturo estas unu el la plej grandaj kaj disvolvitaj el ĉiuj indiĝenaj lingvoj de [[Siberio]] kun multaj stiloj kaj ĝenroj.<ref name=antonov514 /> Interalie, jakuta estas lingvo de antikva [[eposo]] "''[[Olonĥo]]''", agnoskita de [[UNESKO]] kiel parto de nemateria trezoro de la homaro. Muziko kaj kantoj en la jakuta aperas en tre diversaj stiloj, ekde tradukoj de [[klasika muziko|klasikaj]] verkoj ĝis moderna [[pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (ekzemploj de la lasta estas rok-grupoj "''Serge''", "''[[Ĉolbon]]''" ktp). Aperis ankaŭ originala jakutlingva [[kino]].<ref>{{Cite web|url=http://rfaf.ru/rus/library/251_b1281_view_p1|title=О якутском кино. Интервью с С. Анашкиным|author=|authorlink=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Этнографическое Бюро|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}{{ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vozduh.afisha.ru/cinema/yakutskoe-kinochudo-sem-primerov/|title=Воздух. Якутское киночудо: как выглядит дальневосточный блокбастер|author=Долин, Антон |authorlink=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Компания Афиша|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015837/http://vozduh.afisha.ru/cinema/yakutskoe-kinochudo-sem-primerov/|archivedate=2014-11-29|deadlink=yes}}{{ru}}</ref>. Ĉi-sekva tabulo montras la regon de la jakuta lingvo laŭ etnoj en Jakutio, laŭ datenoj de censo de la jaro [[2010]]:<ref name="Федеральная служба государственной статистики 1">{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-07.pdf|title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 4. Национальный состав и владение языками, гражданство. 7. Владение языками населением наиболее многочисленных национальностей по субъектам Российской Федерации|author=|authorlink=|date=2001—2013|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-07.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200509065315/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-07.pdf |arkivdato=2020-05-09 }}{{ru}}</ref><ref name="Федеральная служба государственной статистики 2">{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-09.pdf|title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 4. Национальный состав и владение языками, гражданство. 9. Население наиболее многочисленных национальностей по родному языку по субъектам Российской Федерации|author=|authorlink=|date=2001—2013|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-09.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140630174802/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-09.pdf |arkivdato=2014-06-30 }}{{ru}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse;text-align:center;" |+caption| ! rowspan="2" | ! colspan="2" | Nombro de anoj de responda etno kiuj asertas ke ili: |- ! style="width:180px"|flue regas la jakutan ! style="width:180px"|denaske regas la jakutan |- |entute |441 536 |470 092 |- |[[jakutoj]] |401 240 |438 664 |- |[[evenkoj]] |16 874 |17 016 |- |[[evenoj]] |11 503 |9 848 |- |[[rusoj]] |7 229 |1 308 |- |[[tataroj]] |326 |132 |- |[[burjatoj]] |345 |148 |} Plimulto de jakutoj estas dulingvaj: ĉ. 65% krom la jakuta flue regas ankaŭ la rusan lingvon.<ref name=antonov514 /> Laŭ censo de 2010, el {{formatnum:460971}} jakutoj kiuj respondis al la censa demando pri la lingvoj, {{formatnum:416780}} asertis ke regas la rusan kaj {{formatnum:401240}} la jakutan.<ref name="Федеральная служба государственной статистики 1"/> El la jakutoj {{formatnum:438664}} asertis ke por ili denaska lingvo estas la jakuta, kaj nur {{formatnum:27027}} ke la rusa.<ref name="Федеральная служба государственной статистики 2"/> En Jakutio la jakuta lingvo estas instruata en mez- kaj altlernejoj, kaj en iuj lernejoj de la respubliko ĝi estas la sola lingvo de instruado. El ĉiuj lernejanoj de entaj malplimultoj de Rusio kiuj studas en sia [[etna lingvo]], la plej granda elcento, 17%, estas jakutaj lernejanoj kiuj lernas en jakuta lingvo. Kompare, la sama valoro por la [[baŝkira lingvo]] estas 10.1%, por la [[tatara lingvo|tatara]] — 9.6%, por la [[burjata lingvo|burjata]] — 6.5%. Entute en la [[2011]]/[[2012]] [[lerneja jaro]] {{formatnum:53564}} lernis en la jakuta lingvo (kompare, el la tatara lernis {{formatnum:90786}}, en la baŝkira {{formatnum:44114}}, en la [[avara lingvo|avara]] {{formatnum:23506}}, en la [[tuva lingvo|tuva]] — {{formatnum:18235}}<ref name=arefjev>''Арефьев А.Л.'' [http://www.socioprognoz.ru/files/File/2013/Arefiev_Jakuty_001_488%283%29.pdf#page=112&zoom=auto,108,-89 Языки коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока в системе образования: история и современность] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190819041410/http://www.socioprognoz.ru/files/File/2013/Arefiev_Jakuty_001_488(3).pdf#page=112&zoom=auto,108,-89 |date=2019-08-19 }}. С. 111—113. ISBN 978-5-906001-21-4 {{ru}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse;text-align:center;" |+caption| ! rowspan="2" | ! colspan="8" | Lerneja jaro |- |1980/1981 |1990/1991 |1991/1992 |1998/1999 |2000/2001 |2002/2003 |2010/2011 |2011/2012 |- |Nombro de lernejanoj, kiuj studis en la jakuta lingvo en lernejoj de [[RSFSR]]/[[Rusia Federacio|RF]] inter la 1980/1981 kaj 2011/2012 lerneja jaro<ref name=arefjev/> |45 617 |47 585 |51 658 |72 669 |72 182 |73 728 |55 668 |53 564 |} === Dialektoj === Fama fakulino pri jakuta lingvo Jelizaveta Ivanovna Ubrjatova difinis kvar grupojn de jakutaj dialektiĝoj:<ref name="Языкознание Якутский язык"/><ref>Письменные языки мира. Российская Федерация. кн. 1. М., 2000. Стр. 583</ref> * Centra grupo * Apud-[[Vilujsk]]a grupo * Nordokcidenta grupo * [[Tajmiro|Tajmira]] grupo Laŭ klasado de M.S. Voronkin dialektoj de la jakuta lingvo disiĝas je du grandaj grupoj kaj aparta dolgana dialektoj:<ref name=antonov514 /> * Okcidenta grupo, t.n. ''o-dialektoj'' ** Vilujaj dialektoj ** Nordokcidentaj dialektoj * Orienta grupo, t.n. ''a-dialektoj'' ** Centraj dialektoj ** Nordorientaj dialektoj * [[Dolgana lingvo]], de li nomata dialekto de la jakuta La dolgana dialekto staras aparte de ĉiuj aliaj jakutaj dialektoj. Ĉar ĝi estis longe izolita de aliaj jakutaj dialektoj kaj estis sub granda influo de la [[evenka lingvo|evenka]], en ĝi disvolviĝis multaj notindaj [[fonetiko|fonetikaj]], [[Morfologio (lingvo)|morfologiaj]], [[leksiko|leksikaj]] malsamoj kompare kun aliaj dialektoj de la jakuta lingvo. Iuj lingvistoj, kiel J.I. Ubrjatova, rigardas la dolganan aparta lingvo de [[tjurka lingvaro]].<ref> ''Убрятова Е.И.'' [http://tapemark.narod.ru/les/138c.html Долганский язык] // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2.</ref> La aliaj, kiel M.S. Voronkin, konsideras ĝin dialekto de la jakuta, kvankam iom aparta, kies malsamoj de aliaj dialektoj ne estas sufiĉe grandaj por rigardi ĝin kiel memstara lingvo.<ref name=antonov523>''Антонов Н.К.'' Якутский язык // Языки мира: Тюркские языки / Отв. ред. Э. Р. Тенишев. — М.: Индрик, 1997. — С. 513—524. — ISBN 5-85759-061-2. С. 523.</ref> Ĉiuj dialektoj de la jakuta estas [[Reciproka komprenado|reciproke interkompreneblaj]]. La diferencoj plejparte ekzistas en fonetiko kaj leksiko.<ref name=antonov523 /> == Ortografio == Ĝi estas skribata per la [[cirila alfabeto]]. La moderna jakuta alfabeto (starigita en [[1939]] de [[Sovetio]]) uzas la rusan plus 5 pliaj literoj: Ҕҕ, Ҥҥ, Өө, Һһ, Үү. La unua presaĵo en la jakuta estis parto de libro fare de [[Nicolaas Witsen]] publikigita en [[1692]] en [[Amsterdamo]]. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Latinliterigo en Sovetunio]] {{Projektoj|wikinewscat=Jakuta lingvo}} == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} [http://www.lingvo.info/lf/jakuta.php?kat=his&lingvo=eo Pri la jakuta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051102053900/http://lingvo.info/lf/jakuta.php?kat=his&lingvo=eo |date=2005-11-02 }} {{-}} {{Oficialaj lingvoj de Rusio}} {{-}} {{Ĝermo|lingvoj}} [[Kategorio:Jakuta lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] b258m22uvpi0mymrygd0wkt82a67loq 9474843 9474841 2026-09-13T18:54:52Z Sj1mor 12103 9474843 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo|Koloro=Altaja}} [[Dosiero:Verbreitungsgebiet der Turkv lker 1.PNG|eta|maldekstra|180px|Situo de la jakuta meze de la hodiaŭa tjurka lingvaro]] '''Jakuta lingvo''' ({{lang-sah|саха тыла|t=saĥa tila|ligilo=ne}}) estas lingvo de [[jakutoj]],<ref>[https://vortaro.net/#Jakutio_kd kapvortoj 'jakuto' kaj 'Jakutio' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la presita eldono de 2002. En la tute unua eldono de 1970 ankoraŭ ne indikiĝas la regiona nomo Jakutio, sed jes la etnonomo 'jakuto', kaj do ankaŭ la adjektiva formo kiu pravigas la nomon 'jakuta lingvo'.</ref> plejparte parolata en [[Jakutio]], kie ĝi havas oficialan staton, kaj en apudaj regionoj de [[Rusio]]. Ĝi apartenas al la [[tjurka lingvaro]], kie ĝi formas apartan ''jakutan branĉon''.<ref name="Языкознание Якутский язык">''Убрятова Е.И.'' [http://tapemark.narod.ru/les/623b.html Якутский язык] // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2. {{ru}}</ref> Laŭ [[censo]] de jaro [[2010]], tuta nombro de parolantoj de la jakuta en Rusio estas {{formatnum:450140}} homoj, absoluta plimulto de kiuj loĝas en Jakutio. La jakuta estas konsiderata aparta branĉo de la tjurka lingvaro plejparte pro granda kvanto de [[leksiko]] de necerta deveno, eble iam pruntita el iuj [[prasiberiaj lingvaroj|prasiberiaj]] lingvoj.<ref>''Харитонов Л.Н.'' Самоучитель якутского языка. Якутск, 1987.</ref> Krome, la lingvo enhavas multajn [[mongola]]jn pruntovortojn, kaj post anekso de Jakutio fare de la [[Rusia Imperio]] ĝi ankaŭ pruntis multajn vortojn el la [[rusa]].<ref>''Антонов Н.К.'' Якутский язык // Языки мира: Тюркские языки / Отв. ред. Э.Р. Тенишев. — М.: Индрик, 1997. — С. 513—524. — ISBN 5-85759-061-2. С. 522—523.</ref> == Lingvogeografio == === Disvastigo === Absoluta plimulto de parolantoj de la jakuta vivas en [[Rusia Federacio]]. Plejparto de ili troveblas en diversaj areoj de Jakutio, kun malgrandaj komunumoj en [[Ĥabarovska regiono|Ĥabarovska]] kaj [[Krasnojarska regiono|Krasnojarska]] regionoj. Ekzistas ankaŭ jakutaj diasporoj ekster Rusio, aparte en [[Turkio]]. La [[dolgana lingvo]], parolata en [[Tajmira Dolgana-Neneca distrikto]] en la nordo de Krasnojarska regiono, estas iam konsiderata dialekto de la jakuta. === Sociolingvistiko === Jakuta lingvo inter etnaj jakutoj estas uzata kaj en publika, kaj en rutina vivo. Krome, anoj de aliaj etnoj ([[evenoj]], [[evenkoj]], [[jukagiroj]], [[dolganoj]] kaj [[rusoj]], aparte jakutiaj [[staroĵiloj]]) uzas ĝin kiel interetnan lingvon en Jakutio. En Respubliko Jakutio la lingvo havas oficialan statuson. Ĝi estas, kune kun la rusa, lingvo de [[juro]] en la respubliko, krome ekzistas ŝtat-subtenataj kulturaj eventoj, libroj, gazetoj, [[radio|radiaj]], [[televido|televidaj]] kaj [[interreto|interretaj]] risurcoj en la jakuta. Drama kaj muzika teatro de [[Jakutsko]] plejparte prezentas spektaklojn en la jakuta, kaj la samo aplikas al pli malgrandaj amatoraj teatroj kaj vilaĝaj kulturaj kluboj en la respubliko. Ekzistas cirkloj kaj unioj de jakutlingvaj verkistoj, poetoj, kantistoj, komponistoj ktp.<ref name=antonov514>''Антонов Н.К.'' Якутский язык… С. 514</ref> Jakutlingva literaturo estas unu el la plej grandaj kaj disvolvitaj el ĉiuj indiĝenaj lingvoj de [[Siberio]] kun multaj stiloj kaj ĝenroj.<ref name=antonov514 /> Interalie, jakuta estas lingvo de antikva [[eposo]] "''[[Olonĥo]]''", agnoskita de [[UNESKO]] kiel parto de nemateria trezoro de la homaro. Muziko kaj kantoj en la jakuta aperas en tre diversaj stiloj, ekde tradukoj de [[klasika muziko|klasikaj]] verkoj ĝis moderna [[pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (ekzemploj de la lasta estas rok-grupoj "''Serge''", "''[[Ĉolbon]]''" ktp). Aperis ankaŭ originala jakutlingva [[kino]].<ref>{{Cite web|url=http://rfaf.ru/rus/library/251_b1281_view_p1|title=О якутском кино. Интервью с С. Анашкиным|author=|authorlink=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Этнографическое Бюро|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}{{ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vozduh.afisha.ru/cinema/yakutskoe-kinochudo-sem-primerov/|title=Воздух. Якутское киночудо: как выглядит дальневосточный блокбастер|author=Долин, Антон |authorlink=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Компания Афиша|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129015837/http://vozduh.afisha.ru/cinema/yakutskoe-kinochudo-sem-primerov/|archivedate=2014-11-29|deadlink=yes}}{{ru}}</ref>. Ĉi-sekva tabulo montras la regon de la jakuta lingvo laŭ etnoj en Jakutio, laŭ datenoj de censo de la jaro [[2010]]:<ref name="Федеральная служба государственной статистики 1">{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-07.pdf|title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 4. Национальный состав и владение языками, гражданство. 7. Владение языками населением наиболее многочисленных национальностей по субъектам Российской Федерации|author=|authorlink=|date=2001—2013|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-07.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200509065315/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-07.pdf |arkivdato=2020-05-09 }}{{ru}}</ref><ref name="Федеральная служба государственной статистики 2">{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-09.pdf|title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 4. Национальный состав и владение языками, гражданство. 9. Население наиболее многочисленных национальностей по родному языку по субъектам Российской Федерации|author=|authorlink=|date=2001—2013|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=|lang=|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-09.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140630174802/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-09.pdf |arkivdato=2014-06-30 }}{{ru}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse;text-align:center;" |+caption| ! rowspan="2" | ! colspan="2" | Nombro de anoj de responda etno kiuj asertas ke ili: |- ! style="width:180px"|flue regas la jakutan ! style="width:180px"|denaske regas la jakutan |- |entute |441 536 |470 092 |- |[[jakutoj]] |401 240 |438 664 |- |[[evenkoj]] |16 874 |17 016 |- |[[evenoj]] |11 503 |9 848 |- |[[rusoj]] |7 229 |1 308 |- |[[tataroj]] |326 |132 |- |[[burjatoj]] |345 |148 |} Plimulto de jakutoj estas dulingvaj: ĉ. 65% krom la jakuta flue regas ankaŭ la rusan lingvon.<ref name=antonov514 /> Laŭ censo de 2010, el {{formatnum:460971}} jakutoj kiuj respondis al la censa demando pri la lingvoj, {{formatnum:416780}} asertis ke regas la rusan kaj {{formatnum:401240}} la jakutan.<ref name="Федеральная служба государственной статистики 1"/> El la jakutoj {{formatnum:438664}} asertis ke por ili denaska lingvo estas la jakuta, kaj nur {{formatnum:27027}} ke la rusa.<ref name="Федеральная служба государственной статистики 2"/> En Jakutio la jakuta lingvo estas instruata en mez- kaj altlernejoj, kaj en iuj lernejoj de la respubliko ĝi estas la sola lingvo de instruado. El ĉiuj lernejanoj de entaj malplimultoj de Rusio kiuj studas en sia [[etna lingvo]], la plej granda elcento, 17%, estas jakutaj lernejanoj kiuj lernas en jakuta lingvo. Kompare, la sama valoro por la [[baŝkira lingvo]] estas 10.1%, por la [[tatara lingvo|tatara]] — 9.6%, por la [[burjata lingvo|burjata]] — 6.5%. Entute en la [[2011]]/[[2012]] [[lerneja jaro]] {{formatnum:53564}} lernis en la jakuta lingvo (kompare, el la tatara lernis {{formatnum:90786}}, en la baŝkira {{formatnum:44114}}, en la [[avara lingvo|avara]] {{formatnum:23506}}, en la [[tuva lingvo|tuva]] — {{formatnum:18235}}<ref name=arefjev>''Арефьев А.Л.'' [http://www.socioprognoz.ru/files/File/2013/Arefiev_Jakuty_001_488%283%29.pdf#page=112&zoom=auto,108,-89 Языки коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока в системе образования: история и современность] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190819041410/http://www.socioprognoz.ru/files/File/2013/Arefiev_Jakuty_001_488(3).pdf#page=112&zoom=auto,108,-89 |date=2019-08-19 }}. С. 111—113. ISBN 978-5-906001-21-4 {{ru}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse;text-align:center;" |+caption| ! rowspan="2" | ! colspan="8" | Lerneja jaro |- |1980/1981 |1990/1991 |1991/1992 |1998/1999 |2000/2001 |2002/2003 |2010/2011 |2011/2012 |- |Nombro de lernejanoj, kiuj studis en la jakuta lingvo en lernejoj de [[RSFSR]]/[[Rusia Federacio|RF]] inter la 1980/1981 kaj 2011/2012 lerneja jaro<ref name=arefjev/> |45 617 |47 585 |51 658 |72 669 |72 182 |73 728 |55 668 |53 564 |} === Dialektoj === Fama fakulino pri jakuta lingvo Jelizaveta Ivanovna Ubrjatova difinis kvar grupojn de jakutaj dialektiĝoj:<ref name="Языкознание Якутский язык"/><ref>Письменные языки мира. Российская Федерация. кн. 1. М., 2000. Стр. 583</ref> * Centra grupo * Apud-[[Vilujsk]]a grupo * Nordokcidenta grupo * [[Tajmiro|Tajmira]] grupo Laŭ klasado de M.S. Voronkin dialektoj de la jakuta lingvo disiĝas je du grandaj grupoj kaj aparta dolgana dialektoj:<ref name=antonov514 /> * Okcidenta grupo, t.n. ''o-dialektoj'' ** Vilujaj dialektoj ** Nordokcidentaj dialektoj * Orienta grupo, t.n. ''a-dialektoj'' ** Centraj dialektoj ** Nordorientaj dialektoj * [[Dolgana lingvo]], de li nomata dialekto de la jakuta La dolgana dialekto staras aparte de ĉiuj aliaj jakutaj dialektoj. Ĉar ĝi estis longe izolita de aliaj jakutaj dialektoj kaj estis sub granda influo de la [[evenka lingvo|evenka]], en ĝi disvolviĝis multaj notindaj [[fonetiko|fonetikaj]], [[Morfologio (lingvo)|morfologiaj]], [[leksiko|leksikaj]] malsamoj kompare kun aliaj dialektoj de la jakuta lingvo. Iuj lingvistoj, kiel J.I. Ubrjatova, rigardas la dolganan aparta lingvo de [[tjurka lingvaro]].<ref> ''Убрятова Е.И.'' [http://tapemark.narod.ru/les/138c.html Долганский язык] // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2.</ref> La aliaj, kiel M.S. Voronkin, konsideras ĝin dialekto de la jakuta, kvankam iom aparta, kies malsamoj de aliaj dialektoj ne estas sufiĉe grandaj por rigardi ĝin kiel memstara lingvo.<ref name=antonov523>''Антонов Н.К.'' Якутский язык // Языки мира: Тюркские языки / Отв. ред. Э. Р. Тенишев. — М.: Индрик, 1997. — С. 513—524. — ISBN 5-85759-061-2. С. 523.</ref> Ĉiuj dialektoj de la jakuta estas [[Reciproka komprenado|reciproke interkompreneblaj]]. La diferencoj plejparte ekzistas en fonetiko kaj leksiko.<ref name=antonov523 /> == Ortografio == Ĝi estas skribata per la [[cirila alfabeto]]. La moderna jakuta alfabeto (starigita en [[1939]] de [[Sovetio]]) uzas la rusan plus 5 pliaj literoj: Ҕҕ, Ҥҥ, Өө, Һһ, Үү. La unua presaĵo en la jakuta estis parto de libro fare de [[Nicolaas Witsen]] publikigita en [[1692]] en [[Amsterdamo]]. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Latinliterigo en Sovetunio]] {{Projektoj|wikinewscat=Jakuta lingvo}} == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} [http://www.lingvo.info/lf/jakuta.php?kat=his&lingvo=eo Pri la jakuta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051102053900/http://lingvo.info/lf/jakuta.php?kat=his&lingvo=eo |date=2005-11-02 }} {{-}} {{Oficialaj lingvoj de Rusio}} {{-}} {{Ĝermo|lingvoj}} [[Kategorio:Jakuta lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] 88mqow9vi0rt8vedymcmsz7iro9vr04 0 35183 9475031 9467173 2026-09-14T03:15:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Watt7783.png|eta|dekstra|300px|Skizo de vapormaŝino de James Watt.]] '''Industria revolucio''' nomiĝas [[industriiĝo]] kaj transformiĝo de produktado kaj socio, kiu okazis fine de la [[18-a jarcento]] kaj dum la [[19-a jarcento]] en [[Eŭropo]] kaj [[Usono]]. En la ekonomio oni pasis de produktado [[metio|metia]], [[Manlaboro|manlabora]], loke disigita, al produktado pli kaj pli [[Maŝinindustrio|permaŝina]], amasa, [[Normigo|normigita]], koncentrita, kies energia bazo estis la [[vapormaŝino]]. La transiro de laboro ĉe la hejmo al laboro ĉe laborejo kaj fari laboron pli kaj pli specialigatan ŝanĝis la vivstilojn de la tuta [[Laboristo|laboristaro]]. La nocion ''industria revolucio'' enuzigis [[Friedrich Engels]] kaj [[Louis Auguste Blanqui]] post la [[1850-aj jaroj|jarcentomezo]]. Engels asertis, ke la transiro de [[Akvoenergio|akvo]]-, [[Ventoenergio|vent]]-, kaj [[Muskolo|muskol]]-[[energio]] al [[Vaporo|vapor]]-energio sekvigas radikalajn teknologiajn kaj sociajn ŝanĝiĝojn. En historia retrospekto oni ofte komparas la ''industrian revolucion'' kun la [[neolitiko|neolitika revolucio]], kiun karakterizis same drastaj ŝanĝiĝoj. Tiam oni transiris el [[rura ekonomio]] bazita fundamente sur la [[agrikulturo]] (aldone al [[brutobredado]]) kaj [[komerco]] al tute alia [[Amasproduktado|amasproduktada]] ekonomio de urba, industriigita kaj mekanizita <ref>Chaves Palacio, Julián (2004). «Desarrollo tecnológico en la primera revolución industrial». Revista de Historia 17. ISSN 0213-375X.</ref>. Sed la priparolata ĝenerala nocio elvokas ne nur [[Asocio|asociigojn]] de grandega [[progreso]] de produktiveco kaj [[scienco]], sed ankaŭ pensigas pri amasaj [[Malriĉeco|malriĉo]] kaj [[senlaboreco]]. Ĉiuokaze la Industria Revolucio markis mejloŝtonon en la historio, ĉar ĝi modifis kaj influis ĉiujn aspektojn de la ĉiutaga vivo iel aŭ alie. La produktado kaj de la agrikulturo kaj de la ĵus naskiĝinta industrio multobliĝis samtempe kun la malpliigo de la tempo necesa por la produktado. Ekde [[1800]] la ĝenerala riĉeco kaj la persona [[enspezo]] multobliĝis kiel neniam antaŭe en la historio <ref>Lucas, Robert E. (2003). The Industrial Revolution Past and Future.</ref>, ĉar ĝis tiam la por kapa [[Malneta enlanda produkto]] estis praktike senŝanĝa dum jarcentoj <ref>Lucas, Robert E. (2003). The Industrial Revolution. Federal Reserve Bank of Minneapolis. pp. "it is fairly clear that up to 1800 or maybe 1750, no society had experienced sustained growth in per capita income. (Eighteenth century population growth also averaged one-third of 1 percent, the same as production growth.) That is, up to about two centuries ago, per capita incomes in all societies were stagnated at around $400 to $800 per year."</ref>. La ''industria revolucio'' komenciĝis en Anglio en la [[1770-aj jaroj|1770–aj]] kaj [[1780-aj jaroj]], per la uzado de vapormaŝinoj, kiuj uzis [[ŝtonkarbo]]n. Ĝi disvastiĝis tra [[Okcidenta Eŭropo]] ekde [[1820]]. El tiu epoko ekis transiro kiu finigos jarcentojn de [[laborforto]] bazita sur manlaboro kaj uzado de [[tirbesto]]j, kio estos anstataŭitaj per maŝinaro por la industria [[fabrikado]], kaj por la [[transporto]] kaj de [[varo]]j kaj de pasaĝeroj. Tiu transiro ekis ĉirkaŭ la fino de la 18-a jarcento en la [[tekstilindustrio]], same kiel en ĉio rilata al la elfosado kaj utiligo de karbo. La disvastigo de [[komerco]] estis ebla pere de la disvolvigo de la komunikiloj, pere de la konstruado de [[fervojo]]j, [[kanalo]]j kaj [[ŝoseo]]j. Tiu transiro el ekonomio fundamente agrikultura al ekonomio industria ege influis sur la loĝantaro, kiu ege kreskiĝis ĉefe en la urba medio. La enkonduko de la [[vapormaŝino]] de [[James Watt]] ([[Patento|patentita]] en [[1769]]) en la diversaj industrioj, estis la definitiva paŝo por la sukceso de tiu revolucio, ĉar ties uzado okazigis spektaklan pliigon de la produktokapablo. Poste, la disvolvigo de la [[Vaporŝipo|vapor-ŝipoj]] kaj fervojoj, same kiel la disvolvigo en la dua duono de la 19-a jarcento de la [[Eksplodmotoro|motoro de interna eksplodo]] kaj de la [[elektra energio]], foje nomata la [[dua industria revolucio]], okazigis plian teknologian progreson senprecedencan.<ref>Taylor, George Rogers. The Transportation Revolution, 1815-1860. ISBN 978-0-87332-101-3.</ref>​<ref>Roe, Joseph Wickham (1916). McGraw-Hill en Londres y Nueva York (1926), ed. English and American Tool Builders. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-917914-73-7.</ref> [[Dosiero:Jacquard02.jpg|eta|200px|dekstra|Aŭtomata [[Jacquard teksilo]].]] La disvolvigo de la [[manufakturo]]j dum la fino de [[18-a jarcento]] jam preparis [[Francio]]n al [[Industriiĝo|industriigo]] per la disvolvo de [[kapitalisma sistemo]]. Francio eniris la industrian revolucion nur ĉirkaŭ 1820–1830 per la oftigo de la [[fabriko]]j de teksaĵoj kaj la konstruo de unuaj [[fervojo]]j dum la regado de [[Ludoviko la 18-a de Francio|Ludoviko la 18-a]]. Poste, ĉirkaŭ [[1870]], la industria revolucio plene kaj fortege alvenis al [[Germanio]] kaj [[Usono]], kiuj konkurencis kun Francio kaj [[Britio]]. Ekde [[1890]] pli kaj pli montriĝis indikoj de industriigo en [[Rusio]] kaj [[Japanio]]. La ŝlosila evento, kiu preparis la industrian revolucion, estis la evoluigo de praktike uzebla [[vapormaŝino]] (fare de [[James Watt]]) kaj ties postaj plibonigoj. Tiu ĉi invento ebligis transformi potencialan vaporenergion, ricevitan el karbo aŭ [[ligno]], al mekanika forto. Sekve oni nun povis konstrui fabrikojn malproksime de [[akvofluo]]j. La vapormaŝino ankaŭ liberigis la produktadon el la dependeco de provetera [[Sezono|sezona]] variado de la disponebla energio. Dum manan laboron anstataŭis maŝina, el [[manufakturo]]j evoluis [[fabriko]]j. Tiel ekestis nova [[maniero de produktado]], unue en la [[prilaborado]] de [[kotono]], poste en pliaj branĉoj. Kiel konsekvenco de la industria disvolvigo ekaperis novaj homaj grupoj aŭ [[Socia klaso|sociaj klasoj]] partikulare unuflanke la [[proletaro]] —la industriaj [[laboristo]]j kaj malriĉaj [[kamparano]]j, aldone al la [[ĉifonproletaro]]— kaj la [[burĝaro]], posedanta de la [[produktorimedoj]] kaj de la plejparto de la enspezaro kaj de la [[kapitalo]]. Tiu nova socia kompono okazigis la pliakrigon de sociaj kaj laboraj problemoj, popolaj protestoj kaj novaj [[ideologio]]j kiuj proponis kaj postulis plibonigadon de la [[vivkondiĉo]]j de la plej malriĉaj klasoj, pere de [[sindikatismo]], [[socialismo]], [[anarkiismo]], kaj finfine la [[komunismo]].<ref>[https://mises.org/library/karl-marx-communist-religious-eschatologist «Karl Marx: Communist as Religious Eschatologist»] (en angla). Konsultita la 7an de oktobro 2020.</ref>​ Oni kutime parolas ankaŭ pri [[Dua industria revolucio]] en la fino de 19-a jarcento per la uzo de elektra energio kaj [[motoro]]j, kaj eĉ jam parolas pri [[Tria industria revolucio]] per la uzado de [[komputilo]]j. Ankoraŭ estas diskutado inter historiistoj kaj ekonomikistoj pri la datoj de la grandaj ŝanĝoj okazigitaj per la Industria Revolucio. La plej akceptita dato por la komenco de tio kion oni povus nomi Unua Industria Revolucio, estus ĉirkaŭ la fino de la 18-a jarcento, dum ties fino estus situebla meze de la 19-a jarcento, kun transira periodo inter 1840 kaj 1870. Siaflanke, la nomita Dua Industria Revolucio, ekus ekde mezo de la 19-a jarcento kaj pluus ĝis komenco de la [[20-a jarcento]], kaj plej akceptita dato por la finigo estus [[1914]], jaro de la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]]. La marksisma [[historiisto]] [[Eric Hobsbawm]], konsiderata ŝlosila pensulo por la [[historio de la 20-a jarcento]],<ref>Oppenheimer, Walter (2012). [https://elpais.com/cultura/2012/10/01/actualidad/1349086514_771066.html «Muere Eric Hobsbawm, pensador marxista clave del siglo XX».] [[El País]]. Konsultita la 7an de oktobro 2020.</ref> subtenis la rekonon, ke la komenco de la industria revolucio devus esti datita en la [[1780-aj jaroj]], sed ke ties efikoj ne estos sentitaj klare ĝis 1830 aŭ 1840.<ref>Hobsbawm, Eric. The Age of Revolution: Europe 1789-1848. Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0.</ref>​ Kontraste, la angla historiisto pri ekonomiko T.S. Ashton deklaris siaflanke, ke la industria revolucio havis sian komencon inter 1760 kaj 1830.<ref>Inikori, Joseph E. Africans and the Industrial Revolution in England. Cambridge: University Press. ISBN 0-521-01079-9.</ref>​ Kelkaj historiistoj de la 20-a jarcento, kiel John Clapham kaj Nicholas Crafts, argumentas, ke la procezo de ekonomiaj kaj sociaj ŝanĝoj estis tre laŭgrada, pro kio la termino «revolucio» estus ne tre taŭga. Tiuj aferoj plue estas studobjektoj por debato inter historiistoj kaj ekonomikistoj.<ref>Berg, Hudson, Maxine, Pat (1992). Rehabilitating the Industrial Revolution. The Economic History Review (The Economic History Review, Vol. 45, No. 1). pp. 45, 24-50.</ref><ref>Julie Lorenzen (2006). [https://www.julielorenzen.net/ «Rehabilitating the Industrial Revolution».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201008202912/https://www.julielorenzen.net/ |date=2020-10-08 }} Central Michigan University (en angla). Konsultita la 7an de oktobro 2013.</ref> == Kaŭzoj == [[Dosiero:William Bell Scott - Iron and Coal.jpg|eta|250px|[[William Bell Scott]], ''Iron and Coal'', (fero kaj karbo, 1855–60).]] La kaŭzoj de industria revolucio estas malsimplaj kaj temo de debatoj. Kelkaj [[historiisto]]j vidas la industrian revolucion kiel sekvon de sociaj kaj instituciaj ŝanĝiĝoj, kiuj okazis je la fino de [[feŭdismo]] en [[Britio]] kaj post la [[Angla enlanda milito]] aŭ [[Glora Revolucio]] en la [[17-a jarcento]]. La [[privatigo]] de antaŭe komune uzata grundo (''Enclosure movement,'' vidu ''[[Ĉirkaŭbaro]]'') kaj la [[Brita agrikultura revolucio]] igis la produktadon de [[resurso]]j pli efika kaj malpli dependa de intensa laboro (vidu [[intensa agrikulturo]]). La troa loĝantaro, kiu ne plu havis laboron en kamparo, devis trovi dungon en la novaj urbaj fabrikoj. La [[koloniismo]] de la [[17-a jarcento]] kaj la disvolviĝo de [[internacia komerco]], la kreado de [[financa merkato]] kaj la [[akumulo (ekonomio)|akumulado]] de [[kapitalo]] ankaŭ estas citindaj kiel faktoroj favoraj al industria revolucio. La [[vapormaŝino]], kiu anstataŭis homan aŭ bestan laboron kaj ebligis uzi la energion de karbo, havis pluroblan efikon: * Ĝi ebligis fabrikan, malpli kostan produktadon de certaj [[artiklo]]j; * Ĝi liberigis homojn de simpla manlaboro kaj tiel kreis senlaborulojn; * Tiuj senlaboruloj disponeblis kiel malmultekostaj laboristoj por fabrikoj. En 1830 en Anglio laboris 15 000 vapormotoroj [citaĵo bezonata]. Estas pluraj kialoj, ke la industria revolucio komenciĝis en [[Anglio]]. Krom la redistribuado de [[publikaj kampoj]], kiu senigis homojn de agrokultura [[nutraĵo]]gajno, kaj al la revolucio de agrokulturaj teknikoj, kontribuis la faktoj, ke Anglio havis kaj teknike lertajn homojn (kia estis Watt) kaj sufiĉe facile mineblan karbon por nutri vapormaŝinojn. Ekzistas teorio, laŭ kiu eĉ la angla mondkoncepto favoris la inventon de sin mem reguligantaj maŝinoj (kia la reguligata vapormaŝino).<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Otto Mayr | titolo=Authority, Liberty and Automatic Machinery in Early Modern Europe | url=https://archive.org/details/authorityliberty0000mayr | loko=Baltimore | eldoninto=Johns Hopkins University Press | jaro=1986 | lingvo={{en}} }}</ref> === Kotonfabrikado === La alveno de la [[Industria Revolucio]] en Brition havigis grandan stimulon al la kotonfabrikado, ĉar tekstiloj aperis kiel la ĉefa brita eksportaĵo de Britio. En 1738, [[Lewis Paul]] kaj [[John Wyatt]], de [[Birmingham]], Anglio, [[Patento|patentis]] la [[Ŝpinilo|rulŝpinilon]], same kiel la flugbobenan sistemon por elpreni kotonon al plia dikeco uzante du seriojn de rulaĵoj kiuj moviĝis je diferencaj rapidoj. Poste, la inventoj de [[James Hargreaves]] de [[ŝpinilo Jenny]] en 1764, de [[Richard Arkwright]] de [[ŝpinilkadro]] en 1769 kaj de [[Samuel Crompton]] de [[ŝpinilmulo]] en 1775 permesis al britaj ŝpinistoj produkti kotonfadenon je multe pli altaj indicoj. El la fino de la 18a jarcento antaŭen, la brita urbo [[Manĉestro]] akiris la kromnomon ''"[[Kotonopolo]]"'' pro la ĉieesto de la kotona industrio ene de la urbo, kaj pro la rolo de Manĉestro kiel koro de la tutmonda kotonkomerco. === Komerco kaj transportoj === [[Dosiero:Bailey Gatzert near Cascade Locks, circa 1910.jpg|image|eta|''Bailey Gatzert'', vaporŝipo sur la [[Rivero Kolumbio]] ĉirkaŭ 1910. [[Vaporŝipo]]j estis fundamentaj elementoj por la transportoj kaj komerco de la industria revolucio.]] La Industria Revolucio eblis pere de la disvolvigo de la [[transporto]]j, kiuj portis la [[krudmaterialo]]jn al la fabrikoj, la produktitajn en la fabriko [[varo]]jn ĝis la [[vendejo]]j aŭ [[bazaro]]j kie ili estis aĉetitaj de la [[konsumanto]]j. Tiuj novaj transportoj estis necesaj ne nur por la interna komerco (komerco interna en la ŝtato aŭ regno), sed ankaŭ por la [[internacia komerco]], ĉar en tiu epoko oni kreis la grandajn enlandajn kaj internaciajn merkatojn. La internacia komerco estis [[Liberalismo|liberaligita]], partikulare post la [[Traktato de Utreĥto]] (1713) kiu liberaligis la komercajn rilatojn de Anglio kaj de aliaj eŭropaj landoj, kun la [[Hispana Ameriko]]. Komencas la fino de la [[Privilegio|privilegiitaj]] [[Monopola kapitalismo|monopolaj kompanioj]] kaj kun la ekonomia [[protektismo]]; oni transiras al politiko de [[imperiismo]] kaj al la eliminado de la [[Gildo|gildaj]] baroj kaj privilegioj. Krome okazas la [[Desamortización|desamortizo]] (liberigo) de la teroj poseditaj de [[eklezio]], [[senjorlando]]j kaj [[komunumo]]jales, por meti en la merkato novajn terojn kaj posedaĵojn kaj krei novan koncepton de [[posedrajto]]. La industria revolucion ankaŭ generis plilarĝigon de la eksterlandaj merkatoj kaj novan internacian dividon de la [[laboro]]. La novaj merkatoj estis konkeritaj pere de la malmultekostigo de la varoj produktitaj per la [[maŝino]]j, pere de la novaj transportosistemoj kaj la malfermo de komunikvojoj, same kiel pere de politiko [[Ekspansiismo|ekspansiisma]]. La [[Unuiĝinta Reĝlando]] estis la unua ŝtato kiu plenumis tutan serion de ŝanĝoj kiuj metis ĝin kape de la ceteraj landoj de la mondo. La ŝanĝoj en agrikulturo, loĝantaro, transportoj, teknologio kaj en industrioj, favoris la industrian disvolvigon. La tekstila industrio el [[kotono]] estis la ĉefa sektoro de la industriigo kaj la bazo de la akumulado de kapitalo kiu preparos la grundon, en dua fazo, al la [[siderurgio]] kaj al fervojo. Meze de la 18-a jarcento, la brita industrio havis solidajn bazojn kun duobla celo: la industrioj de produktorimedoj kaj de [[konsumvaro]]j. Oni stimulis eĉ la kreskon de la minado de [[karbo]] kaj de la siderurgio kun la konstruado de la fervojo. Tiele, en [[Granda Britio]] disvolviĝis komplete la industria kapitalismo, kio klarigas ties industrian hegemonion ĝis 1870 proksimume, same kiel la financan kaj komercan hegemonion ekde mezo de la 19-a jarcento ĝis la [[Unua Mondmilito]] (1914), kiu fakte eksplodis inter aliaj aferoj pro la konkurenco inter la [[imperio]]j por la internacia komerco. En la cetero de Eŭropo kaj en aliaj regionoj kiel [[Nordameriko]] aŭ [[Japanio]], la industriigo okazis iom posta kaj sekvis modelojn diference de la brita, ekzemple Japanio estis tro fermita al sia interna merkato, dum Usono celis [[Sudameriko]]n. == Efikoj == La aplikado de vaporo en industriaj procezoj pligrandigis la oferton, tiu signifas la diversecon kaj kvanton, de produktoj. La industria [[Presarto|presado]] ebligis kreskon de la eldonkvantoj de [[ĵurnalo]]j kaj [[libro]]j, kio reduktis ties [[prezo]]jn kaj favoris la diskonigadon de [[ideo]]j. La progresantaj ŝanĝiĝoj pliakrigis la kontraston inter la riĉeco de la fabrikposedantoj kaj la mizeraj vivkondiĉoj de la laboristoj. Tio provokis plendojn kaj postulojn flanke de evoluanta [[laborista klaso]]. Movadoj kiel [[ĉartismo]] organizis la popolon celante al pli granda [[popola partopreno]] en la [[politiko]]. [[Dosiero:Steam locomotive - 73096 - at Virginia Water station - 280404.jpg|eta|260px|dekstra|Fervoja trajno kun vapora lokomotivo.]] La industria revolucio kaŭzis mirindaĵojn. Laŭ [[Karl Marx]] oni konstruis pli da [[gotiko|gotikaj]] [[katedralo]]j dum la 19-a jarcento ol en tuta [[mezepoko]] [citaĵo bezonata]. Konstruo de [[fervojo]]j kaj vaporŝipoj ebligis pli ol antaŭe signife rapidajn vojaĝojn kaj la [[telegrafo]] ebligis rapidan komunikadon tra la tuta mondo. Ankaŭ la tro rapida kresko de [[urbo]]j mizerigis la situacion de la popolo kaj favoris [[malsano]]jn, [[krimo]]jn kaj [[prostituo]]n. Tio okazigis amasan [[laboristaj migradoj|elmigradon]] de senlaboraj homoj al [[Ameriko]], [[Oceanio]] kaj [[Sudafriko]]. La ŝanĝiĝoj de la vivkondiĉoj kaj politika agado de laboristoj kreis ankaŭ akrigon de [[naciismo]]. === Disvolviĝo de [[kapitalismo]] === La entreprenoj serĉis [[Investado|investantojn]], [[Akcia kompanio|akciaj societoj]] disvolviĝis kaj partoprenis en [[borso]]j, evoluis monopoltendenca [[kapitalismo]]. Tiu ekonomia sistemo baziĝis sur la privata proprieto de la produktiloj (fabrikoj, maŝinoj), kaj la posedo de la [[kapitalo]] estas fonto de gajnoj. Okazis [[Akumulo (ekonomio)|akumulo]]: * horizontale: oni specialiĝis je unu ĉefa agado (ĉiuj entreprenoj, kiuj fabrikas la saman produkton, grupiĝis); * vertikale: oni grupigis la entreprenojn laŭlonge de ĉeno de produktado (koncentrigo en unu grupo de entreprenoj, kiuj plenumis ĉion ekde la havigo de [[krudaj materialoj]] trans diversaj fazoj de prilaboro kaj transporto ĝis la disvendo de la finfaritaj produktoj). Okazis ankaŭ scienca organizado de la laboro, komence per la metodoj, kiuj poste, en [[Dua industria revolucio]], kondukis al la [[tajlorismo]]. Tio celis plibonigon de [[produktiveco]] de la laboristaro per novaj labormetodoj, kiuj diserigis la fabrikan laboron je unuopaj taskoj. Surbaze de tiuj [[Specialiĝo|specialigitaj]] taskoj oni kreis la laboron en ĉeno ([[ĉenstablo]] sur [[muntoĉeno]]), plibonigis la [[superrigardo]]n ktp. La tajlorismo estis plibonigita de [[fordismo]] en la fino de [[Dua industria revolucio]]. Ankaŭ [[komerco]] disvolviĝis per kreado de novaj [[Transporto|transportiloj]] kaj novaj [[Merkatiko|vendometodoj]]. === Laboristaj ribeloj === [[Dosiero:Great Railway Strike 1886 - E St Louis.jpg|eta|dekstre|Fervoja [[striko]] de [[1886]] en Usono estis sekvita de pli ol 200 000 laboristoj.<ref>"[http://www.foxbusiness.com/markets/2011/08/09/10-biggest-strikes-in-american-history/ The 10 Biggest Strikes in American History] En webarchive [https://web.archive.org/web/20131202223030/http://www.foxbusiness.com/markets/2011/08/09/10-biggest-strikes-in-american-history/] 2a de decembro 2013". Fox Business. 9a de aŭgusto 2011.</ref>]] Ĉar manlaboristoj, kies laboron povis transpreni maŝinoj, vidis la valoron de sia laboro reduktita al la kostoj de maŝino, kelkaj el ili ribelis kaj provis malfunkciigi la maŝinojn. La [[luddismo|luddistoj]] en 1811 kaj 1812 detruis mekanikajn [[Industria ŝpinmaŝino|ŝpinilojn]] en Anglio, ĝis la registaro [[Ekzekuto|ekzekutis]] la gvidantojn aŭ [[Ekziligo|ekzilis]] ilin en [[Aŭstralio]]. En 1819 centmilo da homoj kunvenis al paca manifestacio sur la Petrokampo ''(St. Peters Field'', vidu [[Masakro de Peterloo]]). Armitaj [[Gvardio|gvardianoj]] atakis ilin kaj mortigis dek unu. Tiu evento kaŭzis manifestaciojn de [[Solidaro|solidareco]] kun la laboristoj tra la lando. Ĝenerale la aplikado de novaj laborsistemoj kiuj okazigis neelteneblajn laborkondiĉojn (al kapitalistoj estis interesaj nur la gajnoj) rezultis en [[Reakcio|reagaj]] movadoj inter kiuj [[sindikatismo]] estos la plej longdaŭra kaj grava historie. [[Sindikato]]j kaj ĝenerale organizitaj [[laboristo]]j klopodis premi la fabrikposedantojn por atingi pli favorajn laborkondiĉojn: pri dureco de labortaskoj, daŭro de [[labortago]]j kaj [[laborsemajno]]j, [[salajro]], [[laboro de virino]]j kaj de [[Laboro de infanoj|infanoj]] ktp. === Demografia eksplodo === La industria revolucio ekigis diversajn [[Sociekonomiko|socio-ekonomiajn]] [[Dinamiko (sociologio)|dinamikojn]], kiuj interkombine kaŭzis en la koncernataj regionoj rapidan [[Loĝantarkresko|kreskon de la loĝantaro]]. La kresko de la agrokulturaj [[rendimento]]j, kiu permesis rimarkeblan pliiĝon de disponeblaj resursoj, tio estas la [[ekonomia pluso]], la progreso sur la kampoj sanitara kaj de [[higieno]], kiu malaltigis la [[Mortindico|mortokvanton]] kaj altigis la [[Loĝantarpiramido|mezuman aĝon de la loĝantaro]] kaj la [[vivdaŭro]], la nuligo aŭ almenaŭ malpliigoj de [[epidemio]]j, kiuj dum jarcentoj frapis la iom tro loĝatajn regionojn, estas faktoroj, kiuj kune kondukis ene de kelkaj jardekoj al eksponenciala kresko de la loĝantaro. Sume en la 19-a kaj [[20-a jarcento]]j, ekde la komenco de la industria revolucio, la loĝantaro de Eŭropo kreskis kvaroble. La meza vivodaŭro iris de valoroj inter 25 kaj 35 jaroj al valoroj super 75 jaroj; la [[Naskindico|nombro de idoj per virino]] malkreskis de 5 al malpli ol 2, kaj la nasko- kaj mortokvantoj malkreskis de valoroj inter 30 kaj 40 [[jaraj milionoj]] al valoroj proksimaj al 10<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Massimo Livi Bacci | titolo=Storia minima della popolazione del mondo | loko=Torino | eldoninto=Loescher | jaro=1989 | lingvo={{it}} | eldono=reeldono en 2011, ''Il Mulino'' }}</ref>. La eksplodo de la [[Demografio|demografia]] dinamiko kondukis ankaŭ poste, dum la dua industria revolucio, al ekonomia evoluo, kiu puŝis direkte al diversaj formoj de [[konsumismo]], sed ankaŭ kaŭzis novajn sociajn kaj politikajn problemojn ligitajn al la senorda [[urbigo]], al la distribuo de resursoj kaj al [[Migrado|migradaj]] fenomenoj. == Dua kaj tria industriaj revolucioj == {{Ĉefartikolo|Dua industria revolucio|Tria industria revolucio}} [[Dosiero:Mercedessimplex1.jpg|250px|eta|dekstre|La [[eksploda motoro]] aperis preskaŭ samtempe en tuta Eŭropo, kaj rapide iris al Usono, kie [[Henry Ford]] kreis tutan novan industrion per ĝi por fabriki [[aŭtomobilo]]jn. ]] Oni uzas la nomon de '''dua industria revolucio''' por la transformoj en [[industrio]] kiuj okazis inter [[1871]] kaj [[1914]] post la relativa stabiligo de socioj post la unua industria revolucio kaj antaŭ la [[Unua mondmilito]]. Krom novaj teknikoj, la ĉefa karakterizo de la dua industria revolucio estis la plendisvolvo de [[kapitalismo]]. En tiu periodo, [[Britio]] perdis la industrian kaj teknologian [[Gvidanto (politiko)|liderecon]] al [[Usono]] kaj [[Germanio]]. Oni povas vidi la komencon de tiu periodo en la [[Anekso|aneksado]] de [[Loreno]] (industria regiono) fare de [[Germanio]] sekve de la [[Franca-Prusa milito]]. La granda demando de havaĵoj okazigis la kreskon de [[amasproduktado]] ĉirkaŭ [[1870]]. Tiu "dua" industria revolucio komencis per [[ŝtalo]] kaj rapide inkluzivis la [[Ĥemia industrio|ĥemian industrion]]. La [[ŝtonkarbo]] estis pli kaj pli anstataŭita per [[petrolo]] kaj aperis la [[Elektra industrio|elektraj industrioj]], kaj, frue en la [[20-a jarcento]], la [[aŭtomobila industrio]]. La dua industria revolucio estas, do, [[Kaŭzeco|kaŭzo kaj efiko]] de [[amas-socio]]. En [[Usono]] aperis la [[Elektrizo|elektrigado]] fare de grandaj industriaj inventistoj, kiel [[Nikola Tesla]], [[Edisono]] kaj [[George Westinghouse]]. La konstruado de [[Hidroelektro|hidroelektra]] [[uzino]] en la [[Alpoj]] ebligis la rapida industrialigo de la [[Norda Italio|nordo de Italio]], kiu ne havas lokan disponeblan ŝtonkarbon por elfosi, ĉirkaŭ 1890. La apero de maŝinoj movitaj per [[petrolo]] ankaŭ malpliigis la gravecon de [[ŝtonkarbo]] al industrio kaj industriigo. La '''Tria industria revolucio''', nome revolucio scienc-teknologia aŭ revolucio de la [[intelekto]], estas koncepto kaj vidpunkto skizitaj de [[Jeremy Rifkin]] kaj konsiderataj ekzemple de la [[Eŭropa Parlamento]], en formala deklaro aprobita en junio de 2006 (ne konfuzu kun la [[scienca revolucio]] de la 15-a kaj 16-a jarcentoj).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://hyfleetcute.com/data/MEP%20Green%20H2%20Declaration.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120318141817/http://hyfleetcute.com/data/MEP%20Green%20H2%20Declaration.pdf |arkivdato=2012-03-18 }}</ref> Laŭlonge de la historio, la ekonomiaj transformoj okazas kiam kunvenas la novaj [[teknologio]]j de la [[komunikado]] kun la novaj sistemoj de [[energio]]. La novaj formoj de komunikado iĝas la rimedo por la organizo kaj administrado kiujn la plej disvolviĝintaj [[civilizo]]j ebligis pere de la novaj [[energifonto]]j. La kuniĝo de uzado de [[komputilo]]j, la teknologio de la komunikado de [[Interreto]] kaj la [[Renovigebla energio|renovigeblaj energioj]] en la [[21a jarcento]] estas kio okazigas la tiel nomita '''Tria Industria Revolucio'''. Krom la necesa uzado de komputiloj jam disvastigita tra la tuta planedo kaj al enorma nombro de loĝantoj (kvankam ne al la tuto), estas diversaj faktoroj konsiderindaj kiaj la jenaj: # La ŝanĝo al [[renoviĝanta energio]] 100%. # La konverto de konstruaĵoj en energiproduktejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bouygues-construction.com/667i/sustainable-development/news/first-positive-energy-building.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120317160552/http://www.bouygues-construction.com/667i/sustainable-development/news/first-positive-energy-building.html |arkivdato=2012-03-17 }}</ref> # La [[Akumulatoro|reŝarĝeblaj piloj]], la teknologio de [[hidrogeno]], kaj aliaj [[Konservado de energio|teknologioj de stokado de energio]]. # Teknologio de [[Elektrotekniko|inteligenta elektra reto]] aŭ de reto de distribuado de [[elektra energio]] “inteligenta”. # Transporto bazita sur la [[elektra veturilo]] kaj sur [[pilo]]j de [[brulaĵo]]j, uzante kiel [[pelenergio]] la [[renovigebla]] [[elektro]].<ref>[http://www.verkehr.fraunhofer.de/media/mediaposter.php?mediaId=508]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Dosiero:Spinning jenny.jpg|Modelo de la aŭtomata ŝpinilo (nomata ''Jenny'', en muzeo en Wuppertal, Germanio), unu el la inventaĵoj kiuj komencigis la revolucion. Dosiero:Mule-jenny.jpg|La nura survivanta ekzemplo de [[ŝpinilmulo]] konstruita de la inventisto Samuel Crompton. Dosiero:Philipp_Jakob_Loutherbourg_d._J._002.jpg|''Coalbrookdale'' dum nokto: pentraĵo de 1801. En Coalbrookdale estis la unua koaksa altfornego. Dosiero:AdamSmith.jpg|[[Adam Smith]], brita filozofo kaj ekonomikisto konsiderata la ''patro'' de la moderna ekonomio kaj de la [[kapitalismo]] fundamente pro sia libro ''[[La riĉo de nacioj]]''. </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Dua industria revolucio]] * [[Tria industria revolucio]] * [[Revolucio]] * [[Karbonio]] * [[Coalbrookdale]] * [[Kapitalismo]] * [[Lasu-fari]] * [[Industriiĝo]] * [[Industria socio]] * [[Socia demando]] * [[Laborkondiĉoj]] * [[Aŭtomatigo]] * [[Labordivido]] * [[Malindustrigo]] * [[Industria arkeologio]] * ''[[La Protestanta Etiko kaj la Spirito de Kapitalismo]]'' * [[Brita Agrikultura Revolucio]] * [[Maŝinindustrio]] kaj [[Maŝinkonstruado]] == Notoj == {{Referencoj}} === Bibliografio === * {{Cite journal |last=Ashton |first=Thomas S. |title=The Industrial Revolution (1760–1830) |publisher=Oxford University Press |year=1948 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=77198082 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * {{Cite book |editor-last=Berlanstein |editor-first=Lenard R. |title=The Industrial Revolution and work in nineteenth-century Europe |publisher=Routledge |publication-place=London and New York |year=1992 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090606062924/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |date=2009-06-06 }} * {{Cite journal |first=J. H. |last=Clapham |title=An Economic History of Modern Britain: The Early Railway Age, 1820–1850 |publisher=Cambridge University Press |year=1926 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090414202911/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 |date=2009-04-14 }} * Clapham, J. H. ''The Economic Development of France and Germany 1815–1914'' (1936) * {{Citaĵo el libro|titolo=A Farewell to Alms: A Brief Economic History of the World|url=https://archive.org/details/farewelltoalmsbr00clar|familia nomo=Clark|persona nomo=Gregory|jaro=2007|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-12135-4}} * {{Cite journal |first=M. J. |last=Daunton |title=Progress and Poverty: An Economic and Social History of Britain, 1700–1850 |publisher=Oxford University Press |year=1995 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100599398 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * {{Cite journal |last=Dunham |first=Arthur Louis |title=The Industrial Revolution in France, 1815–1848 |publisher=Exposition Press |publication-place=New York |year=1955 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081224044241/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 |date=2008-12-24 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Farm to factory: a reinterpretation of the Soviet industrial revolution|url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_2004-11_57_4/page/794|aŭtoro=Gatrell, Peter|jaro=2004|gazeto=The Economic History Review|volumo=57|numero=4|COI=10.1111/j.1468-0289.2004.00295_21.x|paĝo=794}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Short History of the British Industrial Revolution|url=https://archive.org/details/shorthistoryofbr0000grif|familia nomo=Griffin|persona nomo=Emma|jaro=2010|eldoninto=Palgrave}} * Haber, Ludwig. ''The Chemical Industry During the Nineteenth Century: A Study of the Economic Aspect of Applied Chemistry in Europe and North America'' (1958); ''The Chemical Industry: 1900–1930: International Growth and Technological Change'' (1971) * {{Cite journal |first=Margaret C.|last=Jacob |title=Scientific Culture and the Making of the Industrial West |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford, UK |year=1997 |postscript= }} * {{Cite journal |first=Herbert |last=Kisch |title=From Domestic Manufacture to Industrial Revolution The Case of the Rhineland Textile Districts |publisher=Oxford University Press |year=1989 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=78932320 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * Kornblith, Gary. ''The Industrial Revolution in America'' (1997) * {{Cite book |title=The Unbound Prometheus: Technological Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present |last=Landes |first= David S. |year= 1969 |publisher =Press Syndicate of the University of Cambridge |location= Cambridge, New York |isbn= 0-521-09418-6 |pages= | postscript = <!--None--> | ref=harv}} * McNeil, Ian, ed. ''An Encyclopedia of the History of Technology'' (1996), 1063pp [http://www.amazon.com/Encyclopedia-Technology-Routledge-Companion-Encyclopedias/dp/0415147921/ excerpt and text search] * {{Cite journal |first=Angus|last=Maddison |title=The World Economy: Historical Statistics |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |publication-place=Paris |year=2003 |postscript= }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856|titolo=The Industrial Revolution in the Eighteenth Century|familia nomo=Mantoux|persona nomo=Paul|dato=First English translation 1928 revised 1961|alirdato=2014-06-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090414155421/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856|arkivdato=2009-04-14}} * {{Cite journal |first=Constance |last=McLaughlin Green |title=''Holyoke, Massachusetts: A Case History of the Industrial Revolution in America |publisher=Yale University Press |publication-place=New Haven, CT |year=1939 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8893044 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=2010-02-10 }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232|titolo=The British Industrial Revolution: An Economic Perspective|familia nomo=Mokyr|persona nomo=Joel|jaro=1999|alirdato=2014-06-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090526200327/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232|arkivdato=2009-05-26}} * {{Cite journal |last=More |first=Charles |title=Understanding the Industrial Revolution |publisher=Routledge |publication-place=London |year=2000 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814041034/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |date=2011-08-14 }} * Olson, James S. ''Encyclopedia of the Industrial Revolution in America'' (2001) * {{Cite journal |first=Sidney |last=Pollard |title=Peaceful Conquest: The Industrialization of Europe, 1760–1970 |publisher=Oxford University Press |year=1981 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100413094623/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |date=2010-04-13 }} * Rider, Christine, ed. ''Encyclopedia of the Age of the Industrial Revolution, 1700–1920'' (2 vol. 2007) * {{Cite journal |last=Smelser|first=Neil J. |title=Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry |publisher=University of Chicago Press |year=1959 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 |postscript= }} * Staley, David J. ed. ''Encyclopedia of the History of Invention and Technology'' (3 vol 2011), 2000pp * {{Cite journal |last=Stearns |first=Peter N. |title=The Industrial Revolution in World History |publisher=Westview Press |year=1998 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100413094115/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |date=2010-04-13 }} * {{Cite journal |first=Vaclav |last=Smil |title=Energy in World History |publisher=Westview Press |year=1994 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070718112416/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |date=2007-07-18 }} * {{Cite journal |last=Snooks|first=G.D. |title=Was the Industrial Revolution Necessary? |publication-place=London |publisher=Routledge |year=2000 |postscript= }} * {{Cite journal |last=Szostak |first=Rick |title=The Role of Transportation in the Industrial Revolution: A Comparison of England and France |publisher=McGill-Queen's University Press |publication-place=Montreal |year=1991 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |postscript= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070718105023/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |date=2007-07-18 }} * {{Citaĵo el libro|url=http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev|titolo=Lectures on the Industrial Revolution of the Eighteenth Century in England|familia nomo=Toynbee|persona nomo=Arnold|aŭtoroligilo=Arnold Toynbee|jaro=1884|ISBN=1-4191-2952-X}} * {{Cite journal |last=Uglow|first=Jenny |title=The Lunar Men: The Friends who made the Future 1730–1810 |publisher=[[Faber and Faber]] |publication-place=London |year=2002 |postscript= }} * {{Cite journal |last=Usher|first=Abbott Payson |title=An Introduction to the Industrial History of England |year=1920 |publisher=University of Michigan Press |url=http://books.google.com/?id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1- |postscript= }} === Historiografio === * Chambliss, William J. (eldonisto), ''Problems of Industrial Society'', Reading, Massachusetts: Addison-Wesley Publishing Co, December 1973. ISBN 978-0-201-00958-3 * Hawke, Gary. "Reinterpretations of the Industrial Revolution" in Patrick O'Brien and Roland Quinault, eds. ''The Industrial Revolution and British Society'' (1993) pp 54–78 * {{Citaĵo el gazeto|url=http://deirdremccloskey.org/articles/floud.php|titolo=Review of The Cambridge Economic History of Britain (edited by Roderick Floud and Paul Johnson)|aŭtoro=McCloskey, Deirdre|jaro=2004|gazeto=Times Higher Education Supplement|volumo=15 (Januaro)}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831051624/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html |date=2009-08-31 }} Interreta tekstlibro pri moderna historio ({{en}}): Industria revolucio * http://www.bbc.co.uk/history/society_culture/industrialisation [[BBC]]-hejmpaĝo pri historio: Industria revolucio * [http://www.makingthemodernworld.org.uk La Muzeo de Scienco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091012185400/http://www.makingthemodernworld.org.uk/ |date=2009-10-12 }}, maŝinoj kaj karakteroj * [http://www.meervrijheid.nl/?pagina=607 Meervrijheid]: Robert_ Hessen: De gevolgen van de Industriële Revolutie voor vrouwen en kinderen {{nl}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Revolución Industrial|revizio=127438037}} {{Havenda artikolo|Industria revolucio}} [[Kategorio:Industria revolucio| ]] [[Kategorio:Historio]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Revolucioj laŭ tipoj]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teknologio]] [[Kategorio:Historio de scienco]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Viktoria epoko]] mp8fzwvgargqajreuynnlqfwiogqo0m 0 37411 9474740 9473040 2026-09-13T17:22:26Z Tirolischleioans 254019 9474740 wikitext text/x-wiki {{papoj}} {{Informkesto papo | vico = 265-a | nomo= Benedikto la 16-a | dosiero= Giao hoang Bien Duc XVI, Benedictus XVI, Benedict XVI.jpg | naskonomo=Joseph Alois Ratzinger | komencis=[[19-a de aprilo]] [[2005]] | finis=[[28-a de februaro]] [[2013]] | antaŭulo=[[Johano Paŭlo la 2-a]] | sekvanto=[[Francisko (papo)|Francisko]] | dosiero de blazono = Coat of arms of Benedictus XVI.svg | grandeco de dosiero de blazono = 150px | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato}} | loko de naskiĝo = [[Marktl am Inn]], [[Bavario]], {{DEU}} | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = Ĉefepiskopo de Munkeno kaj Freising | dosiero = Wappen Erzbistum München und Freising seit 2013.svg | periodo = 1977–1982 | antaŭ = Julius Döpfner | post = Friedrich Wetter }} }} '''Benedikto la 16-a''' ([[latino|latine]] ''Benedictus'', "Benita" aŭ "Benito"), baptonomiĝis '''Joseph RATZINGER''' {{prononco|józef rácinge^''r''}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1927|4|16}} en [[Marktl am Inn]] ([[Germanio]]), mortis {{mortodato|2022|12|31}} en [[Vatikano]]; kiel la 265-a [[papo]] li plenumis la plej altan oficon en la [[katolikismo|katolika]] [[eklezio]] ekde la [[19-a de aprilo|19-an de aprilo]] [[2005]] ĝis sia anticipe anoncita [[demisio]] kiu ekvalidis la [[28-a de februaro|28-an de februaro]] [[2013]] je la 20-a horo.<ref>[http://www.spiegel.de/panorama/papst-benedikt-xvi-tritt-zurueck-a-882603.html ''Sensation im Vatikan: Papst Benedikt XVI. tritt zurück''], en: Spiegel online de la 11-a de Februaro 2013 {{ref-de}}</ref> Antaŭe li multajn jarojn estis [[kardinalo]], dekano (estro) de la [[kardinala kolegaro]] kaj [[prefekto]] de la [[katolikismo|katolika]] [[Kongregacio por la Doktrino de la Fido]]. ==Vivo== Li naskiĝis kiel filo de patro Jozefo kaj patrino Maria. Li naskiĝis [[Sankta Sabato|sabate]] antaŭ [[Pasko]] kaj post lia naskiĝo estiĝis granda neĝfalo, tre rara en tiu sezono. Inter 1949 kaj 1951 li estis studento ĉe la [[Georgia kolegio (Munkeno)]]. Li estis unu el la plej gravaj kardinaloj kaj estis konsiderata kiel plej intima kunlaboranto de papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kaj oni rigardis lin patro de la [[konservativismo|konservema]] parto de la [[katolika eklezio]]. Kiel [[prefekto]] de la [[kongregacio]] li forte kontraŭis reformojn, ekzemple koncerne [[Pastreco de virinoj|pastrecon de virinoj]], pastran edzecon aŭ [[kontraŭkoncipilo]]jn. [[Dosiero:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|150px|maldekstre]] La unua jaro de papeco montris parte alian bildon de Benedikto la 16-a. Lia unua [[encikliko]] "[[Deus Caritas est]] / Pri la Kristana Amo", publikigita en januaro 2006, pritraktas la Dian kaj homan amon. Pli ol miliono da junuloj venis al la [[Monda Junulara Tago]] okazinta en [[Kolonjo]] en aŭgusto 2005. Ili denove montris, ke la katolika eklezio estas juna kaj vigla. Ankaŭ en Romo en liaj festoj, preĝoj kaj aŭdiencoj kolektiĝas pli da homoj ol iam ĉe iu papo. Li estis unu el la malmultaj kardinaloj kun klubo de entuziasmuloj kaj kun ŝatantaro-retejo (anglalingva).<ref group="noto">[http://www.ratzingerfanclub.com]</ref> La papo ne estis [[vegetaranismo|vegetarano]], sed li parolis pri la ekspluatado de ĉiuj animaloj, precipe brutoj. Intervjuita en 2002 pri rajtoj de bestoj, li diris "Tio estas tre grava demando. Ĉiuokaze, ni povas vidi ke ili estas donitaj al nia zorgado, ke ni ne rajtas simple fari ion ajn al ili. Ankaŭ bestoj estas de Dio. Certe, ia industria uzado, ekzemple kun [[ansero]]j nutritaj por produkti kiel eble plej grandan [[hepato]]n, aŭ kun [[kokino]]j tiom pakitaj kune ke ili iĝas karikaturoj de birdoj, ĉi tiu malnobligado de vivantaj bestoj en varon ŝajnas al mi kontraŭ la rilato reciproka, kiu aperas en la [[Biblio]]." Li eĥis oficialan katolikan instruon, kiu diras klare ke "Bestoj estas de Dio. Li ĉirkaŭas ilin per Sia zorgado. Per sia nura ekzisto, ili benas Lin kaj donas gloron al Li. Tiel homoj ŝuldas bonkorecon al ili. Ni memoru la mildecon, kun kiu sanktuloj kiel [[Sankta Francisko el Asizo]] aŭ Sankta [[Filipo Neri]] traktis bestojn... Kontraŭas homan dignon suferigi aŭ mortigi bestojn sennecese." [http://www.goveg.com/feat/PopeBenedictXVI/ (PETA)] (anglalingva) En sia unua parolado li diris veante la nunan staton de homaro: "Tial la trezoroj de l' Tero ne plu estas je servo al konstruado de la ĝardeno de Dio, en kiu ĉiuj povus vivi, sed estas servutitaj far la potencoj [[Ekspluatado|ekspluatantaj]] kaj detruantaj." Kiel unua papo de plurcent jaroj Benedikto demisiis la {{daton|11|februaro|2013}} por liberigi la vojon al pli juna kaj sana papo. La {{daton|13|marto}} la [[konklavo]] elektis [[Francisko (papo)|Franciskon]] lia posteulo. Benedikto ne rajtis voĉdoni, ĉar li aĝis pli ol 80 jarojn. ==Nomumo de kardinaloj== Dum 5 [[Kardinala Kolegio|kardinalaj kolegioj]] la papo nomumis 90 [[kardinalo]]jn, interalie: [[Kurt Koch]], [[Reinhard Marx]], [[Julien Ries]] kaj [[Prosper Grech]]. ==Doktorigoj, sanktigoj kaj beatigoj== Dum [[pontifiko|pontifikado]] de la papo oni anoncis 2 novajn doktorojn, 44 sanktulojn, 289 beatulojn. '''[[Doktoro de la Eklezio|Doktoroj de la Eklezio]]''': [[Hildegard de Bingen]], [[Juan de Ávila]] '''[[Kanonizo]]''': [[Maria Bernarda Bütler]], [[Nuno Álvares Pereira]], [[Jeanne Jugan]], [[Patro Damiano]], [[Rafael Arnaiz Barón]], [[André Bessette]], [[Kamila Baptista el Varano]], [[Kateri Tekakvida]], [[Carmen Salles y Barangueras]], [[Anna Schäffer]] '''[[Beatigo]]''': [[Johano Paŭlo la 2-a]], [[Clemens August von Galen]], [[John Henry Newman]] == Esperanto == La papo Benedikto la 16-a daŭrigis la tradicion de sia antaŭulo [[Johano Paŭlo la 2-a#Johano Pa.C5.ADlo la 2-a kaj Esperanto|Johano Paŭlo la 2-a]] saluti [[Pasko|paske]] kaj [[Kristnasko|kristnaske]] ankaŭ en [[Esperanto]] (kun escepto de kristnasko 2005, kie li salutis nur en trideko da lingvoj<ref>[http://www.liberafolio.org/2013/la-nova-papo-ne-salutis-en-esperanto Libera Folio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>); Johano Paŭlo la 2-a komencis tion en aprilo 1994, [[Francisko (papo)|Francisko]] ne faris dum pasko 2013. [[Dosiero:BentoXVI-30-10052007.jpg|250px|eta|maldekstre]] == Verkoj == '''Enciklikoj''' Benedikto la 16-a eldonis 3 [[encikliko]]jn: * 25-an de januaro 2006: ''[[Deus caritas est]]'' ([[Dio]] estas [[amo]]) * 30-an de novembro 2007: ''[[Spe salvi]]'' (En [[espero]] [[Savo (Biblio)|savitaj]]) * 29-an de junio 2009: ''[[Caritas in veritate]]'' (Amo en [[vero]]) '''Aliaj [[papaj dokumentoj]]''' * Deklaro ''[[Dominus Iesus]]'' * Gazeto "[[Communio]]" '''Publikaĵoj''' * ''Dia revolucio'' (2006) * [[Trilogio]]: ''[[Jesuo Kristo|Jesuo]] de [[Nazareto]]'' (unua volumo, 2007; dua volumo, 2011; tria volumo, 2012) * ''Lumeco de la mondo'' (2011, [[intervjuo]] de Peter Seewald) <!-- ==Apostolaj vojaĝoj== * [[Apostola vojaĝo de Benedikto la 16-a al Pollando]] Bonvolu vidigi, kiam ESTOS artikolo !! --> ==Pilgrimoj kaj eksterlandaj vizitoj== Benedikto la 16-a dum sia [[pontifiko]] 24 foje vojaĝis eksterlanden, en tio la plej multe (3 fojoj) al sia [[patrujo]] kaj al [[Hispanio]]. Ankaŭ famiĝis dum renkontiĝoj kun [[junularo]] en [[Monda Junulara Tago|Mondaj Junularaj Tagoj]]. En [[Italio]] apostole vojaĝis 33 foje. En la tagoj 25–28 de majo 2006 okazis [[pilgrimado]] de papo Benedikto la 16-a al [[Pollando]]. La papo vizitis [[Varsovio]]n kaj lokojn ligitajn kun [[Johano Paŭlo la 2-a]]: [[Krakovo]]n, [[Wadowice]], [[Oświęcim]], [[Kalwaria Zebrzydowska]] kaj [[Ĉenstoĥovo]]n. Tio estis lia naŭa restado en Pollando, sed unusola kiel la kapo de [[Katolika Eklezio]]. [[Slogano]] akompananta la vojaĝon estis la vortoj: Estu firmaj en la [[fido]] ({{l-pl|Trwajcie mocni w wierze}}). En [[Varsovio]] okazis [[meso (diservo)|meso]] kun partopreno de 300 000 kredantoj. Inter ili estis pli ol 2300 [[belorusoj]] kaj i.a. norvegoj, kanadanoj, nov-zelandanoj, ukrainoj, rusoj kaj filipinanoj. Lian viziton al pilgrimejo [[Jasna Góra]] partoprenis 450 000 personoj. Lian meson kun [[prediko]] partoprenis ĉ. 900 000 kredantoj. En la estinta germana-[[nazia koncentrejo]] [[Aŭŝvico|Auschwitz]]-Birkenau li vizitis kelon, kie martire mortis [[Maksimiliano Kolbe]]. ==Publikaj ĉeestoj de emerita papo== * [[2013]]: [[Vatikanaj ĝardenoj]], malkovro de la monumento al [[Ĉefanĝelo Miĥaelo]], (5.07) * [[2014]]: [[Baziliko Sankta Petro]], unua [[Kardinala Kolegio]] de [[Papo Francisko]], (22.02); [[Placo Sankta Petro]], [[kanonizo]] de papoj [[Johano la 23-a]] kaj [[Johano Paŭlo la 2-a]], (27.04); renkontiĝo de papo Francisko kun [[avo]]j kaj [[maljunulo]]j, (28.09); [[beatigo]] de [[Paŭlo la 6-a]], (19.10); * [[2015]]: [[Baziliko Sankta Petro]], dua Kardinala Kolegio de Papo Francisko, (14.02); solena malfermo de [[Sankta Pordo]], komenco de la [[Jubileo (katolika)|Jubilea]] Jaro de [[Mizerikordo]], (8.12) * [[2016]]: [[Vatikana Palaco]], partopreno en la 65-a datreveno de sia [[ordinacio]], (28.06) ==Premioj kaj distingoj== Ĝis nun la papo ricevis 7 [[honora doktoreco|honorajn doktorecojn]], atribuitajn de: * 1984 – College of St. Thomas (nuntempe Universitato al [[Sankta Tomaso]] en [[Saint Paul (Minesoto)|Saint Paul]] ([[Minesoto]]) * 1985 – Katolika Universitato en [[Eichstätt]] kaj [[Ingolstadt]] * 1986 – [[Pontifika Katolika Universitato de Peruo]] ([[Lima]]) * 1988 – [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] ([[Pollando]]) * 1998 – [[Universitato de Navaro]] en [[Pamplono]] ([[Hispanio]]) * 1999 – [[Libera Universitato Maria SS. Assunta]] en [[Romo]] * 2000 – Papa Teologia [[Fakultato]] en [[Vroclavo]] * 2015 – [[Muzika Akademio en Krakovo]] * 2015 – Papa Universitato "Johano Paŭlo la 2-a" en [[Krakovo]] ==Mia spirita testamento== Postmorte anoncita, verkita la 29-an de aŭgusto 2006 (elektita fragmento): ''Jam de 60 jaroj mi sekvas la [[teologio|teologian]] vojon, precipe la [[biblio|biblistikan]], kaj mi vidis, kiel kun laŭvicaj [[generacio]]j falis [[tezo]]j ŝajne nerefuteblaj, kiuj montriĝis nur [[hipotezo]]j: falis generacioj de [[liberalismo|liberaluloj]] (Harnack, Jülicher, ktp), generacioj de [[ekzistencialismo|ekzistencialistoj]] (Bultmann ktp), generacioj de [[marksismo|marksistoj]]. Mi vidis kaj vidas, kiel el miksaĵo de hipotezoj emerĝas ĉiam denove [[racieco]] de la [[kredo]]. [[Jesuo Kristo]] vere estas Vojo, Vero kaj Vivo – kaj la [[Eklezio]], kun ĉiuj siaj malperfektecoj, vere estas Lia Korpo.'' ==Atakoj kontraŭ la papo== Jam kiel [[prefekto]] de la [[Kongregacio por la Doktrino de la Fido]] li multe faris por haltigi [[ĥaoso]]n enpenetrantan internon de la Eklezio. La [[kardinalo]] reĵetis teologiajn [[novigo]]jn kaj postulojn de ŝanĝoj rilate al homa [[seksemo]], [[divorco]]jn kaj sacerdotecon de [[virino]]j. Ankaŭ [[sinkretismo|sinkretismjan]] tendencojn, kiuj relativigis signifon de la katolika [[fido]]. Tial en [[amaskomunikilo]]j aperis voĉoj kvazaŭ ĝis nun "malferma, progresema kaj eĉ liberala [[teologo]]" ŝanĝiĝis en ekstreman [[konservativismo|konservativulon]]. Li kontraŭstaris al [[slogano]]j de kultura revolucio en Eŭropo pere de publikigo de kongregaciaj dokumentoj: ''Libertatis nuntius'' (Instrukcio pri kelkaj aspektoj de la [[teologio de liberigo]]), 1984 kaj ''Libertatis conscientia'' (Instrukcio pri [[kristanismo|kristanisma]] [[libereco]] kaj [[Savo (Biblio)|savo]]), 1986. Laŭ kritikistoj li trastrekis la teologion de liberigo por [[katolikismo|katolikoj]] de [[Latinameriko]] ferminte al ili [[Katolika Eklezio|eklezian]] vojon de eskapo el [[malriĉeco]] kaj [[totalismo|totalisma]] perforto. Aliaj kritikaj voĉoj disaŭdiĝis post publikigo de letero ''Homosexualitis problema'' 1986, ''Donum vitae'' (Instrukcio pri defendo de la [[vivo]]), 1987, ''Donum veritatis'' (Instrukcio pri [[vokiteco]] de teologo en la Eklezio), 1990, ''Communionis notio'' (Letero pri la Eklezio kiel [[homa komunumo]]), 1992, ''Annus Internationalis Familiae'' (Letero pri [[Komunio]] por [[divorco|eksgeedzigitoj]]), 1994, aŭ deklaro ''Dominus Jesus'' (2000). La lastan deklaron kontraŭuloj de la [[kardinalo]] traktis kiel paŝon fermantan la vojon al [[ekumenismo]]. Kiel la [[papo]] li jam de la komenco estis atakita kiel defendanto de la [[fido]] kaj de [[supernaturo|supernatura]] [[digno]] de la [[homo]]. Oni utiligis preskaŭ ĉiun pretekston por detrui lian [[reputacio]]n kaj [[aŭtoritato]]n. Septembre 2006 prezentita citaĵo de la [[papo]] pri [[islamo]], laŭ [[Manuelo la 2-a Palaeologa]], estis traktita kiel kontraŭa al la [[politika ĝusteco]]. Jaron poste la [[apostola letero]] [[motu proprio]] ''Summorum Pontificium'', permesanta en [[liturgio]] [[Trenta meso|Trentan meson]], iĝis laŭvica preteksto. ==Citaĵoj== Granda tento kaj perfido de la [[identeco]] de la Eklezio estas transformo de ĝi en ian [[utopio|utopian]] movadon, kies ununura celo estas ŝanĝo de la mondo al pli bona. Tio implicas rezignon de la kapablo al konado de la [[vero]], kio kondukas al minaco de [[relativismo]]. ==Interesaĵoj== [[Johano Paŭlo la 2-a]] unuflanke flugis al [[Sandinista Fronto de Nacia Liberigo|sandinisma]] [[Nikaragvo]], kie en komunista registaro estis katolikaj monaĥoj kaj regis [[marksismo|marksisma]] karikaturo de [[Evangelio]], kune kun [[Kristo]] surbrake kun [[AK-47|mitraleto kalaŝnikov]]. Samtempe duaflanke kardinalo Ratzinger prilaboris frakasigan dokumenton pri la [[teologio de liberigo]], en kiu precize montris ĝian ŝanĝon de la fundamentaj [[nocio]]j de [[kristanismo]]. Anstataŭ [[fido]], [[espero]] kaj [[amo]] estis enkondukitaj "fido al historio", "kredo al estonteco" kaj "emo favora al malriĉuloj". (laŭ Grzegorz Górny, ''Benedykt XVI - papież na rozdrożach Kościoła'' (Benedikto la 16-a - la papo sur disvojoj de la Eklezio), "Sieci", n-ro 2/2023). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Benedikto la 16-a|n=La_papo_Benedikto_la_16-a_rezignas_pri_sia_papeco}} * [[Vatikano]] * [[Listo de papoj]] * [[Dua Vatikana koncilio]] * [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] * [[Naskiĝdomo de Benedikto la 16-a (fondaĵo)]] * [[Georg Gänswein]], privata sekretario * [[8661 Ratzinger]] ==Bibliografio== * Bernhard Meuser, ''Benedikt XVI. – unser Papst: ein Portrait'' (Benedikto la 16-a. Nia Papo. Portreto) == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vatican.va Oficiala retejo de la Sankta Seĝo (6-lingva)] * [http://www.ikue.org/papoj/benediktoxvi/benediktoxvi.html Retpaĝo de IKUE kun biografio kaj tradukitaj dokumentoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060519043737/http://www.ikue.org/papoj/benediktoxvi/benediktoxvi.html |date=2006-05-19 }} {{-}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benedikto la 16-a}} [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Ĉefepiskopoj de Munkeno kaj Freising]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Bavaroj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Ordeno de Sankta Gregorio la Granda]] [[Kategorio:Vatikananoj]] [[Kategorio:Germanaj kardinaloj]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] [[Kategorio:Katolikaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj pianistoj]] [[Kategorio:Katolikaj verkistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] rgdgzyhi10xx6d2jl4ig2l0cvy9e9l5 0 38587 9474788 9333217 2026-09-13T18:10:59Z ~2026-49738-23 263360 /* Verkoj */ katalogo de UEA. 9474788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Sten Johansson | dosiero = StenJohansson.jpg | priskribo = Sten Johansson en 2007 | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[1-an de aprilo]] [[1950]] | loko de naskiĝo = [[Kalmar]], [[Svedio]] | nacieco = [[svedoj|svedo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = novelojn, krimromanetojn, facil-legaĵojn kaj romanojn | aliaj aktivaĵoj = oficisto | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = 1966 }} '''Sten JOHANSSON''' (naskiĝis la [[1-an de aprilo]] [[1950]] en [[Kalmar]], [[Svedio]]<ref>[http://esperanto.net/literaturo/autor/johansson.html Persona paĝo de Sten Johansson] en la retejo http://esperanto.net/literaturo</ref>) estas [[Esperanto|Esperanta]] [[aŭtoro]] kaj [[tradukisto]]. Johansson loĝas en [[Norrköping]]. Li laboris en urba administrejo, pri statistiko, prognozoj, kaj analizado pri publikaj servoj. Li kolektas informojn kaj recenzojn pri originala Esperanta literaturo kaj pri la Esperant-lingvaj aŭtoroj ĉe http://esperanto.net/literaturo/. ([[Originala Literaturo Esperanta (retpaĝaro)|OLE]]) En 2018 li ricevis la [[Premio Grabowski|premion Grabowski]] pro sia tuta verkaro kaj ties valoro por la Esperanto-kulturo kaj pro siaj tekstoj, kiuj helpas aliajn homojn verki. En 2022 li ricevis la [[Laŭro de la Akademio|Laŭron de la Akademio]] pro la romano ''Sesdek ok''. == Verkoj == === Originalaj === * ''[http://www.luin.se/inko/070-8.pdf Denaska kongresano]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (novelaro 1992) ** ''[http://www.angelfire.com/ok/stenjo/choku.html La ĉokolada biskvito]'' ** ''Krokizo'' ** ''[http://www.angelfire.com/ok/stenjo/gar.html La garantiulo]'' ** ''[http://www.angelfire.com/ok/stenjo/denu.html Denaska kongresano]'' ** ''Nils lapona'' ** ''Kiu kaĉon kuiris ...'' ** ''Spuro en blanko'' ** ''La viro kiu restos'' ** ''[http://www.angelfire.com/ok/stenjo/renk.html Renkontiĝo kun boaco]'' * ''[[Ĝis revido, krokodilido!]]'' (novelaro 1996) ** ''[https://www.webcitation.org/query?id=1256563985222670&url=www.geocities.com/sten_jo/eo/revidkroku.html Ĝis revido, krokodilido!]'' ** ''[http://www.angelfire.com/ok/stenjo/bon.html Bonan matenon!]'' ** ''[http://www.angelfire.com/ok/stenjo/nokt.html Nokta halto]'' * ''Interkona mateno'' (teatraĵoj 1996) ** ''[https://www.webcitation.org/query?id=1256563979787979&url=www.geocities.com/sten_jo/eo/nep.html Nepo benita]'' ** ''[https://www.webcitation.org/query?id=1256563987781125&url=www.geocities.com/sten_jo/eo/sav.html Savboato]'' * ''Mistero ĉe Nigra Lago'' (romaneto por infanoj 1997) * ''Falĉita kiel fojno'' (krimromano 1997) * ''Trans maro kaj morto'' (krimromano 1999) * ''Neĝo kaŝas nur ...'' (krimromano 2001) * ''La krimo de Katrina'' (facil-lega rakonto 2001) * ''Dis!'' (romano 2001) ([http://literaturo.esperanto.net/tekstoj/johansson/dis.pdf dua eldono 2015]) * ''Kion ajn'' (facil-lega rakonto 2002) * ''Vojaĝo kun Katrina'' (facil-lega rakonto 2002) * ''Memor' mortiga'' (krimromano 2003) * ''Katrina malfruas'' (facil-lega rakonto 2004) * ''Pasteĉo'' (25 beletraj stilpastiĉoj, 2005) * ''Amaro'' (novelaro, 2005) * ''Kroze - proze'' (esearo pri esperantlingva literaturo, 2013)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://retbutiko.be/eo/ero/krpr?lingvo=eo&ero=krpr |titolo= Kroze - proze |alirdato=2020-12-12 |lingvo=eo}}</ref> * ''Marina'', Mondial, Novjorko, 2013, 187 p. ISBN 9781595692719. * ''Skabio'', Mondial, 2015. ISBN 9781595693006. * ''El ombro de l’ tempo'', Mondial, 2017. ISBN 9781595693419. * ''Marina ĉe la limo'', Mondial, Novjorko, 2018. ISBN 9781595693723. * ''[[Sesdek ok (libro)|Sesdek ok]]'', Mondial, Novjorko, 2021, ISBN 9781595694126 * ''Secesio'', Mondial, Novjorko, 2021, ISBN 9781595694250. * ''Falaflo en maco'', Mondial, Novjorko, 2023, ISBN 9781595694461. * '' La nepo de Marina'', Mondial, Novjorko, 2023, ISBN 9781595694591. * ''Neŭtrale'', Mondial, Novjorko, 2024, 9781595694874 * ''Farango,'' Mondial, Novjorko, 2025, 9781595695123 Noveloj aperis en ''[[Tempo Fuĝas]]'' (1995), ''[[Sferoj]]'' 10 (2000), ''[[Fervoja katastrofo]]'' (2000) kaj ''[[Mondoj]]'' (2001). === Tradukitaj === * [[Hjalmar Söderberg]]: ''[[La kiso kaj 13 aliaj noveloj]]'' (1995) * [[Pär Lagerkvist]], [[Eyvind Johnson]], [[Harry Martinson]]: ''Nobela novelaro'' (1995) * [[Torgny Lindgren]]: ''La beleco de Merab'' (novelaro 1995) * ''En la realo troviĝas truo. Nuntempa sveda novelarto'' (1996) * Torgny Lindgren: ''La vojo de serpento sur roko'' (romano 1997) * [[Benjamin Jacobsen]]: ''Inter tero kaj ĉielo. Kvin gajaj memoroj'' (facil-legaj noveloj 1997) * [[Carl Jonas Love Almqvist]]: ''Tio konvenas!'' (romaneto 1998) * Hjalmar Söderberg: ''[[Doktoro Glas]]'' (romano 1998) * Hjalmar Söderberg: ''La pelto kaj 14 aliaj noveloj'' (1999) * [[August Strindberg]]: ''Sonĝodramo'' (dramo 1999) * [[Selma Lagerlöf]]: ''[[La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson]]'' (2002) * August Strindberg: ''Insulanoj de Hemsö'' (romano 2005) * Hjalmar Söderberg: ''[[La serioza ludo]]'' (romano 2016) === Aliaj === Kontribuis al la revuoj [[Monato (gazeto)|Monato]] kaj [[Beletra Almanako]] (interalie numeroj: [[BA1]], [[BA3]], [[BA30]], [[BA31]], [[BA32]] kaj [[BA50]]). == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} * [https://web.archive.org/web/20091016215823/http://www.geocities.com/sten_jo/eo/met.html ''Meti limon''] ([[sciencfikcio|sciencfikcia]] rakonto en ''Sferoj'' 10) * [http://sezonoj.ru/2018/11/johansson-3/ Intervjuo kun Sten Johansson] aperinta en [[La Ondo de Esperanto]] de novembro 2018 == Referencoj == {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Johansson, Sten}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de Svedio]] bs19x0wzwecqgt5yvfx4o5j1qe0zksm 0 40434 9475001 9244091 2026-09-13T23:15:35Z ThomasPusch 1869 9475001 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = Azio|dato = 2012}} {{Informkesto administra unuo2 | Esperanta nomo = Goao | Origina nomo = Goa<br />{{lang|kok|गोंय}} | Statuso = Federacia ŝtato | Apartenas = [[Barato]] | Ĉefurbo = [[Panaĝio]] | Areo = {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} | Loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | Censo-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | Loĝdenso = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | Parametro1 = 18% | Parametro1-nomo=[[Analfabeteco]] | Lingvo = [[konkana lingvo]] ([[marata lingvo]] povas esti uzata por oficialaj celoj) | Horzono = [[UTC]] +5:30 | Telefona kodo = +91832 | Mapo = [[Dosiero:Goa in India (disputed hatched).svg|270ra|Situo de ŝtato Goao]] | ISO 3166-2 = IN-GA | Situo sur mapo = Goao | Situo sur mapo-priskribo = Situa mapo de Goao | Zomo = 7 | Estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | Titolo de estro = }} '''Goao''' ([[Konkana lingvo|konkane]]: {{lang|kok|गोंय}}, {{IAST|goṃya}}; [[Marata lingvo|marate]]: {{lang|mr|गोवा}}, {{IAST|govā}}) estas la plej malgranda federacia [[ŝtato]] de [[Barato]]. Ĝi apartenas al la plej multe prosperantaj [[federacio|federaciaj]] [[ŝtato]]j de Barato. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la subŝtato vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas [[Panaĝio]] (ankaŭ Panjim, [[konkana lingvo|konkane]] poste Ponnje, antaŭe Nova Goa). Pluaj pli grandaj urboj estas [[Margao]], [[Mapuso]] kaj [[Vasco da Gama (urbo)|Vasco da Gama]]. Ĝis [[1961]] ĝi estis [[Portugalio|portugala]] [[kolonio]] de [[Portugala Hindio]], kune kun ŝtatoj [[Damano kaj Diuo]]. == Origino de la nomo == La malnova hinda [[eposo]] [[Mahabarato]] mencias pri Goao per indiko al nacio [[Goparaŝtro]], konata kiel bredistoj de [[bovino]]j; ĉi tie aperas ankaŭ nomo [[Gomant]]. Krom plua nomo [[Govaraŝtro]] por suda parto de la konkana teritorio en sanktaj [[sanskrito|sanskritaj]] verkaroj konserviĝis ankaŭ nomoj [[Gopakapuri]] kaj [[Gopakapattan]]. Pli malfrue aperas ankaŭ nomo [[Gomanchala]], ankoraŭ pli malfrue (en [[epiko|epikaj]] [[poemo]]j nomataj ''purana'') poste nomoj Gove, Govapuri aŭ Gopakpattan. La [[Antikva Grekio|grek-antikva]] klerulo [[Ptolemeo]] notas poste la nomon Gouba, [[araba lingvo|arabaj]] nomoj el [[mezepoko]] sonas Sindabur respektive Sandabur. Nur en la [[15-a jarcento]] en konekso kun portugala koloniigado aperas nomo Goa, unue por [[haveno]] situanta ĉe rivero [[Mandovi]] (hodiaŭ urbo [[Velha Goa]]), pli malfrue por la tuta teritorio priregata de portugaloj. == Geografio == [[Dosiero:Goa06 landscape.jpg|eta|maldekstra|Ĉerivera regiono de rivero Sal]] Goao situas sur okcidenta marbordo de hindia [[kontinento|subkontinento]] kaj ĝi limas kun federaciaj ŝtatoj [[Maharaŝtro]] kaj [[Karnatako]]; okcidentan marbordon kreas [[Hinda Oceano]] ([[Araba Maro]]). La suma areo de la ŝtato faras {{unuo|3702|km²}}, la plej alta punkto estas Sonsogor kun {{formatnum:1167}} m s.m. (en [[montaro]] [[Okcidentaj Ghatoj]]), la marbordo estas longa {{unuo|101|km}} kun multaj grandaj [[strando]]j. Goao estas riĉa je [[akvo]], ĉi tie trafluas du pli grandaj riveroj Mandovi kaj [[Zuari]] kaj granda kvanto de pluaj. Goao administre dividiĝas en du [[distrikto]]jn ('''Norda Goao''' kaj '''Suda Goao'''), kiuj konsistas el dek unu distriktoj, nomataj ''taluka'' (ekde nordo suden: Pernem, Bardez, Bicholim, Satari, Tiswald, resp. antaŭe Ilhas, Mormugao, Ponda, Salcete, Sanguem, Quepem, Canacona). '''''Klimataj kondiĉoj''''' de Goao respondas al ties situo: tre varma [[somero]] (kun temperaturoj inter {{GdC|30}} kaj {{GdC|39}}) kunigitaj kun ekstrema humideco sekve de [[monzuno]]j (inter junio kaj septembro), kaj por eŭropano tre agrabla [[vintro]] (en decembro kaj en januaro tagaj temperaturoj moviĝas inter {{GdC|20}} kaj {{GdC|30}}, pluvoj estas esceptaj). == Floro kaj faŭno == [[Dosiero:Goao2.jpg|eta|130ra|dekstra|Rikolto de kokosaj nuksoj]] La unua impreso rigardante la strandojn kaj la enlando estas multnombraj [[kokoso|kokosaj]] [[palmo]]j. Dank‘ al abundaj pluvoj en monzuna periodo kaj dank‘ al ekzistado de multaj riveroj kaj riveretoj Goao havas ankaŭ alie abundan vegetaĵaron: diference de kelkaj aliaj ŝtatoj de [[Barato]], kie arbaraj surkreskaĵaroj estis grandparte forhakitaj, estas ĉirkaŭ unu triono de la teritorio en Goao arbarizita per origina [[ĝangalo|ĝangala]] surkreskaĵaro. Krom diversaj foliarboj kaj raraj [[ligno]]j (kiel ekz. [[teaka arbo]]) estas ĉi tie reprezentataj arboj kun nuksoj de [[akaĵuo]]j, kun [[mango]], plu [[ananaso]] ks. Krom kiel ankaŭ aliloke en Barato ĉieĉeestantaj [[bovino]]j la [[naturo]] montras grandan populadon de [[vulpo]]j kaj de sovaĝaj [[porko]]j; sur la marbordo kaj en la enlando vivas granda nombro de [[birdo|birdaro]] – aŭ de enlanda aŭ de transloĝiĝema. Goao estas ankaŭ konata de granda nombro de [[serpento]]j, sed kiuj aliflanke kontribuas al malplialtigo de kvanto ĉi tie tre disvastiĝintaj roduloj. == Historio == La konata historio de Goao komencas en la [[-3-a jarcento|3-a jarcento]] antaŭ [[Kristo]], kiam Goao estis parto de nordhinda [[Maŭrja imperio]]. En pli malfruaj jarcentoj ĉi tie alternis regantoj de dinastioj '''satavahanoj''', '''ĉalukianoj''', '''silharoj''' kaj '''kadambduoj'''. En la jaro [[1312]] Goao estis por mallonga tempo parto de [[sultanato]] el [[Delhio]], sed karnatakaj regantoj el [[Vijayanagar]] denove konkeris ĝin. Ekde la jaro [[1469]] ĉi tie poste regis bahmanaj [[sultano]]j kaj [[mughalo]]j ([[mogulo]]j) el [[Gulbargo]], pli poste el [[Biĵapuro]]. [[Dosiero:St Cajetan Goa.jpg|eta|200ra|maldekstra|Preĝejo de [[Gaetano Thiene|Sankta Gaetano]], Malnova Goa]] Ĉirkaŭnavigaciinte [[Afriko]]n albordiĝis en la jaro [[1498]] sur la okcidenthinda marbordo [[Vasco da Gama]]. [[Portugalio]] ne volis nur priregi lukran komercon kun [[spico]]j, sed ĝi faris pretendojn eĉ kiel nova kolonia potenco. Portugala [[admiralo]] [[Afonso de Albuquerque]] poste en marto kaj denove en novembro de [[1510]] venkis soldatarojn de biĵapura mogulo, li okupis Goaon fondante tiel fundamentan ŝtonon de la estonta kolonio [[Portugala Hindio]]. Al la historio de Goao apartenas ankaŭ nomo de [[Francisco Xavier]]. Tiu ĉi kunfondinto de [[jezuitoj|jezuita]] ordeno alvojaĝis en Goaon en la jaro [[1542]], kie li – spite al sia nebona rolo dum [[inkvizicio]] – ĝojis pro reputacio de bonamata misiisto. Xavier vojaĝis plu [[Japanio]]n kaj [[Ĉinio]]n, li mortis en [[1552]] mallongtempe atingonte Ĉinion kaj li estis proksime de [[Kantono]] sepultita. Laŭ legendo lia tombo estis pli malfrue malfermita, lia onidire nedifektita korpo estis poste 16 monatoj post lia morto transveturigita en Goaon kaj ĉi tie sepultita; en la jaro [[1622]] estis Xavier sanktuligita kaj denove sepultita en [[baziliko]] Bom Jesus en urbo [[Velha Goa]]. Kiam Barato akiris sian sendependecon en [[1947]], ĝi senrezulte klopodis tra diplomata vojo atingi ke Portugalio transdonu la suverenecon de Goao (kaj ankaŭ de la kolonioj [[Damano kaj Diuo]]) al Barato, sed ĉi tie eĉ neniel helpis rezolucio de Ĝenerala Asembleo de [[UN|OUN]]. En decembro de [[1961]] Barato perforte okupis Goaon, laŭ vidpunkte eblas noti ke ĝi liberigis la insulon. La malbone armigita kaj nepreparita portugala armeo metis nenian pli grandan reziston. Goao estis (komune kun distriktoj [[Damano kaj Diuo]]) unue centre administrata kiel asocia teritorio. La [[30-a de majo|30-an de majo]] de [[1987]] ĝi fariĝis la 25-a federacia ŝtato. == Loĝantaro == [[Dosiero:Goa04 market.jpg|eta|maldekstra|Foiro en Margao]] Loĝantaro de Goao, preskaŭ 1,4 milionoj da loĝantoj, havas alkreskon 14,9 %, [[loĝdenso|denseco de loĝantaro]] faras 363 en km2, preskaŭ 50 % da loĝantoj vivas en urboj. Mezuro de alfabetigo moviĝas ĉirkaŭ 82 %. Loka lingvo estas [[konkana lingvo]] (plimulto da loĝantoj parolas ankaŭ [[angla lingvo|angle]], [[portugala lingvo|portugale]] hodiaŭ parolas nur iom inter 3 % kaj 5 % da loĝantoj). Proksimume 2/5 da loĝantoj estas [[kristanismo|kristanoj]], eĉ kiam kun pluraj elementoj de [[hinduismo]], kiun ne sukcesis glatigi nek portugalaj misiistoj; parto de la loĝantoj havas portugalajn nomojn (la portugala kolonia administrantaro de komence subtenis miksitajn geedzecojn). Propra muslima loĝantaro estas malmultenombra, sed dum turisma sezono ĉi tie vivas kaj laboras granda nombro de komercistoj kaj aliaj fortoj (precipe el [[Kaŝmiro]]). Influo de la portugala kolonia superregado ĝis hodiaŭ montriĝas en kutimoj de la loĝantaro. Labortempo apartenas al la plej mallongaj en Barato (goaanoj plukonservas ĉiutage plilongigitan tagmezan [[siesto]]n), la plej ŝatataj festotagoj estas – krom [[karnavalo]] – [[Kristnasko]] kaj Nova Jaro. {{-}} == Ekonomio == {| border="1" style="float:right; margin-left:0.5em;" |---- | [[Dosiero:Goa01 sisal.jpg|130ra|Produktado el sisalo]] | [[Dosiero:Goa02 kaucuk.jpg|130ra|Produktado de kaŭĉuko]] |} De malproksime la plej grava fako estas [[turismo]], sekvata de [[agrikulturo]]. Al pluaj gravaj fakoj apartenas minado de [[mineralo]]j, konserva industrio, produktado de artefaritaj sterkaĵoj, ŝiptransporto, [[fiŝo|fiŝkaptado]] kaj produktado de [[alkoholaĵo|alkoholaj drinkaĵoj]]. Certa motoro de la ekonomio estas poste ankaŭ fakto, ke Goao havas relative abundiĝintan ŝtatan administradon kaj ankaŭ altan mezuron de elmigrado (kio plu malaltigas mezuron de [[senlaboreco]]). En ŝtupareto de ekonomie la plej sukcesaj ŝtatoj de [[Hinda Unio]] Goao okupas la trian postenon. En minad-industrio eblas nomi precipe minadon de [[fererco]], [[baŭksito]] kaj [[mangano]], krom tio oni minas ankaŭ pot-argilon, [[kalkŝtono]]n kaj silikatojn. [[Dosiero:Goa03 fishermen.jpg|eta|200ra|maldekstra|Fiŝkaptado en Goao]] Alia produktado, farata ofte en malgrandaj kaj arĥaiĝintaj manufakturoj (produktado de natura [[kaŭĉuko]], prilaborado de [[sisalo]]), havas nur lokan signifon, ĝi kontribuas ĉefe al koloraturo de la lando. En agrikulturo rolas signifan rolon kulturado de [[rizo]], [[frukto]]j kaj [[legomo]], [[kokoso|kokosaj nuksoj]] kaj [[akaĵuo]]j kaj plu fiŝkaptado (kun proksimume 40.000 laborfortoj), kiu kutime estas farata per tradicia maniero (sed senĉese ĝi estas pli mekanigata per uzado de trejnretoj). La agrikulturo donas labor-okazojn al granda parto de la loĝantaro. {{-}} == Turismo == Sume 101&nbsp;km da marbordo, grandparte longa, larĝa kaj pli-malpli malplenaj [[strando]]j logas jam dum jardekoj turistojn el la tuta mondo – marko „suno kaj sablo“ fariĝis adverba por marbordo de Goao. En la jaro [[2004]] vizitis Goaon proksimume du milionoj da turistoj, el tio ĉirkaŭ 400.000 eksterlandaj turistoj (precipe en vintraj monatoj; turistoj el Barato vizitas Goaon precipe somere). [[Dosiero:Goao7.jpg|eta|200ra|dekstra|Strando Cavelossim]] Plua [[magneto]] estas favoraj klimataj kondiĉoj (precipe vintre), [[arkitekturo]] (multnombraj portugalaj koloniaj [[konstruaĵo]]j el lastaj jarcentoj, sed ankaŭ hindaj [[templo]]j) kaj ankaŭ por eŭropano ne tute fremda civilizacia heredaĵo de la eksa portugala kolonio. Tre neproblema simbiozo de [[hinduismo]], [[kristanismo]] kaj [[islamo]]. [[Kuirejo]] en Goao, kiu ĝojas pro sudhindaj, arabaj kaj portugalaj influoj, apartenas al la plej konataj en Barato (Goao estas ankaŭ unu el malmulte da teritorioj en Barato, kie en unu [[restoracio]] eblas mendi krom [[kortbirdaro]] kaj [[fiŝo]]j ankaŭ [[porko|porkaĵon]] kaj [[bovino|bovinaĵon]], plejparte milde spicitaj; [[alkoholaĵo|alkoholaj drinkaĵoj]] estas libere aĉeteblaj). Komune kun la fakto, ke Goao prosperas ankaŭ perekonomie, tiu ĉi ŝtato konkeris atributon „Barato por komencantoj“: Goao preskaŭ ne konas malriĉecon, almozpetantojn, procesiojn de malsanuloj malsanaj je [[lepro]] nek katastrofajn [[ladurbo]]jn, kiel ili estas konataj el urboj kiel [[Madraso]], [[Kolkato]] aŭ [[Mumbajo|Bombejo]]. Goao havas proporcie bonan turisman infrastrukturon. == Vidu ankaŭ == * [[Portugala Hindio]] * [[Damano kaj Diuo]] * [[Francisco Xavier]] {{Projektoj|ReVo=goa}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bizagra.com/goa.htm Goa Travel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928072823/http://www.bizagra.com/goa.htm |date=2007-09-28 }} * [http://www.goadentalclinic.com/ Goa dental treatment & Holiday] {{Ŝtatoj de Barato}} {{ADLS|2005|48}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Goao]] [[Kategorio:Ŝtatoj de Barato]] boomkmc30yb82ub3czjdf8yo0d4goy8 0 40797 9474831 9091258 2026-09-13T18:52:30Z Sj1mor 12103 9474831 wikitext text/x-wiki {{unua}} '''TAKE-ESPERANTO''' estas la '''Tutmonda Asocio de Konstruistaj Esperantistoj''' fondita en [[1993]] en [[Wintzenheim]], urbeto en la regiono [[Alzaco]] de [[Francio]], fare de la esperantistoj [[Michel Basso]], [[Jean-Pierre Cancel]], [[Edmond Ludwig]] kaj [[André Grossmann]]. Daŭre la sidejo de la asocio estas en la urbo [[Wintzenheim]]. La asocio havas komisionon kiu zorgas pri la terminologio en Esperanto pri konstruado. [[Jan Werner ]] gvidis grupon por la eldono de Terminaro de Betono kaj de Betonistaj laboroj ,kiu aperis en 2002 kaj 2016. Inter pluraj projektoj menciindas helpo por fondado de esperantista konstru-firmao - Esperantista Investa Societo pri Loĝejoj. == Eldonoj == Oficiala eldonaĵo estas la trimonata revuo '''''La domo'''''.Ği aperis de 1994 al 2005. De 2005 aperas ĉiu-jaraj teknikaj artikolaroj ''''Jarkolekto'''' {| class="wikitable" |+''Jarkolektoj de TAKE'' !Titolo !Redaktoro !Redakteja lando !Formato !Paĝoj |- |Jarkolekto de TAKE 2005 |[[Jan Werner]] |[[Ĉeĥio]] |A5 |68 |- |Jarkolekto de TAKE 2006 |[[Fabien van Mook]] |[[Nederlando]] |A5 |102 |- |Jarkolekto de TAKE 2007 |[[Bronislav Ĉupin]] |[[Rusio]] |A5 |46 |- |Jarkolekto de TAKE 2008 |[[Ðorđe Obradović]] |[[Slovenio]] |A5 |64 |- |Jarkolekto de TAKE 2009 |[[Rémy Bouchet]] |[[Francio]] |A5 |88 |- |Jarkolekto de TAKE 2010 |Jan Werner |Ĉeĥio |A5 |99 |- |Jarkolekto de TAKE 2011 |Fabien van Mook |Nederlando |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2012 |[[Pierre Grollemund]] |Francio |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2013 |[[Pierre Grollemund]] |Francio |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2014 |Pierre Grollemund |Francio |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2015 |Pluraj |Pluraj |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2016 |Pluraj |Pluraj |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2017 |Pluraj |Pluraj |A5 | |- |Jarkolekto de TAKE 2018 |Pluraj |Pluraj |A5 |82 |- |Jarkolekto de TAKE 2019 |Pluraj |Pluraj |A5 |- |Jarkolekto de TAKE 2020 |Pluraj |Pluraj |A5 |- |Jarkolekto de TAKE 2021 |Pluraj |Pluraj |A5 |88 |} == Eksteraj ligiloj == *[http://take.esperanto.free.fr Oficiala retpaĝo] {{eo}}, {{de}}, {{fr}} * [https://www.youtube.com/watch?v=wMWEDDh5U_M/ EsKu 65 - Pierre Grollemund], la sekretario de TAKE, klarigas pri la diversaj agadoj kaj eldonoj de la asocio. [[YouTube|Jutuba]] filmeto aperinta 2024-11-22 ({{eo}}) {{ĝermo|esperanto}} [[Kategorio:Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Konstruado]] qlreuf39kc7rbrzf7b2xkjcewhetec2 0 41162 9474616 9474115 2026-09-13T13:05:57Z Filozofo 3592 /* */ Alĝustigis la vortumojn 9474616 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lentisko |koloro = lightgreen |dosiero = Pistacia lentiscus.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Foliaro kaj floroj de lentisko |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Sapindaloj]] ''Sapindales'' |familio = [[Anakardiacoj]] ''Anacardiaceae'' |genro = [[Pistacio]] ''Pistacia'' |specio = '''''P. lentiscus''''' |dunomo = ''Pistacia lentiscus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = Pistacia lentiscus |komunejo = Pistacia lentiscus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Lentisko''' ({{lang-la|Pistacia lentiscus}}) estas ĉiamverda [[arbedo]] 3-4 metrojn alta, devenanta de [[mediteraneaj regionoj]], precipe [[Grekio]], [[Maroko]], [[Iberio]] kaj [[Turkio]]. [[Lentiska rezino]] (mastiĥo) estas uzata kiel [[medikamento]] kaj por fabrikado de alkoholaĵoj. La alkohola trinkaĵo [[mastiĥo]] (greke μαστίχα [mastiĥa]) estas likvoro spicita per lentiska rezino, prenita de la lentisko, malgranda ĉiamverda arbo indiĝena de la mediteranea regiono, kiu kreskas sur la insulo [[Ĥio (insulo)|Ĥio]]. Ankaŭ la rezinon mem oni nomas "mastiĥo". <gallery> Dosiero:Pistacia lentiscus_sp.jpg|Matura lentisko en Hispanio Dosiero:Mastic.jpg|[[Lentiska rezino]] ([[mastiĥo]]) Dosiero:Koeh-110.jpg| Dosiero:Gotaq.jpg| </gallery> ==Vidu ankaŭ== *[[Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj]] *[[Iliraj deciduaj arbaroj]] *[[Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Biologio}} <!--{{Commons|Pistacia lentiscus}}--> * [http://www.tela-botanica.org/nn49751 Tela Botanica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050503134717/http://www.tela-botanica.org/nn49751 |date=2005-05-03 }} [[Kategorio:Anakardiacoj]] [[Kategorio:Arbedoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:Spicoj]] 1q515ntsdmvxnly1xz59qgm3q91l739 0 43492 9474813 9119111 2026-09-13T18:41:33Z Sj1mor 12103 9474813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |kategorio = |lando = Belgio |regiono = |situo = [[Bruselo]] |regiono-ISO = BE |tersituo = Centra Bruselo/Bruselo |zomo = 13 }} {| class="infobox" style="border: 1px inset #f9f9f9; background-color: #e5e5e5; color: inherit; float: right; margin-left: 1em; width: 200px;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Berlaymont-konstruaĵo''' |colspan="2" style="margin:0em; padding:0em;"|[[Dosiero:Berlaymont building 2015.jpg|eta]] |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Nomo: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | Berlaymont-konstruaĵo |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Ĉefa celo: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | sidejo de la Eŭropa Komisiono |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Kvadratmetroj: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | 240.500 m² |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Alteco: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | 130.300 m² |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Etaĝoj: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | 14, inkluzive de la teretaĝo |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Kelo: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | 111.200 m²; kvar subteraj etaĝoj |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Kapacito: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | 2.250 |- | style="border: 1px outset #f9f9f9; background-color: #e9e9e9; width: 35%; font-weight: bold; text-align: right;" | Kapacito de la rendevuaj ĉambroj: | style="border: 1px outset #e9e9e9; background-color: #f9f9f9;" | 880 |} La '''Berlaymont-konstruaĵo''' estas grava konstruaĵo de la [[registaro]] de [[Eŭropa Unio]] en [[Bruselo]], [[Belgio]]. En ĝi la [[Eŭropa Komisiono]] havas sian sidejon. La konstruaĵo estas lokita en la ''Rue de la Loi'' ([[nederlanda lingvo|nederlande]]: ''Wetstraat''). La konstruaĵo Berlaymont (france prononcata: [[bɛʁlɛmɔ̃]]) estas oficeja konstruaĵo en Bruselo, Belgio, kiu enhavas la ĉefsidejon de la Eŭropa Komisiono, la plenuma branĉo de la Eŭropa Unio. La strukturo situas ĉe la Rondopasejo Robert Schuman, en tio, kio estas konata kiel la “Eŭropa Kvartalo”. La unika formo de la arkitekturo de la Berlaymont estas uzata en la oficiala emblemo de la Eŭropa Komisiono. La konstruaĵo estas nomita laŭ la antaŭa Konvento de la Sinjorinoj de Berlaymont, kiu okupis la lokon. La konstruaĵo hejmas la Eŭropan Komisionon ekde sia konstruo, kaj fariĝis simbolo de la eŭropa ĉeesto en Bruselo kaj metonimo por la plenuma potenco de la EU. La Komisiono mem estas disigita en ĉirkaŭ 60 konstruaĵoj, sed la Berlaymont estas ĝia ĉefsidejo, estante la sidejo de la Prezidento de la Eŭropa Komisiono kaj ĝia Kolegio de Komisaroj. La oficejo de la prezidanto, la Komisiono, kaj la estrarejo troviĝas sur la 13a etaĝo, kune kun la kunvenejo de la “Hebdo”, same kiel la restoracio La Convivialité. Ursula von der Leyen estas la unua komisioprezidanto kiu fakte loĝas en la Berlaymont. Ŝi loĝas en malgranda privata spaco apud sia ĉefa oficejo sur la 13a etaĝo. Kun la nombro de eŭropaj ŝtataj funkciuloj rapide kreskanta ekde ilia alveno en Bruselo en 1958, la Komisiono de la Eŭropa Ekonomia Komunumo bezonis progresive pli da ofica spaco tra la urbo. Antaŭ 1965 la Komisiono sola havis 3,200 dungitojn dispersigitajn en ok malsamaj mallarĝaj konstruaĵoj. La situacio, kiu (pro la manko de grandaj oficejaj blokoj) komenciĝis tuj post ilia alveno, fariĝis kritika, kaj la Komisiono provis koncentri siajn dungitojn en kelkaj luataj konstruaĵoj ĉirkaŭ la Rondopasejo Robert Schuman. La Belgia Registaro, konscia pri la problemo kaj deziranta certigi ke la Komisiono restu, proponis konstrui prestiĝan administran komplekson sufiĉe grandan por enhavi la tutan personaron. Walter Hallstein, Prezidanto de la Komisiono de la Eŭropa Ekonomia Komunumo, interesiĝis sed estis singarda pri farado de longtempaj engaĝiĝoj dum la demando pri kie la institucioj estus bazitaj ankoraŭ diskutiĝis. Tamen, la bezono de ofica spaco estis superforta. La propono de la Belgia Registaro postulis sufiĉe da tero, kiu preferinde estus en la Leopolda Kvartalo (kie ili jam estis bazitaj) kaj proksime al la hejmoj de la funkciuloj sude kaj oriente. La elektita tero tiam estis okupita de la Konvento de la Sinjorinoj de Berlaymont, 300‑jara konvento kiu prizorgis estejon por knabinoj. La konvento kaj lernejo translokiĝis al pli granda kaj pli trankvila loko en Waterloo, sude de la nuna Regiono Bruselo‑Ĉefurbo. Post kiam la Belgia Ŝtato finis sian novan lernejon kaj konstruaĵojn por ĝi, la Sinjorinoj de Berlaymont transdonis la lokon — kiun ili dum jaroj estis sub premo vendi al konstruaj entreprenoj — al la Belgia Registaro en novembro 1963. Por organizi tion, kio estis bezonata, la Belga Ekstera Ministro Pierre Wigny proponis Berlaymont-konsultan Komisionon, en kiu la Komisiono, la Belgia Ministerio pri Publikaj Agoj, la kontraktistoj kaj la arkitektoj povas ellabori la planojn. Tamen, la Belgia Ŝtato deziris ne nur konstruaĵon adaptitan al la Komisiono, sed unu kiu povus esti uzata de ĝiaj propraj funkciuloj se la Komisiono forlasus ĝin. Tial la Ŝtato preferis centran oficejan konstruaĵon anstataŭ projekto por konstruo de “Eŭropa urbo” en Etterbeek. La planoj ne plene renkontis la dezirojn de la Komisiono, kaj tial la luo estis reduktita. La konstruo estis planita tiel, ke tuj kiam ĉiu alo estu preta, personaro povu translokiĝi en la parton dum la cetera konstruaĵo estas ankoraŭ konstruata. La norda kaj orienta aloj devus esti kompletigitaj unue (antaŭvidite por aŭgusto 1961, kvankam tio pruviĝis tro optimisma). La suda alo postulus pli da tempo pro la bezono demoli pli da konstruaĵoj inkluzive de la knabinlernjon, kun la Sinjorinoj de Berlaymont ne povantaj liberigi ĝis 1963. La Belgia Registaro, konscia ke buĝetaj limigoj malebligis plenumi la tempokadron, apelaciis al eksteraj financoj de la Office de sécurité sociale d’Outre‑mer (OSSOM). OSSOM posedus la terenon, sed la konstruaĵo estus konstruita kaj luita de la Belgia Registaro, kun lu pago dedukta de ĝia kontribuo al la buĝeto de OSSOM. Finfine, ĝi aĉetus ĝin en 1985 per regulaj kontantpagoj, dum ĝi estis sub-luita al la Komisiono. OSSOM asignis la konstruan kontrakton al asocio de entreprenistoj, Enterprises François et Fils kun Compagnie belge des Chemins de fer et d’entreprises, Compagnie industrielle de travaux kaj Armand Blaton. La manko de publika tendero estis kritikita de la Belga Revizora Oficejo. En 1963 la unua (norde-orienta) alo eniris sian aktivan fazon kaj estis planita esti finita antaŭ fino de 1965. Betonado sur tiu alo estis finita en novembro 1964. La kompletigo estis prokrastita ekde la komenco de 1966 je unu jaro pro tio ke la fervojaj kompanioj ne povis kovri la proksiman fervojan linion kiu malhelpis aliron al la teretaĝo. La alo estis kompletita je la 1a de februaro 1967, kun la unuaj funkciuloj translokiĝantaj je tri monatoj poste. La tri-monata diferenco estis pro malkonsentoj pri la kondiĉoj de la luado. La Belga Ŝtato estis por lui la tutan konstruaĵon al la Komisiono komencante kiam la laboro estis finita, sed la aliaj membroŝtatoj trovis la koston tro alta kaj volis esplori aliajn opciojn, ricevante kontrakton por la unu sola kompletita alo anstataŭe. La luado ekvalidis je la 1a de majo 1967 kaj kostis €545, 366 (la tuta konstruaĵo kostus €4.82 m), redukto de €2.48 m konsiderante la konstruajn kostojn). La konstruaĵo estis nur plene okupata je la komenco de septembro tiujare. Tamen, ekde la komenco de la projekto, klaris ke la Komisiono vastiĝus preter la kapablo de la Berlaymont. La Charlemagne‑konstruaĵo iĝis disponebla por la Komisiono. Plue, estis konstruaĵo en Rue Archimède/Archimedesstraat; tio ebligus al la Komisiono koncentri sin en tiuj konstruaĵoj ĉirkaŭ la Schuman‑Rondopasejo kaj liberigi la eksteran oficejan komplekson. La kosto de tio devigis la Konsilion ne aprobi la planon, konsiderante la luadon tro alta. La Komisiono ankaŭ volis okupi la tutan Berlaymont, kiun ĝi dividis kun la Konsilio kaj Parlamento. La ĝenerala publiko plej asociis la Komisionon kun la Berlaymont kaj oni rigardis kiel aferon de fiero ke la Komisiono okupu la tutan konstruaĵon. Farante tion la Komisiono havus pli da spaco, kaj se ĝi okupus la Berlaymont kune kun la konstruaĵo Joyeuse Entrée, kiun ĝi jam havis, ĝi havus sufiĉe da spaco, kaj la Charlemagne konstruaĵo povus esti okupata tute de la Konsilio. Tio signifus, ke ili bone povus komuniki sed ne labori en la sama konstruaĵo. La Konsilio finfine konsentis sed translokiĝis en alian konstruaĵon sur la rondopasejo. La renovigo de la konstruaĵo fariĝis respondeco de la Belga Ŝtato kiam ĝi aĉetis la Berlaymont de OSSOM en 1985, sed prokrastis ajnan laboron pro buĝetaj limigoj. La Komisiono plendis, kaj Belgio proponis vendi la konstruaĵon al ĝi je reduktita prezo (la luo jam estis duona), sed ĉar la politika demando pri daŭra sidejo ne estis decidita, la Komisiono ne estis en eblo aĉeti. Renovigo subite fariĝis grava demando kiam falantaj amianto‑fragmentoj estis trovita en la konstruaĵo en 1990. La sindikatoj de funkciuloj protestis, kaj la afero estis uzita kiel preteksto por plena renovigo, ĉar la instalaĵoj malĝisdatiĝis kaj ne kapablis alfronti la enfluon de novaj membroŝtatoj. Demoli ne estis opcio ĉar la fundamentoj ankris la lokan voj‑ kaj metroreton, kiu estus endanĝerigita se la Berlaymont estus demolita. Tamen, malfacilis establi plenan renovigan buĝeton pro buĝetaj limigoj de la Belga Registaro. Tial oni decidis enkonduki financajn instituciojn el la privata sektoro en la formo de administrada kaj renoviga firmao: SA Berlaymont 2000 (en kiu la Belga Ŝtato restis la ĉefa akciulo). Berlaymont 2000 pagos €74.3 m al la Belga Ŝtato (kiu ankaŭ agis kiel garantianto) kaj disponigos €160 m por la laboro, kaj kontraŭ tio ĝi havus longdaŭran luokontrakton sur la konstruaĵo. Ili komencis provizi financadon kaj la luo de la Komisiono konsiderinde kreskis por kovri kostojn. La projekto estis planita por komenci en 1994 kaj daŭri kvin jarojn. Fino de 1991, la komisaroj kaj iliaj kabinetoj translokiĝis al la rapide konstruita Breydel‑konstruaĵo. Aliaj departementoj translokiĝis al konstruaĵoj tra la kvartalo, kaj en la municipoj de Auderghem, Evere kaj Etterbeek en la Regiono Bruselo‑Ĉefurbo – entute 11 konstruaĵoj kiu kostis €14.8 m jare al la Belga Ŝtato. Rezulte, la Komisiono daŭre pagis la luon de la Berlaymont dum la vakanta periodo de tiu konstruaĵo. Tamen, la projekto komencis alfronti problemetojn, kiuj aĉigis la nomon de Belgio, ĉar ĝi malsukcesis decidi laborajn aranĝojn, kaj tio prokrastigis antaŭstudojn ĝis Berlaymont 2000 prenis respondecon en 1996 kaj starigis teamon por fari la necesajn studojn. La Komisiono tiam haltegis, dubante ĉu la proponitaj planoj sufiĉe adaptus la Berlaymont al ĝiaj novaj bezonoj. Finfine, la planoj adaptiĝis sufiĉe por ke la Komisiono ne nur akceptu ilin kaj revenu al la Berlaymont, sed ankaŭ pagu la renovigajn kostojn, subskribante longan luokontrakton en 1997 kun opcio aĉeti. La laboro pri forigo de amianto komenciĝis somere 1995, tri jaroj kaj duono post kiam la konstruaĵo estis forlasita. La laboro oni atendis finiĝi je februaro 1997, sed neefika organizado kondukis al sukcesivaj prokrastoj: onidiroj pri aerpoluado kaj normrompado, elektraj fiaskoj kaj amianto ekster la ekrano haltigis laboron. Pli longaj tempoj kaj pli da kapitalo estis postulataj por kompletigi la laboron. Ekstera administrado estis enkondukita kaj amianto forigita en 1999. Renoviga laboro komenciĝis je la 1a de junio 1999 kun plena modernigo de la konstruaĵo, inkluzive de pli bona natura lumfluo, kaj oni antaŭvidis ke la laboro finiĝos antaŭ fino de 2001 laŭ optimismaj prognozoj. Tamen, denove okazis pliaj prokrastoj de subkontraktistoj, Berlaymont 2000 kaj SNCB/NMBS, ĉi lasta konstruante fervojan ligon sub la konstruaĵo. La kompletiga dato ĉiujare estis prokrastata ĝis ĝi atingis mez‑2004. Malgraŭ pliaj konsiderindaj prokrastoj kaj juraĵoj, la konstruaĵo estis transdonita al la Komisiono en fazoj, komencante je la 1a de julio 2004, kun funkciuloj revenantaj ĵus antaŭ la komenco de la Barroso‑Komisiono, kun ĝiaj rilataj kabinetoj kaj entute 2, 700 funkciuloj. Totale, renovigo daŭris dum 13 jaroj, kvin jaroj pli longe ol necesaj konstrui. La decembra 1998 transdona dato estis prokrastata kvin fojojn kaj la fakturo al la Belga Ŝtato pro la malbona planado kaj malkonsentoj atingis, laŭ iuj taksadoj, €824 m. La 18a de majo 2009, proksimume je la 11:00 GMT, la konstruaĵo Berlaymont estis evakuita post fajro kiu ekbrulis en la gazetĉambro. Ne estis raportitaj viktimoj. La konstruaĵo ne havas akvopumpan sprinkler‑sistemon krom en la garaĝo. La konstruaĵo, sub la provizora nomo Centre Administratif Europe, estis desegnita far Lucien De Vestel, asocie kun Jean Gilson, André kaj Jean Polak kaj kun la rekomendoj de la inĝeniero Joris Schmidt. Ĝi estis rekte inspirita de la sekretarieja konstruaĵo de UNESCO en Parizo (1958), kiu estis desegnita far Marcel Breuer, Pier Luigi Nervi kaj Bernard Zehrfuss. La teknikdezajno estis novega tiutempe, kaj generis entuziasman respondon de bruselĵurnalo: “Ĉi dezajna koncepto reflektas kaj la 20‑jarcentan novigan spiriton kaj pura audaco kaj memorigas la mirigan civitan inĝenieran sageton ĉe la ekspozicio de 1958.” La konstruaĵo havas krucforman dezajnon kun kvar aloj de neegalaj grandoj etendiĝantaj el centra kerno. Ĝi estas konstruita sur pilastroj sub ĉiu alo, subtenantaj 40‑metran mallarĝan konkretan kreston, kiu siavice subtenas ŝtalajn trabojn formantajn la kadron de la vitra fasado kovranta la prefabrikitajn etaĝojn. La supra (13a) etaĝo, tamen, estas subtenata rekte de la supraj traboj, suspendita tute de ili, farante la malsupran nivelon memstaranta escepte de la kerno. La dezajno celas transdoni senton de lumo kaj travideblo. Ĝi inkluzivas dekoraciajn detalojn tiaj skulptaĵoj kaj freskoj por eviti monotonion. La komplekso unue estis desegnita por enhavi 3,000 funkciulojn kaj 1,600 aŭtojn en kvar-nivela subtera parkejo sub la komplekso. La fundamentoj estas 20 m profundaj. La nombro de malsupraj niveloj (kiuj ligas al vojotuneloj kaj metro) estis pro la 55 m altorestrikto ĉirkaŭ la Parc du Cinquantenaire (por ne ruini la bildon). Ĝi inkluzivis 17 flekseblajn konferencosalonojn kiuj povus esti uzataj de la Eŭropa Parlamento kaj Konsilio de Ministroj. Estis plie naŭ kunvenesaloj de la Komisiono je la supraj etaĝoj. Libera spaco ekstere estis konvertita en publikajn ĝardenojn kaj terasojn. Ekde la renovigo la strukturo ne ŝanĝiĝis krom pro gazetara salono etendaĵo, sed okazis pluraj internaj kaj pejzaĝaj ŝanĝoj. Trafika fluo estis plibonita, sed la subtera parkejo estis reduktita je 25 % kaj la surfaca parkejo praktike tute konvertita al piedirantejo kiu fluas al en la ĉirkaŭa urbaĵo. Sekuro estas plibonita, kaj lumfoso disponigas naturan lumon al la restoracio kaj multmedia centro. La helipado estis anstataŭita per kupolo kiu enhavas la kunven-salonon de la Komisiono, rigardanta la rondopasejon Schuman. La konstruaĵo plenumas la plej striktajn mediajn normojn, reuzante lumon, potencon kaj varmon tra la tuta konstruaĵo. La fasado estis ŝanĝita per vitro-kurteno kun moveblaj vitraj ekranoj kiuj adaptiĝas al veterkondiĉoj kaj reduktas reflektadon samtempe permesante lumon eniri. Ili ankaŭ agas kiel sonbariero, reduktante bruon de la Rue de la Loi. La fenestroj malŝaltas la klimatizilojn kiam malfermitaj por preventi energimalŝparon. Oficejoj, kiuj nun estas pli grandaj, povas havi sian hejtadon agorditan aŭtomate aŭ individue. Hejtado estas aŭtomate malŝaltita kiam la ĉambro estas malokupata. Nun la konstruaĵo havas 240,500 m² da etaĝspaco sur 18 niveloj, ligitaj per 42 liftoj kaj 12 rulŝtuparoj. Oficejoj por 3,000 ŝtataj oficistoj kaj kunvensalonoj troviĝas en la turo. Restoracio, 900‑sida kafejo, televidstudio, konferencsalonoj, stokejoj, norda saŭno, aŭtoparkejo por pli ol 1,100 aŭtoj kaj diversaj servoj okupas la subteran etaĝon. La arkitektoj Pierre Lallemand, Steven Beckers kaj Wilfried Van Campenhout faris la renovigon 1991–2004. {{Commons|Berlaymont building}} {{-}} [[Kategorio:Belgio]] skn9vskwgygl0u3kn9l2dgs9rdqxkkz 0 45116 9474999 9353692 2026-09-13T23:14:11Z ThomasPusch 1869 9474999 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo=ilo|dato = 2012}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Globkrajono''' estas [[inko|inka]] skribilo, kiu almetas inkon al [[papero]] per turniĝanta globeto en sia pinto. La inko preskaŭ tuj sekiĝas post kontakto kun la papero. Pro siaj malalta kosto kaj facila uzeblo, globkrajonoj preskaŭ tute anstataŭis [[skribplumo]]jn. == Historio == [[Dosiero:Globkrajono.jpg|eta|200ra|dekstra|Globkrajono - dukolora BiC Italy (BiC Italio)]] [[Hungario|Hungaro]] [[László Bíró]], eldoninto de [[ĵurnalo]], dum unu vizito en presejo rimarkis, kiel rapide sekiĝas ĵus presita farbo. Li venis al la ideo, ke tiu rapide sekiĝanta [[inko]] taŭgus kiel plenigaĵo por [[fontoplumo]]. Sed tiu ĉi densa inko ne fluis tra la [[skribilo]]. Tial Biro decidis anstataŭigi metalan skribilpinton ĉe sia [[skribilo]] per lagreto. Kiam oni movis skribilon sur la [[papero]], la globo turniĝis prenante el provizujo inkon, kiu poste represiĝis sur paperon. Sed tiu ĉi principo de globkrajono ne estis nova. Ĝi estis [[patento|patentita]] jam en la jaro [[1888]] de [[John J. Loud]] por markado de [[ledo]], sed ĝi ne estis komerce uzata. Biro unuafoje patentis sian krajonon en la jaro [[1938]]. En la jaro [[1940]] li fuĝis kun sia frato al [[Argentino]]. Tie li la [[10-a de junio|10-an de junio]] de [[1943]] denove patentigis sian krajonon. Oficiston de brita registaro, kiu estis tiutempe en Argentino, ekinteresis tio, ke la krajono de Biro skribas ĉe ajna [[supermara alteco]], ĉar ĝin influas nek premo de la aero nek aliaj atmosferaj ŝanĝoj. Tuj li kaptis la ideon disponigi ĝin al navigaciistoj en [[aviadilo]]j. [[Britio (lando)|Brita]] registaro aĉetis la patenton kaj do en la jaro [[1944]] oni komencis fabriki la krajonon de marko '''''Biro''''' por [[RAF]]. En Argentino '''''Eterpen Company''''' komerce uzis krajonojn. En majo de [[1945]] '''''Biro Eversharp Co''''' akiris ekskluzivajn rajtojn pri globkrajonoj . Kaj ĝi enkondukis ilin en la merkaton sub la komerca marko '''''Evershap CA'''''. [[Dosiero:Ballpen head macro.jpg|eta|dekstra|pinto de globkrajono]] [[Milton Reynolds]], komercisto el [[Chicago]], unu monaton poste ekvidis tiun ĉi krajonon en vendejo en [[Bonaero]]. Li aĉetas kelkajn variantojn de la krajono kaj reveninte al [[Usono]] li fondas '''''International Pen Company''''' kaj post kvar monatoj – ignorante aŭtorajn rajtojn de Eversharp Co. – li komencas vendi en [[Novjorko]] sian krajonon sub la marko '''''Reynolds‘ Rocket'''''. Li tuj havas sukceson: dum la unua tago oni vendis ilin por 100 000 [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]]. En [[Britio (lando)|Britio]] krajonoj aperas en la sama jaro dum Kristnaska foiro de '''''Miles-Martin Pen Company'''''. Dum kvar jaroj globkrajonoj preskaŭ forpuŝis el la merkato klasikajn plenigkrajonojn. Sed poste ilia vendado kaj prezo rapide malaltiĝis: oni satĝuis tiun ĉi novaĵon kaj nur poste prijuĝis ĝin reale. La globkrajonoj de Reynolds ofte lekis, skribis intermite kaj estis malfidindaj kaj la krajonoj, kiujn fabrikis Eversharp denove ne plenumis tion, kion promesis la reklamo. En la jaro [[1948]] la prezo malaltiĝis de 12,50 [[usona dolaro|dolaroj]] ĝis malpli ol 50 [[cendo]]j. Plenigkrajonoj denove fariĝis modaj. La firmao de Reynolds en la jaro [[1951]] bankrotas, Eversharp travivas financajn problemojn klopodante reveni al la produktado de plenigkrajonoj kaj en la 60-aj jaroj ĝi tute malaperas. En [[januaro]] de [[1954]] '''''Parker Pens''''' prezentas sian unuan globkrajonon ''Jotter''. Ĝi skribis fidinde kaj kvinoble pli longe. Dum netuta jaro Parker vendis tiujn ĉi krajonojn por 3,5 milionoj (averaĝe kontraŭ 6 dolaroj por unu skribilo), la merkata batalo estas venkinta. En la jaro [[1957]] la falo de Eversharp daŭriĝas: ties produktadon de plenigkrajonoj akiras neniu alia ol ĝuste Parker. Ĝi ekde la sama jaro produktas siajn krajonojn per globeto el [[karbido]] de [[volframo]] (ĉe kutimaj plenigkrajonoj ĝi estas uzata ĝis hodiaŭ). Sed ĉio havas sian finon. En la jaro [[1950]] komencas vendi siajn krajonojn la franca [[barono]] [[Marcel Bich]], en la jaro [[1953]] li fondas kompanion '''''[[BiC]]''''' (la nomo estas mallongigo de lia nomo) kaj en pluaj jaroj li fondas sekundarajn entreprenojn '''''BIC Italy''''', '''''BIC LAFOREST Spain''''', '''''BIC Brazil''''' kaj '''''BIRO Swan Ltd. England'''''. Fine de la 50-aj jaroj li dominas en jam 70% de eŭropaj foiroj, ekde la jaro [[1960]] li fariĝas la posedanto de novjorka '''''Waterman Pen Company''''' vendante en nordamerikaj foiroj siajn krajonojn kontraŭ 29 – 69 [[cendo]]j. La merkata batalo estas denove venkinta (jam kioman fojon?). [[BiC]] tute konkeris la merkaton. Parker kaj ceteraj kompanioj devis kontentigi sin nur per malgrandaj foiroj de plenigkrajonoj kaj multekostaj luksaj tipoj de globkrajonoj. Hodiaŭ en la tuta mondo oni ĉiutage vendas ĉirkaŭ 20 milionoj da pecoj modernaj modeloj de la krajono de Biro ''BiC Cristal''. Spite al tiuj ĉi esceptaj sukcesoj ĉi tie ankoraŭ ne finiĝas la historio de globkrajono. Jam dum ĝia evoluo apartiĝis [[ceramiko|ceramika]] [[krajono]] (rolero). Tiu ŝtopis la breĉon inter klasika plenigkrajono kaj globkrajono kaj ĝi akiris tiel avantaĝajn ecojn de ambaŭ: leĝerecon de skribado de plenigkrajono kaj simplan manipuladon de globkrajono. Metalan globeton estis necese anstataŭigi per ceramika (pli granda malmoleco ol karbida kaj senproblema kontraŭkoroda rezistkapablo) kaj plenigaĵo de [[inko]]. Ekzistas ankaŭ fabrikantoj, kiuj kombinas globkrajonon kun ceteraj skribiloj ([[krajono]], [[markigilo]], [[stililo]]). Aperis ankaŭ globkrajonoj kombinitaj kun bone prilumantaj [[diodo]]j, per kiuj eblas skribi eĉ dum mallumo kaj kiuj lumas dum ĝis 300 horoj. Evidente nur la estonteco montros, kio estas modo aŭ reklama truko kaj kio—la vera kontribuo. [[Dosiero:Pen.jpg|eta|maldekstra|180ra|<!-- _papermate_ _PhD_ _Multi_ globkrajono -->]] [[Dosiero:Ballpoint of common ballpoint pen.jpg|eta|maldekstra|180ra|<!-- La trinkmono de komuna _disposable_ globkrajono. La (pilko, globo, sfero, bulo, balo), kun malhela inko sur ĝi, povas esti vidita. -->]] {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Plumo (skribilo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=krajon.glob0o}} * https://web.archive.org/web/20020113121226/http://www.geocities.com/fudbiro/index.html <!-- _datos_ _sobre_ L. _Biro_ --> * http://www.biro-art.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060215023248/http://www.biro-art.com/ |date=2006-02-15 }} <!-- _Biro_ Arto - _Doodles_ kun (pilko, globo, sfero, bulo, balo) punkto (plumo (skribilo), plumo, grifelo) --> * http://www.biro-art.com/inhumanpyramid.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071208013004/http://www.biro-art.com/inhumanpyramid.html |date=2007-12-08 }} <!-- '_Inhuman_ (Piramido (geometrio), Piramido)' --> * http://www.ideafinder.com/history/inventions/story055.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806083114/http://www.ideafinder.com/history/inventions/story055.htm |date=2011-08-06 }} <!-- historio de la globkrajono --> {{ADLS|2005|41}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj]] [[Kategorio:Skribiloj]] llkbpukicq48166exofjwixlry37j13 3 50270 9475060 8708489 2026-09-14T07:08:57Z ThomasPusch 1869 /* De vi kreita ŝablono */ 9475060 wikitext text/x-wiki Saluton Internaciulo!! Mi ŝatus scii kie eblas trovi kompletan liston de ŝablonoj tiaj, kiaj tiuj kiujn vi uzis por personigi vian vikipediistan paĝon, per kiuj legeblas viaj opinioj, ŝatokupoj... Ĉu vi scias kiel krei ilin? {Uzantoskatolo|Tero|lingvoj} Dankon. Ĝis. [[Vikipediisto:Sciuro23|Sciuro]] saluton Internaciulo! do mi ne terminis la transferon de la fotoj festo...sed mi kurielos vin kiel li estos [[Vikipediisto:jonathaneo|jonathaneo]] :Saluton Internaciulo, ĉu vi postis fotjn sur la vikipedio? Ĉu estas la aŭtumobilo en la artikolon de James Bond? [[Vikipediisto:jonathaneo|jonathaneo]] == Grandaj Nombroj == Se vi ne scias tion, atentu, ke Esperanto uzas komon por distingi dekonojn (2,5 estas du kaj kvin dekonoj) kaj punktojn por distingi miloblojn en grandaj nombroj (6.000.000 estas 6 milionoj). Vi, do, fuŝe redaktis artikolon pri la [[pola lingvo]], uzinte komojn k punktojn inverse. -- [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 22:52, 24. Nov 2005 (UTC) Ne estas tio kio mi lernis. Mi pensus ke mi eraras se ne estus ekzemplo en la plej "respektinda" paĝo de vikipedio (la ĉefpaĝo) : "Ni nun kunlaboras pri 29,961 artikoloj" Ĉu ne estas atesto? [[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 11:49, 25. Nov 2005 (UTC) :Vi ne pravas, la nombro, kiel ĝi aperas en la titolpaĝo, estas en alia formato. Sed por ŝanĝi tiun formaton oni devas havi la rajtojn de evoluiganto, kiujn neniu el ni havas. Pro tio la kvanto de artikoloj aperas tie en misa formato. Sed en E vere oni per komo disdividas la intjeran kaj frakcian parton de ajna numero. [[Vikipediisto:Alaŭdo|Alauxdo]] 21:38, 25. Nov 2005 (UTC) == Aktoroj == Mi vidas, ke vi redaktas kategoriojn pri aktoroj. Bonvolu skribi en artikoloj pri aktoroj nur tiun kun nacieco, ekz. francaj aktoroj, usonaj aktoroj ktp. [[:Kategorio:Aktoroj]] tie poste ne bezonas esti, ĉar ĝi estos en "naciaj kategorioj" kiel tutaĵo. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Dec 2005 12:06 (UTC) : Estis terure vidi, kiel ''aktoroj'' (kun emfazo al sia aktoreco) iĝis ''geaktoroj'' (kun stranga emfazo al ilia sekso, kiu ja lige al ilia aktoreco ne tiom gravas). - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 21:33, 20. Dec 2005 (UTC) Bonvolu ne alidirekti amasa sen interkonsento! Aktoroj al geaktoroj estas malbonvena. Ni jam pridiskutis la aferon unufoje kaj estiĝis intekonsento kontraŭ ge-formo. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 11:26, 20. Dec 2005 (UTC) Eĉ se vi ne ensalutas, mi vidas viajn detruojn. Mi forbaris vian adreson por 2 horoj. Bonvolu refari ĉion, ĉar ni jam interkonsentis, ke estu esperantistoj kaj ne geesperantistoj. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 16:33, 20. Dec 2005 (UTC) Saluton! Kamaradaj vikipediistoj, kaj trankviliĝu : mi neniel stas ret-pirato. Jeŝ, mi sendube malpravis ne pridiskuti la aferon antaŭ redaktegi. Jeŝ, mi kompreneble ĉion retajpos se tio estas la volo de la plej multaj vikipediistoj! Sed mi pensis ke tio estus logika kaj ke neniu malkonsentus! Mi ne ĉiam havas la kuraĝon ensaluti kaj ne vidis viajn mesaĝojn antaŭ via forbarito (Forbarito pli longa ol du horoj, cetere). Ĉiukaze, mi ne volas eki vikian militon (estus stulta en tiu mirinda entrepreno ke estas vikipedio) kaj pridiskuti tiun aferon tre interesas min : la esperanta lingvo bedaŭrinde ne stas seks-egala. Estas je mia opinio la plej granda kaj unika malperfektaĵo pri nia kara lingvo. Sed tiel ĝi estas kaj mi nepras respekti ĝin. Tamen, la ge-formo estus solvo por ebligi pli da egaleco inter ambaŭ seksoj, sed ĝi efektive igas la vortojn pli ŝarĝitajn. Sed, eĉ se mi korektas la ge-formojn, tiukaze, kio pri la aktorina sekcio? Ĉu vi ankaŭ volas ĉiujn artikolojn pri aktorinoj en la kategorio "aktoroj"? Ĉu vi volas ke oni ne kreu du kategoriojn : aktoro kaj aktorino (kiel jam estas en la franca, angla vikipedio, ktp...) sed prefere ke ni arigas ĉiujn geaktorojn sub la nomo "aktoroj"? En la artikolo pri Uma Thurman, ekzemple, oni povas vidi "Thurman estas usona aktorino" kaj ne "usona aktoro". Almenaŭ, tie, oni ne neas la plej grandan kaj la plej interesan malsamecon en la homaro! Estus do logike meti la artikolon en "Aktorina" kategorio, ĉu ne? Mi senpacience atendas viajn respondojn, kamaradoj, kaj volas atentigi vin pri tio : Mi kredas ke la plej multaj el la vikipediistoj estas viroj (tre bedaŭrinde!!!) kaj do eĉ se oni organizus voĉdonon, ne estus tre reprezenta. Ĝis la! [[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 10:45, 21. dec 2005 (UTC) Ĉu ni devas komenci tie ĉi lingvorevolucion 3-4-ope? La ge-formo estas NEKUTIMA solvo, sed gramatike ĝusta. Neniu skribas, diras, ke sur la herbejo ripozas '''gebovoj''' aŭ mi havas hejme '''gekatojn''' (sed povas diri). Kreu apartajn kategoriojn por aktoroj kaj aktorinoj kaj finu ni jam la diskuton. Vidu statistikon per guglo: 182-oble superas la formo esperantistoj la formon geesperantistoj. NI DEVAS LABORI, VERKI LAŬ LA KUTIMA, ĜENERALA LINGVOUZO. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 11:04, 21. Dec 2005 (UTC) Jes, vi pravas. Mi tute konsentas kun vi : la ge-formo ne stas terure kutima en la ILo. Mi neniam tajpis la malon. Mia impreso estas ke vi ne legis mian mesaĝon. Mi bedaŭras ke vi ne volas diskuti. Sed, eĉ se vi ne ŝatas ĝin, kiel vi ŝajnas esti aktiva en la Kina Sekcio, ni devos iomete diskuti estonte por eviti malkonsenton, kiel la ĉi-supran! [[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 18:01, 22. Dec 2005 (UTC) legu [[vikipedio:babilejo]], kaj mi petas pri Kategorio:Aktorino'''j''' Ĉesu jam amase detrui la lingvon kaj laboron de aliaj personoj!!!!!!!! Ho! Ve! Mi kredis ke finfine la malkonsentoj estis finita! La ge-ludo ja estas finita (oni do ne uzas ĝin) kaj mi malpezige kredis ke la ĉefaj vikipediistoj konsentis pri la Kategorio:Aktorino kaj pli ĝenerale pri la inaj versioj de kategorioj. Petro konsentas pri tiu punkto kaj do vi ne? Vi cetere ne respondis al mia ĉi-supra demando. Vi kritikas sed vi ne volas interparoli! Ĉu vi volas ke ni balotas pri tio? [[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 19:31, 4. Jan 2006 == Saluton == Saluton, Mi volas inviti vin uzi La Ŝablono <nowiki>{{loko|lando|urbo|Nomo AntaŭNomo}} </nowiki> Se vi havas admonojn, aŭ ideojn pri la ŝablonoj aŭ pri aliaĵo. Skribu min Bonvolu. [[Vikipediisto:kuartaseo|<font color="#fc8207">Kuartaseo</font>]]&nbsp;[[Vikipediista diskuto:kuartaseo|<font color="#009933">▓</font>]] 10:24, 4. Jan 2006 (UTC) == Ŝablono Filmo == Saluton! mi volas fari tion, Ĉu vi povas traduki kelkajn vortojn kiel ''Starring, Released, ktp'' kaj mi faros la Ŝablonon. <br>Feliĉan Novjaron<br>[[Vikipediisto:kuartaseo|<font color="#fc8207">Kuartaseo</font>]]&nbsp;[[Vikipediista diskuto:kuartaseo|<font color="#009933">▓</font>]] 09:02, 10. Jan 2006 (UTC) * Vidu [[Ŝablono:Filma kadro|Ĉi Tio]]. ^^. Kiel vi pensas pri tion [[Vikipediisto:kuartaseo|<font color="#fc8207">Kuartaseo</font>]]&nbsp;[[Vikipediista diskuto:kuartaseo|<font color="#009933">▓</font>]] 07:55, 12. Jan 2006 (UTC) Ŝajnas bonege. Sed kiel tiu-ĉi ŝablono estos en ĉiuj artikoloj pri filmoj, eble estus bone se la vortoj estis elektita de pluraj vikipediistoj kiu tre bone konas la lingvon (ĉar mi ne!). Mi volas diri ke tiuj vortoj estas tiklaj por elekti (ĉu aktoraro ĉu ĉefrolantaro???). Mi skribis peton pri la elekto de vortoj en la diskutejo. Ĉiukaze, dankon pro via kontribuo al la kina fako!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 16:14, 13. Jan 2006 (UTC) :Saluton:Bonvole, vidu la Novan Version de [[Ŝablono:Filma Kadro|<nowiki>{{Filma kadro}}</nowiki>]], mi kredas ke ni devas demandi pro bontraduki kelkajn vortojn ĉe la kadro. Skribu min kaj diru al mi kion vi pensas. --[[Vikipediisto:kuartaseo|<font color="#fc8207">Kuartaseo</font>]]&nbsp;[[Vikipediista diskuto:kuartaseo|<font color="#009933">▓</font>]] 05:26, 31. Jan 2006 (UTC) Mi kredas ke ĝi ŝajnas tre bona. Pro la bontraduko, vidu [[:Vikipedio:Diskutejo/Ŝablonoj]]. Se vi havas alian ideon, ankaŭ esprimu. Mi pensis pri limo inter la unuaj datumoj (Aperdato, daŭro) kaj la kreintaro (reĝisoro, scenaro, distribuo...), kaj la koloroj ŝajnas al mi iom strangaj, sed estas detaloj! Mi tuj ekuzos ĝin. --[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 11:05, 31. Jan 2006 (UTC) ==Baloto pri ge- kaj -in== Ŝajne vi ankoraŭ ne rimarkis, ke mi konsentis kun via propono pri voĉdono pri la uzo de ge- kaj -in. Mi nun skribis sur [[Vikipedio:Babilejo/geludo]] proponon pri la maniero de voĉdonado. Bv. skribi tien ĉu vi konsentas kun la maniero de voĉdonado. Se jes, la baloto povos eki. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 11:05, 16. Jan 2006 (UTC) ==Uzanskatolo== [[Vikipedio:Uzantoskatolo]]...vi deziris, mi faris kelkaj aĵoj en tiun paĝon sed, se vi ne volas reflekti, iru mi persona paĝo.[[Vikipediisto:jonathaneo|jonathaneo]] *Digu min kiel uzanta skatolo ĉar mi ne sciias kion fari... :Ĉu vi povas digi min komo vi tradukus tiun frazon :"la ligne de conduite de mahomet"-->"la voyo de vidi de mahomet" aŭ "la linio de fari de mahometo" La moralkonduto de Mahomet. Ci devus aĉeti vortaron!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 17:48, 26. Feb 2006 (UTC) ::JJJJEEEESSSS kaj rigardu [[Ŝablono:Uzanto legvola|ĝin]]...Seb ne estas malproksime {{Uzantoskatolo|ovo|linukso|KDE}} ktp... ==GMO== Ek! mi faris [[Ŝablono:Uzanto GMO|ĝin]] [[Vikipediisto:jonathaneo|jonathaneo]] :Neniu problemo, kutime, estas min kio faras la erarojn. [[Sciuro23|li]] studas la ... == Johnny Depp == Internaciulo, via artikolo pri [[Johnny Depp]] estas eminenta. Ĉu estos iaj fotoj? Ek al pluaj tiaj artikoloj! [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 22. Mar 2006 08:31 (UTC) == Respondeto pri tradukaĵo == Saluton! Mi petas demandon pri la franca dirmaniero ''OVNI''. Ĝia esperanta traduko estas ''NIFO'', kompreneble. Sed ĉu vi scias kiel oni tradukus ekzemple tian frazon : ''"ce livre est un véritable OVNI dans le paysage littéraire actuel"''??? Ĉu same? [[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 09:22, 22. Mar 2006 (UTC) : Kial ne ? [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 12:33, 22. Mar 2006 (UTC) == Haŝo == Vidu respondon [[Vikipediista diskuto:Bab|miadiskutpaĝe]]. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 12:50, 4. Apr 2006 (UTC) :Vidu [[Diskuto:Haŝiŝo|haŝdiskute]]. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 13:32, 7. Apr 2006 (UTC) == Pri iĉ kaj iĉisma ŝablono == Saluton al vi [[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]]! Nu, mi gratulas vin pro kuraĝa uzo de iĉ en via vikipedia hejmpaĝo ;) Mi ankaŭ ŝatas la ideon de ŝablono pri [[iĉismo]]. Mi supozas ke vi ĝin kreis? Mi fakte ĵus kreis ŝangetitan version kiun mi metis en mian hejmpaĝon [[Vikipediisto:Boris-Antoine LEGAULT|Boris-Antoine LEGAULT]]. Miaopinie almenaŭ en la ŝablono eble pli bonus uzi la vorton "[[iĉuzismo]]" (aŭ eble "[[iĉ-uzismo]]") ol "[[iĉismo]]" ĉar ĝi laŭ mi pli precize klarigas la "iĉisman" vidpunkton. Pro tio mi nomis mian ŝablonon jene : [[Ŝablono:Uzanto Iĉuzismo]]. La nura ŝanĝo en la ŝablono estas nova bildo kiun mi kreis (uzo de la virsigno laŭ mi povus konfuzigi tiujn kiujn ne konas iĉismon -- en la nova bildo la ina kaj iĉa simboloj estas verdaj pro rilato al la lingvo Esperanto kaj estas ankaŭ simbolo de spegulo inter la seksaj simboloj por pensigi pri la simetrio celata de iĉ-uzantoj). Kion vi opinias? kunlaboreme, [[Vikipediisto:Boris-Antoine LEGAULT|Boris-Antoine LEGAULT]] :Hola! Dankon pro via bildo. Ĝi ja estas pli taŭga (eble iom tro granda!?). Mi enmetis ĝin [[Vikipedio:Uzantoskatolo/Interesoj|ĉi-tie]] inter la ceterajn skatolojn. Ekde mia vikipediiĝo (somero 2005), mi ofte vigle diskutis kun aliaj (kelkfoje malprave) pri seksegaleco (vidu [[Vikipedio:Babilejo/ge- in- vir- aktoro]] kaj [[Diskuto:Johnny Depp]]. Tiaj diskutoj estas senfinaj kaj konfuzigitaj. Oni ne interkonsentas kaj solvon oni ne eltrovas. Pro tio, mi opinias ke la iĉ-uzo povus solvi la aferon kaj daŭre respektas la Zamenhof-an lingvon. Homaro ŝanĝiĝas, esperanto nepras ŝanĝiĝi, sed sen perfido kontraŭ Fundamento. Eĉ se oni ne deziras seks-egalecon, la iĉa sistemo riveliĝas evidente pli praktika. Mi opinias ke Zamenhof, se li nuntempe junaĝis, konsentus. Estus brile se esperanto povus ekzempli al naciaj lingvoj la seksegalecon! Alie, saluton al Kebekio! Estas tro da eŭrocentrismo en vikipedio (ankaŭ pro mi). Ni bezonas azian, afrikan, amerikan vidpunktojn. Ĝis la retajpo! --[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 14:00, 16. Apr 2006 (UTC) :Ree Saluton! Mi malgrandigis la bildon. Mi esperas ke ĝia grandeco nun pli taŭgas. Do, ĉu vi opinias ke [[Iĉ-uzismo]] estas bona nomo por la ŝablono, kaj eĉ eble por la paĝo pri [[iĉismo]]? Mi opinias ke la vorto [[iĉismo]] iom maltaŭgas, sed ne tute certas ĉu [[iĉ-uzismo]] vere estas la plej bona vortigo. Eble mi jam menciis, sed la problemo laŭ mi estas ke iĉismo povas kompreniĝi kiel ismo favore al la iĉoj (aŭ viroj) kaj ne kiel propono por seksegaligi esperantan lingvo-uzadon. :Krom tio, jes, mi tute konsentas, ni bezonas pliajn maleŭrocentrismajn vidpunktojn en vikipedio kaj ankaŭ en la esperanta movado. Espereble tio venos iom post iom. Ni vidos! ĝis! [[Vikipediisto:Boris-Antoine LEGAULT|Boris-Antoine LEGAULT]] ::Nu, mi ne posedas gravan lingvan sperton, sed mia unua sento estas ja konfuzo. Iĉ-uzulo aŭ Iĉ-uzismo estus pli preciza ĉar Iĉismo povus signifi Masklismo. Tamen, pluraj artikoloj estas tiel nomitaj (Riismo...) kaj eble malplaĉus al vikipediistoj ŝanĝi la artikoltitolojn!? Provu!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 07:49, 18. Apr 2006 (UTC) ==Pri vikiaktualaĵoj== Saluton, mi rigardis vian ŝanĝojn en la diskuto, estas stranga kio neniun respondis...Do, ĉu vi povas kondukti la aŭtomobiloj aŭ ne? --[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 18:21, 27. Apr 2006 (UTC) :Regardu la paĝon ke vi ŝatas...pri la nomo de la projekto..tiu nokto estas la fino de la diskuto antaŭ la voton...ek diskuto aŭ proponu kelkaj aferoj por la nomo.--[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 18:41, 2. Maj 2006 (UTC) ::Pri la nova vikipediisto, mi konis lin en la anglan vikipedio...G'is la 25. Ni estos tri de Saint-Brieuc, Alain, Fred kaj io --[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 11:02, 10. Jun 2006 (UTC) == Dankon! == Dankon al vi, Internaciulo! ;) --[[Vikipediisto:Daĉjo|Daĉjo]] 19:22, 4. Maj 2006 (UTC) == Elstaraj artikoloj == Saluton, ĉu vi hazarde ne scias, kial estas en [[Vikipedio:Elstaraj artikoloj/Kategorio/Arto kaj kulturo]] la titoloj iel misĵetitaj? Mi ne scias, ĉiu tio estas eraro de la sistemo aŭ iu vandalis.[[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 8. Maj 2006 12:13 (UTC) == Bildoj == Internaciulo, mi metis la bildojn suben, ĉar ĉiuj bildoj estas tiel lokigitaj, do ne temas pri mia prefero. Vi povas trovi tiel lokigitaj bildojn en multaj artikoloj, ekz. [[Alessandro Volta]] aŭ rigardu [[:Kategorio:Artikoloj kun aldonaj bildoj]]. Sed se vi preferas lokigi ilin supre en la artikolo, mi ne sciis tiun vian intencon. Vikie [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Jul 2006 16:50 (UTC) == dankon == Multan dankon pro via mesaĝo. Sed efektive mi baldaŭ foriros - vidu la babilejon. [[Vikipediisto:Azmoziz|Azmoziz]] 23:23, 7. Jul 2006 (UTC) ==Ligo por kompari versiojn== Saluton Internaciulo! Mi vidas ke vi jam ripete enmetis fuŝan ligilon por kompari versiojn de KDLS (por vidi kiel ĝi ŝanĝiĝis). Por enmeti ĝustan ligon, vi devas iri al la historipaĝo de la artikolo, kaj tie elekti la version komence kaj fine de la semajno, kaj klaki sur "Komparu la elektitajn versiojn". Tiam vi venos al la ĝusta komparo-paĝo. Kopiu ĝian adreson por krei la ligilon. Mi esperas ke vi komprenas miajn klarigojn. Se ne, demandu min denove, kaj mi klarigos pli detale. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 18:07, 17. Jul 2006 (UTC) ==Kaŝejo== Se vi ne volas legi la artikolon en la francan vikipedion, vi povas iru [[Kaŝejo(terarmeo)|tie]] G'is --[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 16:47, 6. Aŭg 2006 (UTC) :Softvaroj estas kreita en la Uzanta skatalo ::Kio! vi kreis [[Ŝablono:Uzanto kanabo|ĝin]]sed ne mostri en vian persona-paĝo! ŭŭŭ... [http://www.reprimandmag.com/woodstock.htm Legu ĝin] "Jonathaneo estas elfikita!" Kun Internaciulo...porkego! == Ĉi- kaj -ĉi == Saluton! Kara, pardonon pro la ĝeno; nur pro sekurigo mi avertas vin. Mi rimarkis, ke vi tro uzas streketon inter "ĉi" kaj tabelvortoj. Eble vi scias, pri ĝia gramatik-miseco kaj konscie plu uzas ĝin; se estas tiel, senprobleme (sed bonvolu ne fari tion en la artikoloj :P). Se ne, mi sugestas la paĝon pri tiu temo ĉe PMEG: http://www.bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html Ĝis kaj bonfartu! --[[Vikipediisto:Raonisousa|Raoni Sousa]] 23:13, 10. Aŭg 2006 (UTC) == Saluton ! == Unuafoje ekleginte vian vikipediistan paĝon, mi eksciis ke vi estas konenda homo ! Mi permesis al mi fari kelkajn lingvajn korektetojn en la teksto. Mi sugestas "forlasi" anst. "abandoni". Via pozicio pri iĉismo estas interesa kaj mi volonte havus proksiman pozicion kvankam mi malkutimas iĉumi. La estonta esperantistaro ja rajtas perfidi avon Zamenhof se montriĝas ke li same kiel avo Freud estis malŝatindaj masklistoj kaj Zam eĉ enmetis tion en la lingvon kiu pro tio estas prave kritikata. Multaj aliaj aspektoj de via sinprezento tre plaĉas al mi. Ĝis [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 10:29, 3. Nov 2006 (UTC) == Forbaro de Jonathaneo == Ni ne povos indulgi Jonathaneon pro la fakto ke li estas via amiko. Forbaro estas firma rimedo por sciigi ke ni (la plejmulto el la e-ovikipedia komunumo) malkonsentas ke estu en la vikipedio artikoloj en fuŝa lingvo. La de vi menciita [[Katakombo en Parizo|artikolo ]] estas same katastrofa kiel aliaj : ja komprenebla por franclingvano, kiu povas subkompreni retradukante la artikolon al la franca, sed pli ol plena da lingvaj fuŝaĵoj. Mi nur ripetos mian sugeston : Jonathaneo verku siajn artikolojn kiaj subpaĝoj de sia uzula paĝo kaj ili fariĝu vikipediaj artikoloj nur post kontrolo de iu lingve kompetenta kontribuanto. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 12:33, 15. Nov 2006 (UTC) : Mi ne miskomprenis vin : mi nur precizigis ke la fakto ke Jonathaneo estas via amiko ne devus influi pri decido pri forbaro. Mi tute ne emas forbari iun ajn. Mi preferas aliajn rimedojn por interkompreniĝi. La proponon forbari J. ne faris mi : mi nur sciigis al J. ke iu sugestas ke oni forbaru lin. Persone mi komprenas la kialojn kaj penas trovi mezan vojon : J. plu kontribuadu sed li elektu vojojn kiuj ne ĝenu aliajn kontribuantojn. Mia propono krei subpaĝojn respondas la tiu zorgo. Strange ke pluraj diskutas la temon sed ne reagas Jonathaneo mem. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 10:52, 17. Nov 2006 (UTC) == Bildoj == Dankon pro la bildoj de ilekso / ulekso, kiujn vi ĵus ŝutis ĉi tien de la angla kaj franca vikipedioj. Sed ĉu ni ne kopiu ilin en la komunejon anstataŭ ĉi tien, por ebligi la uzon kaj ĉi tie kaj en alilingvaj v-oj? [[Vikipediisto:Sok Na Men Sui Lui|Sok Na Men Sui Lui]] 15:35, 13. Dec 2006 (UTC) :Mi metis du fotojn sur la komuna--[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 04:44, 14. Dec 2006 (UTC) ==Ĉinaj provincoj== Saluton, Ĉu vi parolas ĉine? Kiel vi scias kiu formo estas la plej ĝusta el Lanĝoŭo, Lanĉoŭo, Lanĵoŭo? [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] :Sal! Mi estas la originala aŭtoro de [[Listo de provincoj kaj teritorioj de Ĉinio|tiu paĝo]]. Mi ne havis unuopan fonton por la esperantigo de la ĉinaj provincnomoj, do la plejmultoj nomoj de la listo baziĝis aŭ sur aliaj paĝoj Vikipedie, aŭ sur serĉoj interrete (Guglo). La maltroveblajn nomojn mi esperantigis mem (mi estas ĉinparolanto). :Mi ne scias se 兰州 havas "oficialan" formon en Esperanto, sed mi povas diri ke -- laŭ la ĉina prononcmaniero -- Lanĉouo kaj Lanĵouo ne estas ĝusta (Lanĝouo estas pli proksima al la ĝusta prononcmaniero). :La formo de multaj ĉinaj loknomoj en esperanto baziĝas sur iliaj anglaj skribmetodo, do Pekino kaj ne (plej ĝuste) Bejĝingo aŭ eĉ Bejdzingo. Tamen se ekzistas oficialaj formoj, mi kompreneble preferas uzi ilin. [[Vikipediisto:Lunofabo|Lunofabo]] 05:33, 3. Jan 2007 (UTC) ::Petu al ĉiniaj vikipediistoj... == Rocky Horror Picture Show == Saluton ! Mi vidis ke vi kontribuis en la artikolo [[Rocky Horror Picture Show]]. Mi estas tradukanta la subtexton, dank'al retejo : [http://laponto.esperanto.org.ar/] Se vi povas, kaj se vi volas helpi, bonvenon ! Ĝis ! :[[Vikipediisto:NicoRay|NicoRay]] == Uzantoskatoloj == Dum vi prizorgas uzantoskatolojn, ĉu vi bonvolus krei la diversajn metaŝablonojn laŭ {{ŝ|Uzanto Intereso}} kaj sekve ankaŭ krei la respektivajn kategoriojn kiaj [[:Kategorio:Uzanto laŭ profesio]] ? Vidu ankaŭ {{ŝ|Uzanto Komputilisto}} kaj [[:Kategorio:Uzanto Komputilisto]]. Dankas [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 13:41, 28. Feb 2007 (UTC) : Ĉar vi plu zorgadas uzantoskatolojn, mi invitas vin atenti pri jenaj plibonigoj : <nowiki> |rubriko=religio |kat={{{kat|jes}}} |kategorio=<religinomo>}}<noinclude> [[Kategorio:Uzantoskatolo|<religinomo>]] </noinclude></nowiki> :Aldono de rubriko ordigas la uzantokategorion en respektivan rubrikon (ekzemple : religio). Aldono de <nowiki>|kat={{{kat|jes}}}</nowiki> ebligas ordigi la uzantojn en la ĝustan kategorion sed ne la paĝojn kie la ŝablono estas enmetita alicele, inter alie en la kategorian paĝon kie sufiĉas enmeti <code><nowiki>{{KategorioUzantoLau|religio|<religinomo>}}</nowiki></code>. Vidu ekzemple {{ŝ|Uzanto Pastafarianismo}} kaj[[:Kategorio:Uzanto Pastafarianismo]]. Redankas pro la atento [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 11:47, 11. Apr 2007 (UTC) :: Por ke la subkategorioj aperu ordigitaj ĉiu laŭ majuskla komenclitero en [[:Kategorio:Uzanto laŭ religio]] mi ŝanĝas ĉiujn ŝablonojn al majuskla versio ( ekzemple : {{ŝ|Uzanto judo}} al {{ŝ|Uzanto Judo}}) {{alss}} 12:37, 11. Apr 2007 (UTC) Dankon pro la verda koloro por la Uzantoj por Ĥo! ''[[Vikipediisto:Oryanw|O'RyanW]]'' ([[Vikipediista_diskuto: Oryanw |☺]] [[Speciala:Contributions/Oryanw|₪]]) 23:46, 28. Feb 2007 (UTC) == IJK == Saluton!! Mi partoprenis brazilajn kongresojn en 2004 kaj 2006 (okazas ĝenerala kaj junulara kongresoj samsemajne). La spertoj eeeege plaĉis al mi. Bedaŭrinde verŝajne mi ne povo$ iri al Hanojo. :( --[[Vikipediisto:Raonisousa|Raoni Sousa]] 02:06, 1. Apr 2007 (UTC) ==Ekonomika malkresko== Salut', ĉu vi scias kiu okazas post la alinomiĝo de la artikolo? Ĝi ne plu eksistas! --[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 11:01, 27. Maj 2007 (UTC) == Petveturado == Kompreneble, malsamaj kulturoj havas malsamajn valorojn. Multaj brazilanoj, kiuj vojaĝas al Eŭropo mokas pri moro meti nomojn sur la pordoj, sed, laŭ ili, al Eŭropanoj tiu estas grava. Mi konis homon, kiu diris ke luprenis ĉambron, aŭ iun similan, en Svisio, sed ne metis sian nomon sur la pordo kaj estis mallaŭdita de la pordisto. Skribi kien vi volas iri, al ni estas tre ridinda afero, ĉefe ĉar multaj homoj eĉ ne scipovas legi, sekve, tio ŝajnus arogancon. Mi petventuris tra Brazilo tre multe, ne kiel hobio, ĉar ĉe ni, tio estas tro danĝera. Pro grandaj necesoj mi petventuris. En Brazilo estas tre multaj vojrabistoj, vere tre multaj, kiuj mortigus vin kontraŭ unu eŭro. Vojaĝi ĉiam estas aventuro, petventuro estas preskaŭ frenezeco. Se vi montras ke vi estas "organizata" homo kaj certe ne estas armata kaj tre eble estas frendulo, vi tute certe mortos antaŭ du aŭ tri kilometroj. Tie ĉi ne estas "civilizata" lando, organizataj homoj estas manĝataj en tagmanĝo. :Se vi permesas Internac', mi ne akordas kun Roberto pri petveturado en Brazilo kiu estus iel danĝera. por havi mi mem same kiel vi petveturadi en kelkaj ŝtatoj, mi povas diri ke tamen riskoj ekzistas, petveturadi kiam oni ne estas sola, estas preskaŭ tre simpla kaj tre """normala""" afero. Mi babiladis kun junuloj venante de diversaj ŝtatoj interalie Parana, petveturado efektive estas iom malpli uzita ol antaŭ kelkaj jaroj, sed ĝi restas uzata metodo. Ankaŭ, kiam oni petveturas oni ne tro uzas tiun metodon kiel hobio sed kiel vera movanta metodo. --[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 15:18, 26. Apr 2008 (UTC) == saluton == Namst' knektu vin ĉe skipon se vi havas tempon..--[[Vikipediisto:Jonathaneo|Jonathaneo]] 11:29, 2. Jul 2008 (UTC) == ''Dreadlocks'' == Daluton Internaciulo! Mia respondo al via demando troviĝas sur [[Diskuto:Rastabukloj]]. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 20:45, 11. Jul 2008 (UTC) == Ŝablono:ISBN == Saluton, Internaciulo. Vikipediisto Goren aranĝis por ni la ŝablonon {{Ŝ|ISBN}} el la franca vikipedio. Ĉu vi povus traduki la koncernan dokumentadon, ĉar mi ne scipovas la francan lingvon? Dankon kaj multe da sukceso. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 15:39, 15. Aŭg 2008 (UTC) == Fariĝu revizianto == {{Fariĝu revizianto}} [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 12:00, 22. Nov 2008 (UTC) == Viaj informkestoj el 2007 == Saluton, Internaciulo. Mi ĵus alinomis viajn du informkestoj al {{Ŝ|Informkesto Bretonaj diocezoj}} kaj {{Ŝ|Informkesto francaj regionoj}}, por ke ili havu nomojn laŭ la nomskemo por [[Vikipedio:Informkestoj|informkestoj]]. Krome ili nun listiĝas en la helpopaĝa malsupra kaŝskatolo. Kaj mi adaptis la tri artikolojn, en kiuj ili estas uzataj. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 13:17, 16. Dec 2008 (UTC) == "Artesia" == Gratulon pro la artikolo en Esperanto! Kiel mi vidas, vi scipovas kaj subtenas ankaŭ la bretonan. Ĉu vi eble iam skribos artikolon en ĝi pri "Artesia"? [[bar:Benutzer:Hellsepp|Hellsepp]] 21:16, 30. Maj 2010 (UTC) == Malnovaj Vikipediistoj == Kara ! en decembro 2007 vi kreis ŝablonojn pri [[Vikipedio:Uzantoskatolo/Vikipediistoj#Malnoveco|malnoveco de vikipediumado]]. Viaj ŝablonoj ŝajnas kopii la [[:fr:Modèle:Ancienneté des wikipédiens|franclingvajn]]. Tamen vi ne uzis la samajn bestojn por la samaj jaroj. Ĉu ĝustigi ĉi tion (eble la franclingva Vikipedio ŝanĝis [http://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Mod%C3%A8le:Anciennet%C3%A9_des_wikip%C3%A9diens&oldid=20125886 siajn bestojn]) . Cetere mi rimarkas ke multaj el viaj uzantoskatoloj estas senkategoriaj. Ĉu vi bonvolos ordigi ĉiujn kiuj ne jam estas per {{ŝ|KategorioUzantoLau}} (Nepras ke la uzantskatolo ankau estu ĝuste kreita per {{ŝ|Uzantoskatoloj}}) [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 09:55, 31. Maj 2010 (UTC) ==<big>Arbitra ago kontraŭ mi fare de administranto de angla vikipedio - '''Helpu min!'''</big>== Karaj, vi ĉiuj konas min bone, tial mi petas urĝan helpon de ĉiuj anglalingvaj vikipediistoj: [[:en:User:Tiptoety|Vikipediisto Tiptoety]] blokis [[:en:Uster DidiWeidmann|mian konton sur la angla vikipedio]] akzuante min arbitre, ke mia konto estas sokpupo de blokita vikipediisto, kio estas kompleta stultaĵo. Mi supozas, ke malantaŭ tio estas nur tragika eraro, tamen nemaleblas ankaŭ malica atako kontraŭ Esperanto (ekzemple de persono, kiu falsigis mian IP-adreson). Mi tial petas ĉiun uzantojn kun konto en la anglalingva vikipedio helpi al mi, ke tiu bloko estu forigita. (Precipe vi povas kontakti [[:en:User:Tiptoety|Vikipediiston Tiptoety]] kaj atesti, ke estas tute malevidenta, ke mi estas sokopupito, asertante, ke vi konas min!) [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:42, 6. Nov 2010 (UTC) '''(Mi metis tiun-ĉi mesaĝon al la ĝenerala diskutejo. Respondu bonvolu [[Vikipedio:Diskutejo#Arbitra ago kontraŭ mi fare de administranto de angla vikipedio|tie]]. Dankon)''' == Kanabo == Saluton! Mi kreis ŝablonon pri [[Ŝablono:Kanabo|kanabo]]. Bonvolu helpi plibonigi Vikipedion pri kanabo! [[Uzanto:Kraŭs|Kraŭs]] ([[Uzanto-Diskuto:Kraŭs|diskuto]]) 06:46, 12 Mar. 2012 (UTC) == Atentu: dosiero alŝutita de vi eble estos forigita! == Vi iam alŝutis la dosieron [[:Dosiero:Internaciulo.jpg]]. Al ĉi tiu dosiero mankas informoj pri la permesilo, do ĝi eble estos forigita. Vi havas du eblojn: akcepti la baldaŭan forigon aŭ aldoni taŭgan liberan permesilon al la dosiero. Vi havas du semajnojn por plenumi ĉi tiun peton. Je la '''6-a de oktobro 2018''' mi petos al la administrantoj de Vikipedio forigi la dosieron. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 13:13, 22 sep. 2018 (UTC) == De vi kreita ŝablono == {{forigu|Ŝablono:Informkesto Bretonaj diocezoj}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 19 apr. 2024 (UTC) == Malaktiva konto == Mi atentigas ke {{uzanto2|Internaciulo}} ekde printempo 2020 nenion plu redaktis en Vikipedio. Eble la kolego eĉ iĝis viktimo de la virusa pandemio tiam, aŭ alimaniere mortis aŭ tiom malsaniĝis ke kunlaboro ne plu eblas, aŭ eble la uzanto simple perdis ĉiun intereson pri la projekto - ĉiukaze oni devas konsideri la nivelon de kontribuado praktike identa al tiu de mortinto ekde 6 jaroj kaj duono. Tial jes eblas dokumentigi la informojn kaj alvokojn al la eksa uzantokonto ĉi tie, sed ne eblas esperi pri reago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:08, 14 sep. 2026 (UTC) == Gotika rokmuziko == ... Reago kiel tiu ĉi: mi koncize atentigas pri la teksto [[Gotika rokmuziko]], kiun ekde ĝis kreado en septembro 2006 pluraj aliaj uzantoj klopodis ripari. Ekde novembro 2012 ĝi havas kritikan ŝablonon "mankas referencoj", ekde julio 2025 eĉ aldone havas la tre kritikan ŝablonon "poluru", kiu ankoraŭ altiru helpantojn, sed ĝis nun tamen nur minimume eblis plibonigi la tekston. Se vi ne estas morta kaj ankoraŭ iam revenos ĉi tien, klopodu savi vian tekston. Alikaze eble sola solvo estas iam anstataŭigi la tutan tekston per nov-tradukita minimuma teksteto el tri frazoj de la enkonduko el alia lingvoversio de Vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:08, 14 sep. 2026 (UTC) 1t8f0w9emw8y11cutwgu8g7nsp66c91 0 50825 9474711 6735335 2026-09-13T16:08:50Z DidCORN 34571 9474711 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Transom (PSF).png|eta|140ra|]] '''Vazistaso''' estas malfermebla [[Klapo|klapo]], aranĝita en [[Pordo|pordo]] aŭ [[Fenestro|fenestro]], por aerumado ([[PIV]]). == Etimo == La vorto devenas el la germana ''{{lang|de|Was ist das?}}'' (Kio estas tio?), el kiuj francoj kreis sian ''{{lang|fr|vasistas}}'' por porda apertuto, tra kiu oni povas rigardi, kiu venis. Poste la signifo transportiĝis al diversaj klapoj kaj kradoj, tra kiuj oni povas aerumi. {{projektoj}} [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] l8rjnbmjpz5ajt7iuizisw5ev5c0fnf 0 52540 9475007 6717518 2026-09-13T23:37:06Z Arbarulo 135469 9475007 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} La '''administra divido''' de la ŝtato '''[[Slovakio]]''' forte ŝanĝiĝis dum la ŝtata historio. Ekde la jaro [[1996]], Slovakio dividiĝas al ok regionoj ([[slovake]] ''kraj''), kaj tiuj pludividiĝas al sume 79 [[Distriktoj de Slovakio|distriktoj]] ([[slovake]] ''okres''). Ĉiu distrikto cetere konsistas el pluraj [[Komunumoj de Slovakio|komunumoj]] (slovake: ''obec''). [[Dosiero:Kraje Slovenska.svg|eta|La ok regionoj de Slovakio]] La unuopaj regionoj estas (inter krampoj la regiona administra centro): * [[Regiono Banská Bystrica]] ([[Banská Bystrica]]) * [[Regiono Bratislavo]] ([[Bratislavo]]) * [[Regiono Košice]] ([[Košice]]) * [[Regiono Nitra]] ([[Nitra]]) * [[Regiono Prešov]] ([[Prešov]]) * [[Regiono Trenčín]] ([[Trenčín]]) * [[Regiono Trnava]] ([[Trnava]]) * [[Regiono Žilina]] ([[Žilina]]) ==Vidu ankaŭ== Turismaj regionaj kiaj: * [[Záhorie]] {{projektoj|n=Kategorio:Regionoj de Slovakujo}} {{Regionoj de Slovakio}} {{administra divido de Eŭropo}} {{ĝermo|Slovakio}} [[Kategorio:Regionoj de Slovakio| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj de Slovakio]] by42bw1idvxglyw8a1wkl1grfybgm3g 0 53222 9474798 9153706 2026-09-13T18:18:00Z ThomasPusch 1869 9474798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo =[[Ing]] | nomo = Václav Klaus | dosiero =Vaclav Klaus headshot.jpg | grandeco de dosiero =230px | priskribo = | vico = 2-a | ofico = [[Prezidento de Ĉeĥio]] | de = [[7-a de marto]] [[2003]] | ĝis = marto [[2013]] | antaŭulo = [[Václav Havel]] | sekvanto = [[Miloš Zeman]] | vico2 = 1-a | ofico2= [[ĉefministro]] de Ĉeĥio | de2 = [[2-a de julio]] [[1992]] | ĝis2 = [[2-a de januaro]] [[1998]] | antaŭulo2 = [[Petr Pithart]]<br />^{(''enkadre de federacio'')} | sekvanto2 = [[Josef Tošovský]] | ofico3 = Vicprezidanto de la federacia registaro kaj <br />ministro de financoj de [[ĈSFR]] | prezidanto de registaro3 = [[Marián Čalfa]] | de3 = [[10-a de decembro]] [[1989]] | ĝis3 = [[2-a de julio]] [[1992]] | antaŭulo3=[[Jan Stejskal]] | sekvanto3 = [[Jan Klak]] ''(federacia)''<br /> [[Ivan Kočárník]] ''(por Ĉeĥio)'' | vico4 = 1-a | ofico4 = Prezidanto de [[Civitana Demokratia Partio|CDP]] | de4 = [[21-a de aprilo]] [[1991]] | ĝis4 = [[15-a de decembro]] [[2002]] | antaŭulo4 = ''la oficejo ekestis'' | sekvanto4 = [[Mirek Topolánek]] | ofico5 = Ununura prezidanto de [[Civitana Forumo]] | de5 = [[13-a de oktobro]] [[1990]] | ĝis5 = [[23-a de februaro]] [[1991]] | antaŭulo5 = ''la partio ekestis'' | sekvanto5 = ''Forumo pereis'' | dato de naskiĝo = [[19-a de junio]] [[1941]] | loko de naskiĝo =[[Dosiero:Flag of Bohmen und Mahren.svg|20ra]] [[Prago]], [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco =[[ĉeĥoj|ĉeĥo]] | edzo/ino = [[Livia Klausová]] | partio = [[Civitana Demokratia Partio|CDP]] | rilatoj = | infanoj = 2 filoj | sidejo = | alma_mater = [[Altlernejo ekonomia en Prago]] | okupo = | profesio = | religio = | subskribo = | ttt-paĝo = | notoj = }} '''Václav KLAUS''' {{prononco|vaclaf klaŭs|ˈvaːt͡slaf ˈklaʊ̯s}} (naskiĝis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1941]] en [[Prago]]) estas ĉeĥa politikisto. Li estis ĉefministro [[1993]]–[[1997]] kaj la dua prezidanto de [[Ĉeĥio]] de [[2003]]–[[2013]]. == Opinioj pri la plivarmiĝo == En 2007, Václav Klaus publikigis ''Blua, ne verda planedo'', responde al la filmo de [[Al Gore]] (''[[:en:An Inconvenient Truth]]''), en kiu li akuzas la « naturmediistojn » disvastigi ideologion « same danĝeran kiel la komunismon », kiu « minacas liberecon, demokration kaj prosperon ». Aparte li emfazas la riskojn kiujn reprezentas laŭ li la naturmediismo por la libereco de la homo. Tiel, invitita ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] por la internacia konferenco pri la klimata ŝanĝo, li prononcis la {{daton|4|marto|2008}} diskurson titolatan ''La ekologia alarmismo estas minaco por la libereco''<ref>[http://www.catallaxia.org/wiki/Vaclav_Klaus:L%27alarmisme_%C3%A9cologiste_est_une_menace_pour_la_libert%C3%A9 L'alarmisme écologiste est une menace pour la liberté], Diskurso prononcita la 4-a de marto 2008 ĉe la internacia konferenco pri la klimata ŝanĝo en Novjorko</ref>. {{Ordeno de Blanka Aglo}} == Esperanto kaj Eŭropo == La {{daton|16|junio|2008}}, post la malakcepto de la trakto de Lisbono fare de la irlandanoj, li deklaris en la ĉiutaga ĵurnalo ''[[Lidové noviny]]'': « Ni lasu la popolojn, kiuj vivas sur la eŭropa kontinento, esti ĉeĥoj, italoj, danoj, ... kaj ni ne igu ilin eŭropanoj. Tio estas erara projekto. La diferenco inter la ĉeĥo, la polo, la italo, la dano kaj la Eŭropano estas la sama kiel inter la la ĉeĥa, la pola, la itala, la dana kaj Esperanto. La eŭropanismo egalas al Esperanto: artefarita lingvo, morta »<ref>[http://www.20minutes.fr/article/237406/Le-president-tcheque-Klaus-s-insurge-contre-l-europeanisme.php La ĉeĥa prezidento Klaus oponas kontraŭ la eŭropanismon], [[20 Minuten|20 Minutes]]. [http://www.liberafolio.org/2008/klausesperanto/Václav Klaus: ”Esperanto estas morta lingvo”]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Libera Folio]]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Václav Klaus|q=Václav Klaus}} {{-}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Prezidantoj de Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Klaus, Vaclav}} [[Kategorio:Prezidantoj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] ttalt8ctemzk42jf7kt2twpa74n74lb 0 57033 9474820 8948131 2026-09-13T18:50:42Z Sj1mor 12103 9474820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo = Escportal.png }} La Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso (JEKK), oficiale angle ''Junior Eurovision Song Contest'' estas jara kantokonkurso por infanoj kaj junuloj (8-15 jaroj), laŭ la ekzemplo de la [[Eŭrovido-Kantokonkurso]]. [[Dosiero:Alixeiej Zhygalkovicz 01.jpg|eta|260ra|{{centre|la beloruso [[Aleksej Ĵihalkoviĉ]], venkinto de [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2007|2007]] (11-jara)}}]] [[Dosiero:JESC 2018. Roksana Wegiel with trophy.jpg|eta|260ra|{{centre|[[Roksana Węgiel]], laŭreatino de [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|2018]] (13-jara), kantis [[pole]] kaj [[angle]]}}]] <!--[[Dosiero:Viki Gabor 2019.jpg|eta|260ra|{{centre|Wiktoria "Viki" Gabor ([[Ciganoj|romadevena]]), venkintino de [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2019|2019]], same kantis [[pole]] kaj [[angle]]}}]] 4 bildoj nun estas tro, kaj prefere estu 3 bildoj el 3 landoj kaj 3 jardekoj --> Inter 2000 kaj 2003 Danio okazagis plurajn kantokonkursojn por infanoj kun aliaj [[Nordio|nordaj]] landoj. La [[Eŭropa Radio kaj Televido Unio]] poste decidis enporti oficialan eŭropa konkurson. La internacia finalo okazas en novembro. Kontraŭe al la [[Eŭrovido-Kantokonkurso]] la JEKK ne okazis ĉiam en la landoj kiu gajnis antaŭe. Por ke neniu revenas hejmen kun nul poentoj, ekde 2005 ĉiu lando ricevas 12 poentojn jam antaŭ la atribuaĵo de poentoj. == Venkintoj == {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loko ! style="background:#efefef;" | Venkanta nacio ! style="background:#efefef;" | Kanto kaj artisto |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2003|JEKK 2003]] || [[Kopenhago]] ([[Danio]]) || [[Kroatio]] || ''Ti si moja prva ljubav'' (Dino Jelusic) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2004|JEKK 2004]] || [[Lillehammer]] ([[Norvegio]]) || [[Hispanio]] || ''Antes muerta que sencilla'' (María Isabel) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2005|JEKK 2005]] || [[Hasselt]] ([[Belgio]]) || [[Belorusio]] || ''Мы вместе'' (Kseniya Sitnik) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2006|JEKK 2006]] || [[Bukareŝto]] ([[Rumanio]]) || [[Rusio]] || ''Весна'' (Maŝa kaj Nastja Tolmaĉova) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2007|JEKK 2007]] || [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]) || [[Belorusio]] || ''З сябрамі'' (Aleksej Ĵihalkoviĉ) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2008|JEKK 2008]] || [[Limasolo]] ([[Kipro]]) || [[Kartvelio]] || ''Bzzz'' (grupo "Bzikibi") |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2009|JEKK 2009]] || [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) || [[Nederlando]] || ''Click Clack'' (Ralf Mackenbach) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2010|JEKK 2010]] || [[Minsko]] ([[Belorusio]]) || [[Armenio]] || ''Mama'' (Vladimir Arzumanjan) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2011|JEKK 2011]] || [[Erevano]] ([[Armenio]]) || [[Kartvelio]] || ''Candy Music'' (Candy) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2012|JEKK 2012]] || [[Amsterdamo]] ([[Nederlando]]) || [[Ukrainio]] || ''Nebo'' (Anastasija Petrik) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2013|JEKK 2013]] || [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) || [[Malto]] || '' The Start'' (Gaia Cauchi) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2014|JEKK 2014]] || [[Marsa]] ([[Malto]]) || [[Italio]] || ''Tu primo grande amore'' (Vincenzo Cantiello) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2015|JEKK 2015]] || [[Sofio]] ([[Bulgario]]) || [[Malto]] || ''Not My Soul'' (Destiny Chukunyere) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2016|JEKK 2016]] || [[La-Valeto]] ([[Malto]]) || [[Kartvelio]] || ''Mzeo'' (Mariam Mamadaŝvili) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2017|JEKK 2017]] || [[Tbiliso]] ([[Kartvelio]]) || [[Rusio]] || ''Wings'' (Polina Boguseviĉ) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|JEKK 2018]] || [[Minsko]] ([[Belorusio]]) || [[Pollando]] || ''Anyone I Want to Be'' ([[Roksana Węgiel]]) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2019|JEKK 2019]] || [[Glivico]] ([[Pollando]]) || [[Pollando]] || ''Superhero'' ([[Viki Gabor]]) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2020|JEKK 2020]] || [[Varsovio]] ([[Pollando]]) || [[Francio]] || ''J'imagine'' (Valentina) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2021|JEKK 2021]] || [[Parizo]] ([[Francio]]) || [[Armenio]] || ''Qami Qami'' (Maléna) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2022|JEKK 2022]] || [[Erevano]] ([[Armenio]]) || [[Francio]] || ''Oh Maman!'' (Lissandro) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2023|JEKK 2023]] || [[Nico]] ([[Francio]]) || [[Francio]] || ''Cœur'' (Zoé Clauzure) |----- | [[Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2024|JEKK 2024]] || [[Madrido]] ([[Hispanio]]) || [[Kartvelio]] || ''დედაჩემს'' ([[Andria Putkaradze]]) |} <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Eŭrovido-Kantokonkurso]] == Eksteraj ligiloj == {{komunejokat}} * [http://www.junioreurovision.tv/ Oficiala paĝo de la JEKK] * [http://www.esctoday.com/ Aktualaĵoj pri la Eŭrovido-konkursoj] {{Eŭrovido-Kantokonkurso}} [[Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso| ]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso]] br634vi5wbli20y056xtrwl5754flgr 0 60406 9474701 8864632 2026-09-13T15:34:42Z DidCORN 34571 Kial ŝajnamiko prefereblas, korespondas --> respondas 9474701 wikitext text/x-wiki '''Falsaj amikoj''' aŭ prefere '''ŝajnamikoj''' estas paroj da [[vorto]]j en du [[lingvo]]j (aŭ da [[litero]]j en du [[skribsistemo]]j), kiuj [[tipografio|aspektas]] kaj/aŭ [[fonetiko|sonas]] simile, sed estas malsimilaj laŭsignife, estas do '''miskompreneblaj vortoj'''. === Kial [[ŝajnamiko]] prefereblas === ''Klarigo pri la metaforo''''':''' plenforme devus esti «ŝajnaj amikoj ''de lernanto'' (aŭ ''de tradukisto'')». T.e. lernanto aŭ tradukisto pensas rekoni en vorto kies formo estas konata alilingve ankaŭ la konatan signifon; la vorto ŝajnas konata kaj amika; sed tio estas erariga simileco kaj misrekono. La terminformo ''<s>falsa</s> amiko'' mem estas ekzemplo de lingve malĝusta paŭsado. Ja ne temas pri intenca falsofaro celanta trompi iun; ''falsa'' ĉi tie staras en neesperanta signifo ''malvera'', kiun (inter aliaj signifoj) ĝi povas havi en la lingvoj angla kaj franca — sed ne en Esperanto. ''Rekomendo de la Lingva Konsultejo de la [[Akademio de Esperanto]]''[[Akademio de Esperanto|:]] En Esperanto tia konfuzo ne ekzistas, ''falsa'' signifas ''intencan'' trompon «mensogan kaj perfidan» (vd en [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto|NPIV]]) — kion la koncerna nocio lingvoscienca ne implicas. Tial la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto tre konscie preferis uzi la terminon '''ŝajnamiko''' en sia lingva respondo<ref>Vd «[https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Respondoj_de_la_Lingva_Konsultejo_(parto_11)#Pri_la_vorto_.22selekto.22 Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto: Pri la vorto „selekto“]».</ref>. == Difino == Ekzistas multnombraj difinoj de falsaj amikoj. La unua, pli vaste konata 'klasika' difino proponita de Maxime Koessler kaj Jules Derocquigny en la libro ''Les faux amis ou les trahisons du vocabulaire anglais'' ("Falsaj amikoj aŭ perfidoj de la angla vortprovizo"), en 1928 estas jena<ref>''Kiel difini falsajn amikojn?'' de Maciej Paweł Jaskot, Ĉu veraj aŭ falsaj amikoj? Leksikaj (mal)koincidoj en la tradukado inter la hispana kaj Esperanto - en: Esperantologio/Esperanto Studies, Nova serio - new series 1 (9), 2021, eld. [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] - [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj|Centro de Esploro kaj Dokumentado]] (CED), ISBN 9781595694096 - ISSN 1311-3496 </ref>: {{Citaĵo|... ''Falsaj amikoj de la tradukanto estas tiuj vortoj, kiuj respondas de unu lingvo al alia laŭ etimologio kaj laŭ formo, sed kiuj, evoluinte sine de du lingvoj kaj ekirante el du malsamaj civilizoj, alprenis malsamajn signifojn.''}} == Ekzemploj == * ''Eventualmente'' en la [[portugala lingvo]] signifas "hazarde", sed ''eventually'' en la [[angla lingvo]] signifas "iam estonte, iam poste, iam fine"; sekve tre ofte brazilaj tradukistoj mistradukas ''he was deposed and eventually he was killed'' (li estis detronigita kaj iam poste li estis murdita) per ''ele foi deposto e eventualmente assassinado'' (li estis detronigita kaj hazarde murdita). * ''Öl'' en la [[sveda lingvo|sveda]] estas biero, sed en la [[germana lingvo|germana]] estas oleo, kiu povas kaŭzi konfuzon en trinkejo. * ''burro'' en la itala = butero, kaj ''gateau'' en la franca = kuko, sed en la hispana (kastilia) ''burro'' = azeno kaj ''gato'' = kato, do francaj/italaj vizitantoj povus malintence peti strangajn manĝaĵojn. * ''largo'' en la hispana = "longa", en la portugala = "larĝa". * ''ναί'' en la [[greka lingvo|greka]], prononcata kiel ''ne'' en Esperanto kaj samsignifa ''не'' en la [[bulgara lingvo|bulgara]], kaj ''네'' en la [[korea lingvo|korea]], signifas ''jes''. * Ofta miskomprenkaŭzo inter la angla kaj la germana estas angla ''become'' "estiĝi" kaj germana ''bekommen'' "ricevi". Do germana gasto en angla gastejo emas diri: ''I want to become a beefsteak'', kio signifas "Mi volas '''estiĝi''' bifsteko" anstataŭ "Mi volas '''ricevi''' bifstekon." * La angla ''bless'' signifas "beni", dum ke la franca ''blesser'' signifas "vundi". Do la angla parolturno ''God bless you'' "Dio vin benu" povas esti mistradukita francen ''que Dieu te blesse'' "Dio vin vundu". * En la [[hispana lingvo|hispana]] kaj [[galega lingvo|galega]] la koloroj de la hararo estas iom malsamaj: Hispane oni nomas la ruĝan hararon ''pelo rojo'' kaj la blondan ''pelo rubio'', sed en la galega (pli ekzakte: kelkaj galegaj dialektoj, tial ke estas lokalaj diversecoj) inverse la ruĝan ''pelo rubio'' kaj la blondan ''pelo roxo''. * Kelkaj [[latina lingvo|latinaj]] vortoj ŝanĝis sian signifon en la [[latinida lingvaro|latinidaj lingvoj]], ekz. ''passio'' (ablativo ''passiōne'') signifas "suferado, suferaĵo". En la latinidaj lingvoj la ĉi-devenaj vortoj signifas "pasio", kio latine estas ''permōtio'': portugale ''paixão'', galege kaj hispane ''pasión'', katalune ''passió'', france ''passion'', romanĉe ''passiun'', itale ''passione''. * Ankaŭ kun la sciencaj nomoj de organismoj ekzistas falsaj amikoj, ekz.: en la angla ''nasturtium'' ne estas la nasturto (''Nasturtium officinale'', angle ''watercress''), sed la tropeolo (''Tropaeolum majus''). Falsaj amikoj ne nur estas vortoj de similaj sonoj, sed ankaŭ vortkunligoj, kiuj havas samsignifajn vorterojn, sed spite malsaman signifon: * La angla vorto por la orikteropo estas ''antbear'', laŭvorte "formikurso", vortkunligo, kiu en pluraj aliaj lingvoj signifas la mirmekofagon: esperante ''formikurso'', germane ''Ameisenbär'', nederlande ''mierenbeer''. Tial okazas en la literaturo, ke afrikaj popoloj laŭtradicie ĉasas la formikurson - kiu tute ne vivas en Afriko, sed en tropika Ameriko. * La angla vorto ''self-conscious'' signifas "sinĝena" (germane proksimume ''gehemmt''), kvankam laŭvorte "memkonscia"; La germana lauvorta traduko ''selbstbewusst'' signifas "memkonfida" (angle ''self-confident''), do pli-malpli la kontraŭon. La germana vorto ankaŭ uziĝas sence de ''memkonscia'', kio angle estas ''self-aware''. == Diferenco de 'falsa kognato' == Kontraste al tio, falsaj kognatoj estas similaj vortoj en malsimilaj lingvoj, kiuj ŝajnas havi komunan historian [[lingvistiko|lingvistikan]] [[etimo|devenon]] (sendepende de signifo), sed fakte ne havas ĝin. Ekzemple, la esperanta vorto "estinta" (est-int-a) kaj la hispana vorto "extinta" (ekstingita), kaj estingita, ŝajnas per formo kaj signifo havi la saman originon, sed oni okulfrape vidas ke "est-int-a" devenas de internaj reguloj de Esperanto. La latina ''habere'' kaj ĝiaj devenaĵoj kiel la itala ''avere'' similas al la samsignifaj ĝermanaj vortoj, angle ''have'', germane ''haben'', sed ili havas malsamajn etimologiojn. Esperanto profitas de tiu simileco uzante la vorton ''havi'', kiu similas al ili ambaŭ. Malgraŭ tio, ke tia falsa kognato povas funkcii vere amike, la termino ''falsaj kognatoj'' estas ankaŭ foje uzata por signifi ''falsaj amikoj''. == Influo de falsaj amikoj en la lingvouzo == === Evitado de vortoj aŭ esprimoj === Dum [[eŭfemismo]] estas evitvorto aŭ evit-esprimo anstataŭ vorto pretendate [[obsceno|obscena]] (ekzemple 'maltrinki' anstataŭ 'pisi'), foje oni evitas vortojn kiuj fals-amike pensigas pri alilingvaj obscenaĵoj. Ekzemple, kelkaj anglalingvaj parolantoj de Esperanto evitas diri 'Kiel vi fartas?' ĉar la verbo 'farti' pensigas pri la angla 'fart' (t.e. [[furzo]]) kaj anstataŭe diras ekzemple 'Kiel vi?'. Simile, finno dirus 'ulo' anst. 'homo' ĉar ĉi tiu identas la finnan vorton por 'gejo'. Brazilanoj evitas "amiko mia" kiu sonas kiel "a mim comia" (li sodomizadis min). Simile, en la [[hispana lingvo|hispana]] (kastilia), ''constipado'' signifas simple "havanta malvarmumon", malgraŭ la signifo de la Esperanta radiko ''konstip-'' kaj alilingvaj kognatoj; laŭdire la reĝo [[Johano Karlo la 1-a (Hispanio)|Johano Karlo]] iam tiel fuŝis, provante paroli la anglan. Oni diras ke la frandaĵo ''churro'' (kastili-hispana) / ''txurro'' (eŭska) sonas malĝentila en Esperanto. En [[varbado]], internaciaj [[entrepreno]]j foje perdas monon pro falsaj amikoj. Ekzemple, foje japana aŭtomobilfabriko [[Toyota]] proponis aŭtomobilon "[[Toyota MR-2|MR-2]]" al franca publiko, sed "MR-2" sonas en la franca samkiel "merde" (merdo), kaj la vendoj fiaskis. Tio okazis en Grekio al aŭtomobilo "Monza" ĉar en la greka tiu sonas kiel grava ofendo. En Brazilo la "Bank Boston" ne sukcesis akiri klientojn, ĉar "Boston" similas al portugallingva "bosta" (feko), sekve "Banco de Boston" (Banko de Boston) similas al "Feka banko". La nederlanda banko [http://www.rabobank.nl/ Rabobank] subvenciis [[IJK]]on [[1989]], amuze por la esperantistoj. Sed pri tiaj aferoj eble pli abundas mitoj en la reto ol veraj okazoj, vidu ekz-e [http://www.snopes.com/business/misxlate/nova.asp] (anglalingve). Ankaŭ ekzistas kombinaĵoj kiuj eventuale povus esti embarasaj, kia la jogurta trinkaĵo YOP ([http://www.yoplait.co.uk/yop/ en] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130326114028/http://www.yoplait.co.uk/yop/ |date=2013-03-26 }} [http://www.yoplait.fr/page.php/fr/18_76.htm fr]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}), kiu signifas ''fikis'' en la [[rusa lingvo|rusa]] (skribata ''[[:ru:Ебать|еб]]''), sed verŝajne la kompanio ĝis nun ne provis vendi ĝin en Rusio. Malgraŭ tio, eŭfemismado pro interlingvaj falsaj amikoj, en ĉiutaga vivo, estas nerekomendinda, ĉar la listo de tiaj koincidoj estus senfina kaj dependus de la ĉiukaza lingva referenco de la parolantoj. Ekzemple, oni mokas en Brazilo pri Usono, ĉar en ĝi estas urboj kiel Boston (Feko) kaj Chicago ("Ho, mi fekas!"); pli malbone estas por Venezuelo, ĉar ĝia ĉefurbo estas Caracas ("malpuraĵo el la nazo"), sed oni ne povas esperi ke usonanoj kaj venezuelanoj ŝanĝos la nomojn de siaj urboj por eviti mokon de brazilanoj. Simile, estas germania monto nome [[:de:Wank|Wank]], kiu por britoj signifas "masturbi", sed oni ne ŝanĝu la nomon de la monto pro tio. Ankaŭ la urbo [[Phuket]] estas simila al la angla ''fuck it''. Estas germana familia nomo ''Joder'', kaj en la kastili-hispana ''joder'' = fiki. Kaj alia germana familia nomo ''Katz'' (de ''Katze'' = kato), kiu en la itala sonas kiel ''Cazzo'' = peniso. La korea nomo ''Yoo Suk'' (ekz. la aktoro [[Kim Yoo Suk]]) signifas ion malĝentilan por usonanoj. Ankaŭ la kantona nomo ''Fuk Yiu'' estas malĝentila por angleparolantoj. Sed neniuj el ili estus ŝanĝataj pro tio. == Falsaj amikoj kaj lingvonivelo == La falsaj amikoj rilatas malsame al lingvonivelo de tradukanto. Neniu kiu bone konas la portugalan lingvon konfuzigu "no" (en) al ''ne'', sed tio estas ofta al homoj kiuj apenaŭ ekkonis la lingvon. Male, eĉ spertaj esperantistoj konfuzas "apenas" (nur) al ''apenaŭ''. Eble neniu konfuzigus la hispanan "sed" (soifo) al ''sed'', ĉar "soifo" estas substantivo kaj "sed" estas gramatika vorto. Kontraŭe eĉ vortarskribantoj kutime konfuzigas la rusan ''симпатичный'' (''simpatiĉnyj'') kun ''simpatia'', kvankam ĝi vere signifas "ĉarma", "plaĉa". == Samlingvaj falsaj amikoj == Iam falsaj amikoj ekzistas eĉ en diversaj dialektoj de unu sama lingvo. Konataj estas tiaj okazoj en la angla inter la brita kaj la amerika variantoj: * ''corn'' en la brita signifas "greno", en la amerika "maizo". * ''subway'' en la brita estas "subpasejo", en la amerika "subtera fervojo". Aliaj okazoj: * ''saco'' en la eŭropa hispana signifas "sako", en la sudamerika hispana "jako". * ''coche'' en la sudamerika hispana kaj same en la portugala signifas "kaleŝo", dum en la eŭropa hispana kaj same en la galega ĝi signifas ''aŭto'' * ''laufen'' en la norda germana signifas "kuri", en la suda germana "iri piede". * ''llama'' en la ekuadora [[keĉua lingvaro|keĉuo]] signifas "ŝafo", en la perua kaj bolivia keĉuo signifas "lamo". * ''wüsche'' en la svisa germana signifas "balai", dum ke "wischen" en la germana de Germanujo signifas "viŝi", kiu kelkfoje kaŭzas miskomprenadojn inter svislandanoj kaj germanoj. * ''loco'' en la hispana ĝenerale signifas "freneza", sed en Argentino oni uzas la vorton ankaŭ por "amiko". Disvastigita falsa amiko estas la nombrado de la etaĝoj: En granda parto de Eŭropo oni eknombras en la unua supra etaĝo, dum en Ameriko oni eknombras en la teretaĝo. Do la angla ''first floor'' signifas la unuan etaĝon en Britio, la teretaĝon en Usono kaj Kanado, konsekvence ''second floor'' la duan supran etaĝon en Britio, la unuan supran etaĝon en Nordameriko. Same la hispana ''primer piso'' signifas la teretaĝon en parto de Sudameriko, ''primera planta'' aŭ ''primer piso'' la unuan etaĝon en Hispanio. La teretaĝo en Hispanio nomiĝas ''planta baja'', kio en parto de Sudameriko nur signifas "malalta planto". La germana ''erster Stock'' kutime signifas la unuan supran etaĝon, sed en kelkaj regionoj de Sudgermanio ĝi signifas la teretaĝon. == Falsaj amikoj laŭ genro == Ĉefe en la latinidaj lingvoj oni parolas pri "falsaj amikoj", se la similaj vortoj ne (aŭ ne multe) malsamas laŭ siaj signifoj, sed laŭ siaj [[Genro (gramatiko)|genroj]]. Ekzemploj estas la jenaj: {| class="wikitable" ! style="width: 150px;" | signifo ! style="width: 150px;" | [[portugala lingvo|portugala]] ! style="width: 150px;" | [[hispana lingvo|hispana]] ! style="width: 150px;" | [[franca lingvo|franca]] ! style="width: 150px;" | [[romanĉa lingvo|romanĉa]] ! style="width: 150px;" | [[itala lingvo|itala]] |- | la amoro, la amo | o amor (m) | el amor (m) | l'amour (m) | l'amur (f) | l'amore (m) |- | la dento | o dente (m) | el diente (m) | la dent (f) | il dent (m) | il dente (m) |- | la floro | a flor (f) | la flor (f) | la fleur (f) | la flur (f) | il fiore (m) |- | la glimo | a mica (f) | la mica (f) | le mica (m) | la mica (f) | la mica (f) |- | la koloro | a cor (f) | el color (m) | la couleur (f) | la colur (f) | il colore (m) |----- | la mano | a mão (f) | la mano (f) | la main (f) | il maun (m) | la mano (f) |- | la mielo | o mel (m) | la miel (f) | le miel (m) | il mèl (m) | il miele (m) |- | la vojaĝo | a viagem (f) | el viaje (m) | le voyage (m) | il viadi (m) | il viaggio (m) |} Ĉe dulingveco unu lingvo povas influi la uzon de la alia, kio ofte okazas pri la [[kataluna lingvo|kataluna]] kaj la hispana. Ekzemple la vorto ''calor'' (varmeco) ĝenerale estas li-genra en la hispana (kvankam ne en ĉiuj dialektoj), sed ŝi-genra en la kataluna. Do la katalunoj havas emon uzi la vorton ankaŭ en la hispana ŝi-genre. Kelkfoje oni ankaŭ parolas pri falsaj amikoj, se du vortoj en rilataj lingvoj havas malsaman akcenton, kio okaze aperas en la portugala kaj hispana: ''oce'''a'''no'' – ''o'''cé'''ano'' (oceano), '''''ní'''vel'' – ''ni'''vel''''' (nivelo), ''po'''lí'''cia'' – ''poli'''cí'''a'' (polico), ''cani'''bal''''' – ''ca'''ní'''bal'' (kanibalo). == Vidu ankaŭ == * ''[[Falsaj Amikoj en Esperanto]]'' * [[Listo de falsaj amikoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://bertilow.com/falska/falska.html Svedlingva listo de falsaj amikoj inter esperanto kaj la sveda] * [https://bertilow.com/falska/false.html Svedlingva listo de falsaj amikoj inter esperanto kaj la angla] * [http://www.lipczuk.buncic.de/ Interaktiva hiperteksta bibliografio de falsaj amikoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070429151908/http://www.lipczuk.buncic.de/ |date=2007-04-29 }} * [http://www.krokodilo.de/amuzajxoj.html ŝerca, intenca uzo de falsaj amikoj. Por german- kaj anglalingvaj Esperantistoj.] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Vortoj]] [[Kategorio:Lingvokomparoj]] l2aaihi0pzlbyfxfiukqu7usvbmtb0s 0 79895 9474632 9218205 2026-09-13T13:16:29Z Roberto 609 /* Esperanto-movado */ 9474632 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Toulon (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |statuso=Urbo |lando=Francio |nomo= Toulon |bildo = Montage Toulon.JPG |bildo-larĝeco = 300px |bildo-priskribo = |flago= |blazono=Armoiries_ville_fr_Toulon_(83).svg |devizo= |patrono= |mapo= |mapo2= |longitudo = 05/55/50/E |latitudo = 43/07/30/N |regiono-ISO=FR-83 |Mapo en angulo= |situo sur mapo2=Toulon |situo de2=Situa mapo de Toulon |tipo1=reliefo |zomo=10 |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] |departemento=[[Var (departemento)|Var]] <small>([[ĉefurbo]])</small> |arondismento= [[arondismento Toulon|Toulon]] <small>([[ĉefurbo]])</small>|kantono=Ĉefurbo de 9 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro Hubert Falco ([[UMP]])<br /><small>2020-2026 (kaj ankaŭ antaŭe ekde 2002)</small> |interkom=[http://www.toulon.com/agglo/agglo.asp CATPM] |ĝemel= |pk=83000 |alto=De 0 al 589 m |areo=42,84 km² |kodo=83137 |laŭ=INSEE |horzono=UTC +1 (+2 somere) }} '''Toulon''' ([[Provenca lingvo|provenclingve]] ''Tolon'', kelkfoje [[Esperanto|esperantigita]] kiel ''Tulono''<ref>[https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023</ref>) estas ĉemara [[Listo de urboj de Francio|urbo]] de suda [[Francio]] kaj granda [[Militisto|militista]] [[haveno]] ĉe la [[Mediteraneo|mediteranea]] marbordo, kun grava franca militŝipa bazo. Toulon situas en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] kaj estas la [[prefektejo]] de la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Var (departemento)|Var]]. == Demografio == Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Tamen, la loĝantaro de la tuta urba areo (''Aire urbaine'') en [[2017]] estis 629 334 loĝantoj. == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj estas * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Mannheim]] en [[Germanio]] == Literaturo == * Maurice Arreckx, ''Vivre sa ville'', La Table ronde, 1982 ; ''Toulon, ma passion'', 1985 * [[Jean-Pierre Thiollet]],'' Le Chevallier à découvert'', Laurens, 1998 == Konataj lokuloj == * [[Axel Mazella]] (n. 1997), [[kajtosurfisto]] == Edukado == * [[Kedge Business School]] == Esperanto-movado == La unua loka grupo estis fondita en 1907.<ref>Esperanto n186 feb 1986</ref> ===Lokaj esperantistoj=== *[[Alexandre Fabre]]; == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Var]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Toulon (stacidomo)]] * [[Toulon Sainte-Musse (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) [[Dosiero:Couche_soleil_Toulon.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|sunsubiro super Toulon}}]] {{Departemento Var}} [[Kategorio:Toulon| ]] 95wq86508c5xnavge2tbo38um05kf2k 1 81787 9475002 7822328 2026-09-13T23:16:20Z ThomasPusch 1869 /* Pri la ŝablono "sen fontoj" */ 9475002 wikitext text/x-wiki == Liberation of Goa == ''India Liberated Goa from the Portugese. This is referenced as ocupado nationalisto in this article. Hence it is corrected as liberated.'' --anonimulo septembre 2006 Aperas problemo: La ĉefurbo de Goao ne povas esti [[Panajo]], ĉar tiu estas filipina urbo. En la angla oni distingas inter: * Panay = Panajo (Filipinoj) * Panaji = ??? (Goao en Barato) Eble Panaĵio aŭ Panaĝio? {{subskribo|Mirmal}} :{{re|Mirmal}} Laŭ lingvoj, kiuj adaptis la nomon al la propra skribo en la latina alfabeto, ''Panaĝio'' estas pli taŭga. {{rideto|:-)}} --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:20, 19 Dec. 2015 (UTC) == Pri la ŝablono "sen fontoj" == {{Sen fontoj|temo = Azio|dato = 2012}} Ekde novembro 2012 gluiĝas ĉi tie la ŝablono "sen fontoj" minacanta pri forpreno de la artikolo se ne aldoniĝas eksteraj referencoj. La [[Vikipedio:Kriterioj por elstaraj artikoloj|'''kriterioj por elstaraj artikoloj''']] starigitaj en decembro 2006, antaŭ 16 jaroj, nur postulas, ke por ĉiu '''dubebla aserto''' en elstara artikolo estu menciita fonto kiu pravigas tiun aserton. Pri tio plurfoje rememorigis [[Uzanto:Marcos|Marcos]]. Por tute normala artikolo la postuloj nepre '''ne rajtas esti pli altaj''' ol por elstaraj artikoloj. Do: Kiu dubebla aserto estas en la artikolo? Se ne notiĝas respondo al tiu demando, la ŝablono post 10 jaroj da minaco jam devas esti forprenata. Kompreneneble eksteraj referencoj ĉiam bonvenas. Sed efektive ne funkcias per minaco kaj ĉantaĝo elpremi ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:44, 6 dec. 2022 (UTC) r8mwkjvt1jrz4ggczn9g9wqtqf5mhta 0 82253 9474842 9437144 2026-09-13T18:54:40Z Sj1mor 12103 9474842 wikitext text/x-wiki La '''abĥaza alfabeto''' estas etendo de la [[cirila alfabeto]] uzata por skribi la [[Abĥaza lingvo|abĥazan lingvon]]. == Historio == Kvankam [[abĥaza lingvo]] estas unu el plej antikvaj en la mondo kaj [[Abĥazio]] estas tre olda [[civilizo]], estas neniuj pruvoj de ekzisto de iu aparta skribsistemo por la abĥaza antaŭ la lando estis okupita fare de [[Rusio]] en 1860-aj jaroj. Tio okazis pro tio, ke abĥaza lingvo estas tradicie lingvo de malaltaj sociaj niveloj. Dum [[mezepoko]] abĥaza [[monarkio]] estis kelkfoje aneksita al [[Kartvelio]]. Pro tio abĥazaj registoj kaj nobeloj eventuale ekuzis la [[kartvela lingvo|kartvelan]] lingvon kaj skribon kiel oficialan. Krom kartvela lingvo, inter abĥazaj nobeloj estis tre popularaj la [[greka lingvo|greka]] kaj la [[turka lingvo|turka]]. Greka dum longa tempo estis plej moda literatura kaj religia lingvo, kaj poste ĝin anstataŭigis en tiu rolo la kartvela. La simpla popolo, tamen, plej ofte estis nealfabetaj kaj ilian lingvaĵon tiuj lingvoj ne tre influis. Unua varianto de skribsistemo por abĥaza lingvo estas kreita en [[1862]] fare de rus-germana lingvisto Peter von Uslar ([[ruse]] Пётр Карлович Услар, Pjotr Karloviĉ Uslar). Ĝi baziĝis sur [[cirila skribo]] kaj konsistis de 37 [[litero]]j. En jaro [[1909]] ĝi estas modifita fare de Aleksej Ĉoĉua kaj la nombro de literoj iĝis 55. Post [[Oktobra Revolucio]] registaro de [[Sovetunio]] ukazis krei novajn alfabetojn por lingvoj de la Unio surbaze de [[latina skribo]]. Por la abĥaza tia alfabeto estas kreita fare de [[Nikolaj Marr]], kaj li nomis ĝin '''abĥaza analitika alfabeto'''. Alfabeto de Marr konsistis de 77 literoj, kaj ne estis vere uzebla. En 1928 oni anstataŭigis ĝin per alia latinida alfabeto. En [[1938]] por la abĥaza estis kreita alfabeto surbaze de [[kartvela skribo]]. Nur post morto de [[Stalin]] oni ree kreis cirilan alfabeton por la abĥaza. Tiel okazas, ke tiu alfabeto estis plej uzebla kaj oni uzas ĝin ĝis nun, kvankam ekde 1990-aj jaroj estas multaj sciencistoj proponis diferajn variantojn de latinida abĥaza skribo. == Tabelo de abĥazaj alfabetoj kaj transskriboj == En la tabelo estas: # Nuntempe uzata cirila alfabeto # [[IFA]]-transskribo<ref>Hewitt G. Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. München: Lincom, 2004: p 260—263</ref> # Alia varianto de IFA-transskribo laŭ B.Comrie<ref name=Comrie>Comrie B. Adaptations of the Cyrillic Alphabet // Daniels P.T., Bright W. (eds.) The World’s Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996: p 717</ref>. Ĝi estas uzata fare de multaj lingvistoj, sed vere havas kelkajn erarojn (markitaj flave en la tabelo). # Transskribo de projekto [http://titus.uni-frankfurt.de TITUS]. # Transskribo laŭ [[ISO]] 9:1995. # Transskribo laŭ Comrie<ref name=Comrie />. # Propono de nova latinida abĥaza alfabeto fare de Hewitt<ref>Hewitt G. Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. München: Lincom, 2004: p 278—279</ref> # ''Abĥaza analitika alfabeto'' fare de N.Marr<ref>Марр Н. Я. Абхазский аналитический алфавит. Л., 1926 («Труды яфетского семинария», I).</ref> (1926—1928) — '''aldonenda el bildo''' # Latinida alfabeto de jaroj 1928—1938 — '''aldonenda el bildo''' # Kartvelida abĥaza alfabeto de jaroj 1938—1954 # Alfabeto de A.Ĉoĉua — '''aldonenda el bildo''' Aliaj variantoj troveblas en paĝaro [http://transliteration.eki.ee Transliteration of Non-Roman Scripts.] {{ref-en}} {| CELLSPACING="0" BORDER="2" WIDTH="100%" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" cellpadding="2" | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''1''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''2 IFA''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''3 Comrie''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''4 TITUS''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''5 ISO''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''6 Comrie''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''7 Hewitt''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''8 Marr''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''9 lat.''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''10 kart.''' | BGCOLOR="#CCFF66" align="center" | '''11 Ĉoĉua''' |- | align="center" | А а | align="center" | a | align="center" | [a] | align="center" | a | align="center" | a | align="center" | a | align="center" | a | align="center" | a | align="center" | A a | align="center" | ა | align="center" | а |- | align="center" | Б б | align="center" | b | align="center" | [b] | align="center" | b | align="center" | b | align="center" | b | align="center" | b | align="center" | b | align="center" | B в | align="center" | ბ | align="center" | б |- | align="center" | В в | align="center" | v | align="center" | [v] | align="center" | v | align="center" | v | align="center" | v | align="center" | v | align="center" | v | align="center" | | align="center" | ვ | align="center" | |- | align="center" | Г г | align="center" | g | align="center" | [g] | align="center" | g | align="center" | g | align="center" | g | align="center" | g | align="center" | g | align="center" | | align="center" | გ | align="center" | г |- | align="center" | Гь гь | align="center" | {{IFA|gʲ}} | align="center" | [g^j] | align="center" | g' | align="center" | g' | align="center" | g' | align="center" | gi | align="center" | | align="center" | | align="center" | გჲ | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҕ ҕ}} | align="center" | {{IFA|ɣ ~ ʁ}} | align="center" | [{{IFA|ɣ}}] | align="center" | {{IFA|ɣ}} | align="center" | ğ | align="center" | ġ | align="center" | {{IFA|ǧ}} | align="center" | ğ | align="center" | | align="center" | ღ | align="center" | {{IFA|ҕ}} |- | align="center" | {{IFA|Ҕь ҕь}} | align="center" | {{IFA|ɣʲ ~ ʁʲ}} | align="center" | [{{IFA|ɣ}}^j] | align="center" | {{IFA|ɣ}}' | align="center" | ğ' | align="center" | ġ' | align="center" | {{IFA|ǧi}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | ღჲ | align="center" | |- | align="center" | Д д | align="center" | d | align="center" | [d] | align="center" | d | align="center" | d | align="center" | d | align="center" | d | align="center" | d | align="center" | D d | align="center" | დ | align="center" | д |- | align="center" | Дә дә | align="center" | {{IFA|dʷ}} [db] | align="center" | [d^w] | align="center" | d˚ | align="center" | dã | align="center" | d˚ | align="center" | du | align="center" | | align="center" | | align="center" | დ º | align="center" | д' |- | align="center" | Џ џ | align="center" | {{IFA|ɖʐ}} | align="center" | [{{IFA|dʐ}}] | align="center" | {{IFA|ǯ}} | align="center" | {{IFA|d̂}} | align="center" | {{IFA|ǰ}} | align="center" | {{IFA|c̄}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | ძ_ə | align="center" | |- | align="center" | Џь џь | align="center" | {{IFA|ʤ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʥ}}] | align="center" | {{IFA|ǯ}}' | align="center" | {{IFA|d̂}}' | align="center" | {{IFA|ǰ}}' | align="center" | c | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჯ | align="center" | |- | align="center" | Е е | align="center" | {{IFA|ɛ}} | align="center" | [e] | align="center" | e | align="center" | e | align="center" | e | align="center" | e | align="center" | e | align="center" | | align="center" | ე | align="center" | е |- | align="center" | {{IFA|Ҽ ҽ}} | align="center" | {{IFA|ʈʂ}} | align="center" | [{{IFA|ʦ̨}}] | align="center" | č | align="center" | č | align="center" | ċ | align="center" | {{IFA|ç̄}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჩ_ə | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҿ ҿ}} | align="center" | {{IFA|ʈʂ}}’ | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʦ}}’] | align="center" | č̣ | align="center" | {{IFA|č̦}} | align="center" | {{IFA|ḉ}} | align="center" | {{IFA|ç̄}}’ | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჭ_ə | align="center" | |- | align="center" | Ж ж | align="center" | {{IFA|ʐ}} | align="center" | [{{IFA|ʐ}}] | align="center" | ž | align="center" | ž | align="center" | ž | align="center" | j {{IFA|̄}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჟ_ə | align="center" | ж |- | align="center" | Жь жь | align="center" | {{IFA|ʒ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʑ}}] | align="center" | ž' | align="center" | ž' | align="center" | ž' | align="center" | j | align="center" | j | align="center" | | align="center" | ჟ | align="center" | |- | align="center" | Жә жә | align="center" | {{IFA|ʒʷ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʐ}}^w] | align="center" | ž˚ | align="center" | žã | align="center" | ž˚ | align="center" | ju | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჟº | align="center" | |- | align="center" | З з | align="center" | z | align="center" | [z] | align="center" | z | align="center" | z | align="center" | z | align="center" | z | align="center" | z | align="center" | | align="center" | ზ | align="center" | з |- | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|Ҙҙ}} | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|ʑ}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ӡ ӡ}} | align="center" | {{IFA|ʣ}} | align="center" | [{{IFA|ʣ}}] | align="center" | {{IFA|ʒ}} | align="center" | źã | align="center" | {{IFA|ʒ}} | align="center" | dz | align="center" | | align="center" | | align="center" | ძ | align="center" | {{IFA|ʒ}} |- | align="center" | {{IFA|Ӡә ӡә}} | align="center" | {{IFA|ʥʷ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʣ}}^w] | align="center" | {{IFA|ʒ˚}} | align="center" | źã' | align="center" | {{IFA|ʒ˚}} | align="center" | ĉu | align="center" | | align="center" | | align="center" | ძº | align="center" | |- | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|Ӡ}}’ {{IFA|ӡ}}’ | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|ʥ}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | ĉ | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | И и | align="center" | i:, j, jə | align="center" | [i, j] | align="center" | i, j | align="center" | i | align="center" | i | align="center" | y, yı, ıy | align="center" | i, y | align="center" | | align="center" | ი | align="center" | i |- | align="center" | К к | align="center" | k’ | align="center" | [k’] | align="center" | {{IFA|ḳ}} | align="center" | k | align="center" | k | align="center" | k’ | align="center" | k | align="center" | | align="center" | კ | align="center" | к |- | align="center" | Кь кь | align="center" | {{IFA|kʲ}}’ | align="center" | [k^j’] | align="center" | {{IFA|ḳ}}' | align="center" | k' | align="center" | k' | align="center" | k’i | align="center" | | align="center" | | align="center" | კჲ | align="center" | |- | align="center" | Қ қ | align="center" | {{IFA|kʰ}} | align="center" | [k] | align="center" | k | align="center" | ķ | align="center" | ķ | align="center" | k | align="center" | | align="center" | | align="center" | ქ | align="center" | ӄ |- | align="center" | Қь қь | align="center" | {{IFA|kʲʰ}} | align="center" | [k^j] | align="center" | k' | align="center" | ķ' | align="center" | ķ' | align="center" | ki | align="center" | | align="center" | | align="center" | ქჲ | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҟ ҟ}} | align="center" | q’ | align="center" | [q’] | align="center" | {{IFA|q̇}} | align="center" | {{IFA|k̄}} | align="center" | {{IFA|k̄}} | align="center" | q’ | align="center" | q | align="center" | | align="center" | ყ | align="center" | q |- | align="center" | {{IFA|Ҟь ҟь}} | align="center" | {{IFA|qʲ}}’ | align="center" | [q^j’] | align="center" | {{IFA|q̇}}' | align="center" | {{IFA|k̄}}' | align="center" | {{IFA|k̄}}' | align="center" | q’i | align="center" | | align="center" | | align="center" | ყჲ | align="center" | |- | align="center" | Л л | align="center" | l | align="center" | [l] | align="center" | l | align="center" | l | align="center" | l | align="center" | l | align="center" | l | align="center" | | align="center" | ლ | align="center" | л |- | align="center" | М м | align="center" | m | align="center" | [m] | align="center" | m | align="center" | m | align="center" | m | align="center" | m | align="center" | m | align="center" | | align="center" | მ | align="center" | м |- | align="center" | Н н | align="center" | n | align="center" | [n] | align="center" | n | align="center" | n | align="center" | n | align="center" | n | align="center" | n | align="center" | | align="center" | ნ | align="center" | н |- | align="center" | О о | align="center" | o | align="center" | [o] | align="center" | o | align="center" | o | align="center" | o | align="center" | o | align="center" | o | align="center" | | align="center" | ო | align="center" | o |- | align="center" | {{IFA|Ҩ ҩ}} | align="center" | {{IFA|ɥ}} (< {{IFA|ʕʷ}}) | align="center" | [{{IFA|ɥ}}] | align="center" | ʿ˚ / ω | align="center" | ò | align="center" | ọ | align="center" | yu | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჳ | align="center" | |- | align="center" | П п | align="center" | p’ | align="center" | [p’] | align="center" | {{IFA|ṗ}} | align="center" | p | align="center" | p | align="center" | p’ | align="center" | p | align="center" | | align="center" | პ | align="center" | п |- | align="center" | {{IFA|Ҧ ҧ}} | align="center" | {{IFA|pʰ}} | align="center" | [p] | align="center" | p | align="center" | {{IFA|ṕ}} | align="center" | {{IFA|ṗ}} | align="center" | p | align="center" | φ | align="center" | | align="center" | ფ | align="center" | {{IFA|ҧ}} |- | align="center" | Р р | align="center" | r | align="center" | [r] | align="center" | r | align="center" | r | align="center" | r | align="center" | r | align="center" | r | align="center" | | align="center" | რ | align="center" | р |- | align="center" | С с | align="center" | s | align="center" | [s] | align="center" | s | align="center" | s | align="center" | s | align="center" | s | align="center" | s | align="center" | | align="center" | ს | align="center" | с |- | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|Ҫҫ}} | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|ɕ}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | Т т | align="center" | t’ | align="center" | [t’] | align="center" | {{IFA|ṭ}} | align="center" | t | align="center" | t | align="center" | t’ | align="center" | t | align="center" | | align="center" | ტ | align="center" | т |- | align="center" | Тә тә | align="center" | {{IFA|tʷ}}’ [tp’] | align="center" | [t^w’] | align="center" | {{IFA|ṭ˚}} | align="center" | tã | align="center" | t˚ | align="center" | t’u | align="center" | | align="center" | | align="center" | ტ º | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҭ ҭ}} | align="center" | {{IFA|tʰ}} | align="center" | [t] | align="center" | t | align="center" | ţ | align="center" | ţ | align="center" | t | align="center" | | align="center" | | align="center" | თ | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҭә ҭә}} | align="center" | {{IFA|tʷ}} [{{IFA|tpʰ}}] | align="center" | [t^w] | align="center" | t˚ | align="center" | ţã | align="center" | ţ˚ | align="center" | tu | align="center" | | align="center" | | align="center" | თ º | align="center" | |- | align="center" | У у | align="center" | w, wə, u: | align="center" | [w, u] | align="center" | w, u, ˚ | align="center" | u | align="center" | u | align="center" | w, wı, ıw | align="center" | u, w | align="center" | | align="center" | უ | align="center" | у |- | align="center" | Ф ф | align="center" | f | align="center" | [f] | align="center" | f | align="center" | f | align="center" | f | align="center" | f | align="center" | f | align="center" | | align="center" | ? | align="center" | ф |- | align="center" | Х х | align="center" | x ~ χ | align="center" | [x] | align="center" | x | align="center" | h | align="center" | x | align="center" | x | align="center" | | align="center" | | align="center" | ხ | align="center" | х |- | align="center" | Хь хь | align="center" | {{IFA|xʲ ~ χʲ}} | align="center" | [x^j] | align="center" | x' | align="center" | h' | align="center" | x' | align="center" | xi | align="center" | | align="center" | | align="center" | ხჲ | align="center" | |- | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | Х’ х’ | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|χ ~ χˁ}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | Ҳ ҳ | align="center" | ħ | align="center" | [ћ] | align="center" | {{IFA|ḥ}} | align="center" | {{IFA|h̦}} | align="center" | {{IFA|x̨}} | align="center" | h | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჰ | align="center" | |- | align="center" | Ҳә ҳә | align="center" | {{IFA|ħʷ}} | align="center" | [ћ^w] | align="center" | {{IFA|ḥ˚}} | align="center" | {{IFA|h̦ã}} | align="center" | {{IFA|x̨˚}} | align="center" | hu | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჰº | align="center" | |- | align="center" | Ц ц | align="center" | {{IFA|ʦʰ}} | align="center" | [{{IFA|ʦ}}] | align="center" | c | align="center" | c | align="center" | c | align="center" | ts | align="center" | | align="center" | | align="center" | ც | align="center" | ц |- | align="center" | Цә цә | align="center" | {{IFA|ʨʷʰ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʦ}}^w] | align="center" | c˚ | align="center" | cã | align="center" | c˚ | align="center" | {{IFA|ç̂u}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | ცº | align="center" | |- | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | Ц’ ц’ | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|ʨʰ}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҵ ҵ}} | align="center" | ts’ | align="center" | [{{IFA|ʦ}}’] | align="center" | c̣ | align="center" | {{IFA|c̄ã}} | align="center" | {{IFA|c̅}} | align="center" | ts’ | align="center" | | align="center" | | align="center" | წ | align="center" | |- | align="center" | {{IFA|Ҵә ҵә}} | align="center" | {{IFA|ʨʷ}}’ | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʦ}}^w’] | align="center" | c̣˚ | align="center" | {{IFA|c̄}} | align="center" | {{IFA|c̅˚}} | align="center" | {{IFA|ç̂’u}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | წº | align="center" | |- | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|Ҵ}}’ {{IFA|ҵ}}’ | BGCOLOR="#C0C0C0" align="center" | {{IFA|ʨ}}’ | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | {{IFA|ҵ}} |- | align="center" | Ч ч | align="center" | {{IFA|ʧʰ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʨ}}] | align="center" | č' | align="center" | č | align="center" | č | align="center" | ç | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჩ | align="center" | ч |- | align="center" | {{IFA|Ҷ ҷ}} | align="center" | {{IFA|ʧ}}’ | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʨ}}’] | align="center" | č̣' | align="center" | {{IFA|c̦}} | align="center" | {{IFA|č̨ ç ̌}} | align="center" | ç’ | align="center" | | align="center" | | align="center" | ჭ | align="center" | |- | align="center" | Ш ш | align="center" | {{IFA|ʂ}} | align="center" | [{{IFA|ʂ}}] | align="center" | š | align="center" | š | align="center" | š | align="center" | {{IFA|ş̄}} | align="center" | ш | align="center" | | align="center" | შ_ə | align="center" | |- | align="center" | Шь шь | align="center" | {{IFA|ʃ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ɕ}}] | align="center" | š' | align="center" | š' | align="center" | š' | align="center" | ş | align="center" | | align="center" | | align="center" | შ | align="center" | |- | align="center" | Шә шә | align="center" | {{IFA|ʃʷ}} | BGCOLOR="#ffff00" align="center" | [{{IFA|ʂ}}^w] | align="center" | š˚ | align="center" | šã | align="center" | š˚ | align="center" | şu | align="center" | | align="center" | | align="center" | შº | align="center" | |- | align="center" | Ы ы | align="center" | {{IFA|ɨ}} | align="center" | [ə] | align="center" | ə | align="center" | y | align="center" | y | align="center" | ı | align="center" | ə | align="center" | | align="center" | | align="center" | |} [[Dosiero:Abhaz alphabet chochua.JPG|eta|500px|dekstra|Alfabeto fare de A.Ĉoĉua (el aboco de jaro [[1925]])]] [[Dosiero:Abkhaz alphabet by Marr.jpg|eta|500px|dekstra|''abĥaza analitika alfabeto'' de N.Marr (1926-1928)]] [[Dosiero:Abkhaz alph 28-38.jpg|eta|500px|dekstra|Abĥaza latinida alfabeto de jaroj 1928-1938]] '''Notoj''': * Per [[komo]] estas listigitaj diferaj fonemoj, markitaj per unu litero * Per tildo (~) estas listigitaj [[alofono]]j de sama fonemo * Per griza fono estas markitaj fonemoj, kiuj aŭdeblas nur en bziba dialekto == Moderna alfabeto == En moderna abĥaza cirila alfabeto [[dulipa konsonanto|dulipaj]] variantoj de sonoj estas markitaj per litero ''cirila ŝva'' — '''ә'''. Kelkaj el ili estas agnoskitaj kiel apartaj literoj kaj havas apartan lokon en alfabeto, sed kelkaj aliaj (гә, {{IFA|ҕә}}, {{IFA|ҙә}}, кә, қә, {{IFA|ҟә}}, {{IFA|ҫә}}, хә, х’ә) ne havis. Tio okazis pro tio, ke antaŭe ili estas markitaj ne per '''ә''', sed per '''у''': гу, {{IFA|ҕу}}, ку, қу, {{IFA|ҟу}}, ху. En okazoj kiam necesis marki disan prononcon de grafemoj (ekz. ne /{{IFA|gʷ}}/, sed /gw/) oni uzis signon '''‘''': г‘у. En kartvelida abĥaza alfabeto ankaŭ estis uzata signo, simila al malgranda ''ŝva''. [[Palata konsonanto|Palataj konsonantoj]] estas markitaj per rusa ''mola signo'' ('''ь'''). Malsimile al la rusa, en abĥaza lingvo ili ĉiuj havas apartajn lokojn en alfabeto. Longa vokalo /aː/ estas markita per digrafo ''аа'' kaj longa /eː/ per ''еи''. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Ligoj == * [http://www.fuadiye.com/Anban.html Paĝaro pri abĥazaj cirilaj kaj latinaj alfabetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140218151724/http://www.fuadiye.com/Anban.html |date=2014-02-18 }} kun bildoj, aŭdio-dosieroj kaj [[turka]]j tradukoj * [http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-abkhaz.html Ekzemploj de abĥazaj skriboj de 19-20 jarcentoj] * [http://www.amsi.ge/istoria/div/gvanc_rus.html '''Теимураз Гванцеладзе:''' «''Из истории перехода абхазского книжного языка на грузинскую графику''»] == Literaturo == * Бгажба Х.С. Бзыбский диалект абхазского языка (Исследование и тексты). – Тбилиси: Издательство Академии Наук Грузинской ССР. 1964. С. 409-415. [http://linguarium.iling-ran.ru/scripts/abkhaz_gif.shtml Tabelo de abĥazaj alfabetoj el la libro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080901223507/http://linguarium.iling-ran.ru/scripts/abkhaz_gif.shtml |date=2008-09-01 }} * Марр Н. Я. Абхазский аналитический алфавит. Л., 1926 («Труды яфетского семинария», I). * Услар П. К. Этнография Кавказа. Языкознание. Т. 1: Абх. язык. Тифлис, 1887 (вопроизв.: Сухум, 2002) * Abhaasi / Abkhaz / Апсуа Apsua. Eesti Keele Instituut / Institute of the Estonian Language. KNAB: Kohanimeandmebaas / Place Names Database, 2003-03-28. [http://www.eki.ee/knab/lat/kblab.pdf pdf] * [http://transliteration.eki.ee/pdf/Abkhaz.pdf Abkhaz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927010129/http://transliteration.eki.ee/pdf/Abkhaz.pdf |date=2007-09-27 }} // Transliteration of Non-Roman Scripts. * [http://lcweb.loc.gov/catdir/cpso/roman.html ALA-LC Romanization Tables: Transliteration Schemes for Non-Roman Scripts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040604071405/http://lcweb.loc.gov/catdir/cpso/roman.html |date=2004-06-04 }}. Randal K. Berry (ed.). Library of Congress, 1997. * Comrie B. Adaptations of the Cyrillic Alphabet // Daniels P.T., Bright W. (eds.) The World’s Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996. * Gippert J. Caucasian Alphabet Systems Based Upon the Cyrillic Script. (TITUS), no date. [http://titus.uni-frankfurt.de/didact/caucasus/kaukschr.pdf pdf]. * Hewitt G. Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. München: Lincom, 2004 * ISO 9:1995. Information and documentation — Transliteration of Cyrillic characters into Latin characters — Slavic and non-Slavic languages. International Organization for Standardization, 1995. * Latiniseeritud nimede hääldusjuhiseid/Guide to the Pronounciation of Romanized Names. KNAB: Kohanimeandmebaas. Eesti Keele Instituut, 1998. [[Kategorio:Cirila alfabeto]] [[Kategorio:Abĥazio]] gyknmo47o33lp0runyeco71kx5107sa 0 83744 9475115 9445700 2026-09-14T09:09:47Z Sj1mor 12103 9475115 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} <!--{{Dekduimamismo}}--> '''[[Mohamedo|Profeto Mohamedo]]''' aŭ '''Mahometo'''<ref>Pri la nomoformoj vidu ĉe [[Mohamedo (nomo)]].</ref> (en la [[Klasika araba|klasika]] [[araba lingvo]] محمد / ''Muḥammad'', plennome {{Lang-ar|أبو القاسم محمد بن عبد الله بن عبد المطلب|t=Abū al-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muṭṭalib ibn Hāŝim}}; naskiĝinta ĉirkaŭ la jaro [[570]]; mortinta en [[632]]) estas, laŭ islama [[doktrino]], la fina [[profeto]] de [[Dio]], ricevinto de la [[sankta libro]] [[Korano]], predikanto de [[islamo]], perfekta [[homo]] (sed certe ne [[dio|dia]] mem) kaj la [[parakleto]] promesita de [[Jesuo Kristo]] en la [[Biblio]]. Li estas ĝenerale konsiderata la fondinto de [[islamo]], kvankam islama [[doktrino]] asertas, ke islamo estas eterna, la [[religio]] de pli ol unu miliardo da homoj. La profeto Mohamedo ne faris [[miraklo]]jn, kiel oni atribuas al [[Jesuo Kristo|Jesuo]] aŭ [[Moseo]], sed, laŭ islamo, Korano mem estas miraklo: nenia homo povus verki ĝin aŭ ion similan sen helpo de Dio. == Vivo == === La fruaj, antaŭprofetaj jaroj (571–609) === Mohamedo naskiĝis en la araba urbo [[Mekko]] post la morto de sia patro [[Abdullah ibn Abd al-Muttalib|Abdullah]], kiel malriĉiĝinta familiano de la [[Haŝemidoj]] el la grava reganta tribo de la [[Korejŝoj]]. La naskiĝdato ne estas konata, sed disvastiĝis en Islamo la datigo je la [[jaro de la elefanto]]. Tamen gravaj historiaj faktoj kontraŭas tian datumon. La milito de [[Abraha]] verŝajne okazis inter [[552]] kaj [[554]].<ref>Lawrence I. Conrad: ''Abraha and Muhammad.'' Some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition. En: Bulletin of the School of Oriental and African Studies (BSOAS), 50 (1987), S. 225–240; M. J. Kister: ''The Campaign of Ḥulubān''. En: Le Museon 78 (1965), S.425-436; Ella Landau-Tessaron: ''Sayf Ibn ʿUmar in Medieval and Modern Scholarship''. En: Der Islam 67 (1990), S. 12</ref> En 570, naskiĝis Mohamedo, kiu bebo estis sendita al dezerto, kie zorgis lin beduenino Halimah bint Abi Dhuajb de la tribo Banu Sa'ad, branĉo de Haŭāzin.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Muhammad#ref=ref894022 "Muhammad: Prophet of Islam",] [[Encyclopædia Britannica]], 28a de Septembro 2009. Alirita la 5an de Oktobro 2021.</ref> Tio estis ofta kutimo de la gravuloj de la tribo de Korejŝoj, cele al pli saniga eduko de la infanoj en la dezerto, por iĝi pli liberaj kaj fortaj kaj lerni el [[beduenoj]], kiuj estis agnoskitaj pro sia honesteco kaj manko de nombraj malvirtoj.<ref>Ibn Hisham (2004). السيرة النبوية, p. 163. Beirut: Dar El-Marefah. ISBN 9953-420-08-4.</ref>​ [[Dosiero:Muhammad 13.jpg|eta|200px|maldekstra|Mohamedo en brakoj de sia patrino (ambaŭ sub vualoj) en [[Turkio|turka]] miniaturo. La islama arto kutime ne prezentas bildon de Mohamedo, kaj kiam ĝi faras tion (ekzemple en mezepokaj orientaj ilustraĵoj, ĉefe) estas plej ofte kun vizaĝoj sub vualoj.]] Estante ses-jaraĝa Mohamedo revenis al sia patrino, [[Amina bint Vahb]], kiu baldaŭ poste, en 577 aŭ 578, mortis.<ref>Peters, F.E. ''Muhammad and the Origins of Islam''. State University of New York Press: Albany, 1994. ISBN 0-7914-1876-6.</ref> Post tio li vivis kun sia avo [[Abd al-Muttalib]], kaj post ties morto ĉe sia onklo [[Abu Talib ibn ʿAbd al-Muttalib|Abu Talib]], kiu estis pli juna frato de lia patro.<ref>Al-Mubarakfuri, Safi Urrahman (2003). ''El Néctar Sellado'', pp. 70, 74. Riyadh: Dar-us-Salam. ISBN 9960-897-55-9.</ref> La unua [[miraklo]], kiu estas rakontita de la tradicio pri Mohamedo en la kompilo de la [[hadito]]j, temas pri faro de la [[Ĉefanĝelo Gabrielo]], kiu descendis kaj malfermis lian bruston por elpreni lian koron. Li elprenis nigran koagulaĵon el tiu kaj diris «Tiu estas la parto, per kiu Satano povus allogi lin». Poste li lavis ĝin per akvo de la [[puto Zamzam]] en ujo el oro kaj redonis la koron al ties loko. La infanoj kaj ludkolegoj, kun kiuj li estis, kuris al lia nutropatrino kaj diris: «Mohamedo estis murdita»; ĉiuj iris al li sed malkovris, ke li estas viva.<ref>Muslim, Abi Al-Husyan (1998). ''Traducción al idioma español del Sahih Muslim'', p. 105. Argentina: Oficina de Cultura y Difusión Islámica. ISBN 987-20945-1-9.</ref>​ La islamanoj vidas tiun okazaĵon kiel montro de protekto por ke li apartiĝu el sia infanaĝo el la adorado al idoloj kaj probable tiu estas la tialo pro kio li estis redonita al sia patrino. En tiu epoko Mekko estis prospera komerca centro, ĉefe ĉar ekzistis variaj temploj kiuj enhavis diversajn idolojn, kio altiris grandan nombron de pilgrimantoj. Komercistoj de diversaj triboj vizitis Mekkon en la epoko de la pilgrimado, kiam la tribaj militoj estis malpermesitaj kaj ili povis fari siajn veturojn sekure. En sia adolesko, Mohamedo akompanis sian onklon al liaj veturoj en Sirion kaj en aliajn lokojn. Tial, li iĝis persono kun ampleksa esperto ankaŭ en la kutimoj de aliaj regionoj. Junaĝe Mohamedo dekomence laboris kiel ŝafisto, sed poste li ŝajne partoprenis en du vojaĝoj de komercaj karavanoj norden (al [[Sirio]]). Dum unu el tiuj komercaj vojaĝoj norden li ŝajne - laŭ profetlegendo el lia biografio el la frua [[8-a jarcento]] - renkontis la [[monaĥo]]n [[Bahira]], kiu laŭdire vidis la sigelon de la profeteco inter la ŝultroj de Mohamedo. La rakonto pri la komercaj vojaĝoj, kies datoj ne estas ekzakte difinitaj, servas ŝajne al kadra rakonto de la stranga renkonto kun Bahira, kiu estas menciita kaj en la siria-kristana tradicio de la [[9-a jarcento]]<ref>Sidney H, Griffith: ''The Prophet Muḥammad: his scripture and his message according to the christian apologies in Arabic and Syriac from the first Abbasid century.'' En: Uri Rubin (Eld.): The Life of Muḥammad. Ashgate Variorum 1998. S. 354-355; 380-384</ref> kaj en la islamaj ''"profetlegendoj"'' (''qiṣaṣ al-anbiyāʾ''). La monaĥo Bahira rakontis al Abu Talib sian vizion de Mohamedo en la estonteco, avertante lin, ke li protektu Mohamedon el judoj (en la versio de Ibn Iŝak), aŭ el bizancanoj (en la versio de al-Tabari).<ref>Dr. Al-Umari, Akram Dia (2003). السيرة النبوية الصحيحة p. 108,113. Riyadh: Obeikan. ISBN 9960-20-155-4.</ref> Laŭ islamaj fontoj, Mohamedo respektis la religian tradicion de sia komunumo antaŭ siaj unuaj [[revelacio]]j. Ibn al-Kalbi (kiu mortis ĉirkaŭ [[819]]),<ref>Fuat Sezgin (1967), p. 268-271</ref> verkinto de ''La idollibro'' pri malnovaj arabaj diaĵoj, citis Mohamedon ĉe priskribo de la idolo ''al-Uzza'' jene: ''"Mi oferis blankan ŝafinon al al-Uzza, kiam mi sekvis la religion de mia popolo."'' <ref>M. J. Kister: ''„A bag of meat“'': A study of an early Ḥadīth. En: Bulletin of the School of Oriental and African Studies (BSOAS), 33 (1970), p. 275; Julius Wellhausen: ''Reste arabischen Heidentums''. Berlin 1887. p. 30</ref> Ankaŭ la profetbiografio enhavas malnovajn raportojn, kiuj supozigas, ke Mohamedo sekvis pra-islamajn kutimojn en la antaŭprofeta periodo. En la ''Sira'', la profetbiografio de [[Ibn Iŝak]] estas priskribita renkontiĝo inter Mohamedo kaj la tiam konata Zaid ibn 'Amr. Laŭ tiu raporto Mohamedo ofertis al Zaid la viandon de ''"niaj oferaĵoj, kiujn ni oferis al niaj idoloj"'', kies manĝon Zaid tamen rifuzis. ''"Ekde tiu tago"'', diris Mohamedo laŭtradicie, ''"mi nenion oferis al iu ajn dio, ĝis Dio sendis al mi sian mesaĝon."'' <ref>Alfred Guillaume: ''New light on the life of Muhammad.'' Manchester University Press 1960. Journal of Semitic Studies. Monograph No. 1. p. 27-28 en angla traduko laŭ la profetbiografio de Ibn Iŝak, prilaborita de Yūnus ibn Bukair. En la eldono de Muḥammad Ḥamīdullāh (Konya 1981), p. 98</ref> Ĉirkaŭ [[595]] lia tiama dungintino, la 15-jare pli aĝa negocista vidvino [[Ĥadiĝa bint Ĥuvajlid]] ([[555]]?–[[619]])<ref>Kvankam estas diferencaj versioj pri la aĝodiferenco: kelkaj fontoj diras, ke ŝi estis 28, aliaj 40.</ref> el la alte taksita familio ʿAbd al-ʿUzzā, proponis al li geedziĝon. Per ŝia helpo Mohamedo atingis financan sendependecon kaj socian sekurecon, kio estis granda ŝanĝo en lia vivo. Ĥadiĝa estis la unua persono, kiu kredis je la mesaĝo de Mohamedo. Tial la islama historio rigardas ŝin la unua islamanino en Mekao. Kune ili havis gefilojn, fakte ses gefilojn, nome du viroj kaj kvar virinoj. Ĉiuj naskiĝis antaŭ Mohamedo ricevis la unuan revelacion. Iliaj filoj Al-Kasim kaj Abdullah mortis infanaĝe en Mekko. Iliaj kvar filinoj estis Zajnab, Rukajjah, Umm Kulthum bint Muhammad kaj Fatima. Estas menciinda ĉefe la filino [[Fatima bint Muhamad|Fatima]], la sola de iliaj gefiloj kiu mem havis idojn.<ref>Pri la gefiloj de tiu geedzeco, vidu: Meir J.Kister: ''The Sons of Khadīja. En: Jerusalem Studies in Arabic and Islam. 16 (1993). p.59–95''</ref> De ŝi devenas ĉiuj posteuloj de Mohamedo. Ĥadiĝa, [[Ali ibn Abi Talib]] kaj [[Abu Bakr]], la unua [[kalifo]] post la morto de Mohamedo, estis laŭtradicie la unuaj islamanoj. === La unuaj revelacioj === [[Dosiero:Rashid al-Din Tabib - Jami al-Tawarikh, f.45v detail - c. 1306-15.png|eta|220px|maldekstre|Mohamedo ricevanta la revelacion de la [[Ĉefanĝelo Gabrielo]] en [[Irano|irana]] miniaturo de la 15-a jarcento. Tie ĉi Mohamedo aperas kun malkovrita vizaĝo, io tute malofta.]] Mohamedo estis de meditema karaktero kaj rutine pasigis noktojn meditante en la [[Kaverno Hira]], proksime de Mekko. Laŭ islama kredo en 610, estante 40-jaraĝa, dum meditado, Mohamedo havis vizion de la Ĉefanĝelo Gabrielo. La unuaj revelacioj faris, ke Mohamedo eĉ pensis, ke li estis sub la influo de demona estaĵo, kio eĉ kondukis lin proksime al memmortigo. La perado de lia edzino preventis tian rezulton kaj instigis Mohamedon aŭskulti la revelaciojn. Mohamedo poste priskribis tiun viziton kiel ordonon [[parkerigi]] kaj deklami la versojn senditajn de Dio. Dum sia vivo, Mohamedo fidis la konservon de la parolo de Dio ([[Alaho]] {{lang|ar|الله}}), transigita de Gabrielo (Ĝibril, {{lang|ar|جبريل}}) al retenkapablo de la [[hafiz|memoruloj]], kiuj senlace deklamante memoris tion, kio post lia morto estos kompilita skribe en la [[Korano]] pro la esenca gravo konservi la ĝustan kaj originan mesaĝon tute pure, sen minimuma ŝanĝo enhava aŭ forma. Por tio ili uzis la materialojn kiujn ili povis havi kiel la [[skapolo]]j de kamelo, sur kiuj ili gravuris la versegojn de la Korano. Laŭ la islama kredo, la Ĉefanĝelo Gabrielo indikis al Mohamedo, ke li estis elektita kiel la lasta de la [[profeto]]j kaj tiukadre li predikis la parolon de Dio sur la bazo de strikto [[unudiismo]], antaŭdirante la alvenon de la tago de la [[Lasta juĝo]]. Laŭ la [[Korano]] kaj la tradiciaj rakontoj, Mohamedo estis analfabeto (''ummi''), fakto kiun la islama tradicio konsideras pruvon kiu pravigas la Koranon (Al-Qur'ān, {{lang|ar|القران}}), sankta libro de la islamanoj, kiel portanto de la parola vero revelaciita. Tamen, estas almenaŭ du [[hadito]]j kiuj montras, ke Mohamedo ne estis analfabeto [http://www.webislam.com/media/2011/12/50320_sahih_al-bujari.pdf Bujari] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304193637/http://www.webislam.com/media/2011/12/50320_sahih_al-bujari.pdf |date=2016-03-04 }} 1305. ‘Abdullah bin ‘Abbâs diris: «La malsano de la Profeto malboniĝis ĵaŭde». Tiam la Profeto diris: «Alportu al mi ion por skribi kaj mi redaktos skribon kaj tial vi ne perdiĝu post tio». Al-Bara' diris: «Tiel la Mesaĝisto de Allaho, prenis la dokumenton, kaj kvankam li ne povis bone skribi, li skribis: “Tio estas kion Muhammad ibn 'Abdullah konkludas...”» (Tio okazis dum la negocado de la [[Traktato de Hudajbija]]).<ref>So, Allah's Apostle took the document, although he could not write well and wrote, 'This is what Muhammad... [http://www.searchtruth.com/book_display.php?book=49&translator=1&start=0&number=0 hadiz no 863, Sahih Bujari]</ref> === Malakcepto === [[Dosiero:Abu Bakr stops Meccan Mob.jpg|eta|Mohamedo estas defendita de sia bopatro Abu Bakr. Turka miniaturo de la 16-a jarcento.]] Dum la sekvantoj de Mohamedo ekpliiĝis laŭnombre, ilia kritika sinteno kontraŭ la plurdiismo iĝis minaco por la lokaj tribestroj. La riĉeco de tiuj triboj estis bazita sur la [[Kaaba]], nome la sankta komplekso de la idoloj de araboj kaj la ĉefe punkto religia de Mekko. Se oni malakceptus la idolojn, tiel kiel Mohamedo predikis, ne estus pilgrimantoj al Mekko, nek komerco, nek riĉeco. La malakcepto de la plurdiismo kiun predikis Mohamedo estis partikulare ofenda kontraŭ lia propra tribo, nome la [[Kurajŝoj]], ĉar ili fakte estis la gardistoj de la Kaaba. Estas pro tio ke Mohamedo kaj liaj sekvantoj estis akre persekutataj. En la jaro 619 mortis Ĥadiĝa, nome la edzino de Mohamedo, kaj lia onklo [[Abu Talib]]. Tiu jaro estis konata kiel "la jaro de la tristeco". La klano al kiu apartenis Mohamedo repudiis lin kaj li kaj liaj sekvantoj suferis malsaton kaj persekutadon. Tio rezultis por Mohamedo en [[ekzilo]] (al Medino, kio fakte iĝis markilo por la starto de Islamo), milito kaj fina venko. == Korano == [[Dosiero:FirstSurahKoran.jpg|maldekstra|eta|210px|La unua [[surao]] de la Korano.]] Mohamedo estis [[araboj|araba]] [[komercisto]] de [[Mekao]], kiu ĉiujare dum la monato [[Ramadano]] iris al [[kaverno]] [[Hira]] en la monto [[Ĝabal an-Nur]] por preĝi, fasti kaj doni [[almozo]]jn. En la jaro [[610]] komencis al li ŝajni, ke la [[anĝelo]] [[sankta Gabrielo]] parolas al li. Unuafoje Mohamedo nur aŭdis [[sonorilo]]n, sed post tempo li povis aŭdi la vortojn de la [[anĝelo]] [[Gabrielo]]. Sankta Gabrielo daŭre parolis al Mohamedo ĝis lia morto kaj Mohamedo [[parkere|parkeris]] la diraĵojn. Post la morto de Mohamedo, liaj anoj skribis la diraĵojn (li mem ne povis tion fari estante analfabeto) kaj tiel estiĝis la [[Korano]]. Laŭ Islamo, Mohamedo estas la fina [[profeto]] de [[Dio]], posteulo de miloj da aliaj [[profeto]]j: [[Adamo]], [[Noa]], [[Abrahamo]], [[Moseo]], [[Jesuo Kristo]], ktp. La profetaĵoj antaŭ Mohamedo estis aranĝitaj en la [[Biblio]], sed estis difektitaj de homoj. La Korano, aliflanke, estas la sendifekta Vorto de Dio. ==Heĝiro== La vivo de la malgranda islama komunumo en Mekao ne nur estis malfacila, sed ankaŭ danĝera. La arabaj tradicioj asertas, ke okazis kelkaj atencoj kontraŭ la vivo de Mohamedo, kiu finfine decidis translokiĝi al [[Medina|Ĝazrib]] (la nuntempa Medina) en la jaro 622, kiu estis granda agrikultura [[oazo]], kie estis kelkaj liaj sekvantoj. Rompante siajn ligilojn kun la tribaj kaj familiaj fidelecoj, Mohamedo montris, ke tiuj ligiloj estas sensignifaj kompare kun sia engaĝiĝo al islamo, ideo revolucia por la tribeca socio de tiama [[Arabio]]. Tiu migrado al Medina markas la starton de la jaro en la [[islama kalendaro]]. Tiu [[kalendaro]] kalkulas la datojn el la [[Heĝiro]] ({{lang|ar|هجرة}}), pro kio la islamaj datoj montras la mallongigon AH aŭ JK (jaro de la heĝiro). Mohamedo alvenis al [[Medina]] kiel perantor, invitita solvi kverelojn inter la arabaj bandoj de Aŭs kaj Ĥazraj. Li sukcesis je tio absorbante ambaŭ frakciojn en la islaman komunumon kaj malpermesante la sangelverŝadon inter islamanoj. Tamen, Medina estis ankaŭ loko kie loĝis kelkaj judaj triboj. Mohamedo esperis, ke tiuj triboj agnosku lin kiel profeto, kio ne okazis. Kelkaj fakuloj asertas, ke Mohamedo abandonis la esperon estis agnoskita kiel profeto fare de la [[judoj|judaj triboj]]. La [[kiblo]], tio estas, la direkto al kiu preĝas la islamanoj, estis ŝanĝita for el la antikva templo de [[Jerusalemo]] al tiu de la [[Kaaba]] en la jaro 624&nbsp;[[Anno Domini|A.D.]].<ref>[https://www.ugr.es/~catedraifec/seminario/textos/1.3.La-historia-reconstruida-por-la-ciencia.html "Análisis histórico desde El Orientalismo Colonial"]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Universidad de Granada</ref> Mohamedo disvastigis dokumenton nun konata kiel ''La [[Konstitucio de Medino]]'' (en 622-623), en kiu oni specifigas la terminojn laŭ kiuj aliaj frakcioj, partikulare la judooj, povis vivi ene de la nova islama ŝtato. Laŭ tiu sistemo, oni permesis al judoj kaj kristanoj pluteni sian religion pere de pago de imposto: nome ''[[Ĝizia]]'' aŭ ''Ĝiziah'' (sed ne al la praktikantoj de religioj konsiderataj paganaj). Tiu sistemo rezultos en la tipigo de la rilatoj inter la islamanoj kaj la [[dhimmi]]-oj ([[nekredanto]]j), tiu tradicio estas la tialo de la relativa stabileco kiu normale ekzistis en la arabaj kaliflandoj. La ĉefa juda tribo de Medino ([[Banu Kurajzoj]] aŭ [[Banu Nadir]]) ne estis citita en la Konstitucio de Medino pro ilia perfido, posta disintegrigo kaj retirigo el la [[Konstitucio de Medino]].<ref>[https://www.abc.es/internacional/abci-primera-batalla-historia-entre-musulmanes-y-judios-201611220310_noticia.html Diario ABC "Traición de una de las tribus judías de Medina"]</ref> == La milito == [[Dosiero:Muhammad 14.jpg|eta|200px|dekstra|Mohamedo ricevas revelacion dum batalo. Mezepoka orienta manuskripto.]] La rilatoj inter Mekko kaj Medino rapide malboniĝis. Ĉiuj propraĵoj de islamanoj en Mekko estis konfiskitaj, dum en Medino Mohamedo sukcesis akiri aliancojn kun la najbaraj triboj. La sekvantoj de Mohamedo ekatakis la karavanojn kiuj iras al Mekko. En marto 624, Mohamedo estris tricent militistojn dum atako al karavana de komercistoj kiuj iris al Mekko. La integrantoj de la karavano sukcesis eviti la atakon ŝanĝante la kutiman itineron per alia pli proksima al la marbordo, danke al iu informo kiu venis al [[Abu Sufjan ibn Harb]] kiu estis la karavanestro. Poste la estroj de [[Mekko]] decidis direkti reprezalion kontraŭ la islamanoj, sendante armeeton al invado de Medino. La 15a de marto 624&nbsp;[[Anno Domini|A.D.]], en loko nomita [[Batalo de Badr|Badr]], ambaŭ tendaroj interkoliziis. Kvankam la sekvantoj de Mohamedo estis multe pli malmultnombraj (trifoje) ol iliaj malamikoj (tricent kontraŭ mil), la islamanoj venkis en la batalo. Tiu estis la unua el serio de militaj sukcesoj fare de la islamanoj. === La dominado de Mohamedo plifirmiĝis === Por la islamanoj, la venko de Badr rezultis dia ratifo, ke Mohamedo estas legitima profeto. Post la venko, kaj post la juda klano de Banu Kajnuka estis forpelita el Medino, la plej parto de la lokanoj adoptis la islaman kredon dum kelkaj konservis sian iaman unudiisman kredon antaŭan al [[Islamo]] kaj Mohamedo establiĝis kiel reganto de la urbo. Post la morto de sia edzino, Mohamedo edziniĝis al [[Aiŝa]], la filino de lia amiko [[Abu Bakr]] (kiu poste iĝos la estro de la islamanoj post la morto de Mohamedo). En Medino li edziĝis ankaŭ al [[Hafsa bint Umar|Hafsa]], filino de [[Umar]] (kiu posre estos la sukcedanto de Abu Bakr). Tiuj geedzecoj sigelis la aliancojn inter Mohamedo kaj liaj ĉefaj sekvantoj. La filino de Mohamedo, [[Fatima bint Muhamad|Fatima]], edziniĝis al [[Ali Ibn Abi Talib|Ali]], kuzo de Mohamedo. Alia filino, [[Rukajja bint Muhammad|Rukajjah]], edziniĝis al [[Uthman ibn Affan|Utman]], sed ŝi mortis, kaj poste Utman edziĝis al ŝia fratino Umm Kalzum. Tiuj homoj estos en la venontaj jaroj la sukcedantoj de Mohamedo (''kalifoj'') kaj politikaj estroj de la islamanoj. Tiukadre, la [[Raŝiduna Kaliflando|kvar unuaj kalifoj]] estis ligitaj al Mohamedo per diversaj geedzecoj. La islamanoj konsideras tiujn kalifojn kiel la ''[[Raŝiduna Kaliflando|rāshidūn]]'', raŝidunoj ({{lang|ar|الخلفاء الراشدون}}), kio signifas «gviditajn». === Pluis la milito === [[Dosiero:Banu Qurayza.png|eta|maldekstre|200px|Detalo de la miniaturo ''La Profeto, Ali, kaj liaj kompanoj en la [[Banu Kurajzoj|Masakro de prizonuloj de la juda tribo Banu Kurajza]]'', ilustraĵo de teksto de la 19-a jarcento de Muhammad Rafi Bazil.]] En 625 estro de Mekko, [[Abu Sufjan ibn Harb|Abu Sufjan]], marŝis kontraŭ Medino kun 3000 homoj. En la [[batalo de Uhud]] kiu okazis la 23an de Marto, venkis neniu el la du bandoj. La armeo de Mekko asertis, ke ili venkis en la batalo, sed faktu ĝi iĝis tro senhomigita kaj ne povis persekuti la islamanojn de Medino kaj okupi la urbon. En Aprilo 627, Abu Sufjan iniciatis alian atakon kontraŭ Medino, sed Mohamedo estis ordoninta la elfosadon de tranĉeoj ĉirkaŭ la urbo kaj povis defendi ĝin sukcese en tio kio estas konata kiel la [[batalo de la Tranĉeo]]. En tiu batalo, la [[judoj|juda]] tribo de [[Banu Kurajzoj]] estis aliancanoj kun la armeo de Mekko,<ref>[https://www.lavanguardia.com/historiayvida/edad-media/20200111/472793461147/mahoma-islam-coran-la-meca-medina.html "¿Por qué caló en Arabia el mensaje de Mahoma?"] La Vanguardia</ref> pro kio la islamanoj iniciatis militon kontraŭ ili, kaj venkis super ili. Post la venko en la batalo de la Tranĉeo, la islamanoj etendis sian influon pere de konvertoj kaj konkeroj de diversaj urboj kaj triboj, aplikante la militan koncepton mem de la [[Ĝihado]], kiu havis fortajn rezultojn dum pli ol unu jarmilo kaj eĉ ĝis nuntempe. === La konkero de Mekko === En la jaro 628, la pozicio de Mohamedo estis sufiĉe avantaĝa kaj forta por decidi sian revenon al Mekko, tiam kiel pilgrimanto. En Marto de tiu jaro, li iris al Mekko sekvita de 1600 homoj. Post diversaj negocadoj, oni subskribis traktaton en vilaĝo proksima al Mekko nome [[Traktato de Hudajbija|al-Hudajbija]]. Kvankam oni ne permesis, ke Mohamedo eniru en Mekkon tiujare, la malamikeco ĉesis kaj la islamanoj ekde tiam rajtis aliri al la urbo en la venonta jaro. La traktato validis nur du jarojn, ĉar en 630 Mohamedo rompis ĝin.<ref>[https://www.webislam.com/articulos/27097-tratado_de_hudaibiya.html]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171007142847/https://www.webislam.com/articulos/27097-tratado_de_hudaibiya.html|date=2017-10-07}}<span> Tratado de Hudaibiya</span></ref> Mohamedo marŝis kontraŭ Mekko akompanata de armeo de pli ol 10 000 homoj kaj [[Konkero de Mekko|konkeris ĝin sen trafi rezistadon]]. Mohamedo amnestiis la loĝantojn de la urbo escepte tiuj kiuj estis insultintaj lin kaj la islamanojn apostatintajn. Li ordonis mortigi tiujn “eĉ se ili estas trovitaj sub la kurtenoj de la Kaaba”. Multaj loĝantoj konvertiĝis al Islamo. [[Dosiero:ArabianpeninsulaAL.PNG|eta|dekstre|300px|Antaŭ sia morto en [[632]], Mohamedo estis jam plifirmigante sian dominadon sur la tuta duoninsulo de Arabio.]] Mohamedo ordonis detrui la 360 idolojn ordigitajn ĉirkaŭ la [[Kaaba]] kaj forviŝi la paganajn pentraĵojn de ties internaj muroj, kvankam konservis tiujn de [[Jesuo]] kaj la [[Virgulino Maria]].<ref>Bramon, Dolors, La Meca antes de Mahoma, Historia National Geographic, Barcelona , 2016, numero 148, pp. 64-75, issn = 1696-7755 Alirita la 29an de Aprilo 2020.</ref> Krome, li malpermesis al la neislamanoj pilgrimi al Mekko, kaj tiel igis ĝin la sankta loko de la Islamo kaj ĉefa destino de pilgrimado de la nova religio. Kvankam Mohamedo ne ĉeestis en la atako al la urbo, administris la kvinonon de la [[militakiro]] por disdoni ĝin inter la necesuloj. La kvar ceteraj kvinonoj apartenis ĉiam al la luktintoj. Li akiris elaĉeton de 45 uncoj de arĝento el ĉiu prizonulo, [[elaĉeto]] kiu estis dispartigita inter la necesuloj. Mohamedo neniam sategis pro troa manĝo, en lia hejmo estis nur tio bezonata por pasigi la tagon kaj por la invititoj kiuj venis al tiu. La kapitulaco de Mekko kaj la venko super la malamikaj triboj en Hunajn permesis al Mohamedo trudi sian dominadon super tuta [[Arabio]]. Tamen, Mohamedo ne formis registaron, sed preferis regadi tra la personaj rilatoj kaj la traktatoj kun la diversaj triboj. == La familia vivo de Mohamedo == [[Dosiero:Aisha bint Abi Bakr.png|eta|maldekstre|23opx|Kaligrafio de la nomo de [[Aiŝa bint Abi Bakr|Aiŝa]].]] Ekde 595 ĝis 619, Mohamedo estis edzo de [[Ĥadiĝa bint Ĥuvajlid|Ĥadiĝa]], riĉa virino de Mekko kiu estis 27-jaraĝa (40-jaraĝa laŭ aliaj fontoj) kiam ŝi edziniĝis. Post ŝia morto, li edziĝis al [[Saŭda bint Zama|Saŭda]], kaj tuj poste al [[Aiŝa bint Abi Bakr|Aiŝa]], filino de [[Abu Bakr]] —kiu poste sukcedos post Mohamedo—. Laŭ kelkaj [[hadito]]j, Aiŝa estis nur ses-jaraĝa kiam ŝi estis fianĉigita al la profeto, kiu estis 54-jaraĝa, kvankam la geedzeco estis plenumita kiam ŝi estis naŭ-jaraĝa. Tamen kelkaj priislamaj fakuloj de la 20-a jarcento kredas, ke tiu informo estas eraraj kaj ke Aiŝa estis konsiderinde pli aĝa.<ref>[http://www.webislam.com/?idt=5292 ¿Era novia Aisha a los seis años? El viejo mito expuesto por Dr. T. O. Shanavas]</ref> Spite tiujn modernajn reinterpretojn de la haditoj kiuj atribuas al Aiŝa plian aĝon, granda parto de la islamanoj plue akceptas aktuale la tradiciajn interpretojn. Tiu lasta estis uzita de kritikistoj de Islamo, kiel Ibn Ŭarak, por subteni, ke la infanaj geedzigoj kiuj estas praktikataj en la aktualo en multaj islamaj landoj kaj sektoroj trovas favoran argumenton en tiuj eblaj rakontoj de la [[hadito]]j.<ref>Ibn Warraq – ''Why I Am Not a Muslim'', 1995 (''Kial mi ne estas islamano'', Ediciones del Bronce, Barcelono, 2003 ISBN 84-8453-146-5)</ref> Poste li edziĝis al [[Hafsa]], al [[Zajnab bint Ĝahŝ]] (kiu estis edzino de lia adopta filo Zaid dum malpli ol unu jaro kaj divorcis de li), al Ramla, filino de estro, kiu batalis kontraŭ Mohamedo, kaj al [[Umm Salama]], vidvino de islama luktinto. Li edziĝis ankaŭ kun kristanino nome [[Marijah al-Kibtia]] (Maria, la kopta), kaj kun ŝi li havis alian filon post translokiĝi al [[Medino]]. Tiu sepa kaj lasta filo nomiĝis [[Ibrahim ibn Muhammad]]. Same kiel liaj fratoj, Ibrahim forpasis infanaĝe; oni diras, ke li mortis je la 17a aŭ 18a aĝ-monato. Unu de la sunaoj aŭ haditoj, nome [https://muflihun.com/bukhari/18/153 153a de la Libro 18a de la Eklipsoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211004223243/https://muflihun.com/bukhari/18/153 |date=2021-10-04 }}, rakontas, ke la suno eklipsiĝis la tagon en kiu Ibrahim mortis, kvankam Mohamedo rememorigas, ke suneklipso estas signalo nek pri morto, nek pri naskiĝo de iu ajn. Ibrahim estas la sama nomo kiel tiu de la patriarko de judoj kaj kristanoj (kaj islamanoj), nome [[Abraham]], pri kiu unu de la sunaoj aŭ haditoj, nome [https://muflihun.com/muslim/1/314 314a de la Libro 1a Islamano de Fido], rakontas, ke Mohamedo renkontis lin en la sepa ĉielo dum sia veturo tra la ĉieloj, kaj Ibrahim estas la nomo de la sepa filo de Mohamedo. Mohamedo edziĝis ankaŭ al judino nome [[Safija bint Hujaj]]. Li havis ankaŭ aliajn edzinojn, kun nepreciza nombro inter tiuj naŭ menciitaj, kiuj estas plej ofte konsiderataj de fakuloj kiel certaj, kaj pli ol dudek, kiuj estas konsiderataj de aliaj. Kelkaj el tiuj virinoj estis vidvinoj de sekvantoj de Mohamedo mortintaj en batalo, dum aliaj estis filinoj de liaj aliancanoj. Mohamedo fakte preskribis maksimumon de po kvar edzinoj por islamano, pro kio lia geedzeco al almenaŭ naŭ virinoj konstituas la nuran escepton ene de la religio kiun li mem estis disvolviginta, ĝis la apero de la [[surao]] An-Nisa en la jaro 628 kiu firmigos la jurajn bazojn de la geedzeco, divorco, heredrajto kaj orfeco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.webislam.com/articulos/18004-surat_an_nisa.html |titolo=Webislam Tafsir de Muhammad Asad |alirdato=2021-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171007142756/https://www.webislam.com/articulos/18004-surat_an_nisa.html |arkivdato=2017-10-07 }}</ref> === Listo de edzinoj === [[Dosiero:Khadijah.svg|eta|dekstre|23opx|Kaligrafio de la nomo de [[Ĥadiĝa bint Ĥuvajlid|Ĥadiĝa]].]] Kiel mezorienta gravulo, Mohamedo havis kelkajn edzinojn, kies nombroj, nomoj kaj vivoj estas celo de debato inter fakuloj. La plej amplekse akceptitaj estas nome la jenaj:<ref>Serio Oriento-Okcidento n-ro 12: ''Je la flanko de la profeto'', [[Italo Chiussi]], [[Antverpeno]], [[Eldonejo TK/Stafeto|TK]], 1978, ISBN 90-6336-003-7, p. 93, 208-209</ref> * Ĥadiĝa, [[Ĥadiĝa bint Ĥuvajlid]], ** el kiu filino [[Fatima bint Muhamad]] * Saŭda, [[Saŭda bint Zama]] * Aiŝa, [[Aiŝa|Aiŝa bint Abi Bakr]] * Hafsa, [[Hafsa bint Umar]] * Zajnab, [[Zajnab bint Ĥuzajma]] * Umm Salama, [[Umm Salama Hind bint Abi Umajja|Hind bint Abi Umajja]] * Zajnab, [[Zajnab bint Ĝahŝ]] * Ĝuvajrija, [[Ĝuvajrija bint al-Harith]] * Rajhana, [[Rajhana|Rajhana bint Zajd]] * Safija, [[Safija bint Hujaj]] * Umm Habiba, [[Ramla bint Abi Sufjan]] * Marijah, [[Marijah al-Kibtia]] * Majmuna, [[Majmuna bint al-Harith]] === La morto de Mohamedo === [[Dosiero:Siyer-i Nebi 414a.jpg|eta|250px|maldekstre|Morto de Mohamedo en la turka verko ''Siyer-i Nebi'' de 1596.]] Post mallongdaŭra malsano, Mohamedo mortis la 8an de Junio 632 en la urbo Medino estante sesdek-tri-jaraĝa. La malsano estis tradicie atribuita al engluto de viando venenigita. Tio okazis tri jarojn antaŭ lia morto, post la falo kaj subpremado de la estroj de Ĥajbar fare de la islama truparo. [[Abu Bakr as-Siddiq|Abu Bakr]], nome la patro de [[Aiŝa bint Abi Bakr|Aiŝa]], la tria edzino de Mohamedo, estis elektita<ref>Madelung, Wilferd. [https://www.worldcat.org/oclc/42854661 The succession to Muḥammad: a study of the early Caliphate] Cambridge University Press, 1997. Alirita la 29an de Julio 2020 isbn = 0-585-03966-6 oclc = 42854661</ref> fare de la estroj de la islama komunumo kiel la sukcedanto de Mohamedo, ĉar tiu estis la preferita sekvanto de Mohamedo. Ĉiuokaze, certe Abu Bakr iĝis la nova estro de Islamo. La plej parton de lia mallongdaŭra regado li pasigis batale kontraŭ nesubmetitajn tribojn, en tio kio estas konata kiel la [[Ridda-militoj]]. Je la dato de la morto de Mohamedo, li estis unuiginta la tutan araban duoninsulon<ref>[https://canalhistoria.es/hoy-en-la-historia/fallece-mahoma/ Fallece Mahoma - Historia]{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 7a de Junio 2006, alirita en 15a de Oktobro 2018, Canal Historia, en hispana</ref> kaj etendinta la islaman religion en tiu regiono, same kiel en parto de [[Sirio]] kaj [[Palestino]]. Poste la sukcedantoj de Mohamedo etendis la teritorion de la araba imperio al la tuta Palestino, Sirio, [[Mezopotamio]], [[Persio]], [[Egiptio]], la nordo de [[Afriko]] kaj [[al-Andalus]]. === Posteuloj de Mohamedo === Al Mohamedo supervivis lia filino [[Fatima bint Muhamad|Fatima]] kaj la filoj de tiu kaj de lia lasta edzino. La [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] asertas, ke la edzo de Fatima, nome [[Ali Ibn Abi Talib|Ali]] kaj liaj posteuloj, estas la veraj estroj de la islamo. Kontraste la [[Sunismo|sunaistoj]] tute ne akceptas tiun kredon, sed respektas la posteulojn de Mohamedo. La posteuloj de Mohamedo estas konataj laŭ diversaj nomoj, kiaj [[sajido]]j kaj [[ŝarifo]]j. Multaj estroj kaj nobeloj de la islamaj landoj, kaj nuntempaj kaj pasintaj, asertas, ke ili estas posteuloj de Mohamedo kun variaj gradoj de kredindeco, tiaj kiel la [[Fatimida kaliflando|fatimida dinastio]] de Nordafriko, la [[idrisida dinastio]] samloke, la aktualaj [[Haŝemidoj|reĝaj familioj]] de [[Maroko]] kaj [[Jordanio]] kaj la imamoj [[Ismailismo|ismailismanaj]] kiuj uzas la titolon de [[Aga Ĥan]]. == Nova religio == [[Dosiero:Cave Hira.jpg|eta|200px|dekstre|Tiu estas la kavo de Hira kie laŭ Mohamedo li ricevis la revelacion el la [[ĉefanĝelo Gabrielo]].]] Laŭ Mohamedo, li ne fondis novan religion, sed nur malkaŝis la veran religion sub la kutimaj homaj aldonaĵoj, kiuj kovras ĉiun religion. Do islamo esence estas [[judismo]] aŭ [[kristanismo]] purigita. Kristanismo, ekzemple, sen la sacerdotoj kaj sakramentoj, sen la dieco de [[Jesuo Kristo]]. Mohamedo konis kaj [[judoj]]n kaj kristanojn, sed li mem estis nek judo nek kristano. Sperte al Mohamedo, kristanismo estis plejparte la [[nestorianismo]] de [[Levantenio]], ne la [[ortodoksismo]] aŭ [[katolikismo]] de [[Eŭropo]]. Lia nova religio estos populara inter la nestorianoj, kaj konvertoj ambaŭdirekte oftis en la unuaj epokoj de Islamo. La prediko de Mohamedo estis akceptita komence inter araboj, kaj urbanoj kaj [[beduenoj]]. Mohamedo kiel la finfina profeto kaj fondinto de islamo nur montriĝis en jarcentoj postaj. Sed spite de tia puriganta [[spirito]], Mohamedo ja retenis iom da la idolkulta praktiko de la araboj por esti akceptita populare. Ekzemple, kvankam li forprenis la 360 [[idolanismo|idolojn]], kiuj staris ĉirkaŭ la [[Kaaba]], Mohamedo ne forigis la devon de pilgrimado al la Kaaba: kontraŭe, li faris la pilgrimadon devo religia de islamo. Do, kiel Jesuo kaj [[Budho]], Mohamedo ne konstruis novan religion el nenio, sed konstruis ĝin sur la tradicia religio de sia lando kaj epoko, profundigante kaj purigante ĝin. === Frua Islamo === En la tempo de Mohamedo, la araboj senĉese kaj venĝoplene interbatalis. Araboj estis ordigitaj laŭ [[klano]]j, laŭ [[Heredo (genetiko)|sango]]. Mohamedo enkondukis ion novan: [[komunumo]]n bazitan ne sur sango, sed sur fido. En la fruaj jaroj, la islamanoj funkciis kiel nova klano, sed klano algluigita ne de sango, sed de fido komuna. Aldone, la islamanoj, spite de diverseco de sango, promesis ne interbatali, kaj fakte interbatalo inter islamanoj estis dekomence malpermesita. [[Dosiero:Masjid Nabawi The Prophet's Mosque, Madina.jpg|eta|230px|maldekstre|La Moskeo de la Profeto en Medino. La emfazo de islamanoj al Mekko ofte forgesigas, ke Islamo mem plie naskiĝis en Medino, kie estas la tombo de Mohamedo.]] Pro la minaco de la nova klano al tradicio kaj ĝia religio, potenco kaj socia ordo, Mohamedo kaj la islamanoj devis forfuĝi de [[Mekko]] en la somero de 611 al ''[[Jatrib]]'' ({{lang-ar|يثرب|t=''Jaṯrib''}}, nun [[Medino]], "[la] urbo"). Tio estis la ''[[heĝiro]]'' ("fuĝo"), kiu markas la komencon de la [[islama kalendaro|islama erao]]. Estis en Medino kie Mohamedo fondis la unuan [[moskeo]]n (islama [[preĝejo]]), kiu fariĝis la modelo por ĉiuj postaj moskeoj. Sed kvankam Mohamedo kaj la islamanoj nun estis en Medino, Mekko ankoraŭ batalis kontraŭ Mohamedo, ĉar nun la islamanoj subtenis sin per rab-atakoj kontraŭ la [[karavano]]j kiuj vojaĝis al Mekko. Mohamedo fine venkis la armeon de Mekko en [[627]] en la [[Batalo de la Tranĉeo]]. Tiam islamo disvastiĝis kiel fajro tra Arabujon. En [[630]] li kaptis Mekkon. Ĉar la islamanoj promesis ne interbatali, la islama parto de Arabujo estis regiono de paco. Tio fortigis la islamanojn kontraŭ la aliaj araboj, kiuj estis tre disigitaj de la deziro por venĝo. Kiam Mohamedo mortis en [[632]], la plimulto de la araboj estis jam islamanoj. Kvar el la kunuloj de Mohamedo fariĝis regantoj de [[araba imperio]] granda kaj donis bazan formon al [[islama civilizo]]. === Islama imperio === Cent jarojn post lia morto, la islama imperio regis de [[Iberio]] ĝis [[Hindio]] tra multaj landoj, lingvoj kaj kulturoj. Post 200 jaroj, multe da la homoj de la imperio estis islamigitaj. Fakte dekomence araba imperio iĝis islama imperio aŭ landaro, kun aligo de multaj diversaj popoloj, lingvoj kaj kulturoj, nome persoj, berberoj de Nordafriko, grek-romianoj, ĉefe de la Bizanca Imperio, turkoj, hindoj ktp. En postaj jarcentoj Islamo atingis pli malproksimajn landojn oriente, kiel Malajzio, Indonezio, sudaj Filipinoj, Centra Azio, Balkanio ktp. == Historia signifo de Mohamedo == [[Dosiero:Al-Masjid al-Nabawi 06.jpg|eta|[[Moskeo de la Profeto]], en Medino. En tiu moskeo estas la tomboj de Mohamedo kaj de la du unuaj kalifoj, nome Abu Bakr kaj Umar ibn al-Ĥattab.]] Antaŭ sia morto en 632, Mohamedo jam estis establinta islamon kiel socia, milita kaj religia forto kaj estis unuiginta Arabion. Kelkajn jardekojn post lia morto, liaj sukcedantoj konkeris Persion, Egiption, Palestinon, Sirion, Armenion kaj grandan parton de la nordo de Afriko, kaj sieĝis dufoje [[Konstantinopolo]]n, kvankam ili ankoraŭ ne povis konkeri ĝin, kio malhelpis ilin antaŭeniri al [[Orienta Eŭropo]]. Inter 711 kaj 716 komenciĝis la luktado por la [[Al Andalus|araba konkero kaj dominado]], de preskaŭ ok jarcentoj, tute aŭ parte de la [[iberia duoninsulo]], kaj en 732, nur cent jarojn post la morto de Mohamedo, la araba antaŭeniro en la klopodita konkero de [[Okcidenta Eŭropo]] alvenis eĉ ĝis la centro de [[Francio]] kie ĝi estis haltigita en la [[Batalo de Tours|batalo de Poitiers]]. Sub la regado de la [[Gaznavida Imperio]], la islamo etendiĝis en la 10-a jarcento al la ĉefaj [[hinduismo|hinduaj ŝtatoj]] oriente de la rivero [[Induso]], en tio kio estas nuntempe la nordo de [[Hindio]]. La ekspansio de islamo pluis sen necesaj militinvadoj tra diversaj regionoj de Afriko kaj de [[Sudorienta Azio]], plej ofte pro agado de komercistoj, misiistoj kaj la prestiĝo de la povo kaj alta kulturo de la nova civilizo. Tial Islamo havas aktuale pli ol mil sescent milionojn de sekvantoj, estante la dua plej granda religio de la mondo, post nur de [[kristanismo]].<ref>[https://www.infobae.com/2014/09/30/1598324-el-mapa-del-dia-que-paises-hay-mas-cantidad-musulmanes/ Musulmanes en el mundo]</ref> Tamen, la nombro de fidelaj kredantoj (same kiel por plej parto de aliaj religioj) estas malfacile determinebla, ĉar laŭ islama regulo la [[apostateco]] devas esti punita per mortopuno. Tio povas malkuraĝigi tiujn kiuj dezirus montri sian religian identecon en zonoj de islama majoritato aŭ de deviga islama praktiko. Post la nomita ''[[Reconquista]]'' de [[Hispanio]], finigita en 1492 dum la regado de la [[Katolikaj Gereĝoj]], kaj la sekvaj devigitaj konvertoj al la [[katolikismo]] en la venontaj jaroj (per trudo de ampleksaj sektoroj de la [[katolika eklezio]]), la islamaj bildoj, konstruaĵoj kaj institucioj estis malakceptitaj kaj forviŝitaj oficiale kaj absolute. Multaj [[moskeo]]j estis konvertitaj en {{J|kristana preĝejo}}, kiel la fama [[Moskeo de Kordovo]], kaj simile okazis en aliaj landoj kie la islama religio perdis hegemonion, kiel en parto de Balkanio aŭ Hindio. Kontraste en multaj aliaj lokoj kie same Islamo perdis hegemonion, ĝi povis konservi ĉu la praktikon ĉu tradiciojn ĉu moskeojn mem, kiel en [[Albanio]], [[Bosnio]] kaj eks-sovetaj respublikoj (eĉ tra komunisma epoko), aliaj zonoj de Hindio, Ĉinio ktp. == Kulto al Mohamedo == Islamanoj sentas amon kaj praktikas adoradon de Mohamedo (notu, ke la tradicia, eĉ zamenhofa, Esperanta literumo de la sama vira nomo estas Mahometo, sed ekzistas ankaŭ aliaj literumoj, plene esperantigitaj, kiel Muhamado, aŭ nur transliterumitaj per Esperantaj literoj, kiel, ekzemple, Muhammad): [[Dosiero:Muhammad Salat.svg|eta|maldekstre|"Muhammad" verkita en "thuluth", skriba variaĵo de islama [[kaligrafio]], arto disvolvigita kiel surogato de pentraĵoj. Oni legas el dekstra flanko en pli dika streko kvar konsonantoj: m-h-m-d, el kiuj la du mo-j estas la du bukletoj, dum la ho estas la preskaŭ fermita angulo en suba dekstra kadrangulo kaj la do estas la fina bildo maldekstre. La vokaloj estas montritaj kiel pli maldikaj bildoj, nome u super la unua mo, a kiel rekta strieto super la ho kaj super la dua mo, kie estas krome simboleto kiu markas duobligon de tiu mo, kaj super la fina do estas cirkleca simboleto kiu signifas, ke tiu fina konsonanto estas senvokala.]] * Parolante pri Mohamedo, la aludo estas akompanata de titoloj kiel tiu de [[Profeto]] kaj lia nomo estas sekvata de benoj al li adresitaj kaj, ĉe ŝijaistoj, ankaŭ al lia familio per la formulo "benu Dion al tiu kaj donu sian pacon" (''sal-la allahu 'alaihi (ŭa alihi) ŭa sal-lam'' {{lang|ar|صلّى الله عليه (و آله) وسلّم}}) aŭ "la paco kaj la preĝu estu kun li" (''alaihi as-salatu ŭa-s-salam'' {{lang|ar|عليه الصلاة والسلام}}). * Estas multa [[islama muziko]] adore al Mohamedo, speciale la adora muziko de la [[sufismo|sufistoj]]. Kontraste aliaj radikalaj islamaj branĉoj, kiel tiuj de afganiaj taliboj, malaprezas muzikon kiel nedeca distro kiu apartigas de la ĝusta kredo. * Kelkaj islamanoj celebras la naskon de Mohamedo per grandaj festoj, kvankam tio ne estas universala tradicio kaj kontraste multaj aliaj konsideras, ke tio estas novigo kontraŭ la spirito de islamo kaj de la koranaj preskriboj. * Krom la kanonaj historioj kaj rakontoj de la [[Hadito]], kaj kompiloj de diraĵoj pri la vivo de Mohamedo kaj de liaj kompanoj, verkitaj proksimume du jarcentojn post lia morto (al-Muŭatta kaj [[Sahih Buĥari]]), ekzistas multnombraj rakontoj pri la naskiĝo kaj vivo de Mohamedo. * Kelkaj islamaj radikalaj sektoroj konsideras reprezentadon kaj aludojn de Mohamedo, kiel dia sendito, fare ĉefe de nekredantoj kiel nepardonebla ofendo kaj atako al Islamo mem kaj eĉ kelkaj proponas perfortajn reprezaliojn eĉ mortigojn. == Bildigo == Laŭ plej ortodoksaj kaj etendaj islamaj doktrinoj kaj tendencoj, ne ekzistu bildoj de Mohamedo. Eĉ [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] artaĵoj reprezentas lin per malplena blankaĵo aŭ flamo. En [[filmo]]j, oni uzas nerektajn aludojn por ne montri lin en sceno. Same kiel en kristanaj filmoj oni montras Dion mem, dum Jesuo ja aperas ofte en homa fizika reprezento. En la reala arthistorio, [[bildo]]j de Mohamedo jes ja ekzistas, malgraŭ la malpermeso, parte en malpli ortodoksaj islamaj rondoj, sed ankaŭ ekster islamo, parte en kontraŭislama propagando. Ekzemplo de tio estas la ilustraĵoj de [[Gustave Doré]] al la [[Dia Komedio]] de [[Dante Alighieri]], el kiuj unu bildigas Mohamedon en la [[infero]], kie la katoliko Dante lokis Mohamedon en tre malsupran lokon (iom ironie, ĉar la infero de Dante estis parte inspirita de islama tradicio). [[Dosiero:Mohammad SAW.svg|eta|250px|Senvokala bildo de la nomo de Mohamedo en araba. Tiubilde, kompare kun la antaŭa bildo supre kaj maldekstre, montras la duan mo-n per alia formo, nome la streketo centre malsupre, anstataŭ bukleto. La skribaj reprezentoj estas alternativo por grupoj kiuj malakceptas la realigon de ilustraĵoj de Mohamedo.]] La [[Korano]] ne eksplicite malpermesas la bildojn de Mohamedo, sed estas kelkaj malmultaj [[hadito]]j (komplementaj tradicioj) kiuj ja rekte malpermesis al islamanoj krei bildajn reprezentojn de homaj figuroj en ajna cirkonstanco.<ref>Sahih Muslim vol. 3, no. 5268 (p. 1160)</ref><ref>Sahih Muslim vol. 3, no .5271 (p. 1161)</ref> La majoritato de islamanoj almenaŭ en la nuntempa [[sunaismo]] kredas, ke la fizikaj bildoj de la profetoj ĝenerale devas esti malpermesataj, kaj tre speciale tiuj de Mohamedo.<ref name=Larsson>Larsson, Göran, Muslims and the New Media, 2011, Ashgate. ISBN = 978-1-4094-2750-6 p. 51</ref> La ŝlosila koncepto estas ke la islamo konsideras, ke la uzado de bildoj helpas la etendon de la [[idolkulto]], ĉar la bildo tendencas iĝi pli grava ol la koncepto mem reprezentata. En la islama arto Mohamedo kutime aperas montranta la vizaĝon kovritan per [[vualo]], aŭ simbole reprezentata per flamo; tamen aliaj bildoj, speciale de [[Persio]]<ref>Grabar, p. 19; Gruber (2005), p. 235 (el kiu datogamo), Blair, Sheila S., ''The Development of the Illustrated Book in Iran'', ''Muqarnas'', Vol. 10, ''Essays in Honor of Oleg Grabar'' (1993), p. 266, BRILL, [http://www.jstor.org/stable/1523191 JSTOR] diras "ĉirkaŭ 1250"</ref><ref>Gruber (2010), pp. 27-28.</ref> aŭ faritaj dum la registaro de la [[Otomana Imperio]], inter aliaj ekzemploj, montras lin komplete. La islama perspektivo estas tre diversa kaj kelkaj islamanoj montras sintenon kaj alrigardon pli fleksebla. Kelkaj, speciale la [[ŝijaistoj]] de [[Irano]], akceptas la bildojn se ili estas respektemaj,<ref name="GruberHaugbolle2013">Christiane Gruber: [https://www.academia.edu/4061369/Images_of_the_Prophet_In_and_Out_of_Modernity_The_Curious_Case_of_a_2008_Mural_in_Tehran Images of the Prophet In and Out of Modernity: The Curious Case of a 2008 Mural in Tehran], en Christiane Gruber kaj Sune Haugbolle ''Visual Culture in the Modern Middle East: Rhetoric of the Image'' en [http://books.google.com/books?id=pLfEClsscNIC&pg=PA25] 17a de Julio 2013, Indiana University Press, ISBN = 978-0-253-00894-7 pp. 3–31. Vidu ankaŭ [http://arthistorygradforum.tumblr.com/post/74830788716] kaj [https://www.google.com/maps/place/Motahhari+-+Modarres+Exit,+Tehran,+Iran/@35.724081,51.424456,3a,75y,90t/data=!3m5!1e2!3m3!1s89306537!2e1!3e10!4m2!3m1!1s0x3f8e015c2dbdb1c7:0x86a5a3f81513f9a2].</ref><ref>Gruber (2010), p. 253, ilustras poŝtkarton aĉetitan en 2001.</ref> kaj uzas ilustraĵojn de Mohamedo en libroj kaj arkitektura dekorado, kie la sunaistoj en kelkaj epokoj kaj lokoj, kvankam tiuj lastaj nuntempe tendencas al sintenoj de [[ikonoklasmo]] kaj al malakcepto de ajna bildo de Mohamedo, inklude tiujn kreitajn aŭ publikigitajn fare de neislamanoj. Ekde la 7-a jarcento, la nomo kaj koncepto mem de la profeto de islamo konis variajn [[stereotipo]]jn, tute diferencajn el vidpunktoj islamaj disde neislamaj. Multaj fontoj mencias stereotipojn interesitajn, troigajn aŭ foje eĉ simple eraraj. Tiuj stereotipoj foje naskiĝis en Oriento, sed estos poste adoptitaj aŭ eĉ disvolvigitaj en la okcidentaj kulturoj. En tiuj referencoj, ludas gravajn rolojn la enkonduko kaj prezento de Mohamedo kaj lian religion en Okcidento kiel falsa profeto, saracena princo, diaĵo de saracenoj, la biblia besto, skismulo de kristanismo kaj eĉ satana kreitaĵo, aŭtoro de Korano, kaj Antikristo (Kontraŭkristo).<ref>[http://journals.yu.edu.jo/jjmll/Issues/vol7no12015/Nom2.pdf Stereotypes associated with real prototypes of the prophet of Islam's name till the 19th century] Sbaihat, Ahlam, 2015, ''Jordan Journal of Modern Languages and Literature'' Vol. 7, No. 1, 2015, pp. 21-38. Alirita la 18an de Decembro 2015.</ref> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} {|class="infobox" {{Islamo}} |} ==Literaturo== === En esperanto === * [[Italo Chiussi]], Je la flanko de la Profeto, [[Serio Oriento-Okcidento]] n-ro 12, Antverpeno, [[Eldonejo TK/Stafeto|TK]], 1978, (ISBN 90-6336-003-7) ===En franca=== * François Bœspflug, Le prophète de l'islam en images : Un sujet tabou ?, Bayard,‎ 2013 (ISBN 978-2-227-48669-0) * Thierry Bianquis (dir.), Pierre Guichard (dir.) et Mathieu Tillier (dir.), Les débuts du monde musulman, VIIe ‑ Xe siècle : De Muhammad aŭ dynasties autonomes, Presses universitaires de France, coll. « Nouvelle Clio »,‎ 2012 (ISBN 978-2-13-055762-3) * Tilman Nagel, Mahormet : Histoire d’un Arabe. Invention d’un Prophète, Labor et Fides,‎ 2012 (ISBN 978-2-8309-1450-4) * Hichem Djaït, La Vie de Muhammad, Révélation et Prophétie, t. 1, éd. Fayard, 2007 * Mohammad Ali Amir-Moezzi (dir.), Dictionnaire du Coran, Paris, Robert Laffont,‎ 2007 (ISBN 978-2-221-09956-8) * Édouard-Marie Gallez, Le Messie et son prophète, Aŭ origines de l’Islam 2 tomes, Tome 1. De Qumran à Muhammad, Tome 2. Du Muhammad des Califes au Muhammad de l’histoire, Versailles, éditions de Paris, 2004, resumo rete * Martin Lings, Le Prophète Muhammad : sa vie basée sur les sources les plus anciennes, éd. Seuil, 2002, (ISBN 978-2-02-054979-0) * Ibn Warraq (dir.), The Quest for the Historical Muhammad, eld. Prometheus Books, 2000 * Jacqueline Chabbi, Le Seigneur des tribus. L’Islam de Mahomet, Paris, éd. Noêsis, 1997, (préface d’André Caquot) * Maxime Rodinson, Mahomet, Seuil, Paris, 1968, rééd. 1993 * William Montgomery Watt, Mahomet à Médine, éd. Payot, 1989 * William Montgomery Watt, Mahomet à La Mecque, éd. Payot, 1989 * Roger Arnaldez, Mahomet, éd. Seghers, 1975 ===En hispana=== * Armstrong, Karen (2005). Mahoma, biografía del Profeta. Barcelona: Tusquets. 84-8310-432-6. * Al-Mubarakfuri, Safi Urrahman (2003). El Néctar Sellado. Riyadh: Dar-us-Salam. 9960-897-55-9. * Vernet, Juan (1994). Mahoma. Barcelona: Planeta De Agostini. 8439540493, 9788439540496. * Cansinos Assens, Rafael (2006, papera libro; 2011, eBook.). Mahoma y el Koran. Madrid: Arca Ediciones. 8493497630, 9788493497637; eBook: 9788493951344. ===En [[araba]]=== موقع نبي الرحمة. اعرف نبيك رسول الله أماكن ثلاثية الأبعاد: موقع ولادة خاتم المرسلين بمكة - جولة افتراضية. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=muhama|ReVo titolo=Muhamado / Mohamedo}} * [[Islamaj terminoj]] * [[Apero de Islamo]] * [[Abu Bakr]] * [[Mohamedo (nomo)]] * [[La fanatikismo aŭ Mahomedo la profeto]] estas tragedio de [[Voltaire]] {{Trad|es|Mahoma|138856700}} {{Leginda|jaro=2021 |monato=11 |tago=19}} {{Havenda artikolo|Mohamedo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mohamedo| ]] [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Historio de Islamo]] [[Kategorio:Korano]] [[Kategorio:Fondintoj de religioj]] [[Kategorio:Profetoj]] [[Kategorio:Personoj cititaj en La Dia Komedio (Infero)]] [[Kategorio:Kurajŝoj]] [[Kategorio:Araboj]] quk572pwvaldoayfejorgjj2dhubwli 3 97530 9474725 9473200 2026-09-13T17:10:59Z ~2026-49481-56 263356 /* Yrjö */ nova sekcio 9474725 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke subgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton). [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) 0harlyp5t434himktlbxoofp5oxs2ml 9474728 9474725 2026-09-13T17:12:25Z ~2026-49481-56 263356 /* Yrjö */ 9474728 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 24-a de julio ĝis antaŭvideble la 2-a de aŭgusto 2026 mi principe estas sen komputilo kaj tial ankaŭ forestas el Vikipedio. Povas tamen esti ke eble mi iam-tiam tamen trovas vojon al retkonekto kaj tiam tamen mallonge povas redakti ion. Sed mi ne havas la superrigardon pri la tuta projekto, kaj ankaŭ ne garantias ke mi intertempe vidas iun noton al mi. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) j9rfec8wky4ke16k96tokdy2yh5dzl4 0 101537 9474863 8682407 2026-09-13T19:17:49Z Sj1mor 12103 9474863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Cifereca biblioteko''' (ankaŭ '''bita''', '''diĝita''', '''elektronika''', '''interreta''', '''virtuala''') aŭ '''cifereca arkivo''' estas la teknologio, kiu ebligas publikigi en [[interreto]] (aŭ sur [[KD]]) en elektronika formo objektojn kiel [[libro]]j, [[mapo]]j, [[dokumento]]j, [[foto]]j, [[poŝtkarto]]j, grafikaĵoj, [[sonregistraĵo]]j, [[filmo]]j, arkivaĵoj ktp. Cifereca biblioteko plej ofte entenas jam [[publika havaĵo|kopiliberajn tekstojn]] aŭ tekstojn kun permesoj. Ĝi povas esti ĝenerala aŭ faka kaj plej ofte ŝtate financata. <!---==Cifereca biblioteko de la Eŭropa Komisiono == Eŭropa Komisiono planas publikigi en la reto milionojn da tekstoj en diversaj lingvoj. ( Vidu http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2005:0465:FIN:EN:HTML (Rimarko: sufiĉas la literojn EN antaŭ HTML anstataŭigi per kodo de via lingvo kaj vi trovos la tekston en via gepatra lingvo, se vi estas Eŭropano).) Estas grave, ke en la projekto ne manku nia Esperanto-kulturo. Estus bona omaĝo de la 120-jara jubileo en [[2007]], se ni povus fieri per elektronikigo de nia kultura heredaĵo. Dum la pasintaj 120 jaroj aperis dekmiloj da libroj, kiuj konserviĝis en plej grandaj bibliotekoj (Vieno, Roterdamo, Aalen k.s.), sed por plejparto de novaj junaj esperantistoj ili estas neatingeblaj, kvazaŭ ili ne ekzistus. Ankoraŭ pli validas tiu aserto pri nia gazetaro. En ĝi troviĝas veraj trezoroj (beletraj kaj fakaj), pri kiuj ofte eĉ mankas indikoj, ĉar nur pri enhavo de malmultaj gazetoj ekzistas supervidoj. La juveloj estas tie kaŝitaj kiel oro sub la tero. Elektronikigo povus elfosi ilin kaj denove disponigi al la tuta esperantistaro. Nesisteme multaj esperantistoj jam laboras pri tiu tasko, kies rezultojn kolektas [[Don Harlow]] en sia retejo http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/literaturo.html sed la tasko meritus pli sisteman laboron kaj gvidadon.--> == Bibliografio == * [[Miroslav Malovec|Malovec, Miroslav]] 2007 : Planlingvaj bibliotekoj kaj novaj teknologioj, ''[[La Ondo de Esperanto]]'', 158(12), p. 3 == Vidu ankaŭ == * [[Esperantlingva literaturo en la reto]] * [[Cifereca literaturo]] * Kelkaj ekzemploj de cifereca biblioteko: ** [[Europeana]] ** [[Eŭropa Biblioteko]] ** [[Projekto Gutenberg]] ** [[Flibusta]] ** [[Monda Retbiblioteko]] ** [[Gallica]] ** [[Biblioteca Digital Hispánica]] **[[International Music Score Library Project]] ** [[ÖNB Digital]] * Esperantaj ciferecaj bibliotekoj: ** [[Bitoteko]] ** [[Bitarkivo]] ** [[Bitoteko.it]] <!--*[[Duseldorfa Virtuala Biblioteko|Düsseldorfer Virtuelle Bibliothek]] *[[Hungara Elektronika Biblioteko|Magyar Elektronikus Könyvtár]]--> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} ===Ĝeneralaj=== * [http://www.europeana.eu Europeana] * [http://www.theeuropeanlibrary.org Eŭropa Biblioteko] * [http://www.gutenberg.net Projekto Gutenberg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040403130745/http://www.gutenberg.net/ |date=2004-04-03 }} * [http://www.brasiliana.usp.br Brasiliana - Virtuala Biblioteko] * [http://www.occitanica.eu Okcitanica] <!--* [http://www.digbib.org DigBib.Org Kolekto de disponita literaturo/germana ] * [http://literaturnetz.org libera literaturo en la germana] * [http://www.ub.uni-duesseldorf.de/fachinfo/dvb/index_html Düsseldorfer Virtuelle Bibliothek] * [http://www.virtuelleallgemeinbibliothek.de Virtuelle Allgemein Bibliothek]--> ===Esperantaj=== * [http://www.esperanto.es:8080/xmlui/?locale-attribute=eo Bitoteko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210516160010/http://www.esperanto.es:8080/xmlui/?locale-attribute=eo |date=2021-05-16 }} * [https://bitarkivo.org/ Bitarkivo] * [https://www.bitoteko.it/ Bitoteko.it] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arkivoj]] [[Kategorio:Bibliotekscienco]] [[Kategorio:Bibliotekoj]] [[Kategorio:Ciferecaj bibliotekoj|*]] [[Kategorio:Interreto]] l8wuese9n8cvudosil3vvucgg9n37ap 0 102019 9474666 9474404 2026-09-13T14:18:22Z Arbarulo 135469 9474666 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Libyan Desert Glass.jpg|eta|dekstra|Libia dezerta vitro]] '''Dezerta vitro''' aŭ '''Libia dezerta vitro''' (''LDG'') estas trovita en (dekkilometraj) sablaj dezertaj regionoj en la [[Libia dezerto]], [[Afriko]]. Dezerta vitro ankaŭ troviĝas en suda [[Aŭstralio]]. La plej akceptita teorio pri deveno de la vitro estas la [[meteoritfrapo]]. Tion fortigis osmium-izotopaj mezuroj kaj enfermaĵoj en ĝi. Laŭ mezuroj, la vitro estiĝis antaŭ 28,5 milionoj da jaroj. Kvankam oni jam pli frue konis tiujn vitrojn, fakte Patrick A. Clayton konigis ilin post sia ekspedicio en 1932. Laŭ nunaj kalkuloj, maso de la vitro en 150x50 km-a areo sumas 1400 tunojn. Oni kalkulas la originan mason je 14 milionoj da tunoj. La vitro similas plej ofte al [[vulkana vitro]] ([[obsidiano]]), ĝi estas strukture amorfa kaj kolore hela. La SiO2-enhavo estas 96,5-99%. == Vidu ankaŭ == * [[Tektito]] * [[Evento de Tungusko]] * [[Kebira-kratero]] [[Gilf Kebir]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://scholar.google.com/scholar?q=%22desert+glass%22 Google Scholar: "Desert Glass"] [[Kategorio:Dezertoj]] 9ioyjl2holz7n2ky8nxr0twoakjlj3d 0 106057 9475111 7180922 2026-09-14T09:04:52Z Sj1mor 12103 9475111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto | nomo = Hot Chocolate | dosiero = 1998 hot chocolate cologne.jpg | priskribo de dosiero = Hot Chocolate en la jaro [[1998 en muziko|1998]] | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = muzikgrupo | naskonomo = ''The Hot Chocolate Band'' | deveno = {{Flago|Anglio}} [[Londono]], [[Anglio]] | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[regeo]], [[diskoteka muziko]] | profesio = | aktivaj jaroj = [[1968 en muziko|1968]] - [[1986 en muziko|1986]] | eldoninto = | parencaj temoj = [[Eruption]], [[Boney M]] | ttt = [http://www.errolbrown.com/biography.htm paĝo de Errol Brown] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = [[Patrick Olive]]<br /> [[Franklyn De Allie]]<br />[[Ian King]]<br />[[Errol Brown]]<br />[[Tony Wilson]]<br />[[Larry Ferguson]] | signifa instrumento = }} '''Hot Chocolate''' estis brita [[muzika grupo]] de la 60-a, la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento]], kiun kreis [[Errol Brown]] (brito naskiĝinta en [[Jamajko]]). Ilia devena nomo estis ''The Hot Chocolate Band'' de [[Mavis Smith]], kiu skribis por presoficejo de [[Apple Corporation]]. Poste ili renomis sin al pli posta nomo Hot Chocolate. Ili ludis [[regeo]]n kaj [[diskoteko|diskotekan]] muzikon. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1960-1969]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1969]] 2mosrz7wr42b53stlmno8mdnu2hqfgd 0 106772 9474998 9301798 2026-09-13T23:13:04Z ThomasPusch 1869 9474998 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo=lingvo|dato=2012}} [[Dosiero:Chomsky01.jpg|eta|[[Noam Chomsky]], la fondinto de genera sintakso]] La '''genera sintakso''' estas teorio pri frazostrukturo kaj [[gramatiko|gramatika]] kapablo ĉe homoj. Alivorte, ĝi studas ĉiujn eblajn strukturojn en [[natura lingvo|naturaj lingvoj]]. Kompreneble, priskribo de ĉiaj formoj de iu ajn homa lingvo estas laboro neebla. Tamen, se oni antaŭpostulas ke la lingvo rezultas de denaska kapablo lerni kaj uzi lingvon, la tasko estas tute alia, ĉar, tiam, sufiĉus kompreni la funkciadon de la mekanismo, kiu '''generas''' ĉiujn frazojn. == Fundamentoj == En la sepdekaj jaroj, kreiĝis skismo en la '''genera sintaksa''' komunumo. Unuflanke, estis matematikemaj lingvistoj, kiuj kritikis la tiaman generan lingvoterion asertante ke ĝi ne estis ''sufiĉe'' genera; aliflanke, troviĝis la disĉiploj de [[Noam Chomsky]], kiuj defendis la kongruecon de la teorio el [[menso|mensa]] vidpunkto. La unuaj kreis, surbaze de la teoria ilaro de tiu unua etapo de la '''genera sintakso''', plurajn alternativajn skolojn kiaj la Sintagma Endocentra Gramatiko (HPSG), la Leksika Funkcia Gramatiko (LFG) kaj la Gramatiko de Alkroĉiĝantaj Arboj (TAG). Ĉi-lastaj estas ofte nomataj ''leksikaj teorioj'' aŭ ''unuigaj teorioj'' pro tio, ke ili baziĝas sur trajtaroj, enkoditaj en la [[leksiko]], kiuj permesas la '''unuiĝon''' kun aliaj leksikaj elementoj portantaj aŭ bezonantaj samajn trajtojn. Tiel, la frazanalizo estas kompleksa sinsekvo de [[aroteorio|kunigoj]]. Tiaj ĉi-teorioj iom flankenlasis la zorgon pri la mensa kongrueco kaj universaleco de la gramatikaj modeloj. Do, estas pli malfacile krei multlingvajn modelojn per ili, sed kion ili perdas en universaleco, tion ili gajnas en ekzakteco kaj precizeco en modeloj unulingvaj. Pro tio '''unuigaj teorioj''' estas pli popularaj en komputikaj medioj. La '''genera sintakso''', en sia ĉefa kuranto (tiu de la lingvisto [[Noam Chomsky]]), postulas la ekziston de unu sola kaj sama lingvo-kapablo ĉe ĉiuj homoj. Tiu lingvokapablo estas konata sub la nomo de [[Universala Gramatiko]] ('''UG'''). Historie, la evoluo de ĝia konceptado konis, ĝis nun, kvin etapojn: * [[Apriora Teorio]] (Chomsky 1957, 1965, 1970). * [[Apriora Etendita Teorio]] (Chomsky 1981). * [[#Principoj kaj Parametroj|Teorio pri Principoj kaj Parametroj]] (Chomsky 1986, 1991). * [[Minimumisma Programo]] (Chomsky 1995) El ili, [[#Principoj kaj Parametroj|Principoj kaj Parametroj]] estas la plej pura. Ĝi, fakte, estas la referenco por la [[Minimumisma Programo]]. Kvankam aliaj leksikaj skoloj malproksimiĝis de la ĉefa genera konceptaro, "Principoj kaj Parametroj" estas utila por kompreni kelkajn el iliaj konceptoj. Pro tio, ĉi-sube, estas pli detala [[#Principoj kaj Parametroj|enkonduko]] pri ĝi. En [[lingvistiko|struktura lingvistiko]] la lingvo konsistis el du elementoj: [[lingvostrukturo]] kaj [[lingvaĵo]]. Lingvstrukturo estis la mekanismo (gramatiko) enhavanta la regulojn; lingvaĵo estis la rezulto de la uzo de tiuj reguloj. Do, la lingvostrukturo estas socia (konvencia; ĉiuj membroj de la socio devas iel konsenti pri, ekzemple, la signifo de vortoj) kaj la lingvaĵo estas individua (niaj esprimmanieroj estas malsamaj). En la chomsky-a lingvistiko, lingvaĵo iĝas [[rendimento]], kaj lingvostrukturo estas anstataŭigata per (lingvo)[[kono]]. Lingvokono estis unue konceptita kiel simpla regularo, sed tiu vizio rapide montris siajn limojn, ĉar la lingvoreguloj interagas per moduloj, kies priskribo estis la ĉefa tasko de "Principoj kaj Parametroj". == Skoloj kaj konceptaro de la genera sintakso == * [[Genertransforma gramatiko]] == Principoj kaj Parametroj == Ĉiu frazo havas internan strukturon determinantan, hierarĥie, la valoron de ĉiu vorto, kiu formas ĝin. La vortodistribuo ne estas hazarda; ĝi obeas al finia principaro. Alivorte, la sintaksaj reprezentaĵoj konsistas el primitivaj sintaksaj elementoj (vortoj kaj sintagmoj de sintaksaj kategorioj kiel '''substantivo''' kaj '''verbo''') organizitaj en hierarĥiaj strukturoj. Tiuj reprezentmodeloj rezultas de finia principaro priskribanta la universalajn ecojn de gramatikaj operacioj ([[principo]]j). La malsamecoj inter lingvoj ŝuldiĝas al ekzisto de parametroj determinantaj la varieblon inter lingvoj aŭ inter variaĵoj de iu sama lingvo ([[parametro]]j). Do, analizante lingvon, gravas distingi tion, kio en ĝi estas konsekvenco de la apliko de [[principo]]j, de tio, kio estas propra al ĝi kaj konsistigas ĝiajn [[parametro]]jn. La gramatiko estas modularo (blokaro). Ĉiu modulo determinas frazojn bone konstruitajn. Ĉiu modulo havas siajn proprajn primitivajn elementojn, siajn kombinregulojn kaj siajn kunmetkondiĉojn. La [[Teorio pri Rego kaj Ligo]] (poste, [[Principoj kaj Parametroj]]), estas fondita sur moduleca konceptado de la gramatiko. Ĝi estas organizata tiel ĉi: * Leksika modulo * Sintagmatika modulo * Tema modulo * Modulo pri Kazo * Modulo pri Movo * Modulo pri Ligo La vortoj (aŭ [[leksemo]]j) havas, en la [[leksiko]], kies unuoj ili estas, la specifadojn pri kategorio (verbo, substantivo, adjektivo, adverbo, prepozicio, determinanto, konjunkcio, ktp.), pri fonetika kaj morfologia datumoj, pri morfologiosintaksaj trajtoj (persono, genro, tempo, ktp.), pri subspecifigo kaj leksika selektado, pri semantika selektado, pri temaj funkcioj kaj pri la argumentostrukturo, kiu regas la kunmeteblojn. Ekzemple, la verbo ''doni'' havus la suban strukturon : <div> <center> {| |- |''Leksemo'' : doni |- |''Kategorio'' : V |- |''Subspecifigo'' : <math>[_{VS}\underline{\ \ \ }\ SS;\ PS_{al}] </math> |- |''Temaj funkcioj'' : <math>[AGANTO\underline{\ \ \ }\ TEMO;\ PROFITANTO]</math> |} </center> </div> Tiel, la vorto ''doni'' estas verbo (kategorio) kaj ĝi formas verban [[sintagmo]]n. Ĝia konvencia eniro en la leksiko estas ''doni''. Tiu verbo havas strukturon de argumentoj konsistantaj el du sintagmoj: unu substantiva (SS), la alia prepozicia (PS), realiĝanta per la prepozicio ''al''. La argumentoj de "doni" ricevas semantikajn funkciojn indikantajn, kiu realigas la agon (AGANTO), kiu profitas el ĝi (PROFITANTO) kaj kiu ricevas la agon (TEMO). La metodologiaj premisoj de "Principoj kaj Parametroj" estas : * Sintaksigo: ĉiu (lingva) fenomeno enhavas sintaksan strukturon kaj povas esti karakterizita en sintaksaj termoj. * Unuformigo: du fenomenoj, kiuj dividas samajn ecojn, estas, fakte, la sama fenomeno je iu nivelo de analizo. * Prioritateco de konfiguracio: ĉiuj sintaksaj fenomenoj povas esti traktataj kiel minimumaj konfiguraciaj ecoj de la sintaksa strukturo. Tiuj ĉi kriterioj permesas kompreni la ĝeneralan metodon de "Principoj kaj Parametroj" kaj de la [[Minimumisma Programo]]. === Teorio <math>X'</math> === "Principoj kaj Parametroj" ripozas sur la ideo, ke la vortrilatoj en la frazo estas konsekvenco de la datumoj enkoditaj en la leksikunuoj, kiuj estas projekciitaj hierarĥie. Tio ĉi signifas, ke la transitiveco ludas gravan rolon en la reprezentado de sintaksaj rilatoj. Ni prenu, ekzemple, leksemojn ''dormi'' kaj ''pentri''; kion ni unue rimarkas, estas, ke la diferenco inter la du verboj troviĝas en la transitiveco: la frazo ''ni pentras portreton'' havas sencon, kio tute ne estas la kazo de ''ni dormas portreton''. La sintaksa diferenco inter ambaŭ leksikunuoj troviĝas en ilia strukturargumento; ''pentri'' bezonas direktan objekton, sed ''dormi'' ne povas alpreni tian argumenton. Do, la subspecifigo estas malsama: <math>dormi\ : [\underline{\ \ }]</math> <math>pentri\ : [\underline{\ \ }\ SS]</math> Alidire, kiam en frazo ni rekonas la vorton ''pentri'', ni atendos, ke ĝi estu sekvata de substantiva objekto (veras, ke la akuzativo en Esperanto povas variigi tiun ĉi aserton, sed momente ni akceptu, ke la baza frazostrukturo en Esperanto estas '[Subjekto, Verbo, Objekto]'), kio tute ne estas la kazo de 'dormi', por kiu ni ne atendas objekton post ĝi. Nun ni prenu du instancojn de la verbo ''salti'' kaj ni komparu ilin: ''la kato saltis en la ĉambro'' kontraŭ ''la kato saltis en la ĉambron''. Kio igas, ke ni interpretu malsame ĉiun el ili? Ni rimarkas, ke ambaŭ dividas saman subspecifigon (t.&nbsp;e. la prepozicia sintagmo: <nowiki>[SP en [SS]]</nowiki>), do, kial ni komprenas, ke unu indikas ''lokon'', kie okazas la ago, dum la alia indikas ''direkton''? Fakte, ni sukcesas rekoni la diferencon danke al ''temaj funkcioj''. La tema funkcio de la unua frazo estas loko; tiu de la dua estas direkto (kiu normale prenas akuzativon en Esperanto). Tiel la datumoj en la leksiko por ''iri'' estas: <math>iri\ :</math> * <math>[\underline{\ \ }\ PS];\ [\underline{\ \ }\ LOKO] </math> * <math>[\underline{\ \ }\ PS];\ [\underline{\ \ }\ DIREKTO] </math> '''Teorio <math>X'</math>''' permesas strukture reprezenti tiujn rilatojn. Por tion fari ĝi postulas, ke ĉiu [[sintagmo]] estu [[endocentrismo|endocentra]] (t.&nbsp;e. la kategorio aŭ etikedo de la vorto estas ankaŭ tiu de la tuta sintagmo) kaj ke ĉiu sintagmo enhavas sian propran strukturon de argumentoj. Tiel, por ''doni'' ni havas: <center> [[Dosiero:Texshop_image-DONI-Xbar.png]] </center> La supra bildo montras la arbeskan strukturon de la leksemo ''doni''. La supra nivelo, SV, estas konata kiel [[projekcio|maksimuma projekcio]], la suba estas la [[projekcio|minimuma projekcio]] (<math>V^0</math>), kaj la meza estas, do, la '''meza projekcio''' (<math>V'</math>). Ĉiu nivelo de la sintagmo estas homogena kaj posedas la saman kategorion kiel la ''supera projekcio'' (tial ĝi estas ''endocentra''). Sintagmo (nivelo XS) havas tiom da mezaj projekcioj, kiom da (devigaj) argumentoj. Pro tio en la bildo estas du mezaj projekcioj: la verbo ''doni'' havas du argumentojn, la unua estas substantiva (SS), la dua prepozicia (PS). Sekve, la reprezento de la verbo 'dormi' estas pli simpla: <center> [[Dosiero:Texshop_image-DORMI-TeorioXbar.png]] </center> Tiu ĉi reprezentsistemo estas difinita en la [[Teorio X-baro]] (Teorio <math>X'</math>). Ĝi specifas, kio estas [[frazo]], pere de serio de duumaj rilatoj. Tiel, ĉiu frazo havas ''kapon'' (minimuma projekcio), kiu estas la plej surfaca nivelo de la elparolo. En niaj ekzemploj, ''doni'' estas la kapo de ''verba sintagmo''; sekve ''domo'' estas la kapo de ''substantiva sintagmo''. La ĉefa rilato estas la regado (pro tio la unua versio de "Principoj kaj Parametroj" estis konata kiel [[Teorio pri Rego kaj Ligo]]); per ĝi eblas noti la naturon de la rilato inter du elementoj. ==== Regado ==== Ni konsideru la frazon '''la hundo formanĝis la viandon''. Ĝia reprezentado laŭ la [[Teorio X-baro]] estus tiel (en simpligita versio): <center> <math>[_{KS}\ [_{IS}[_{DS}\ la\ hundo]\ [_{VS}\ forman\hat{g}is\ [_{DS}\ la\ viandon]]]]</math> </center> Kie KS estas ''Komplementa frazo'' (do, ĝi enhavas plenan deverban strukturon), ''IS'' estas infleksia frazo (ĝi enhavas infleksiitan verbon), ''DS'' estas determinanta frazo (ĝi entenas pronomon aŭ substantivan sintagmon komenciĝantan per artikolo) kaj ''VS'' estas verba frazo. Ĝi estas (simpligite) arbeske reprezentebla: <center> [[Dosiero:TeorioXbaro-DominoEkz.png]] </center> Tiu ĉi bildo permesas pli bone rimarki konfiguraciajn rilatojn ol la normale uzata parenteza sistemo. Nu, estu ''kapo'' kaj asociita frazo (sintagmo), la fraza kategorio '''regas''' la ''kapon'' (''VS'' regas sian kapon, <math>V^{0}</math>). Ĝi regas ankaŭ ĉiujn specifantojn (artikolojn, ekzemple) kaj komplementojn (objektojn) de la kapo (alidirite, ''VS'' regas ankaŭ la sintagmon ''DS'', kaj ĉiajn projekciojn sub ĝi). == Vidu ankaŭ == * [[Generativa lingvistiko]] * [[Genertransforma gramatiko]] * [[Sintakso]] * [[Genera artefarita intelekto]] {{Komentitaj partoj}} <!-- ==== (Abstrakta) Kazo ==== === Teorio pri Ligado === === Movo === === Movo <math>A'</math> === === Barieroj === === Logika formo === == Minimumisma Programo == == Sintagma Endocentra Gramatiko (HPSG) == == Leksika Funkcia Gramatiko (LFG) == == Gramatiko de Alkroĉiĝantaj Arboj (TAG) == == Referencoj == --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvo]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Genera lingvistiko]] [[Kategorio:Gramatiko|Sintakso]] [[Kategorio:Formalaj lingvoj]] [[Kategorio:Lingvosciencaj teorioj kaj hipotezoj]] orwp49s97daontea5it8c18e0k0v3fr 0 121967 9474625 9473968 2026-09-13T13:14:13Z Roberto 609 /* F */ 9474625 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===G. Azambre=== '''G. Azambre''' estis esperantisto el [[Marcilles]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Altengrabow]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===Barraud=== Lieŭtenanto-Kolonelo Barraud (mortis 1915) estis esperantisto el Bordeaux, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===T. Baumann=== '''T. Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> en la sama jaro li revenis al [[Bayonne]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. ===[[Louis Bigorgne]]=== '''Louis Bigorgne''' estis esperantisto militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Robert Bollack]]=== '''Robert Bollack''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Parizo]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". ===J. A. Bordes=== '''J. A. Bordes''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Saint-Chamond]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. ===[[Emile Boirac (filo)]]=== {{Ne konfuzu|Emile Boirac}} '''Emile Boirac ''' (mortis 1915) estis filo de Rektoro [[Emile Boirac]]. Li estis esperantisto el Dijon, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>.. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. ===[[Eugène Bourreau]]=== '''Eugène Bourreau''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Parizo]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. ===[[Edouard Carrete]]=== '''Edouard Carrete''' estis esperantisto el [[Lille]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe Munster<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. ===[[Marcel Clement]]=== '''Marcel Clement''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Orange (Francio)]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Horace Cotelle]]=== '''Horace Cotelle''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Sennelager]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===J. M. Courtinat=== '''J. M. Courtinat''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n183 nov 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. ===A. Dupuis === '''A. Dupuis '''(mortis 1915) estis esperantisto el [[Gipoy]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == ===[[Alexandre Fabre]]=== '''Alexandre Fabre''' (mortis 1915) estis esperantisto. eks-volapukisto, loĝanta en [[Tulon]] ekde 1907, kie li fondis esperanto-grupon, unu el la pioniroj de Esperanto en Francio<ref>Esperanto n186 feb 1915</ref>. === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Marcel Glon]]=== '''Marcel Glon''' estis esperantisto el [[Parizo]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. ===[[Henri Gourmand]]=== '''Henri Gourmand''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Louis Gouchon]]=== '''Louis Gouchon''' estis esperantisto el [[Lyon]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito, arestita en [[Quedlinburg]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> ===[[Ernest Joly]]=== '''Ernest Joly''' estis esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita en [[Ohrdruf]]on<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Emile Jourdan]]=== '''Emile Jourdan''' (mortis 1915) estis esperantisto el Marseille, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gilbert Lamondé]]=== '''Gilbert Lamondé''' estis esperantisto kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. ===[[Gaston Laudrèat]]=== '''Gaston Laudrèat''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ===[[Joseph Lemière]]=== '''Joseph Lemière''' estis esperantisto el [[Caen]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Emile Lhuissier]]=== '''Emile Lhuissier''' estis esperantisto el [[Le Mans]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Alphonse Mairey]]=== Prof. '''Alphonse Mairey''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Dijon]] mortita dum la Unua mondmilito. Profesoro de [[historio]] kaj geografio ĉe la liceo kaj universitato de Dijon, unu el la kondukantoj de la socialista partio en Francujo.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Albert Margot]]=== '''Albert Margot''' estis esperantisto el [[Namur]], militkaptito en 1915 en [[Chateauroux]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Henri Marton]]=== '''Henri Marton''' (aŭ ''Martron''<ref>Esperanto n179 jul. 1915</ref>) estis esperantisto el [[Canholens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. ===[[Ultric Moulin]]=== '''Ultric Moulin''' estis esperantisto el [[Levallois-Perret]], maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito apud [[Arras]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===J. Petit=== '''J. Petit''' estis esperantisto el [[Parizo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Robert Sénéchal]]=== '''Robert Sénéchal''' estis esperantisto el [[Liévin]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Joseph Servais]]=== '''Joseph Servais''' estis esperantisto el [[Givet]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rastatt]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); ===[[Maurice Thomas]]=== '''Maurice Thomas''' estis esperantisto kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Félix Verlaguer]]=== '''Félix Verlaguer''' estis esperantisto el [[Marseille]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito de germanoj <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] o0ywsaxbln91tgmgh91r1sntnf8uvl5 9474627 9474625 2026-09-13T13:14:55Z Roberto 609 /* Alexandre Fabre */ 9474627 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===G. Azambre=== '''G. Azambre''' estis esperantisto el [[Marcilles]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Altengrabow]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===Barraud=== Lieŭtenanto-Kolonelo Barraud (mortis 1915) estis esperantisto el Bordeaux, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===T. Baumann=== '''T. Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> en la sama jaro li revenis al [[Bayonne]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. ===[[Louis Bigorgne]]=== '''Louis Bigorgne''' estis esperantisto militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Robert Bollack]]=== '''Robert Bollack''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Parizo]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". ===J. A. Bordes=== '''J. A. Bordes''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Saint-Chamond]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. ===[[Emile Boirac (filo)]]=== {{Ne konfuzu|Emile Boirac}} '''Emile Boirac ''' (mortis 1915) estis filo de Rektoro [[Emile Boirac]]. Li estis esperantisto el Dijon, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>.. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. ===[[Eugène Bourreau]]=== '''Eugène Bourreau''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Parizo]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. ===[[Edouard Carrete]]=== '''Edouard Carrete''' estis esperantisto el [[Lille]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe Munster<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. ===[[Marcel Clement]]=== '''Marcel Clement''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Orange (Francio)]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Horace Cotelle]]=== '''Horace Cotelle''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Sennelager]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===J. M. Courtinat=== '''J. M. Courtinat''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n183 nov 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. ===A. Dupuis === '''A. Dupuis '''(mortis 1915) estis esperantisto el [[Gipoy]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == ===[[Alexandre Fabre]]=== '''Alexandre Fabre''' (mortis 1915) estis esperantisto. eks-volapukisto, loĝanta en [[Toulon]] ekde 1907, kie li fondis esperanto-grupon, unu el la pioniroj de Esperanto en Francio<ref>Esperanto n186 feb 1915</ref>. === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Marcel Glon]]=== '''Marcel Glon''' estis esperantisto el [[Parizo]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. ===[[Henri Gourmand]]=== '''Henri Gourmand''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. ===[[Louis Gouchon]]=== '''Louis Gouchon''' estis esperantisto el [[Lyon]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito, arestita en [[Quedlinburg]]on <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> ===[[Ernest Joly]]=== '''Ernest Joly''' estis esperantisto militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita en [[Ohrdruf]]on<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Emile Jourdan]]=== '''Emile Jourdan''' (mortis 1915) estis esperantisto el Marseille, mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gilbert Lamondé]]=== '''Gilbert Lamondé''' estis esperantisto kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. ===[[Gaston Laudrèat]]=== '''Gaston Laudrèat''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ===[[Joseph Lemière]]=== '''Joseph Lemière''' estis esperantisto el [[Caen]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Emile Lhuissier]]=== '''Emile Lhuissier''' estis esperantisto el [[Le Mans]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Alphonse Mairey]]=== Prof. '''Alphonse Mairey''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Dijon]] mortita dum la Unua mondmilito. Profesoro de [[historio]] kaj geografio ĉe la liceo kaj universitato de Dijon, unu el la kondukantoj de la socialista partio en Francujo.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Albert Margot]]=== '''Albert Margot''' estis esperantisto el [[Namur]], militkaptito en 1915 en [[Chateauroux]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Henri Marton]]=== '''Henri Marton''' (aŭ ''Martron''<ref>Esperanto n179 jul. 1915</ref>) estis esperantisto el [[Canholens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. ===[[Ultric Moulin]]=== '''Ultric Moulin''' estis esperantisto el [[Levallois-Perret]], maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito apud [[Arras]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===J. Petit=== '''J. Petit''' estis esperantisto el [[Parizo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Robert Sénéchal]]=== '''Robert Sénéchal''' estis esperantisto el [[Liévin]], kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Joseph Servais]]=== '''Joseph Servais''' estis esperantisto el [[Givet]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rastatt]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); ===[[Maurice Thomas]]=== '''Maurice Thomas''' estis esperantisto kaptita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref>. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Félix Verlaguer]]=== '''Félix Verlaguer''' estis esperantisto el [[Marseille]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito de germanoj <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] spwlnzmlngnq4qo1vmk5xi6dhwp2dxn 0 121968 9474612 9474160 2026-09-13T12:56:20Z Roberto 609 /* Heinz Weißflog */ 9474612 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. ===A. Binder=== '''A. Binder''' estis esperantisto el [[Stade]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe [[Dorset]]<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} ===D. Borchers=== '''D. Borchers''' estis esperantisto el [[Stade]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Nevers]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Grosse]]=== '''Hans Grosse''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Radebeul]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> :Referencoj {{Referencoj}} ===Fr. Gruhlke=== '''Fr. Gruhlke''' estis esperantisto el [[Bodenbach]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. ===[[Kurt Henke]]=== '''Kurt Henke''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Barmen]], mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Carl Koess]]=== '''Carl Koess''' estis esperantisto, civila militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Cannes]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===E. Kröber=== Dr. '''E. Kröber''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Leipzig]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} ===[[Hermann Krueger]]=== '''Hermann Krueger''' estis esperantisto el [[Güstrow]], vundita kaj maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} ==O== ===A. Omlor=== '''A. Omlor''' estis esperantisto el [[Sankt Ingbert]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Barono de Reinsperg=== La '''Barono de Reinsperg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Breslau]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===F. Reifschneider=== '''F. Reifschneider''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===A. Rosenberg=== '''A. Rosenberg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===E. Schwarz=== '''E. Schwarz''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. ===[[Ehrenfried Wengler]]=== ''' Ehrenfried Wengler''' (naskigis la 12an aprilo 1891 - mortis 2-an de julio 1915) estis esperantisto el Berlino, sekretario de la [[Esperanto Gruparo Berlin]] kaj post 1913 Delegito de UEA. Li estis mortita dum batalo de Champagne ĉe atakado de Galicio<ref>Esperanto n185 jan 1915</ref>. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] tnnjdwnvtt72lez1d8atnqzaimrb528 9474649 9474612 2026-09-13T14:04:13Z Roberto 609 /* Willi Bruhn */ 9474649 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. ===A. Binder=== '''A. Binder''' estis esperantisto el [[Stade]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe [[Dorset]]<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} ===D. Borchers=== '''D. Borchers''' estis esperantisto el [[Stade]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Nevers]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===B. Böning=== '''B. Böning''' estis esperantisto el [[Bremen]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Le Havre]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Grosse]]=== '''Hans Grosse''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Radebeul]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> :Referencoj {{Referencoj}} ===Fr. Gruhlke=== '''Fr. Gruhlke''' estis esperantisto el [[Bodenbach]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. ===[[Kurt Henke]]=== '''Kurt Henke''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Barmen]], mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Carl Koess]]=== '''Carl Koess''' estis esperantisto, civila militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Cannes]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===E. Kröber=== Dr. '''E. Kröber''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Leipzig]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} ===[[Hermann Krueger]]=== '''Hermann Krueger''' estis esperantisto el [[Güstrow]], vundita kaj maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} ==O== ===A. Omlor=== '''A. Omlor''' estis esperantisto el [[Sankt Ingbert]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Barono de Reinsperg=== La '''Barono de Reinsperg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Breslau]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===F. Reifschneider=== '''F. Reifschneider''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===A. Rosenberg=== '''A. Rosenberg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===E. Schwarz=== '''E. Schwarz''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. ===[[Ehrenfried Wengler]]=== ''' Ehrenfried Wengler''' (naskigis la 12an aprilo 1891 - mortis 2-an de julio 1915) estis esperantisto el Berlino, sekretario de la [[Esperanto Gruparo Berlin]] kaj post 1913 Delegito de UEA. Li estis mortita dum batalo de Champagne ĉe atakado de Galicio<ref>Esperanto n185 jan 1915</ref>. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] 3os6r5temsogfwt4qtc58h1t4cl9nj1 9474658 9474649 2026-09-13T14:13:52Z Roberto 609 /* D. Borchers */ 9474658 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. ===A. Binder=== '''A. Binder''' estis esperantisto el [[Stade]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe [[Dorset]]<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} ===D. Borchers=== '''D. Borchers''' estis esperantisto el [[Stade]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Nevers]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Bruno Kuberski]]=== '''Bruno Kuberski''' estis esperantisto el [[Bochum] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Cassis]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===B. Böning=== '''B. Böning''' estis esperantisto el [[Bremen]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Le Havre]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Grosse]]=== '''Hans Grosse''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Radebeul]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> :Referencoj {{Referencoj}} ===Fr. Gruhlke=== '''Fr. Gruhlke''' estis esperantisto el [[Bodenbach]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. ===[[Kurt Henke]]=== '''Kurt Henke''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Barmen]], mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Carl Koess]]=== '''Carl Koess''' estis esperantisto, civila militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Cannes]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===E. Kröber=== Dr. '''E. Kröber''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Leipzig]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} ===[[Hermann Krueger]]=== '''Hermann Krueger''' estis esperantisto el [[Güstrow]], vundita kaj maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} ==O== ===A. Omlor=== '''A. Omlor''' estis esperantisto el [[Sankt Ingbert]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Barono de Reinsperg=== La '''Barono de Reinsperg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Breslau]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===F. Reifschneider=== '''F. Reifschneider''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===A. Rosenberg=== '''A. Rosenberg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===E. Schwarz=== '''E. Schwarz''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. ===[[Ehrenfried Wengler]]=== ''' Ehrenfried Wengler''' (naskigis la 12an aprilo 1891 - mortis 2-an de julio 1915) estis esperantisto el Berlino, sekretario de la [[Esperanto Gruparo Berlin]] kaj post 1913 Delegito de UEA. Li estis mortita dum batalo de Champagne ĉe atakado de Galicio<ref>Esperanto n185 jan 1915</ref>. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] b0gdjcke8ar3i0a6nhu7d60dqpj9rgr 9474659 9474658 2026-09-13T14:14:15Z Roberto 609 /* Bruno Kuberski */ 9474659 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. ===A. Binder=== '''A. Binder''' estis esperantisto el [[Stade]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe [[Dorset]]<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} ===D. Borchers=== '''D. Borchers''' estis esperantisto el [[Stade]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Nevers]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Bruno Kuberski]]=== '''Bruno Kuberski''' estis esperantisto el [[Bochum]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Cassis]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===B. Böning=== '''B. Böning''' estis esperantisto el [[Bremen]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Le Havre]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Grosse]]=== '''Hans Grosse''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Radebeul]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> :Referencoj {{Referencoj}} ===Fr. Gruhlke=== '''Fr. Gruhlke''' estis esperantisto el [[Bodenbach]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. ===[[Kurt Henke]]=== '''Kurt Henke''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Barmen]], mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Carl Koess]]=== '''Carl Koess''' estis esperantisto, civila militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Cannes]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===E. Kröber=== Dr. '''E. Kröber''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Leipzig]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} ===[[Hermann Krueger]]=== '''Hermann Krueger''' estis esperantisto el [[Güstrow]], vundita kaj maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} ==O== ===A. Omlor=== '''A. Omlor''' estis esperantisto el [[Sankt Ingbert]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Barono de Reinsperg=== La '''Barono de Reinsperg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Breslau]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===F. Reifschneider=== '''F. Reifschneider''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===A. Rosenberg=== '''A. Rosenberg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===E. Schwarz=== '''E. Schwarz''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. ===[[Ehrenfried Wengler]]=== ''' Ehrenfried Wengler''' (naskigis la 12an aprilo 1891 - mortis 2-an de julio 1915) estis esperantisto el Berlino, sekretario de la [[Esperanto Gruparo Berlin]] kaj post 1913 Delegito de UEA. Li estis mortita dum batalo de Champagne ĉe atakado de Galicio<ref>Esperanto n185 jan 1915</ref>. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] jwbxoihsqxcdz1k87tg5vsewu2xswpn 0 121969 9474699 9467946 2026-09-13T15:24:18Z Roberto 609 /* Anna Maria Sánchez */ 9474699 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hispana esperantisto|hispanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hispanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hispanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hispanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hispanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Francisco Abella]]=== '''Francisco Abella''' (naskiĝis 1888?; mortis aprilo 1965) estis hispana esperantisto ekde 1907. ===[[Isauro Alvarez]]=== '''Isauro Alvarez''' (mortis la 12-an de januaro 1954) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Madrido. Li estis edzo de [[Flora González]]. ===[[Juan Anguita Galán]]=== '''Juan Anguita Galán''' (naskiĝis 1889?, mortis 1969) estis esperantisto en [[Jaén]]. ===[[Julio Antiguedad]]=== '''Julio Antiguedad''' (mortis 1970) estis esperantisto en Bilbao. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === '''Tomas APRAIZ RIBERAS''' (naskiĝis la [[21-an de decembro]] [[1914]], mortis la [[23-an de oktobro]] [[1999]]), kvardekon da jaroj estis [[delegito de UEA]] en [[Bilbao]] ([[Eŭskio]], [[Hispanio]]). Li agadis dum multaj jaroj kiel prezidanto, sekretario kaj vicprezidanto de la loka klubo. === [[Tomas Apraiz Riberas]] === La instruisto '''Vallés Arévalo''' es ===[[Enrique Arnau Prosper]]=== '''Enrique Arnau Prosper''' (mortis la 15-an de januaro 1989) estis esperantisto en [[Cheste]]. Li estis elstara Esperanto-parolanto el la grupo de Cheste. Li instruis klasojn al interesitaj studentoj en la klubo de Esperanto de la Universitato Laboral de Cheste. ===[[Juan Artagoitia Artagoitia]]=== '''Juan Artagoitia Artagoitia''' (mortis la 30-an de aprilo de 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Emilio Artigas]]=== '''Emilio Artigas''' (mortis la 17-a de septembro 1953) estis hispana esperantisto en [[Zaragozo]] dum mezo de 20-a jarcento. === [[Jozefo Artigas Lasala]] === '''Jozefo ARTIGAS LASALA''' (naskiĝis la [[21-an de novembro]] [[1870]] en [[Pina]]) estis [[Hispanio|hispana]] esperantisto. Profesie lernejestro en [[Madrid]]. Esperantisto de [[1911]]. Membro de [[HEI]]. Kursgvidado, grupfondado. Artikoloj en nacia gazetaro. == B == ===[[Dativo Blanco Seco]]=== '''Dativo Blanco Seco''' (naskiĝis 1923?; mortis la 2-a de aprilo de 1984), fervojisto, estis esperantisto en Palencia kaj Valladolid ekde 1963. ===[[José Fernando Berenguer]]=== '''José Fernando Berenguer''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li tradukis multajn verkojn el la hispana al Esperanto. ;Tradukoj: *[[José de Elola y Gutiérrez]]. [[La amo en la jaro dekmil]]. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1932. *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. [[Sango kaj sablo]]. Eld. [[Frateco (Aragona Esperanta Societo)|Aragona Esperanta Societo «Frateco»]], Zaragozo, 1935. *Riccardo Becerro de Bengoa. '''La Ĵusnaskito'''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], 1937. ===[[Demetrio Berges María]]=== '''Demetrio Berges María''' (mortis la 29-an de januaro 1971) fervojisto, estis esperantisto en Zaragozo. ===[[Angel Bolaños Martinez]]=== '''Angel Bolaños Martinez''' (naskiĝis 1916?; mortis la 31-a de marto 1971) estis esperantisto en Bilbao. ===[[José Maria Carlos Boloix Romanos]]=== '''José Maria Carlos Boloix Romanos''' (mortis la 4-an de oktobro 1993) estis dum multaj jaroj presisto de [[Boletín]] kaj multnombraj verkoj en [[Esperanto]]. ===[[Fernando Boscá]]=== '''Fernando Boscá''' estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. ===[[Félix Brovo]]=== '''Félix Brovo''' estis esperantisto en [[Zaragoza]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Manuel Burgos Mancebo]]=== '''Manuel Burgos Mancebo''' (mortis 1965) estis esperantisto en [[Jaén]] dum 20-a jarcento. == C == ===[[Alfredo Cabrera]]=== '''Alfredo CABRERA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8085</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Manuel Capiliure Ballester]]=== '''Manuel Capiliure Ballester''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *Esperanto Gramatica, Ejercicios, y Diccionario. Eld. la aŭtoro, [[San Vicente]], 1934(?) {{citaĵo|Plena gramatiko de Esperanto en [[hispana lingvo]], kun vortaroj Esperanto-hispana kaj hispan-Esperanta. Kiom ni povas juĝi, ĝi estas verko tre bona, kaj multe helpos al hispanaj lernantoj. Traleginte multajn paĝojn, ni vidis nur tri aferojn kritikindajn : la stranga uzo de laŭ (''laŭ diras la kuracisto'', p. 88), la uzo de ''spite'' kiel prepozicio (''spite malhelpaĵoj''<nowiki>=</nowiki> malgraŭ malhelpaĵoj, ŝpite malhelpaĵojn, p. 106): kaj formoj kiaj ''mi estos dormigante'' (dormiganta) ''la infanon'' (p. 65). Eble preseraro, sed ripetita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 351, Julio (1934)}} ===[[Valeriano Casado]]=== Pastro '''Valeriano Casado''' (naskiĝis la 15-a de decembro 1915 en [[Castilla]]; mortis 2008 en [[Osorno (urbo)|Osorno]]), paroĥestro de [[Osorno]], li eniĝis seminarion en 1938 kaj pastiĝis en la 6-a de junio 1950 kaj estis misiisto en sudo de Ĉinio kaj paroĥestro en Ĉilio. ===[[Alberto Cendra Elias]]=== '''Alberto Cendra Elias''' (mortis la 14-a de septembro 1970) estis hispana esperantisto en [[Villanueva y Geltrú]]. ===[[Raimundo Cortijo]]=== '''Raimundo Cortijo''' (mortis 1965) estis hispana esperantisto en [[Lérida]] dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Costa]]=== '''Francisko (aŭ Francisco) Costa''' (mortis la 9-an de januaro 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en Valencia. ===[[Venancio Monsalve de la Cruz]]=== '''Venancio Monsalve de la Cruz''' (naskiĝis 1913; mortis 2002) estis esperantisto en Madrido. ==D== ===[[Alberto Diaz Chapartegui]]=== '''Alberto Diaz Chapartegui''' (naskiĝis 1892; mortis la 22-an de oktobro 1984) abelbredisto, estis hispana esperantisto loĝante en [[Southampton]] (Britujo). Li estis patro de [[Amador Díaz]], kiu estis prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li lernis Esperanton en Bilbao en 1908, kie li prezidis la lokan grupon dum [[Hispana Enlanda Milito]]. <!-- == Ĉ == == D == --> == E == ===[[José de Elezcano y Maiztegui]]=== '''José de Elezcano y Maiztegui''' (mortis la 8an de junio 1968) komercisto, estis esperantisto en [[Bilbao]] ekde 1910. Li estis frato de [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]]. === [[Manuel de Elezcano y Maiztegui]] === '''Manuel de ELEZCANO Y MAIZTEGUI''' (naskiĝis [[1886]] - mortis la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[1980]]) estis hispana esperantisto ekde [[1909]], plurfoje prezidanto aŭ estrarano de la grupo en [[Bilbao]] ([[Hispanio]]). Kiel Esperanta poeto li premiiĝis en kelkaj literatur-konkursoj. Elezcano kunlaboris en la esperanto-fako kiu aperis ĉiulunde en la ĵurnalo «[[El Pueblo Vasco]]» kaj verkis artikojon por kelkajn esperantaj gazetoj. Kun aliaj membroj de la loka societo de Esperanto, Elezcano fondis la «[[Grupo Alpinista Esperanto]]» kaj profitis ties agadon por propagandi Esperanton inter la montgrimpistoj. ===[[Teodoro Elizondo]]=== '''Teodoro Elizondo Correa''' (naskiĝis 1892? , mortis la 16-an de januaro 1967) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis kunfondinto kaj iama prezidanto de la [[Esperantista Grupo de Bilbao]] en la jaro 1905, ekde 1909 li kontribuis en la revuo [[Nova Sento]]. Verkoj: *1935: "Esperanto Giltza" (eŭsklingva versio de [[Ŝlosilo de Esperanto]]) ===[[Alfonso Escamilla]]=== '''Alfonso Escamilla Roa''' (naskiĝis 1912? en [[Santisteban del Puerto]], mortis 2007 en [[Linares]]) instruisto, estis esperantisto en [[Jaeno]] kaj [[Pegalajar]]. ===[[Justo Estañ Canales]]=== '''Justo Estañ Canales''' (mortis 1999) estis esperantisto en Granado. Li naskiĝis en [[Callosa de Segura]] elmigris al Francio en 1928, okaze de industria krizo. En Francio li lernis Esperanton sub la gvido de [[Lidja Zamenhof]]. Li vojaĝis tra la Eŭropo en la 1930-a jardeko disvastigante Esperanton ĉefe en Svedio. === [[Manuel Esteban]] === '''Manuel ESTEBAN''' [manŭel' esteban] estis [[hispana esperantisto]], kiu estis [[Esperanto-movado en Hispanio|pioniro de Esperanto]] en [[Murcia]]. Li estis prezidanto de [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]]. Kuntradukanto de la [[Hispana ŝlosilo]], verkis broŝurojn. == F == ===[[Miguel Fabregas Bargallo]]=== '''Miguel Fabregas Bargallo''' (mortis la 4-an de decembro 1982) estis esperantisto dum la dua duono de la 20-a jarcento. ===[[Leonor Fernández-Elizaldé]]=== '''Leonor Fernández-Elizaldé''' (mortis en 1952) estis esperantistino dum la mezo de la 20-a jarcento en [[Santander]]. Ŝi estis edzino de [[Urbano Gómez Collado]]. ===[[S. Ferreira]]=== '''S. Ferreira''' (vivdatoj ne konatas, eĉ ne la plena persona nomo) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute dua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} === [[Antonio Ferrer Hervás]] === '''Antonio Ferrer Hervás''' estis iama prezidanto de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]]. Li estis ido el esperantista familio: la patro estis [[Antonio Ferrer Soler]], kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj aktivulo en [[La Laguna]], kaj la patrino la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]]. === [[Antonio Ferrer Soler]] === '''Antonio Ferrer Soler''' (naskiĝis eble en 1910; mortis en 1971) estis kunfondinto de la esperantlingva ''Grupo Laborista de [[Valencio]]'', kaj poste aktivulo en [[La Laguna]]. Li partoprenis la agadon de la [[Esperantista Societo de Tenerifo]], kies [[membro]] li estis ekde ĝia fondiĝo en [[1957]]. Li estis edzo de la esperantistino [[Consuelo Hervás Navarro]] kaj patro de [[Antonio Ferrer Hervás]], iama prezidanto de la Esperantista Societo de Tenerifo. ===[[Gerardo Flores]]=== '''Gerardo Flores''' (naskiĝis 1914; mortis la 9-an de aprilo 2010) estis esperantisto en Madrido. Membro numero 1 de [[Madrida Esperanto-Liceo]] kaj eksprezidanto de [[MEL]] kaj de [[HEF]]. Li estis unu el la agantoj kiuj efektivigis la aĉeton de oficejo por HEF en 1971 en la centro de [[Madrido]], kaj la homo kiu plej multe donacis al la fonduso por tiu aĉeto. == G == ===[[María Luz Galán]]=== '''María Luz Galán''' (mortis 1971) estis esperantistino en Valladolid. ===[[Antonio Gamboa Sánchez]]=== '''Antonio Gamboa Sánchez''' (mortis la 31-a de januaro 1985) estis membro de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]], kie li okupis la postenon de vicprezidanto. Li kontribuis finance al la agado de la Grupo. Dank'al sia helpo ĝi sidis, dum pluraj jaroj, en la strato Dos de Mayo. Li, plurfoje, verkis por «[[Boletín]]» kaj inter siaj skribaioj, elstaras poezion, kastillingve, enhavante la tutan gramatikon de Esperanto. ===[[Gonzalo Garcia Alvaro]]=== '''Gonzalo Garcia Alvaro''' (mortis 1982?) estis esperantisto en Madrido. ===[[Juan García Pintado]]=== '''Juan García Pintado''' (mortis la 3-an de februaro 1987) estis esperantisto en [[Kartageno]].<ref>[[Boletín]] n279 (aprilo 1987, [http://www.gazetoteko.com/hef/bol279.pdf skanaĵo)]</ref> {{referencoj}} === [[Vicenta Garcia Aguirre]] === '''Vicenta Garcia Aguirre''' estis esperantistino en Hispanio en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. ===[[Vicente Garcia Ifarte]]=== '''Vicente Garcia Ifarte''' (1895-1966) estis hispana esperantisto ekde 1913. Li naskiĝis en vilaĝo [[San Mateo]] en insulo [[Ibiza]] kie movadis, post li translokiĝis al [[Tarrasa]] kie li organizis la [[Hispana Esperanto Kongreso|Hispanan Esperanton Kongreson]] en 1951. ===[[José Garcia San Pedro]]=== '''José Garcia San Pedro''' (mortis 1982) estis hispana esperantisto. === [[Pedro A. Garrote Escribano]] === '''Pedro A. GARROTE ESCRIBANO''' naskiĝis en [[1950]] en Villagarcia de Campos (Valladolid). Li fariĝis esperantisto en la jaro [[1985]]. Li estis kasisto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]<ref>Federación Española de Esperanto. [http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php Junta directiva / Estraro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709192223/http://www.esperanto-es.net/asocio/estraro.php |date=2006-07-09 }}. Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[1995]] dum 12 jaroj kaj peranto de [[UEA]] <ref>Kontrolo: 2006-10-07.</ref> ekde [[2003]], kaj membro de la grupo kiu tradukis al la hispana la libron "La Homo kiu defiis Babelon". {{referencoj}} ===[[Rafael Gastón Burillo]]=== Prof. Dr. '''Rafael Gastón Burillo''' (mortis 1963) estis hispana denaska esperantisto. Li estis unu el la gefiloj de [[Emilio Gastón]]. Li kaj liaj fratinoj laŭ la UEA-jarlibro de 1966 estis la unuaj flue parolantaj denaskaj esperantistoj en la mondo. ===[[Herminia Gil Alvarez]]=== '''Herminia Gil Alvarez''' (mortis 1998) estis esperantistino en Zaragozo ekde la 1950-a jardeko. ===[[Felix Gómez Martín]]=== '''Felix Gómez Martín''' (mortis 2002) aeronaŭtika inĝeniero, estis esperantisto ekde la 1940-a jardeko. En 1953 li kun aliaj fondis Madridan E-Klubon, kiu en 1962 ŝanĝis sian nomon al Madrida E-Liceo, kies prezidanto li estis 1967-1968. ===[[Flora González]]=== '''Flora GONZÁLEZ''' (mortis en 1969) estis esperantistino en Madrido. Ŝi estis edzino de [[Isauro Alvarez]]. ===[[Fernando González Correa]]=== '''Fernando GONZÁLEZ CORREA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8088</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} === [[Pedro González Cantero]] === '''Pedro GONZÁLEZ CANTERO''' (mortis julie [[1990]] en [[Burgos]], [[Hispanio]] post longa malsano) estis dumviva patrono de [[UEA]] kaj malavara [[mecenato]] de la internacia movado. ===[[Rafael Gonzáles]]=== '''Rafael GONZÁLEZ''' (mortis 1949) estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis la unua delegito de [[IEL]] en Hispanio. ===[[Ferdinando González Guardiola]]=== '''Ferdinando GONZÁLEZ GUARDIOLA''' (mortis la 22-an de junio 1972) estis hispana esperantisto. ===[[José Ernesto Guillem Tarín]]=== '''José Ernesto Guillem Tarín''' (mortis 1971) estis esperantisto en [[Valencio]]. ===[[José Guio Fierro]]=== '''José Guio Fierro''' (naskiĝis 1918?; mortis la 15-a de decembro 1975) estis esperantisto en Zaragozo. <!-- == Ĝ == --> == H == ===[[Esteban Hernandez Baez]]=== '''Esteban HERNANDEZ BAEZ''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto kaj instruisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8089</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Amelia Hernando de Gil Contreras]]=== '''Amelia Hernando de Gil Contreras''' (mortis 1971) estas esperantistino en [[Valladolid]]. ===[[Rafael Herrero]]=== '''Rafael Herrero Arroyo''' (mortis 1983) estis esperantisto en [[Moyá]], [[Valencio]]. Li estis prezidanto de la [[Hispana Esperanto-Federacio]] ekde 1954 ĝis 1962. ===[[Ramón Herrero Arroyo]]=== '''Ramón Herrero Arroyo''' (mortis la 9-an de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencio]], frato de [[Rafael Herrero]]. <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[Concepción Iglesias Diez]]=== '''Concepción Iglesias Diez''' (mortis 1970) estas esperantistino en [[Valadolido]], patrino de [[Tinuca Tranque]]. == J == === [[Arturo Jiménez]] === [[Dosiero:Jiménez.jpg|dekstre|120ra|eta|Arturo Jiménez en 2008]] '''Arturo JIMÉNEZ CARRETERO''' (plumnomo: ''Simajro Nneer;'' naskiĝinta la {{daton|24|septembro|1976}}) estas hispana esperantisto. De 2008 al 2009 li estis prezidanto de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. ===[[Engracia Juliá de Ricou]]=== '''Engracia Juliá de Ricou''' (mortis 1970) estis esperantistino, edzino de [[Ramón Ricou Pujadas]]. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Cirilo Lapeña]]=== '''Cirilo Lapeña''' (mortis 1970) estis esperantisto en [[Bilbao]]. ===[[Ignacia de Lara]]=== La junulino '''Ignacia de LARA''' (vivdatoj ne konatas, sed estas ŝia adreso en 1903) estis pionira esperantistino el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8086</ref> Du jarojn poste, ŝi estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[Joaquin López Herrero]]=== '''Joaquin López Herrero''' (mortis la 7-an de februaro 1981) estis esperantisto en Madrido, kie helpita de kelkaj samideanoj, fondigis la lokan societon [[Madrida Esperanto-Klubo]] (poste [[Madrida Esperanto-Liceo]]) en 1953. En 1975 li translokiĝis al [[Albufereta]] ([[Alicante]]). ===[[Jozefo López Gozálbez]]=== Pastro '''Jozefo López Gozálbez''' (mortis la 11-an de novembro 1974) monaĥo, iama estro de la franciskanaj monaĥejoj de [[Alcoy]], [[Cullera]] kaj [[Valencia]] estis hispana esperantisto. Okaze de mesoj dum la esperantistaj solenaĵoj li predikis en Esperanto. ===[[Nicolás López]]=== '''Nicolás López''' (mortis la 6-a de junio 1967) estis esperantisto el [[Zaragoza]]. Li estis patro de [[Nicolás Escartín|Nicolás López Escartin]]. == M == ===[[Julián de Maguregui]]=== '''Julián de Maguregui''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Miguel Manteca López]]=== '''Miguel Manteca López''' (1913-1981) estis hispana esperantisto. === [[Rafael Márquez Porres]] === '''Rafael MÁRQUEZ PORRES''' ([[1917]] - [[20-a de novembro]] [[1997]]) estis tri jardekojn delegito pri mondfederismo en [[Palma de Mallorca]] ([[Hispanio]]). ===[[Carlos Martínes Fernández]]=== '''Carlos Martínes Fernández''' estis hispana esperantisto en [[Sevilo]] ekde 1911. Li gvidis diversajn E-kursojn ĉe la [[Reĝa Ekonomia Societo de Amikoj de la Lando]], kaj estis ankaŭ dum multaj jaroj Delegito de [[UEA]]. ===[[Alberto Menéndez Gonzáles]]=== '''Alberto Menéndez Gonzáles''' (naskiĝis 1893 en [[Gijon]]) estis hispana esperantisto. Li lernis Esperanton de [[Francisco Menéndez Rua]] en 1908. En Gijon, li fondis la Esperanto-grupon ĉe la «[[Ateneo Jovellanos]]», organizis diversajn Esperanto-Ekspoziciojn kaj la Kongreson de Esperanto en Gijon en la jaro 1955. ===[[Francisco Menéndez Rua]]=== '''Francisco Menéndez Rua''' (naskiĝis 1870?; mortis 1953) estis hispana pioniro de esperanto. En 1906 li fondis la iama [[Reĝa Asturia Esperanto-Asocio]] kaj fondis ĉe la [[Centro Katolika]], la Grupon «[[Astura Esperantista Asocio]]» en [[Gijon]]. === [[David Minguillon]] === '''David MINGUILLON''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[basgitaro]]n. ===[[Jozefo Santiago Molina]]=== '''Jozefo Santiago Molina''' (naskiĝis la 2-an de marto 1897; mortis la 10-an de Majo 1967) estis esperantisto el Valencio. Antaŭ la [[dua mondmilito]], aktive li kunlaboris dum la florantaj tagoj de la Grupo. Post la konflikto, li tute sin dediĉis al lernado de la [[rusa lingvo]], kaj lia agado en la esperanta kampo malpliiĝis, sed neniam li forlasis la movadon. ===[[Pilar Molins Tomás]]=== '''Pilar Molins Tomás''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de februaro 1983) estis esperantistino ekde 1915. Ŝi estis edzino de [[Sebastià Alberich i Jofré]]. ===[[Julio Mongada Rosenora]]=== '''Julio Mongada Rosenora''' estis hispana esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Qué es el Esperanto?'''. Eld. [[Asociación Esperantista Española]], Madrid, 1932(?) ===[[Jesús Morán Alvarez]]=== '''Jesús Morán Alvarez''' (mortis 1969) estis esperantisto en Bilbao dum la 20-a jarcento. ===[[Francisco Moreno]]=== '''Francisco Moreno''' (mortis 1969) estis esperantisto en Valencia. === [[Nicolás Muñiz Alonso]] === '''Nicolás MUÑIZ ALONSO''' ([[1917]]- [[19-a de decembro]] [[1999]]) estis [[delegito de UEA]], fondinto ([[1987]]) kaj prezidanto de la grupo Antaŭen en [[Aviles]] ([[Hispanio]]). === [[Javier Muñoz i Cotoré]] === '''Javier MUÑOZ i COTORÉ''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[violono]]n. == N == ===[[Pedro Naranjo Terán]]=== '''Pedro Naranjo Terán''', industriisto, (naskiĝis la 3an de aprilo 1887, mortis 1968), estis esperantisto ekde 1917 en [[Jerez de la Frontera]]. Li paroladis pri Esperanto en la estinta jereza Ateneo kaj en la [[Nacia Porblindula Organizaĵo]]. Dum la ekzistado de la «[[Revista del Ateneo]]», li verkis ĉiumonate artikuleton en Esperanto. ===[[Maria Camino Tomás Navascues]]=== '''Maria Camino Tomás Navascues''' (naskiĝis 1898?; mortis 1964) estis esperantistino en [[Pamplono]] dum la 20-a jarcento. ===[[Julián Nieto Tapia]]=== Pastro '''Julián Nieto Tapia''' (mortis la 24-an de majo 1970) estis esperantisto en [[Zaragozo]] ekde 1933. == O == ===[[Mariano Ocaña Ortega]]=== '''Mariano Ocaña Ortega''' (mortis en 1969) estis hispana esperantisto loĝante en [[Bezons]] Francio. ===[[José Orós Gimeno]]=== '''José Orós Gimeno''' (mortis la 16-an de februaro 1971) advokato, estis esperantisto en Zaragozo ekde 1922. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo “Frateco", redaktis bultenon de la [[Hispana Esperantista Konfederacio]] "[[Progreso Esperantista]]", fondita en 1931 kaj organizanto de la 15-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1954. ===[[Francisco Orts Parach]]=== '''Francisco Orts Parach''' (mortis 1983) estis hispana esperantisto. ===[[Juan de Otaola Faón]]=== '''Juan de Otaola Faón''' (mortis la 1-an de novembro 1974) estis esperantisto en Bilbao. ===[[Fernando Oyarzábal Tejada]]=== '''Fernando Oyarzábal Tejada''' (naskiĝis probable en 1926, mortis en 1971) estis esperantisto en Bilbao. == P == ===[[Rafael Palacios Herranz]]=== '''Rafael Palacios Herranz''' (naskiĝis eble en 1913; mortis la 4-a de aprilo 1984) estis esperantisto en Bilbao. Li estis diversfoje sekretario kaj estrarano de loka asocio. ===[[José de Palma Andrés]]=== '''José de Palma Andrés''' (mortis 1971) estis esperantisto en Valladolid, kie li estis kasisto de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. === [[Salvador Palomares]] === '''Salvador PALOMARES''' (mortis 1937) iniciatinto de la Esperanto-movado en Tabernes de Valldigna (Valencio), li mortis kiel regula soldato en la fronto de Madrido en 1937. ===[[Vicente Palomares]]=== '''Vicente Palomares''' (naskiĝis 1912?; mortis la 21-a de septembro 1949) estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Tabernes de Validigna]]. === [[Marcelina Palomo]] === '''Marcelina PALOMO''' (naskiĝis en [[1911]], mortis la [[20-an de februaro]] [[2000]]) estis dumviva membro de [[Hispana Esperanto-Federacio]], vidvino de [[Ángel Figuerola Auque]] (prezidinto de [[HEF]], [[1970]]-[[1978]]), kiu aktivis en [[Madrido]]. ===[[José Pastor Torregrosa]]=== '''José Pastor Torregrosa''' (naskiĝis 1916?; mortis la 20-a de aŭgusto 1986) estis esperantisto en [[Novelda]]. ===[[José Efrén Pedraz Palacio]]=== '''José Efrén Pedraz Palacio''' (mortis 1952) estis hispana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Jean Peletier]]=== Kapitano '''Jean Peletier''' (mortis 1964) aviadisto, estis hispana esperantisto dum la 20-a jarcento. Li estis oficiro de la [[Honora Legio]]. ===[[Angel Pérez Saura]]=== '''Angel Pérez Saura''' (naskiĝis 1928?; mortis la 24-an de Februaro 1971) estis esperantisto en Valencio. Li estis sekretario [[Hispana Esperanto-Federacio]] kaj redaktoro de [[Boletín]]. Li tradukis “Platero y yo” . === [[Vicent Peris Sifres]] === '''Vicent PERIS Sifres''' (naskiĝis en 1919) loĝis en [[Tavernes de la Valldigna]]<ref>https://lacotorradelavall.blogspot.com/2017/11/reportatge-unes-notes-sobre-lesperanto.html</ref> , zorgis pri la urba biblioteko kaj aktivis tie. Estas fama ĉar li kunkreis la surskribon farita sur monta ŝtono "Antaŭen esperantistoj" en 1933 sed ĝis 2017 ne estis malkovrita ke ĝi estis Esperanta surskribo. ===[[Vicente Perles Moncho]]=== '''Vicente Perles Moncho''' (naskiĝis 1892; mortis la 19an de julio 1963) estis kataluna esperantisto dum la 20-a jarcento en [[Tarbeno]]. ===[[Jose Manuel Pinedo Rodriguez]]=== '''Jose Manuel Pinedo Rodriguez''' (mortis la 26-an de julio 1980) estis esperantisto en [[Santander]]. ===[[Juan Miguel Piquero]]=== '''Juan Miguel Piquero''' (mortis 1980) estis esperantisto en Valladolid ekde 1966. Li estis ano de loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[Marina Piquero Muñiz]]=== '''Marina Piquero Muñiz''' (mortis la 30-a de januaro 1996) estis esperantistino en [[Gijón]]. ===[[Frederico Poveda Pérez]]=== '''Frederico Poveda Pérez''' (mortis la 12-a de februaro 1968) kuracisto, estis esperantisto en Valencio. <!-- == Q == --> == R == ===[[E. Rivero]]=== '''E. RIVERO''' (Esteban?, vivdatoj ne konatas, eĉ pri la persona nomo nur estas certigita unua litero E.) estis pionira esperantisto el [[La Laguna]] sur la insulo [[Tenerife]] de la [[Kanariaj Insuloj]]. En 1907, li estis inter la kunfondintoj de la urba Esperanto-grupo, la entute duua de la insularo, post unua el 1905 en la urbo [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]].<ref>laŭ de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)</ref> 50 jarojn pli poste, la grupo post malfacilaj jaroj de [[Frankismo]] en 1957 refondiĝos je la nomo [[Esperantista Societo de Tenerife]] - tiu tutinsula asocieto ankoraŭ aktivas en la [[2020-aj jaroj]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]] (tie estas pliaj referencaj ligiloj)</ref> {{referencoj}} ===[[Angel Rodríguez Álvarez]]=== '''Angel Rodríguez Álvarez''' (vivdatoj ne konatas, sed estas lia adreso en 1903) estis pionira esperantisto el [[Las Palmas]] sur la insulo [[Gran Canaria]] de la [[Kanariaj Insuloj]], kiu kun kvin samurbanoj jam en [[1903]] enskribis sin en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]],<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”, Serio XXIV (1903)]], numero 8087</ref> Du jarojn poste, li estis inter la kunfondintoj de unua urba Esperanto-grupo, la entute unua de la insularo, antaŭ dua el 1907 en la urbo [[La Laguna]] de la insulo [[Tenerife]].<ref>laŭ [[Esperanto-movado en la Kanariaj insuloj]], interalie surbaze de la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-k.htm Enciklopedio de Esperanto el 1934 (kapvorto Kanariaj insuloj)]</ref> {{referencoj}} ===[[José Rodriguez Arés]]=== '''José Rodriguez Arés''' (mortis la 5-a de aprilo 1968) estis hispana esperantisto. ===[[Agustina Roca Mas]]=== '''Agustina Roca Mas''' (naskiĝis 1907:mortis 1977) estis hispana esperantistino en Malago. === [[Josep Rofes Mestre]] === '''Josep ROFES MESTRE''' ([[1926]]- mortis [[1990]] en [[Barcelono]], [[Hispanio]]) estis esperantisto, libro-amanto kaj instruisto. Li estis ankaŭ unu el la kunfondintoj de [[Hispana Esperanto-Instituto]]. === [[Àngel Ribas Martí]] === '''Àngel RIBAS MARTI'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj li estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludis [[akordiono]]n. === [[Lucia ROLET]] === '''Lucia Rolet'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ŝi estas okaza kunlaboranto de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[gambovjolo]]n. === [[Ramón Rodríguez Peña]] === '''Ramón RODRÍGUEZ PEÑA''' (naskiĝis [[1907]] - mortis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1994]]) estis aktivulo kaj E-instruisto en la [[Kanariaj Insuloj]]. ===[[Arturo Ruiz Sánchez]]=== '''Arturo Ruiz Sánchez''' (mortis la 29-a de decembro 1979) estis esperantisto en [[El Morche]]. ===[[Manuel Ruiz Maza]]=== '''Manuel Ruiz Maza''' (mortis la 2-an de aŭgusto 1981) estis hispana esperantisto. == S == === [[Ramón de Salas Bonal]]=== '''Ramón de Salas Bonal''' estis hispana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: *[[Vicente Blasco Ibáñez]]. '''Sango kaj Sablo'''. Eldonis [[Aragona Esperanto-Federacio]], 1936, 232 pĝ. === [[Anna Maria Sánchez]] === '''Anna Maria SÁNCHEZ'''<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantistino]] kaj [[muzikistino]]. Ekde pluraj jaroj ankaŭ ŝi estas membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'' kaj en ĝi ludas [[perkutilo]]jn. ===[[Ernestina Serra Jimenez]]=== '''Ernestina Serra Jimenez''' (mortis 1916) estis esperantistino en [[Liria]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo]]=== '''Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo''' (mortis la 31-an de aŭgusto 1972) estis esperantistino en [[Jaca]]. Ŝi estis edzino de [[Miguel Sancho Izquierdo]]. ===[[Andrés San Pedro González]]=== '''Andrés San Pedro González''' (naskiĝis 1890(?), mortis la 13an de marto 1969) estis esperantisto en [[Bilbao]]. Li estis ano de [[Grupo Esperantista de Baracaldo]]. ===[[José Sastre Lago]]=== '''José Sastre Lago''' (mortis la 17-an de julio 1967) estis esperantisto, ano de la loka Esperanto-grupo «Fido kaj Espero» de [[Valadolido]]. ===[[José Sempere (Valencia)]]=== '''José Sempere''' (mortis 1952) estis esperantisto en Valencia dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] . === [[Jozefo Serrano]] === '''Jozefo Serrano''' ( mortis [[1937]]) estis hispana esperantisto, kunlaboranto de ĵurnalo [[Popola Fronto]]. Leŭtenanto de la Popola Armeo, li mortis en la aragona fronto, en batalo kontraŭ la faŝisma armeo dum [[Hispana Enlanda Milito]]. ===[[Conchita Soler]]=== '''Conchita Soler''' (mortis 1966) estis hispana esperantistino. Ŝi estis filino de [[Fernando Soler Valls]] kaj fratino de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Fernando Soler Sempere]]=== '''Fernando Soler Sempere''' (mortis la 17-an de Oktobro 1966) estis hispana esperantisto. Li estis filo de [[Fernando Soler Valls]] kaj frato de [[José Sempere (Valencia)]]. ===[[Mariano Soto]]=== '''Mariano Soto''' (1890?-1914), ministo, estis esperantisto en [[La Arboleda]] en la komenco de 20-a jarcento. <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Nicassi Terrassa]] === '''Nicassi TERRASSA''' (mortis la [[19-a de aprilo|19-an de aprilo]] [[1959]] [[Palma de Mallorca]], [[Balearaj Insuloj]]) estis hispana esperantisto, multjara UEA-delegito en sia urbo. ===[[Lorenzo Til]]=== '''Lorenzo Til''' (naskiĝis 1911?; mortis la 19an de septembro 1971) estis esperantisto en Zaragozo. === [[Alfonso Tur Thomas]] === '''Alfonso TUR THOMAS''' (naskiĝis en [[1918]], mortis la 2-an de januaro [[2002]] post longa malsano) estis delegito en [[Barcelono]], vicprezidanto de [[Hispana Esperanto-Instituto]], redaktoro de la revuo [[Eŭropa Unio]] kaj E-instruisto. Lia filo [[d:Q126202815|Alfons Tur i García]]<ref>[https://www.facebook.com/alfons.turgarcia/ persona paĝo de Alfons Tur i García] en la retejo ''[[Facebook]]''</ref> estas denaska Esperanto-parolanto kaj multe aktivas en la kataluna Esperanto-movado, interalie kiel estrarano kaj ekde 2024 prezidanto de [[Kataluna Esperanto-Asocio]]. {{referencoj}} === [[Pep Tordera]] === '''Pep TORDERA''' (plennome ''Josep Tordera i Bordas'')<!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)---> estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Li kun [[Xavier Rodon i Morera]] estas fondinto kaj poste dum pluraj jaroj estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[gitaro]]n kaj kantis. ===[[Fernando de la Torre Rodriguez]]=== '''Fernando de la Torre Rodriguez''' (naskiĝis 1891?; mortis 1987) estis esperantisto en [[Baena]]. ===[[Clementina Tranque Iglesias]]=== '''Clementina Tranque Iglesias''' (mortis la 31-an de julio 1984) estis esperantistino en [[Valodilido]]. Ŝi partoprenis en la unua elementa kurso okazinta en Valodilido en 1958. Ŝi apartenis al la estraro de la urba Esperanto-klubo «Fido kaj Espero» deĵorante en diversaj postenoj. ===[[Leandro Trujillo Casañas]]=== '''Leandro Trujillo Casañas''' estas esperantisto de [[Tenerife]]. Verkoj * [[Santa Cruz de La Palma]] y el Esperanto. Eld. [[Esperantista Societo de Tenerife]] en 2000. == U == ===[[Francisco Uceda Flores]]=== '''Francisco Uceda Flores''' (mortis la 10-an de aŭgusto 1995) instruisto, estis esperantisto en [[Baeza]]. ===[[Jacinto Ureña Antón]]=== '''Jacinto Ureña Antón''' (naskiĝis 1914?; mortis la 28-an de septembro 2001) estis instruisto kaj esperantisto en [[Valadolido]] ekde 1960. Li estis estrarano de loka grupo «Fido kaj Espero» en diversaj estrar-postenoj. == V == === [[Luz Vázquez Souto]] === '''Luz VÁZQUEZ SOUTO''' <!-- {{naskiĝis {{naskiĝdato|?|?|?}}, do nun {{naskiĝdato|?|?|?}}-jara)--->estas [[katalunoj|kataluna]] [[esperantisto]] kaj [[muzikisto]]. Dum pluraj jaroj ŝi estis membro de la esperantlingva muzikgrupo ''[[Kaj Tiel Plu]]'', en ĝi ludis [[fluto]]n kaj kantis. ===[[ Evaristo Verdŭ Gisbert| Evaristo Verdú Gisbert]]=== ''' Evaristo Verdú Gisbert''' (mortis 1993) estis esperantisto en [[Alicante]]. ===[[Alfredo Villa y Villa]]=== '''Alfredo Villa y Villa''' (mortis la 7-an de aprilo 1969) estis esperantisto en [[Gijón]]. Li estis ano de la Organiza Komitato de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]] en 1955. ===[[Rafael Vizcaino Olcina]]=== '''Rafael Vizcaino Olcina''' (mortis la 3-a de januaro 1973) estis esperantisto en [[Valencia]] ekde 1912. <!-- == W == == X == == Y == == Z == --> == Notoj == <div style="font-size: 90%"> {{Referencoj}} </div> [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hispanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hispanaj]] kebpvh7akhn2ubcv8reka3ee6yihk39 0 121973 9474665 9474537 2026-09-13T14:18:15Z Roberto 609 /* T */ 9474665 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == === [[Joseph Eydelnanth]] === '''Joseph EYDELNANTH''' estis doktoriĝinta pedagogo naskiĝinta kiel membro de germana familio en la [[Rusia Imperio]]. Li fariĝis esperantisto dum sia restado en [[Svislando]] kaj [[Francio]] (1904-1912). En [[Lausanne]] li fondis Universalan Studentan Union kaj laboristan grupon de „Libera Penso“. En 1909 li korespondis kun [[Lev Tolstoj]] kaj ricevis de li manuskripton „Raporto pri paco“, kiun li presigis en Esperanto-traduko en [[Internacia Socia Revuo]]. Krome, interalie en kvar numeroj de la revuo [[Bohema Esperantisto]] en 1909 kaj 1910 aperis lia artikola serio ''Antisemitismo kaj progreso''. Post la Unua Mondmilito li laboris kiel respondeculo pri lerneja higieno en la urbo [[Grozno]]. * Literaturo: [http://www.planlingvoj.ch/Tolstoj_und_Esperanto.pdf germanlingva eseo "L.N. Tolstoj als Fürsprecher des Esperanto in Russland" kun mencio de Joseph Eydelnanth] == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de fina repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == --> == I == ===N. Ivanoff=== '''N. Ivanoff''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Feldbach]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == J == ===[[Koloman Jankowich]]=== '''Koloman Jankowich''' estis esperantisto el [[Kizilordo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===[[Isaak Krolik]]=== '''Isaak Krolik''', docento por la germana lingvo en ''Pedagogia Instituto de Smolensk'', estis esperantisto en [[Smolensk]] ekde la unua duono de 20-a jarcento. En la 1920-aj jaroj li interalie vigle korespondis kun la germana komunista esperantisto [[Willi Willendorf]], kunbatalinto de [[Ernst Thälmann]] dum la [[Ernst Thälmann#Hamburga Ribelo|Hamburga Ribelo]] en 1923, kiu estis post la fiasko de la ribelo enkarcerigita. El la karcero Willi Willendorf sukcesis sendi [[letero]]jn al sia soveta amiko [[Isaak Krolik]] en [[Smolensk]]. Multaj de liaj [[letero]]j estis publikigitaj en la smolenska gazeto ''Raboĉij putj'', tradukitaj el Esperanto al la rusa - sendube ankaŭ por demonstri al la loka komunista publiko la utilon de Esperanto kiel ligilo en la internacia klasbatalo. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == ===G. Nabotow=== '''G. Nabotow''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Theresienstadt]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. == [[Nikolao Parusnikov]] == '''Nikolaj''' aŭ esperante '''Nikolao Parusnikov''' estas rusia esperantisto el [[Moskvo]]. Profesie li estas matematikisto kaj eksa profesoro ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. En 2021 li reeldonigis la historian libron ''Verda steleto: Internacia infanaro'' de [[Varvara N. Seriŝeva]] (antaŭparolo Abigaille Zanetta, italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), unua eldono [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj). Laŭ raporto de [[La Ondo de Esperanto]] el oktobro 2021 li estis 93-jara, do probable naskiĝis en 1928 (aŭ en la lastaj du monatoj de 1927).<ref>[https://sezonoj.ru/2021/10/ruslando-26/ raporto de oktobro 2021 pri tiumonata kunveno en Moskvo en ''sezonoj.ru'',] retejo de la sendependa revuo [[La Ondo de Esperanto]]</ref> {{referencoj}} === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. === [[S. Pilipenko]] === '''S. PILIPENKO''' estis sovetia kaj ukraina esperantisto, direktoro de instituto "Ŝevĉenko"; redaktoro de libroserio ''Kolekto de klasikaj kaj nuntempaj verkoj'' eldonita de la esperanto-fako de la eldonejo [[Plugilano]]; aŭtoro de antaŭparolo al [[La morto de Asuar]]. <!-- eble li pli bone estu en la "Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj" --> === [[Jurij Pisarev]] === '''Jurij PISAREV''' ([[d:|en vikidatumoj]]) - {{l-ru|Юрий Писарев}} - estis esperantisto vivinta en [[Jakutio]]. Li naskiĝis en [[1939]], esperantistiĝis en [[1972]] kaj mortis la 21-an de julio [[2024]] en aĝo de preskaŭ 85 jaroj.<ref>[https://www.libe.slikom.info/ noto de A. Masenko en la rubriko "Novaĵoj kaj anoncoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250826163344/https://www.libe.slikom.info/ |date=2025-08-26 }} en la retejo de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE, {{eo}})</ref> Li perfekte posedis esperantan stenografion kaj havis korespondamikojn en multaj landoj. Aktiva membro de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE), ankaŭ kelkajn [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj|Internaciajn Kongresojn de Blindaj Esperantistoj]] (IKBE) li sukcesis partopreni. Laŭ funebra noto el la LIBE-retejo, aparte [[esperantonimoj]], komuna nomo por Esperantaj [[antonimo]]j, [[homonimo]]j, [[paronimo]]j, [[sinonimo]]j, kiel ilin nomis en sia libro [[Marinko Ĝivoje]], interesis lin, kaj li multe kontribuis por la rusa-esperanta vortara eldonado, speciale por esperantaj sinonimoj kaj pri diversaj vortludoj en Esperanto. '''Verkoj:''' * Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jurij Pisarev, eldonejo [[Verda Kukolo]], [[Rostovo ĉe Dono]]. 2017 (represo), 244 paĝoj. '''Referencoj:''' {{referencoj}} === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == ===[[Simon ivanoviĉ Tiŝĉensko]]=== '''Simon ivanoviĉ Tiŝĉensko''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] 5t7fxwrc20asvl3vfi21r3tbk16yvpq 9474667 9474665 2026-09-13T14:18:37Z Roberto 609 /* Simon ivanoviĉ Tiŝĉensko */ 9474667 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == === [[Joseph Eydelnanth]] === '''Joseph EYDELNANTH''' estis doktoriĝinta pedagogo naskiĝinta kiel membro de germana familio en la [[Rusia Imperio]]. Li fariĝis esperantisto dum sia restado en [[Svislando]] kaj [[Francio]] (1904-1912). En [[Lausanne]] li fondis Universalan Studentan Union kaj laboristan grupon de „Libera Penso“. En 1909 li korespondis kun [[Lev Tolstoj]] kaj ricevis de li manuskripton „Raporto pri paco“, kiun li presigis en Esperanto-traduko en [[Internacia Socia Revuo]]. Krome, interalie en kvar numeroj de la revuo [[Bohema Esperantisto]] en 1909 kaj 1910 aperis lia artikola serio ''Antisemitismo kaj progreso''. Post la Unua Mondmilito li laboris kiel respondeculo pri lerneja higieno en la urbo [[Grozno]]. * Literaturo: [http://www.planlingvoj.ch/Tolstoj_und_Esperanto.pdf germanlingva eseo "L.N. Tolstoj als Fürsprecher des Esperanto in Russland" kun mencio de Joseph Eydelnanth] == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de fina repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == --> == I == ===N. Ivanoff=== '''N. Ivanoff''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Feldbach]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == J == ===[[Koloman Jankowich]]=== '''Koloman Jankowich''' estis esperantisto el [[Kizilordo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===[[Isaak Krolik]]=== '''Isaak Krolik''', docento por la germana lingvo en ''Pedagogia Instituto de Smolensk'', estis esperantisto en [[Smolensk]] ekde la unua duono de 20-a jarcento. En la 1920-aj jaroj li interalie vigle korespondis kun la germana komunista esperantisto [[Willi Willendorf]], kunbatalinto de [[Ernst Thälmann]] dum la [[Ernst Thälmann#Hamburga Ribelo|Hamburga Ribelo]] en 1923, kiu estis post la fiasko de la ribelo enkarcerigita. El la karcero Willi Willendorf sukcesis sendi [[letero]]jn al sia soveta amiko [[Isaak Krolik]] en [[Smolensk]]. Multaj de liaj [[letero]]j estis publikigitaj en la smolenska gazeto ''Raboĉij putj'', tradukitaj el Esperanto al la rusa - sendube ankaŭ por demonstri al la loka komunista publiko la utilon de Esperanto kiel ligilo en la internacia klasbatalo. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == ===G. Nabotow=== '''G. Nabotow''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Theresienstadt]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. == [[Nikolao Parusnikov]] == '''Nikolaj''' aŭ esperante '''Nikolao Parusnikov''' estas rusia esperantisto el [[Moskvo]]. Profesie li estas matematikisto kaj eksa profesoro ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. En 2021 li reeldonigis la historian libron ''Verda steleto: Internacia infanaro'' de [[Varvara N. Seriŝeva]] (antaŭparolo Abigaille Zanetta, italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), unua eldono [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj). Laŭ raporto de [[La Ondo de Esperanto]] el oktobro 2021 li estis 93-jara, do probable naskiĝis en 1928 (aŭ en la lastaj du monatoj de 1927).<ref>[https://sezonoj.ru/2021/10/ruslando-26/ raporto de oktobro 2021 pri tiumonata kunveno en Moskvo en ''sezonoj.ru'',] retejo de la sendependa revuo [[La Ondo de Esperanto]]</ref> {{referencoj}} === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. === [[S. Pilipenko]] === '''S. PILIPENKO''' estis sovetia kaj ukraina esperantisto, direktoro de instituto "Ŝevĉenko"; redaktoro de libroserio ''Kolekto de klasikaj kaj nuntempaj verkoj'' eldonita de la esperanto-fako de la eldonejo [[Plugilano]]; aŭtoro de antaŭparolo al [[La morto de Asuar]]. <!-- eble li pli bone estu en la "Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj" --> === [[Jurij Pisarev]] === '''Jurij PISAREV''' ([[d:|en vikidatumoj]]) - {{l-ru|Юрий Писарев}} - estis esperantisto vivinta en [[Jakutio]]. Li naskiĝis en [[1939]], esperantistiĝis en [[1972]] kaj mortis la 21-an de julio [[2024]] en aĝo de preskaŭ 85 jaroj.<ref>[https://www.libe.slikom.info/ noto de A. Masenko en la rubriko "Novaĵoj kaj anoncoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250826163344/https://www.libe.slikom.info/ |date=2025-08-26 }} en la retejo de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE, {{eo}})</ref> Li perfekte posedis esperantan stenografion kaj havis korespondamikojn en multaj landoj. Aktiva membro de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE), ankaŭ kelkajn [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj|Internaciajn Kongresojn de Blindaj Esperantistoj]] (IKBE) li sukcesis partopreni. Laŭ funebra noto el la LIBE-retejo, aparte [[esperantonimoj]], komuna nomo por Esperantaj [[antonimo]]j, [[homonimo]]j, [[paronimo]]j, [[sinonimo]]j, kiel ilin nomis en sia libro [[Marinko Ĝivoje]], interesis lin, kaj li multe kontribuis por la rusa-esperanta vortara eldonado, speciale por esperantaj sinonimoj kaj pri diversaj vortludoj en Esperanto. '''Verkoj:''' * Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jurij Pisarev, eldonejo [[Verda Kukolo]], [[Rostovo ĉe Dono]]. 2017 (represo), 244 paĝoj. '''Referencoj:''' {{referencoj}} === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == ===[[Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko]]=== '''Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] 2yvd99uoa6tb0ros9qq245bqydhbs1e 9474873 9474667 2026-09-13T19:21:07Z Roberto 609 /* N. Ivanoff */ 9474873 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == === [[Joseph Eydelnanth]] === '''Joseph EYDELNANTH''' estis doktoriĝinta pedagogo naskiĝinta kiel membro de germana familio en la [[Rusia Imperio]]. Li fariĝis esperantisto dum sia restado en [[Svislando]] kaj [[Francio]] (1904-1912). En [[Lausanne]] li fondis Universalan Studentan Union kaj laboristan grupon de „Libera Penso“. En 1909 li korespondis kun [[Lev Tolstoj]] kaj ricevis de li manuskripton „Raporto pri paco“, kiun li presigis en Esperanto-traduko en [[Internacia Socia Revuo]]. Krome, interalie en kvar numeroj de la revuo [[Bohema Esperantisto]] en 1909 kaj 1910 aperis lia artikola serio ''Antisemitismo kaj progreso''. Post la Unua Mondmilito li laboris kiel respondeculo pri lerneja higieno en la urbo [[Grozno]]. * Literaturo: [http://www.planlingvoj.ch/Tolstoj_und_Esperanto.pdf germanlingva eseo "L.N. Tolstoj als Fürsprecher des Esperanto in Russland" kun mencio de Joseph Eydelnanth] == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de fina repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == --> == I == ===N. Ivanoff=== '''N. Ivanoff''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Feldbach]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Eugenio Ivaŝĉenko]]=== ''Eugenio Ivaŝĉenko''' estis esperantisto el [[Ekatirinoslav]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n190 jun 1916</ref> == J == ===[[Koloman Jankowich]]=== '''Koloman Jankowich''' estis esperantisto el [[Kizilordo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===[[Isaak Krolik]]=== '''Isaak Krolik''', docento por la germana lingvo en ''Pedagogia Instituto de Smolensk'', estis esperantisto en [[Smolensk]] ekde la unua duono de 20-a jarcento. En la 1920-aj jaroj li interalie vigle korespondis kun la germana komunista esperantisto [[Willi Willendorf]], kunbatalinto de [[Ernst Thälmann]] dum la [[Ernst Thälmann#Hamburga Ribelo|Hamburga Ribelo]] en 1923, kiu estis post la fiasko de la ribelo enkarcerigita. El la karcero Willi Willendorf sukcesis sendi [[letero]]jn al sia soveta amiko [[Isaak Krolik]] en [[Smolensk]]. Multaj de liaj [[letero]]j estis publikigitaj en la smolenska gazeto ''Raboĉij putj'', tradukitaj el Esperanto al la rusa - sendube ankaŭ por demonstri al la loka komunista publiko la utilon de Esperanto kiel ligilo en la internacia klasbatalo. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == ===G. Nabotow=== '''G. Nabotow''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Theresienstadt]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. == [[Nikolao Parusnikov]] == '''Nikolaj''' aŭ esperante '''Nikolao Parusnikov''' estas rusia esperantisto el [[Moskvo]]. Profesie li estas matematikisto kaj eksa profesoro ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. En 2021 li reeldonigis la historian libron ''Verda steleto: Internacia infanaro'' de [[Varvara N. Seriŝeva]] (antaŭparolo Abigaille Zanetta, italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), unua eldono [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj). Laŭ raporto de [[La Ondo de Esperanto]] el oktobro 2021 li estis 93-jara, do probable naskiĝis en 1928 (aŭ en la lastaj du monatoj de 1927).<ref>[https://sezonoj.ru/2021/10/ruslando-26/ raporto de oktobro 2021 pri tiumonata kunveno en Moskvo en ''sezonoj.ru'',] retejo de la sendependa revuo [[La Ondo de Esperanto]]</ref> {{referencoj}} === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. === [[S. Pilipenko]] === '''S. PILIPENKO''' estis sovetia kaj ukraina esperantisto, direktoro de instituto "Ŝevĉenko"; redaktoro de libroserio ''Kolekto de klasikaj kaj nuntempaj verkoj'' eldonita de la esperanto-fako de la eldonejo [[Plugilano]]; aŭtoro de antaŭparolo al [[La morto de Asuar]]. <!-- eble li pli bone estu en la "Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj" --> === [[Jurij Pisarev]] === '''Jurij PISAREV''' ([[d:|en vikidatumoj]]) - {{l-ru|Юрий Писарев}} - estis esperantisto vivinta en [[Jakutio]]. Li naskiĝis en [[1939]], esperantistiĝis en [[1972]] kaj mortis la 21-an de julio [[2024]] en aĝo de preskaŭ 85 jaroj.<ref>[https://www.libe.slikom.info/ noto de A. Masenko en la rubriko "Novaĵoj kaj anoncoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250826163344/https://www.libe.slikom.info/ |date=2025-08-26 }} en la retejo de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE, {{eo}})</ref> Li perfekte posedis esperantan stenografion kaj havis korespondamikojn en multaj landoj. Aktiva membro de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE), ankaŭ kelkajn [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj|Internaciajn Kongresojn de Blindaj Esperantistoj]] (IKBE) li sukcesis partopreni. Laŭ funebra noto el la LIBE-retejo, aparte [[esperantonimoj]], komuna nomo por Esperantaj [[antonimo]]j, [[homonimo]]j, [[paronimo]]j, [[sinonimo]]j, kiel ilin nomis en sia libro [[Marinko Ĝivoje]], interesis lin, kaj li multe kontribuis por la rusa-esperanta vortara eldonado, speciale por esperantaj sinonimoj kaj pri diversaj vortludoj en Esperanto. '''Verkoj:''' * Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jurij Pisarev, eldonejo [[Verda Kukolo]], [[Rostovo ĉe Dono]]. 2017 (represo), 244 paĝoj. '''Referencoj:''' {{referencoj}} === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == ===[[Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko]]=== '''Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] 0l03cowc41i78jmbf3xtgspuucz3y1a 9474875 9474873 2026-09-13T19:22:08Z Roberto 609 /* Eugenio Ivaŝĉenko */ 9474875 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == === [[Joseph Eydelnanth]] === '''Joseph EYDELNANTH''' estis doktoriĝinta pedagogo naskiĝinta kiel membro de germana familio en la [[Rusia Imperio]]. Li fariĝis esperantisto dum sia restado en [[Svislando]] kaj [[Francio]] (1904-1912). En [[Lausanne]] li fondis Universalan Studentan Union kaj laboristan grupon de „Libera Penso“. En 1909 li korespondis kun [[Lev Tolstoj]] kaj ricevis de li manuskripton „Raporto pri paco“, kiun li presigis en Esperanto-traduko en [[Internacia Socia Revuo]]. Krome, interalie en kvar numeroj de la revuo [[Bohema Esperantisto]] en 1909 kaj 1910 aperis lia artikola serio ''Antisemitismo kaj progreso''. Post la Unua Mondmilito li laboris kiel respondeculo pri lerneja higieno en la urbo [[Grozno]]. * Literaturo: [http://www.planlingvoj.ch/Tolstoj_und_Esperanto.pdf germanlingva eseo "L.N. Tolstoj als Fürsprecher des Esperanto in Russland" kun mencio de Joseph Eydelnanth] == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de fina repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == --> == I == ===N. Ivanoff=== '''N. Ivanoff''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Feldbach]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Eugenio Ivaŝĉenko]]=== ''Eugenio Ivaŝĉenko''' estis esperantisto el [[Dnipro]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n190 jun 1916</ref> == J == ===[[Koloman Jankowich]]=== '''Koloman Jankowich''' estis esperantisto el [[Kizilordo]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===[[Isaak Krolik]]=== '''Isaak Krolik''', docento por la germana lingvo en ''Pedagogia Instituto de Smolensk'', estis esperantisto en [[Smolensk]] ekde la unua duono de 20-a jarcento. En la 1920-aj jaroj li interalie vigle korespondis kun la germana komunista esperantisto [[Willi Willendorf]], kunbatalinto de [[Ernst Thälmann]] dum la [[Ernst Thälmann#Hamburga Ribelo|Hamburga Ribelo]] en 1923, kiu estis post la fiasko de la ribelo enkarcerigita. El la karcero Willi Willendorf sukcesis sendi [[letero]]jn al sia soveta amiko [[Isaak Krolik]] en [[Smolensk]]. Multaj de liaj [[letero]]j estis publikigitaj en la smolenska gazeto ''Raboĉij putj'', tradukitaj el Esperanto al la rusa - sendube ankaŭ por demonstri al la loka komunista publiko la utilon de Esperanto kiel ligilo en la internacia klasbatalo. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == ===G. Nabotow=== '''G. Nabotow''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Theresienstadt]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. == [[Nikolao Parusnikov]] == '''Nikolaj''' aŭ esperante '''Nikolao Parusnikov''' estas rusia esperantisto el [[Moskvo]]. Profesie li estas matematikisto kaj eksa profesoro ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. En 2021 li reeldonigis la historian libron ''Verda steleto: Internacia infanaro'' de [[Varvara N. Seriŝeva]] (antaŭparolo Abigaille Zanetta, italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), unua eldono [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj). Laŭ raporto de [[La Ondo de Esperanto]] el oktobro 2021 li estis 93-jara, do probable naskiĝis en 1928 (aŭ en la lastaj du monatoj de 1927).<ref>[https://sezonoj.ru/2021/10/ruslando-26/ raporto de oktobro 2021 pri tiumonata kunveno en Moskvo en ''sezonoj.ru'',] retejo de la sendependa revuo [[La Ondo de Esperanto]]</ref> {{referencoj}} === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. === [[S. Pilipenko]] === '''S. PILIPENKO''' estis sovetia kaj ukraina esperantisto, direktoro de instituto "Ŝevĉenko"; redaktoro de libroserio ''Kolekto de klasikaj kaj nuntempaj verkoj'' eldonita de la esperanto-fako de la eldonejo [[Plugilano]]; aŭtoro de antaŭparolo al [[La morto de Asuar]]. <!-- eble li pli bone estu en la "Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj" --> === [[Jurij Pisarev]] === '''Jurij PISAREV''' ([[d:|en vikidatumoj]]) - {{l-ru|Юрий Писарев}} - estis esperantisto vivinta en [[Jakutio]]. Li naskiĝis en [[1939]], esperantistiĝis en [[1972]] kaj mortis la 21-an de julio [[2024]] en aĝo de preskaŭ 85 jaroj.<ref>[https://www.libe.slikom.info/ noto de A. Masenko en la rubriko "Novaĵoj kaj anoncoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250826163344/https://www.libe.slikom.info/ |date=2025-08-26 }} en la retejo de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE, {{eo}})</ref> Li perfekte posedis esperantan stenografion kaj havis korespondamikojn en multaj landoj. Aktiva membro de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE), ankaŭ kelkajn [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj|Internaciajn Kongresojn de Blindaj Esperantistoj]] (IKBE) li sukcesis partopreni. Laŭ funebra noto el la LIBE-retejo, aparte [[esperantonimoj]], komuna nomo por Esperantaj [[antonimo]]j, [[homonimo]]j, [[paronimo]]j, [[sinonimo]]j, kiel ilin nomis en sia libro [[Marinko Ĝivoje]], interesis lin, kaj li multe kontribuis por la rusa-esperanta vortara eldonado, speciale por esperantaj sinonimoj kaj pri diversaj vortludoj en Esperanto. '''Verkoj:''' * Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jurij Pisarev, eldonejo [[Verda Kukolo]], [[Rostovo ĉe Dono]]. 2017 (represo), 244 paĝoj. '''Referencoj:''' {{referencoj}} === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == ===[[Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko]]=== '''Simon Ivanoviĉ Tiŝĉensko''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] eu2isxkut7y4j07clu3j92h3w1ilcix 0 126617 9474721 9355845 2026-09-13T16:55:47Z DidCORN 34571 9474721 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|eta|dekstra|250ra|Operejo de [[Teatro Colón]], [[Bonaero]]]] [[Dosiero:Teatro de San Carlos, Nápoles, Italia, 2023-03-25, DD 184-186 HDR.jpg|eta|dekstra|250px|[[Teatro di San Carlo]] en [[Napolo]], la plej antikva ankoraŭ funkcianta operejo kaj teatro kaj iam la plej prestiĝa en [[Eŭropo]].]] [[Dosiero:StateOperaViennaNightBackside.jpg|eta|250px|[[Viena Ŝtata Operejo]], nokte]] [[Dosiero:Teatro alla Scala interior Milan.jpg|dekstre|eta|250ra|Interno de la '''[[teatro alla Scala|La Scala]]''']] '''Operejo''' aŭ '''operdomo''' estas preciza konstruaĵo nome [[teatro]] uzita por ludadoj de [[opero]] kiu konsistas el [[scenejo]], [[orkestrofosaĵo]], sidlokaro, kaj ĉambroj por [[kostumo]]j kaj aparataro. Dum kelkaj spektaklejoj estas konstruataj specife por operoj, aliaj operejoj estas parto de pli grandaj centroj por ludaj artoj enhavantaj ankaŭ teatron, muzikon ktp. == Kelkaj operejoj == * [[Teatro di San Carlo]] en [[Napolo]] * [[Teatro Regio (Torino)]] * [[Viena Ŝtata Operejo]] * [[Popola Operejo Vieno]] * [[Festivalejo de Bayreuth]] * [[Teatro La Fenice]] de [[Venecio]] * [[Royal Opera House]] de [[Londono]] * [[Operejo Garnier]] de [[Parizo]] * [[Operejo Bastille]] de Parizo * [[Reĝa Monteatro]] de [[Bruselo]] * [[Palaco de Kaserto]] en [[Italio]] * [[Teatro alla Scala]] de [[Milano]] * [[Metropola Operejo]] de [[Novjorko]] * [[Santafea Opero]] en [[Usono]] * [[Bolŝoj-Teatro]] en [[Moskvo]] * [[Operejo de Sidnejo]] * [[Aŭskultantejo de Tenerife]] en [[Kanarioj]] * [[Ŝtata Operejo Unter den Linden]] en [[Berlino]] * [[Teatro Colón]] en [[Bonaero]] * [[Teatro Amazonas]] en [[Manaŭo]], [[Brazilo]] * [[Operejo de Montekarlo]] de [[Monako]] * [[Damaska Operejo]] == Referencoj == '''Notoj''' {{Referencoj}} '''Fontoj''' * Allison, John (eld.), ''Great Opera Houses of the World'', supplement to ''Opera'' Magazine, London 2003 * Beauvert, Thierry, ''Opera Houses of the World'', The Vendome Press, New York, 1995. ISBN 0-86565-978-8 * Beranek, Leo. ''Concert Halls and Opera Houses: Music, Acoustics, and Architecture'', New York: Springer, 2004. ISBN 0-387-95524-0 * Hughes, Spike. ''Great Opera Houses; A Traveller's Guide to Their History and Traditions'', London: Weidenfeld & Nicholson, 1956. * Kaldor, Andras. ''Great Opera Houses (Masterpieces of Architecture)'' Antique Collectors Club, 2002. ISBN 1-85149-363-8 * Lynn, Karyl Charna, ''Opera: the Guide to Western Europe's Great Houses'', Santa Fe, New Mexico: John Muir Publications, 1991. ISBN 0-945465-81-5 * Lynn, Karyl Charna, ''Italian Opera Houses and Festivals'', Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc., 2005. ISBN 0-8108-5359-0 * Plantamura, Carol, ''The Opera Lover's Guide to Europe'', Citadel Press, 1996, ISBN 0-8065-1842-1 * Sicca, Luigi Maria, "The management of opera houses: The Italian experience of the Enti Autonomi", Taylor & Francis, International Journal of Cultural Policy, 1997, ISSN 1028-6632 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=oper.0ejo}} * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/classic/A582068 "The Layout of a Traditional Opera House"] ĉe h2g2 * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/classic/A567362 "Great Opera Houses of the World"] ĉe h2g2 * [http://www.historicopera.com Antikvaj poŝtkartaj bildoj de operejoj el historicopera.com] * [http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab36 "History of Opera" ĉe historyworld.net] [[Kategorio:Operejoj| ]] [[Kategorio:Opera terminaro]] [[Kategorio:Opera historio]] [[Kategorio:Teatroj]] 47v9kj351koccdb2sis7j6o6lq18f02 0 127476 9475072 9473277 2026-09-14T08:35:41Z Ettore Panseri 250363 /* Agostinho Righi */ ortografio 9475072 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Alessandro Angeletti]] === '''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].<ref name="lamaddalena">[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})</ref> En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')<ref name="lamaddalena"/>, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].<ref>[[Espero Katolika]], numero 1982 12</ref> {{referencoj}} == B == === [[Alfredo Bassetti]] === '''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]]. === [[Alessandro Bellucci]] === '''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Dario Besseghini]] === '''Dario BESSEGHINI''' estas esperantisto kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]] kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),<ref>[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]</ref> kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].<ref>[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]</ref> Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].<!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo "Dario1960" en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --> {{referencoj}} === [[Medardo Biagi]] === '''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]]. === [[Giacomo Bianchini]] === '''Giacomo BIANCHINI''' naskiĝis en 1875 en Carbona PN , mortis en 1954 . Li esperantiĝis en la jaro 1904 . * vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]] === [[Patrizia Bini]] === '''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Matia Bolcato]] === '''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio). === [[Laura Bonciani]] === '''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Egisto Borghini]] === '''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]]. === [[Riccardo Borgioli]] === '''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] === '''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]]. === [[Serio Boschin]] === '''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]]. === [[Agostino Brizzi]] === '''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta. === [[Enrico Brustolin]] === '''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023). == C == === [[Giovanni Cacciapuoti]] === '''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". === [[Enrico Campanile]] === '''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] "harmonio kaj progreso", fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro. === [[Pilade Cappella]] === '''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: '''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo). === [[Giuseppe Checco]] === '''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto. Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj. Li estis membro de UEA ekde [[1947]]. === [[Pier Luigi Cinquantini]] === '''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto. ===[[Giacomo Costantini]]=== '''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Michela Concialdi]] === '''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Franca Concina]] === '''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]]. [[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]] === [[Gianni Conti]] === '''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto "La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti" en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}}) * [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}}) === [[Glauco Corrado]] === '''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]). == D == === [[Elena Delehaye]] === '''Elena DELEHAYE''' (naskiĝis la [[30-an de oktobro]] [[1959]] en [[Napolo]], mortis la [[14-an de oktobro]] [[2018]] en [[Napolo]]), ŝtata [[instruisto|instruistino]] kaj korespondantino por [[Radio Moskva]] en [[Napolo]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Diplomiĝinto ĉe la Universitato de [[Napolo]] "L'Orientale" pri Fremdaj Lingvoj kaj Literaturo, kun specialiĝo pri la rusa kaj la angla lingvoj; ŝi estis [[instruisto|instruistino]] de Esperanto ĉe la Provincaj, Interprovinciaj kaj Regionaj Katedroj de [[Napolo]] de la [[Itala Instituto de Esperanto]] (IIE) de la [[Akademio de Esperanto]] (AdE) kaj aktivis, ankaŭ en la Estraro, en la [[Napola Esperanto-Grupo|Napola Esperanto-Grupo "Harmonio kaj Progreso"]] de la [[Itala Esperanto-Federacio]] (FEI). Elena estas filino de la esperantista paro [[Eduardo Delehaye]] kaj [[Ida Mancinelli]] - el la sume kvar infanoj, tri iĝis fervoraj esperantistoj, nur la plej aĝa restis distanca al la internacia lingvo: krom Elena, la dua plej aĝa, ankaŭ la signife pli junaj fratoj [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] (n. 1967) kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (n. 1969) movadumis aŭ movadumas. === [[Renato Delehaye]] === '''Renato DELEHAYE''' (naskiĝis la [[5-an de junio]] [[1969]] en [[Napolo]]), [[Scenaranĝaĵo|sceneja aranĝisto]] kaj [[grafikisto]], estas [[Italio|itala]] esperantisto. Diplomiĝinte pri Scenografio ĉe la [[Akademio de Belartoj]] en [[Napolo]]; li estas inter la fondintoj kaj konsilisto de la [[Napolo#Esperanto en Napolo|Junulara Sekcio "Lidja Zamenhof"]] de la [[Napolo#Esperanto en Napolo|Napola Esperanto-Grupo "Harmonio kaj Progreso"]], de la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la [[Itala Esperanto-Federacio]] (FEI), li kunlaboris kun la [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la [[Itala Esperanto-Federacio]] (FEI), por ĝia bulteno "ItInfo" kaj kreis la IEJ-maskoton Mevo, amikan mevon, kiu dum jaroj estis la simbolo de la itala e-junularo. Li estas filo de la esperantista paro [[Eduardo Delehaye]] kaj [[Ida Mancinelli]] - el la sume kvar infanoj, tri iĝis fervoraj esperantistoj, nur la plej aĝa restis distanca al la internacia lingvo: krom Renato, la plej juna, ankaŭ la signife pli aĝa fratino [[Elena Delehaye|Elena]] (1959-2018) kaj la nur du jarojn pli aĝa frato [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] (n. 1967) movadumis aŭ movadumas. === [[Massimo Desideri]] === '''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Primo Dottarelli]] === '''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto. Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]). {{EdE|D}} === [[Angelo Duranti]] === '''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])<!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm "Katolika Sento 3- 1987"] nomas lin "Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)" - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31-->) estis [[Italio|itala]] esperantisto. Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito. == F == === [[Piero Ferrara]] === '''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio. === [[Livio Fioroni]] === '''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Anna Formaggio]] === '''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]]. === [[Raffaele Franceschini]] === '''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko. === [[Mario Furlan]] === '''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995. == G == === [[Gianfranca Gastaldi]] === '''Gianfranca GASTALDI''' estas itala psikologino kaj esperantisto, kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de 2011 ĝis 2012. Ŝi naskiĝis en Torino en 1981, kie ŝi kreskis kaj ricevis sian instruadon, krom mallongdaŭra Svislanda periodeto. Gianfranca Gastaldi okupiĝas pri esplorado pri Psikologio (precipe en la sektoroj Edukada Psikologio kaj Kultura Psikologio) ĉe la [[universitato de Torino]]. Elektita en 2010 (dum la 34-a IJF en Roncegno/Ronĉenjo) estrarano de IEJ por la jaroj 2010/2011, dum 2011a IJF ŝi elektiĝis prezidanto kaj en tiu posteno rekonfirmiĝis okaze de la 36-a festivalo (en Ĉervjo/Cervia, 2012).<ref name="IEJ 2012-13">[http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php la estraro de IEJ laŭ stato de 2012-13] ([https://web.archive.org/web/20230325021433/http://iej.esperanto.it/iej/estraro.eo.php arkive laŭ stato de marto 2023] ({{eo}})</ref> ==== Verkaĵoj (elekto) ==== * Ŝian itallingvan poemon ''Mi serĉas beston'' [[Nicola Ruggiero]] tradukis al Esperanto por [[Beletra Almanako 39]] (oktobro 2020). ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.youtube.com/watch?v=bAR7ebZ8spg prelego itallingva pri "virinoj en la Esperanta literaturo" de marto 2016], registrita en [[Jutubo]] === [[Francesco Geraci]] === '''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado. === [[Aldo Grassini]] === '''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri "specialaj taskoj". === [[Michele Guerriero]] === '''Michele GUERRIERO''' estas itala inĝeniero kaj esperantisto, kiu funkciis kiel prezidanto de [[Itala Esperantista Junularo]] (IEJ) de la 31-a de marto 2013 ĝis la 14-a de februaro 2015. Naskiĝinta en [[Maglie]]/Malje ([[provinco Lecce]]/Leĉo) la 7-an de julio 1987, do nun {{aĝo|1987|07|07}}-jaraĝa, li studis Energian Inĝenierarton ĉe [[Politeknika Universitato de Torino]], kie li loĝas ekde 2007; okupiĝas libertempe pri reklamadaj, komercaĵaj, aranĝadaj kaj tradukaj laboroj. Li komencis studi Esperanton en 2010, scivoligita de afiŝo de la Esperanto-Centro de Torino kroĉita en sia universitato; ekde tiam li faris la retajn kursojn “KaPe” kaj KIREK, sukcese bitigante ilin. Li partoprenis 35-an IJF-n en [[Pornassio]]/Pornasjo ([[provinco Imperia]]/Imperjo), kie li elektiĝis estrarano; li reprezentis Italion dum IJS 2011 kaj kontribuis organizi 36-an IJF-n en [[Ĉervjo]]/Cervia (apud [[Raveno]]/Ravenna) en 2012, dum kiu li konfirmiĝis konsilanto en la estraro de IEJ.<ref name="IEJ 2012-13"/> {{referencoj}} == I == === [[Katja Ignatieva]] === [[Dosiero:Uk2003-08-01-katja-tejokasistino.jpg|eta|Katja Ignatieva en 2003]] '''Katja IGNATIEVA''' (pasporte ''Jekaterina Ignatjeva, Екатерина Игнатьева'', naskiĝis la {{daton|13|aprilo|1979}}) inter la jaroj 2001 kaj 2007 estis [[estraro de TEJO|kasistino]] de [[TEJO]]. En la unua numero de 2002 ŝi amplekse intervjuiĝis kaj prezentiĝis en la [[revuo Kontakto]].<ref>[https://uea.org/gk/147a2 gazetara komuniko de UEA kaj TEJO pri la numero 1/2002 de la] [[revuo Kontakto]] ({{eo}})</ref> Antaŭe, ŝi de oktobro 1998 — oktobro 2000 estis prezidantino de la [[Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko]]. Post kiam komence de la 2000-aj jaroj kelkajn jarojn ŝi vivis en Svedio, nun ŝi loĝas en [[Milano]], Italio. {{referencoj}} === [[Pia Incoronato]] === '''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]]. === [[Piatti Ippolito]] === '''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]]. [[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]]. == L == === [[Lorenzo Longoni]] === '''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996. == M == === [[Alessandra Madella]] === '''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''. Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''. * [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo] === [[Ida Mancinelli]] === '''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]). === [[Ciro Menotti]] === '''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642). === [[Miriam Michelotti]] === '''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]]. ===H. Mondini=== Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Brunella Moracci]] === '''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Carlo Musazzi]] === '''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj. == N == ===[[Orestes Nardi]]=== '''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)</ref>. {{referencoj}} === [[Paola Nigrelli]] === '''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == O == === [[Ivan Orsini]] === '''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == P == === [[Vincenzo Pasquario]] === '''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]]. {{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj. La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} === [[Jakov Perčević]] === '''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La "Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro "Jakov Perčević"", de la "Napola Esperanto Grupo "Harmonio kaj Progreso"", nomiĝis laŭ li. === [[Alessandro Perna]] === '''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[IJE]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Gustavo Perini]] === '''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]]. === [[Giuseppina Picciotto de Vita]] === '''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj. === [[Riccardo Pinori]] === '''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.<ref>la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]</ref> <!-- La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026? --> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == R == === [[Agostinho Righi]] === '''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''. ===[[Pietro Rizzo]]=== '''Pietro Rizzo''' itala esperantisto. Verko: *'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p. {{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} === [[Carlo Rossini]] === '''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931. === [[Massimo Rinaldi]] === '''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj. === [[Massimo Ripani]] === '''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Debora Rossetti]] === '''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == S == === [[Lucia Sanna]] === '''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985. === [[Gian Piero Savio]] === '''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]] === [[Luigi Scarselli]] === '''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.<ref>[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]</ref><ref>[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]</ref>. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata "Marŝo de la Esperantistoj",<ref>[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]</ref> kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Forwa Solimena]] === [[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]] '''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]). === [[Renzo Sommi]] === '''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn. === [[Agostino Stelacci]] === '''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“. == T == === [[Leandro Taccani]] === '''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto. ===[[Adria Tellini]]=== '''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: *'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?) === [[Ugo Tonini]] === '''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj. === [[Humberto Toschi]] === '''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj * ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita. * ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920 == V == === [[Alberto Vitale]] === '''Alberto VITALE''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.<ref name="RAI 2017">[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10</ref> {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == Z == === [[Giovanni Zanaboni]] === '''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj. === [[Pierre Zanin]] === '''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto. === [[Alessandro Zappalà]] === '''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]). <!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --> [[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]] 1t1sm4c2ejt019tjo26gbumxck96oan 0 127692 9475053 9462776 2026-09-14T06:13:10Z ThomasPusch 1869 9475053 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012}} {{polurinda|fakte la tuta teksto bezonas revizion, sed aparte la ruĝaj ligiloj bezonas atenton; foje ili simple estas malbone skribitaj, kiel [[cilindro (vesto)]] kiu devas esti [[cilindro (ĉapelo)]] - la vorto [[mortkapo]] ankaŭ estas plej nekutima, eventuale temas pri tio kio en Esperanto estas nomata [[kranio]], ktp. ktp. ktp}} [[Dosiero:Bauhaus concert.jpg|eta|350px|Koncerto de bando ''[[Bauhaus]]''.]] La '''gotika rokmuziko''' arigas muzikistojn kaj iliajn produktaĵojn kiuj disvolviĝas ene aŭ rande de la [[gotika movado]]. Ĝi estas muzikinklino parenca al muzikĝenroj kiaj [[alternativ-muziko]], [[elektronika muziko]], [[Nova ondo (muziko)|nova ondo]], [[malvarma ondo]],<small>^[??]</small> [[industria muziko]], [[malluma ondo]], [[etera ondo]] k.s. Ĝi estas origine okcidenteŭropdevena fenomeno kiu, kvazaŭ nigra [[fenikso (birdo)|fenikso]], elstariĝis el la cindroj de la forbruligita [[Punko|punkmovado]] okaze de la forpaso de Ian Curtis, kantisto de [[Joy Division]], kaj renkontis sian oran periodon dum la [[1980-oj]] precipe en [[Britio]] kun fundamentaj muzikgrupoj kiel interalie [[The Cure]], The Sisters of Mercy, [[Bauhaus (muziko)|Bauhaus]] aŭ [[Siouxsie and the Banshees]]. Ĝi estis aparte influita de la [[Londono|londona]] [[noktoklubo]] ''[[Batcave]]'' kiu naskis sian propran samnomitan muzikĝenron kies ĉefgrupo estas Alien Sex Fiend. Post momenta malvigliĝo komence de la [[1990-oj]], [[Germanio|germandevena]] [[malluma ondo]] kaj [[Belgio|belgdevena]] ''Electronic Body Music (EBM)'' venis veki la movadon. Ĝi nun pluekzistas ambaŭflanke de [[Atlantika oceano|atlantiko]] kaj plimalgrandmezure en orienta Azio dank' al grupoj kiuj provas krei siajn proprajn stilojn inspiriĝante de la «prauloj» de la 1980-oj. == Historio == === Prahistorio === [[Dosiero:Screaming Jay Hawkins.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Screamin' Jay Hawkins]]]] Dekadenca, [[Glammuziko|glama]], nigra, malsana, premanta la doloropunkton, [[rokmuziko]] ne vicatendis ĝis la [[1980-oj]] por kunfandi kun la [[Star Wars|malluma flanko de la Forto]]: ''Hoochie Coochie Man'', ''Voodoo child'', ''Fortune teller'', ''Seventh son'', ''Me and the Devil Blues''... per si mem parolas la titoloj. Jam la makabra [[humuro]] de [[Screamin' Jay Hawkins]], kaj liaj troaj [[spektaklo]]j, enscenigantaj ĉiajn tipojn de [[amuleto]]j, [[fetiĉo]]j, [[mortkapo]]j, [[ĉerko]]j kaj kantantaj la faman ''I put a spell on you'', oscilantaj inter [[Kabaredo|kabareda]] [[valso]] kaj [[bluso]]. La tohuvabohuo de Jay jam antaŭavertis sian [[Nov-Orleano|Nov-Orleanan]] publikon pri ĉeesto de movado kiu poste senbride plagos, kaj tuj generos eŭropajn konkurantojn: ''[[Screaming Lord Sutch]]'' en [[Britio]] aŭ ''[[Hector]]'' en [[Francio]]. Du fantaziemaj fanfaronuloj kies [[tualeto]] aspektis kiel [[Infanvorulo|infanvorula]] [[ĝentlemano]], ornamitaj je [[basko]], [[gamaŝo]], [[Cilindro (ĉapelo)|cilindro]], kaj kiu moviĝas nur per ĉerkoveturilo. Iliaj kantoj temis pri [[Ĵakvo la Buĉisto]], ilia [[rokmuziko]] estis peza kaj sovaĝa, kaj ili pretervole favoris plumbitan ritmon kaj minoran agordon. Jes, ĉiujn tiajn artistojn [[Boris Vian]], [[Nick Cave]] aŭ [[Marilyn Manson]] nun bombaste citas. === Post-1960-oj === Post sopiroj pri floroj, libera amo kaj vigla konscio, la mirindega impulso kiu plirapidigis la historion dum la [[1960-oj|60-oj]], subite ŝanĝiĝas al malbonaj vibroj. Muziko kiel [[vesto]]j, [[diskokovrilo]]j aŭ gitarsonoj, ĉio ŝajnis odori je sulfuro. Jam [[psikedeleco]] estis forviŝita. Kaj la roksteluloj sin pelis por aŭdi la belajn predikojn de [[Anton LaVey]]. [[The Rolling Stones]] kantis ''[[Sympathy for the devil]]'' dum iliaj [[umikino]]j randvagis [[sorĉarto]]n. [[Jimmy Page]] ne hezitis aĉeti la nobeldomon kiun bienis [[Aleister Crowley]], kaj tie troni. Sed la simbolaj muzikgrupoj malkaŝe obskuraj kaj gotikaj estas ''[[Black Sabbath]]'' kaj ''[[Black Widow]]''. La unua estis la plej grava dum la dua estis la plej ekstrema. Scene, tiuj ĉi sin allasis simii [[diablomeso]]n, kun [[spado]]j kaj senvestitaj [[virino]]j. Ĝiaj muzikaĵoj estis akompanitaj de [[fluto]], fantoma [[ĥoro]] kaj [[Voduo|vodua]] [[drumo]], kiu ŝajnis ĉion ŝuldi al la ''[[Symphonie fantastique]]'' de [[Hector Berlioz]]. Tiel, ĝia ''[[Come to the Sabbath]]'' aŭguris la filmmuzikon de [[John Carpenter]] kiel la stilon [[Batcave (stilo)|Batcave]]. Ve! Finfine, ili estis rigarditaj nur kiel [[modo]] kaj do rapide fariĝis ela. ''Sab'', siaflanke, eltrovis pezan rokmuzikon kaj atmosferan metalon. Dank' al ilia verko eblas nun aŭskulti [[nigrmetalo]]n, [[mortmetalo]]n ktp... kvankam [[Ozzy Osbourne]] kaj liaj kamaradoj ne jam suspektis tion. Samepoke, [[Deep Purple]] kantis ''Black night'', la ĝenanta KD-kovrilo de ''Pious bird of good omen'' ([[Fleetwood Mac]]) afiŝis ŝokeman [[Gravedo|gravedan]] [[Monaĥo|monaĥinon]], klorida kreitaĵo frontpaĝis ''Valentyne Suite'' de [[Colosseum]], furoris ''I walk on gilded splinters'' de [[Dr John]] poste rekantita de [[Marsha Hunt]], [[Donovan]] kreis ''Season of the witch'' poste ilustrita de ĉiuj, ekz [[Julie Driscoll]] aŭ [[Al Cooper]], kaj fine la [[Beatles]] lanĉis ''Abbey Road'', kiu ŝprucigis lacan kaj pezan sentaĵon, kvazaŭ adiaŭo al la grupo mem kaj al finiĝanta magia jardeko. Tiam plenrekte ricevis la gotan skurĝon la ŝmirita rokmuziko kaj kelkaj maturiĝantaj punkoj, kiel la juna [[Dave Vanian]], estonta kantisto de [[Damned]] kaj seksalloga kopio de [[Bela Lugosi]]. Ĉia [[peono]] estis lokita por ke dek jaroj poste, laŭ la impetado de Damned, trafe, la gota rokmuziko, tia kian oni nun komprenas, ĝermis ĉe la Batcave. ==== De postpunko al gotiko ==== Eĉ se malluma emo ekzistis de pli ol jardeko, fakuloj hodiaŭ ĝenerale datas la komencon de gotika muziko ĉirkaŭ [[1979]] en [[Britio]]. Tony Wilson, fondinto de la [[muzikeldonejo]] ''Factory Records'', estis unu el la unua taksi la roka grupo [[Joy Division]] kiel «gotika», termino ĝis tiam pli kunligata al jarcent-aĝa literaturo ol al moderna muziko. La kunuloj de Joy Division tamen neniel zorgis pri siaj eksteraĵo, tiom grava identigmaniero ĉe la venonta movado, sed la muziko de [[Ian Curtis]], en nur du albumoj, estis distingeble fantoma, plumba, malvarma kaj seniluzia, antaŭsciigante lian memmortigon en [[1980]]. La ceteraj grupanoj poste fondos [[New Order]], sed ĉiam konservi gotikan sonon. [[Dosiero:Siouxsie and the Banshees-3.jpg|eta|360px|[[Siouxsie and the Banshees]]]] Samepoke [[Siouxsie Sioux]] de [[Siouxsie and the Banshees]], punkdevena grupo formita fare de ŝatantoj de [[The Sex Pistols]], estis la unua, ja antaŭ [[Robert Smith]], kiu popularigis la tipan gotikan eksteraĵon, dum sia muziko, kvankam ne tre malluma, forte influis la movadon. Ŝi turneis kun Robert Smith, frontulo de [[The Cure]], kaj grade tiu ĉi gotikiĝos, tiom veste (Smith iĝas vira respondaĵo al Siouxsie, en pli ĉifa kaj hirta) kiom muzike, ekde sia dua albumo. Iel simila al Joy Division parolante pri sono kaj humoro, [[Bauhaus (muziko)|Bauhaus]] (kiu debute nomiĝis Bauhaus 1919) ankaŭ naskiĝis ĉirkaŭ tiu tempo. Muzikumante laŭ la modelo de [[David Bowie]], ili vere ekcelis mallumen sub la influo de [[Gloria Mundi]], kun kiu Bauhaus koncertis. Fine de [[1979]], la unuopaĵo ''Bela Lugosi's Dead'' kiu aludas la bazon de la gotika mito fariĝas funebra himno de la frua gotika movado. === Puŝpeliĝas influoj === [[Dosiero:Robertsmith.jpg|eta|325px|Robert Smith de ''[[The Cure]]'' ludas koncerte.]] Jam, kore de la 1980-oj, la ora erao de la grupoj klasifikitaj en la gota ĉionmetejo (kiun cetere ne jam tiele nomiĝis), la subfluoj estis legiaj: Estis tiuj kiuj amindumis la [[novondo]]n la sintezilojn, la frostan kaj deprimeman sonaron kiel [[The Cure]] aŭ [[The Creatures]], flankprojekto de Siouxsie kaj de [[Budgie]], batisto de [[The Banshees]]. Pli tondreme, la ŝtonrokaj adeptoj roras je diversaj gradoj de kredindeco. Inter ili, [[Southern Death Cult]] (poste epitomigita ''Death Cult'' kaj fine ''The Cult''), kies ekstravaganta estro [[Ian Astbury]], frapaltira pozulo maskita kiel flagra pirato, alproksimiĝis punko, peza goto kaj iomete histeria metalo. Same kiel por la desperadoj [[Fields of the Nephilim]], kiuj aldonis eron da suka ''psichobilly'' al ilia aspekto de elinfera kaŭbojo. Sed oni devas atendi ĝis [[1986]] por aŭskulti [[The Mission]], fama grupo kiu kombinas goton kaj [[ŝtonroko]]n. Inspirante de [[The Sisters of Mercy]] kaj de [[Led Zeppelin]], ili alpropriĝis la sinteno de laŭmodaj noktaj trampoj kaj la stilo de bombastaj paroloj. Samkategorie, kvankam pli [[disonanca]], la kaliforniaj provokuloj [[Christian Death]] ankaŭ trafis la eŭropan publikon. [[The Cramps]], alia usondevena muzikistaro, neniam sin ŝaĝis de gota etiketo. Tamen, je la komenco, oni ja flaris haladzojn da gota influo, pririgardante ilia sinteno kvazaŭ ĵus elfositaj vampiroj, kaj iliaj kantoj ĝisgorĝe plena je nigra humuro. En [[1982]], ili heredas de foraj anglaj parencoj: [[Alien Sex Fiend]], kunportita de koraka paro kunigita per la sanktaj ligoj de edzeco. Ĉe la gefiuloj Nik kaj Mrs Fiend, oni ankaŭ aplikas la funebran humuron per albumtitoloj kiel ''Who's been sleeping in my mind?'', kaj per ginjolaj videooj kiel ''Horreur light''. Areto da grupoj venos pli kaj pli riĉigi la subgrundan obskurkulturon, kiel la dekadencaj [[Sex Gang Children]], la nederlandaj [[Clan of Xymox]], la elektro-industriaj [[Skinny Puppy]] kaj ceteraj [[Dance Society]], [[Gene loves Jezebel]], [[Flesh for Lulu]], [[All About Eve (muzikgrupo)|All About Eve]], [[Play Dead]]... kaj la subĝenroj eksponenciale komplikiĝas kaj miksiĝas: elektro-industrio, elektro-''dark'', ''dark''-industrio, EBM (''electronic body music''), metalo-goto, metalo-industrio, ŝvebvoĉo (''heavenly voices'')... Estis do ekspektebla ke post la gotdiluvemaj 1980-oj, la afero simpliĝus ekde 1990, kaj ke la gota "modo" lante svenus kvazaŭ efemera kaj omena blinko. Efektive, okazis ondokavon kiam la stelbandoj trafis turmentojn, splitis, aŭ sin turnis al novaj sonaj horizontoj. Sed post nedaŭra spleno, la lozita movado sukcesis revigliĝi kaj naski aliajn avatarojn. Eble lacita de la spektremaj voĉoj de la ''Batcave'', de la eteraj impetoj de la ŝvebmuziko aŭ de la torturaj gitaroj de la [[mortroko]], [[elektronika muziko]], kiu delonge kaŝkaŭris en [[Alternativ-muziko|alternativ-muzika]] ero, subite ŝprucis kaj renovigis la ĝenron kiu loziĝis pro troa organikemo. Do, [[Skinny Puppy]], [[Front Line Assembly]] aŭ [[Front 242]], kiu senhaste pluiris marĝene de la gotaj herooj, fariĝis la pruaj figuroj de la elektronika renoviĝo kiu plugos profundan sulkon, per kiu nenombreblaj bandoj sukcesiĝos. [[Dosiero:Dresden Dolls2.jpg|eta|dekstra|250px|''[[The Dresden Dolls]]'']] Nu, el tiu nesondebla gota interplektaĵo, kelkaj tamen sukcesis elfari la bonan miksaĵon, taŭgeje kaj taŭgtempe. Kaj kape de tiu saĝa ĝenr-muldilo alvenas [[Marilyn Manson]], evidente. Per vendologia senco tiom akra kiom tiu de [[Madonna]], la fama MM, eĉ nomate perfidulo, ĉerpis el ĉiaj fontoj elementoj kiujn li digestis por prezenti ĝin al usona publiko kiu sendube nur postulis surpriziĝi kaj eĉ ŝokiĝi. La gota movado tiam ekrigardis la novan komercan dispistulon oblikve. Kiam ajn oni aludas gotmovadon al personoj kiuj ne fakas tiumedie, ili respondos Marilyn Manson. La gotŝatantoj, kiuj sekvis la unuajn jarojn kies steluloj, kvankam rigardita kulte de la ŝatantoj, stumblis kiam ili aŭdacis aventuri ekster la subgrundaj tuboj, sentis Manson kvazaŭ maldolĉan pilulon trudglutenda. Pro tio, post konkeri usonajn junulojn kiu aparte ĝojas aŭskulti la "kantisto, kiun la gepatroj malŝategas", la malriverencema internacia gotulo provis konkeri la puristajn gotojn. Tion li finfine fiaskis (ĉe la pli ol 15-jaruloj, ĉiaokaze), sed lia daŭrema furoro tamen lin regalis de iugrada respekto. Estas [[Trent Reznor]] kiu impulsis la manson-an karieron, sed estas ankaŭ li kiu fariĝis poste sia plej intima rivalo. Trent Reznor, tiu estas la viro kiu kapulas [[Nine Inch Nails]] (NIN) kiu, same kiel Manson, devenas de la saĝa ĝenr-muldilo inter gota, metala kaj industria muziko. Sed Reznor, eĉ se li ne igas la saman furoron, gajnis la nekoncepteblan veton arigi dum siaj spektakloj ambaŭ la subgrundajn adeptojn kaj la pli popularaj tavoloj da publikoj. Nu, Reznor bone aplikis la ĝeneralajn trajtojn de sia personeco al sia sona verko: neantaŭvidebla, kompleksa, turmentita, teksturita kaj molkora. Tutmalsame, [[The Dresden Dolls]] kreas mirindan furonron post aperigi nur du albumoj. Veras ke [[Amanda Palmer]] kaj [[Brian Viglione]], dank'al sia formulo piano/kanto/perkutiloj ofertas unikajn kaj teatremajn prezentojn kiuj lasas neforviŝeblajn spurojn pro ilia apartigeco kaj talento. Freŝdate turneante kun NIN, la jam kulta paro sperte miksas kabaredan manieron kaj dezajnon kun punkan muzikon je entuziasmiga ritmo, por doni tre gotan rezulton. Resume, post la eksplodo de la movado dum la 1980-oj, la elektronika renaskiĝo dum la 1990-oj, oni nun ĉeestas en la [[2000-oj]] revenon al la sonaro de la 80-oj. La kultaj grupoj (Bauhaus, The Sisters of Mercy...) rekomencas muziki kaj novigi post dek jaroj da silento, fortigita de ilia eksperimento kaj ilia ankoraŭ vigla famo. Oni faras novon per malnovo kaj malnovon per novo, kaj novaj bandoj senpaŭze burĝonas kiel [[Cinema Strange]], [[Bloody Dead]] aŭ [[Sexy ant the Vanishing]]... kaj la movado senĉese evoluas kaj maturiĝas. Tamen, post tri jardekoj da vivado, gotmuziko rajtas plengorĝe klami: "goto ne estas nura modo". == Diferenco inter punko kaj gotiko == Kio estas la diferenco inter punko kaj goto, la du subkulturaj fluoj kiuj siatempe furoris kaj ŝokadis? Nu, je la komenco de la [[1980-oj]], okazis turnopunkton en la punka movado: dum la tradiciaj punkoj rapidigis la kadencon kaj densigis la muzikaĵon por daŭri ne pli ol minutoj, konturiĝis nova emo kiu forfonigis adrenalinon malantaŭ malrapida kaj peza etoso, kiu respegulis la anglan [[Ekonomiko|ekonomikan]] marasmon. Ankaŭ ili rankoras kontraŭ la socio, kontraŭ la plenkreskuloj kiuj promesas nur ŝiman [[Senlaboreco|maldungecon]], kontraŭ la [[diskoo]]n kun siaj hipokritaj brilaĵoj. Sed anstataŭ ŝrikadi ilian ŝaŭmkoleron kun du [[agordo]]j, la gotoj ĝin enmemigas, distilas kaj spicas per frostaj [[sintezilo]]j. == Muzikaj subĝenroj == Laŭ la priparolata epoko kaj ĉu oni parolas larĝasence aŭ striktasence, la difino de la gotika muziko povas multe ŝanĝi laŭ la vidpunktoj. Se precize paroli, oni kutimas citi subĝenrojn kiuj gravitas ene aŭ rande de la gotika universo. Jen kelkaj el ili: * ''[[Batcave]]'': [[Alien Sex Fiend]], [[Cinema Strange]], [[Neva (muzikgrupo)|Neva]], [[Specimen]], [[Virgin Prunes]], [[Bauhaus]]… * [[Malvarma ondo]] ''Cold Wave'': [[Joy Division]], [[Minimal Compact]], [[Tuxedomoon]], [[The Cure]], [[Elijah's Mantle]]… * [[Malluma ondo]] ''Dark Wave'': [[Das Ich]], [[Goethes Erben]], [[Umbra et Imago]]… * [[Mortroko]] ''Death Rock'': [[Christian Death]], [[45 Grave]], [[Kommunity FK]], [[Frankenstein (muzikgrupo)|Frankenstein]]… * ''[[Gothabilly]]'': [[The Deep Eynde]], [[The Coffinshakers]]… * [[Nova ondo]] ''New Wave'': [[Depeche Mode]], [[Eurythmics]], [[Soft Cell]], [[Duran Duran]]… * [[Postpunko]]: [[Public Image Limited]], [[The Au Pairs]], [[Siouxsie and the Banshees]], [[Skeletal Family]], [[The Birthday Party]]… * [[Gotika rokmuziko]]: [[Bauhaus]], [[Sisters of Mercy]], [[Fields of the Nephilim]], [[Dreadful Shadows]], [[The Mission UK]], [[Inkubus Sukkubus]]… == Festivaloj == === Britio === * '''[[:en:Whitby Gothic Weekend|Whitby Gothic Weekend]]''' ([[Whitby]], [[Anglio]]) * '''[[:en:Dark City Festival|Dark City]]''' ([[Edinburgo]], [[Skotlando]]) === Francio === * '''[[Dark Omen Festival|Dark Omen]]''' ([[Vaux-le-Pénil]]) * '''[[Heaven's Gate Festival|Heaven's Gate]]''' ([[Strasburgo]]) * '''[[Festival de l'Erebe]]''' ([[Parizo]]) === Germanio === * '''[[M'era Luna]]''' ([[Hildesheim]]) * '''[[:de:Wave-Gotik-Treffen|Wave Gotik Treffen]]''' ([[Leipzig]]) * '''[[:de:Zillo Festival|Zillo]]''' ([[Sankt Goarshausen]]) * '''[[:de:Dark Dance Treffen|Dark Dance Treffen]]''' ([[Lahr]]) === Meksikio === * '''[[Mandragora's Festival]]''' ([[Meksiko]]) [http://www.mandragorasfest.com.mx/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720171930/http://www.mandragorasfest.com.mx/ |date=2008-07-20 }} * '''[[MX Fest]]''' ([[Meksiko|Distrito Federal]]) * '''[[Necropolis Fest]]''' ([[Meksiko]]) [http://www.necropolisfest.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080609234729/http://necropolisfest.com/ |date=2008-06-09 }} * '''[[Goliardo Festival|Goliardo]]''' ([[Meksiko]], Distrito Federal) * '''[[Oscuro Festival|Oscuro]]''' ([[Aguascalientes]]) === Pollando === * '''[[Castle Party Festival|Castle Party]]''' ([[Bolkow]]) === Portugalio === * '''[[Dark Land]]''' ([[Vila Real]]) * '''[[Festival de Vilar de Mouros]]''' ([[Caminha]]) === Usono === * '''[[:en:Convergence (goth festival)|Convergence]]''' == Muzikeldonejoj == * [[4AD]] * [[Apollyon]] * [[Brouillard Définitif]] * [[Cold Meat Industry]] * [[Danse macabre]] * [[Equilibrium]] * [[Middle Pillar]] * [[Prikosnovénie]] * [[Projekt]] * [[The Fossil Dungeon]] * [[Trisol]] * [[Cleopatra Records]] {{ADLS|2006|49}} {{Portalo Muziko}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Gotika subkulturo]] [[Kategorio:Rokmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo]] 7f2j53zq58hor42d0sifnyz8jngitep 0 128033 9474801 8367536 2026-09-13T18:18:24Z ThomasPusch 1869 9474801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Mirek TOPOLÁNEK''' (naskiĝis la [[15-a de majo|15-an de majo]] [[1956]] en [[Vsetín]]) estas ĉeĥa [[politiko|politikisto]], prezidanto de politika partio [[Občanská demokratická strana|Civitana Demokrata Partio]]. Topolánek de [[4-a de septembro]] [[2006]] ĝis [[26-a de marto]] [[2009]] estis [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥio]]. Li estis unu el patronoj de [[IJK 2009|la 65-a Internacia Junulara Kongreso]] en [[Liberec]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.topolanek.cz Oficiala retpaĝo de Mirek Topolánek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202004806/http://www.topolanek.cz/ |date=2007-02-02 }} ([[ĉeĥa lingvo|cz]], [[angla lingvo|en]], [[franca lingvo|fr]]) {{Projektoj}} {{Ĝermo|ĉeĥo|politikisto}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Topolanek, Mirek}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] c2b94piyysjdm5qth7mymorhout5jhm 9474806 9474801 2026-09-13T18:24:48Z ThomasPusch 1869 9474806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Mirek TOPOLÁNEK''' (naskiĝis la [[15-an de majo]] [[1956]] en [[Vsetín]]) estas ĉeĥa [[politiko|politikisto]]. Li estis prezidanto de la politika partio ''Občanská demokratická strana'', Civila Demokratia Partio, en kiu li membris de 1994 kaj 2015. Poste li membris en la partio Civita Forumo. Topolánek de [[4-a de septembro]] [[2006]] ĝis [[26-a de marto]] [[2009]] estis [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥio]]. Li estis unu el patronoj de [[IJK 2009|la 65-a Internacia Junulara Kongreso]] de 2009 en [[Liberec]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.topolanek.cz Oficiala retpaĝo de Mirek Topolánek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202004806/http://www.topolanek.cz/ |date=2007-02-02 }} ([[ĉeĥa lingvo|cz]], [[angla lingvo|en]], [[franca lingvo|fr]]) {{Projektoj}} {{Ĝermo|ĉeĥo|politikisto}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Topolanek, Mirek}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] huakw9gsyt9rkv0fjfzj04zmd32suxw 0 128861 9474885 9467322 2026-09-13T19:26:29Z Sj1mor 12103 9474885 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brazila esperantisto|brazilaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri brazilaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:brazilaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de brazilaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de brazilaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Ceci Abreu]] === '''Ceci ABREU''' estis pioniro de Esperanto en [[Fortaleza]] en la komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Carlos Amoroso]] === '''Carlos AMOROSO''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Aristóteles Juvenal de Faria Alvim]] === '''Aristóteles Juvenal de FARIA ALVIM''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Sebastião Albuquerque]] === '''Sebastião ALBUQUERQUE''' /sebasti'ãŭ ałbu'keRkj/ estis [[brazila esperantisto]]. Li estis unua homo kiu instruis [[Esperanto]]n en [[Recifo]] ekde [[1932]]. Sebastião Albuquerque okupis katedron de Esperanto ĉe la [[Popola labor-universitato]] de Recifo. === [[Francisco Almeida Júnior]] === > estas mallongiga nomo de [[Francisco Antônio de Almeida Júnior (esperantisto)]]. === [[Misael Alves Mendes]] === '''Misael ALVES MENDES''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kasisto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[João Andrade]] === '''João ANDRADE''' (naskiĝis en [[1906]], mortis la [[9-a de januaro|9-an de januaro]] [[1987]] en [[Volta Redonda]], [[Brazilo]]) estis brazila esperantisto. En [[Volta Redonda]] dum pli ol 30 jaroj li mastris okulkuracan entreprenon "Ótica Esperanto" kaj prizorgis lokan radio-programon pri la [[Esperanto]]-movado. === [[Arnaldo Alencar Araripe]] === ''' Arnaldo Alencar ARARIPE''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel prezidanto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[Artemísia V. de Araújo]] === '''Artemísia V. de ARAÚJO''' estas brazila esperantisto el [[Alagoas]]. Ŝi estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Neuse Araújo]] === '''Neuse ARAÚJO''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komitato de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Odilon Araújo]] === '''Odilon Vital de Araújo''' (mortis en 1941) elstara esperantisto, estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Pernambuko]]. Li estis fondinto de la ĵurnalo “[[Pernambuco Esperantista]]”, kiu dum longa tempo subtenis vivanta la flamon de la esperanta idealo en [[Pernambuko]]. === [[Oswaldo Arruda Stein]] === '''Oswaldo ARRUDA STEIN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en julio [[1980]] en [[San-Paŭlo]]) estis fondinto de Esperanto-societo en [[Cravinhos]], [[Brazilo]]. Li aktivis pri Esperanto dum pli ol kvindek jaroj. Li estis prezidanto de ''[[Ribeirão Preto]] Esperanto Clube''. Omaĝe, la urba [[publika biblioteko]] de Cravinhos havas lian nomon. === [[Sebastião Augusto]] === '''Sebastião AUGUSTO''' estis brazila esperantisto de [[Manaus]]. En [[1945]] li estis ano de [[komitato]] de [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Alfredo Azevedo]] === '''Alfredo AZEVEDO''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == B == === [[Alzira Gomes dos Anjos Baptista]] === '''Alzira Gomes dos Anjos Baptista''' (mortis la 7-an de januaro 2005) estis brazila esperantistino. Ŝi naskiĝis en la malgranda urbo Sacramento, ŝi estis ankoraŭ eta knabino kiam la familio translokiĝis al urbo Franca. En 1968 ŝi edziniĝis al José Roberto Baptista. De S-ro Langerton Neves da Cunha,ŝi eklernis homeopation kaj fitoterapion. Dum multaj jaroj ŝi laboris por Esperanto, ŝi esperantigis kaj plenkreskulojn kaj infanojn. ===[[Josias Ferreira Barboza]]=== '''Josias Ferreira Barboza''' estas brazila esperantisto. ==== Verkoj ==== * ''Esperanto por lernejaj klasoj'',<ref>[http://retbutiko.be/de/ero/eolkg2 ''Esperanto por lernejaj klasoj'' en la retbutiko de [[Flandra Esperanto-Ligo]]</ref> eldonis [[Brazila Esperanto-Ligo]], Braziljo, 2009. {{citaĵo|Nova esperanta instrumetodo - Esperanto por lernejaj klasoj- de Josias Ferreira Barboza, disponeblas ĉe la [[Brazila Esperanto-Ligo|BEL]]-libroservo ekde mardo. La metodo plenumas la rekomendon de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] ([[ILEI]]) kaj [[Internacia Esperanto-Instituto]] ([[IEI]]) pri instruado de Esperanto per cellingvaj lerniloj, tutmonda tendenco, kaj agordiĝas kun la rekomendo de [[Konsilio de Eŭropo]] en sia [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj|Komuna Eŭropa Referenckadro]] ([[KER]]) por [[lingvolernado]], instruado kaj pritaksado, kiu celas unuecigi la mezuradon de lingvokapablo. Esperanto por Lernejaj Klasoj konsistas el bunte ilustrita libro (1 kaj 2) kun ekzercaro kaj [[KD]]. Krome, la instruisto havas gvidlibron kaj helpan tekon, kun preseblaj murbildoj kaj murfrazaro, flankaj tekstoj kaj ekzercaroj. La KD enhavas la ĉefajn enkondukajn tekstojn de la lecionoj, kiuj estas rol-ludataj de Esperantistaj “aktoroj”. La gvidlibro de la instruisto havas en ĉiuj paĝoj flankan kaj suban marĝenojn, kun notoj kaj sugestoj pri plej efika maniero enkonduki aŭ gvidi tiun aŭ sekvontan instruunuon aŭ paroligilojn. Fakte, laŭ tiu ĉi soci-funkcia metodologio la instruisto ne “instruas”, sed “reĝisoras” la grupan lernadon. La helpa teko senpage preneblas kaj povas esti libere modifita de la instruisto laŭ ŝiaj/liaj bezonoj, kaj facile kajerigeblas.|[[BEL Informas]] - numero 03, marto (2009)}} ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[José de Barros Moreira]] === '''José de BARROS MOREIRA''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kasisto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[José Bastos Campos]] === '''José BASTOS CAMPOS''' (naskiĝis en [[1933]], mortis en majo [[1998]]) estis delegito pri turisma informado en [[Fortaleza]] (Brazilo). ===[[Ricarda Backheuser]]=== '''Ricarda Backheuser''' (mortis en 1928) estis brazila instruistino kaj esperantistino ekde 1907. Ŝi estis kunfondintino de la “Esperanto-klubo [[Niterói]]” (en septembro 1906), ŝi okupis de la fondo la oficon de vicprezidantino; ŝi apartenis ankaŭ al “Virina Klubo Esperanto”. Ŝi estis edzino de [[Everardo Backheuser]]. === [[Heitor Beltrão]] === '''Heitor BELTRÃO''' reprezentis Bahion en la [[7-a Brazila Kongreso de Esperanto]], [[1923]], okazinta en la tiama Federacia Distrikto. ===[[Manoel Portilho Bentes]]=== Generalo '''Manoel Portilho Bentes''' (mortis la 4-an de Julio 1922) milita inĝeniero, estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis prezidanto de [[Brazila Klubo Esperanto]]. ===[[Catulita Cesar Bittencourt]]=== '''Catulita Cesar Bittencourt''' (mortis en marto 1998) estis esperantistino en [[Taubaté]]. ===[[Walter Boppré]]=== '''Walter Boppré''' (mortis la 25-an de septembro 1998) estis esperantisto en [[Florianópolis]]. Li estis fondinto de grupo de Esperanto en [[Laguna (Brazilo)|Laguna]] en 1948, kiu en la sekvaj jardekoj inspiris kaj kuraĝigis la agadon de pluraj najbaraj Esperanto-grupoj en la subŝtato [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]]. === L. Braga === '''L. Braga''', muzikisto, estis brazila esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. ---- Verko: * Grabowski. Trovita, romanco, laŭ originala teksto de Goethe. Muziko de F. Braga. Eld. Presa Societo, Parizo, 1910? {{Citaĵo|Estas superflue laŭdi la talentplenan esperantistan poeton, S-ron [[Antoni Grabowski]], kies verkoj ĉiuj samideanoj konas. S-ro Braga verkis sur la ĉarma poeziaĵo muzikon kiu atestas pri nepra talento, sed kiun iuj eble dezirus pli simpla.|[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Lazarus Brieger]]=== '''Lazarus Brieger''' (naskiĝis la 9-an de marto 1897, mortis la 8-an de aŭgusto 1985) estis brazila esperantisto, ano de [[Veterana Esperantista Klubo]] ([[VEK]]). Li estis delegito de UEA en Rio de Janeiro. == C == ===[[Francisco Cabrita]]=== '''Francisco Cabrita''' (mortis 1923), profesoro, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis profesoro ĉe la [[Universidade do Brasil]] kaj docento ĉe Normala Lernejo de [[Rio de Janeiro]]. Li okupis la postenon de Direktoro de la Publika Instruado en federaciŝtato Rio de Janeiro en 1909. === [[Elisa Rosa Camillo]] === '''Elisa Rosa Camillo''' naskiĝis en [[1941]] en la urbo [[São José do Rio Pardo]]. Emerita instruistino, diplomiĝinta pri Beletro en [[USP]], ekinteresiĝis pri Esperanto en 2006 kaj en la sama jaro aliĝis al [[EASP]], kie ŝi ĉeestis plurajn kulturajn kunvenojn. Ŝi forpasis komence de septembro 2016. === [[Moacir Caminha]] === '''Moacir CAMINHA''' estis pioniro de Esperanto en [[Fortaleza]] en komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Benjamim Camosato]] === '''Benjamim CAMOSATO''' estis brazila esperantisto el [[Rio Grande do Sul]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Aderson Borges de Carvalho]]=== '''Aderson Borges de Carvalho''' (naskiĝis laŭdire jam en 1900; mortis la 24-an de aprilo 1999), estis brazila esperantisto en [[Juazeiro do Norte]]. Li lernis Esperanton perkomputile en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, en jam alta aĝo. === [[Aquiles Lando Carmo]] === '''Aquiles LANDO CARMO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[José Lins de Carvalho]] === '''José LINS de CARVALHO''' estis brazila esperantisto. Lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de Sergipe en 1907. ===[[Audino Castelo Branco]]=== '''Audino Castelo Branco''' (mortis en 2000) estis brazila esperantisto. ===[[Pedro Jacintho Cavalheiro]]=== '''Pedro Jacintho Cavalheiro''' estas brazila esperantisto, prezidanto de [[Brazila Esperanto-Ligo]]. === [[Newton Ceratti]] === '''Newton CERATTI''' estis brazila industriisto kaj esperantisto. Filo de Giovanni Ceratti.<!-- ĉu ankaŭ esperantisto??? --> Li fariĝis membro de [[San-Paŭla Esperanto-Klubo]] en [[1946]], estis ĝia vicprezidanto en [[1950]]. Kabeis en [[1957]]. ===[[Joaquim da Rocha Cerqueira]]=== '''Joaquim da Rocha Cerqueira''' (mortis la 8-an de Januaro 1925) estis unu el la pioniroj de esperanto en Brazilo. Li estas patro de kvar geesperantistojn, tri inoj kaj unu viro. ===[[Hermógenes César]]=== '''Hermógenes César''' (mortis en 2009) estis brazila esperantisto dum la fino de 20-a jarcento kaj komenco de 21-a. Li estis prezidanto de la Esperanto-klubo [[Niterói]], fondita en 1907 kadre de entuziasma jardeko en la subŝtato Rio-de-Ĵanejrio favora al Esperanto. Kvankam intertempe en Brazilo same kiel multloke en Eŭropo en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj naciismaj dekstruloj malfavorigis la internaciismon de la esperantistoj ankaŭ en la urbaro ĉirkaŭ la metropolo Rio-de-Ĵanejro, en la dua duono de la 20-a jarcento la grupoj denove formiĝis, kaj al tio en la kvara kvarono de la jarcento kontribuis ankaŭ Hermógenes César. ===[[Zuzartino de Oliveira Cesar]]=== '''Zuzartino de Oliveira Cesar''' (mortis la 26-an de oktobro 1919 pro [[variolo]]) telegrafisto estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Aracaju]]. ===[[Humberto Chaves]]=== '''Humberto Chaves''' estis esperantisto en Rio de Janeiro en la komenco de la 20-a jarcento<ref>Esperanto n126 jul 1912</ref>. === [[Lurdinha Cordeiro]] === '''Lurdinha CORDEIRO''' (pseŭdonimo) estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Afonso Costa]] === '''Afonso COSTA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Deraldo Costa]] === '''Deraldo Dias COSTA''', estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. Li estis [[kolonelo]] de Nacia Gvardio (honora titolo, ne milita posteno), deputito kaj mastro de framasona loĝio. === [[José Felipe de Azeredo Coutinho]] === '''José Felipe de AZEREDO COUTINHO''' estis brazila esperantisto. Ekde lia alveno en [[Bel-Horizonto]] en 1910, li energie kaj en la komenca fazo preskaŭ sole disvastigis Esperanton en la urbo. Li propagandis unue inter la klasoj de la latina lingvo, muziko kaj itala lingvo, kiujn li subtenis ĉe la privata kolegio Azeredo. Post kiam en 1907, do antaŭ lia alveno, en la urbo jam tre mallongan tempon floris unua esperantista klubo en la urbo, sekve de lia konstanta preparo oni la 17-an de julio 1927 fondis duan esperantistan klubon en Bel-Horizonto, kiu prenis la nomon ''Montara Esperanto-Klubo''. === [[Luís Azeredo Coutinho]] === '''Luís AZEREDO COUTINHO''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel vicprezidanto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]].<!-- Ĉu la filo de José Felipe? --> === [[José Cruz]] === '''José CRUZ''' estis brazila esperantisto el [[Sergipe]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la 10-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. Verkaĵo: Aspectos Estatísticos do Ensino Primário Sergipano – 1943-1945, José Cruz, Aracaju: Imprensa Oficial, 1947 === [[Carlos Cunha]] === '''Carlos CUNHA''', brazila esperantisto, en [[Alagoinhas]], [[Bahia]], fondis esperanto-grupon [[1913]]. === [[Moacir da Silva Cunha]] === '''Moacir da SILVA CUNHA''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la 13-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. == D == === [[Ernesto Dinis]] === '''Ernesto DINIS''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Alipio Dorea]]=== '''Alipio Dorea''' (mortis en 1919) instruisto, estis esperantisto en [[Campos dos Goytacazes]]. Li estis prezidanto de loka Esperanto-asocio. == E == === [[Paulo Izaías Ereno]] === '''Paulo Izaías ERENO''' (naskiĝis en [[1949]], mortis la [[1-a de junio|1-an de junio]] [[2005]]) estis aktivulo de Esperanto-movado, i.a. en la brazila ŝtato Rio grande de Sul. En 1973-74 li laboris kiel grafikisto en la [[Centra Oficejo de UEA]]. == F == === [[Francisco Falcão]] === '''Francisco de ASSIS do REGO FALCÃO''' estis brazila esperantisto. Li movadis unue en [[Cearao]] kaj poste en [[Pará]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Giovanni P. Faraco]] === '''Giovanni P. FARACO''' estis brazila esperantisto el [[Santa Catarina]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Keller Farina]] === '''Keller FARINA''' estis brazila esperantisto el [[Cuiabá]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Heitor V. Costa Faria]] === '''Heitor V. COSTA FARIA''' estis brazila esperantisto. Alvenis [[Campo Grande]] ĉirkaŭ 1940 kaj tuj starigis Esperanto-kurson ĉe la [[spiritisma centro]] “Discípulos de Jesus”. Heitor estis translokita al alia subŝtato kaj la kurso malaperis. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Onésimo Costa e Faria]] === '''Onésimo COSTA e FARIA''' estis brazila esperantisto, frato de [[Heitor V. Costa Faria]]. Li agadis en [[Campo Grande]] post [[1945]], estis unu el la fondantoj de [[Lernejo Zamenhof]] kaj ĝia unua direktoro, ankaŭ post kiam la lernejo en 1949 fariĝis ŝtata. === [[José Carlos Farias]] === '''José Carlos FARIAS''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li en [[1910]] kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]]. === [[Alvaro Fausto de Souza]] === '''Alvaro FAUSTO DE SOUZA''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-a de aŭgusto|3-an de aŭgusto]] [[1988]] en [[Rio-de-Janejro]], [[Brazilo]], kie li estis [[UEA]]-fakdelegito pri geriatrio kaj medicino. ===[[Julinha Zoraide Feijó]]=== '''Julinha Zoraide Feijó''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1925 en [[São Franciso de Paula]]– mortis la 2-an de aŭgusto 2011 en [[Porto Alegre]]) instruistino, estis esperantistino en [[Porto Alegre]] ekde 1989. Ŝi estis la prezidantino de la Loka Kongresa Komitato de la 40-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]], okazinta en Porto Alegre 2005. Verko: *“Ĵuzo Metodo” (rekta metodo de Esperanto) (2005); === [[Engrácia Ferreira]] === '''Engrácia FERREIRA''' mortis la [[21-an de aprilo]] de [[1931]]. Ŝi estis unu el pioniroj de la [[brajlo]] en [[Brazilo]], kiun ŝi uzis por disvastigi [[spiritismo]]n inter blinduloj. Ŝi lernis [[Esperanto]]n en [[Fortaleza]] en [[1911]]. === [[Eurico Figuera]] === '''Eurico FIGUEIRA''' (naskiĝis en [[1933]] kaj mortis la 30-an de marto [[2003]]) estis [[Delegito de UEA]], mortis la [[30-a de marto|30-an de marto]] en [[Taubaté]], [[Brazilo]]. En la 14-a de aprilo 1957 li kunfondis la organizaĵon [[Taubaté Esperanto-Klubo]], kies prezidanto li estis plurfoje. ===[[Severino de Freitas]]=== '''Severino Soares de Freitas''' (mortis la 9-an de novembro 1923) poŝta oficisto, estis unu el pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis kunfondinto de la “Esperanto-Grupo [[Niteroi]]” (1907) kaj ĝia unua prezidanto. Samtempe li aliĝis al “[[Brazila Klubo Esperanto]]” fondita jam en 1906 kaj apartenis al ĝia konsilantaro, ĝis kiam li mortis fine de 1923. Li estis ankaŭ ano de [[Brazila Ligo Esperantista]]. <!-- [[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]] --> ===[[Murillo Furtado]]=== '''Murillo Furtado''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo en komenco de 20-a jarcento. Li estis la originala aŭtoro de ''[[Primeiro Manual de Esperanto]]'' en 1906. == G == === [[Fernando Galvão Marinho]] === '''Fernando GALVÃO MARINHO''', kolonelo. [[Brazila esperantisto]]. Prezidanto de [[BEL]] en [[1981]]. ===[[Hemeterio de Gouveia]]=== '''Hemeterio de Gouveia''' (mortis en 1927) estis esperantisto en [[Aracaju]] dum la komenco de 20-a jarcento. === [[Giuseppe Grattapaglia]] === '''Giuseppe GRATTAPAGLIA''' estas italdevena brazila esperantisto, edzo de la germandevena brazila esperantistino [[Ursula Grattapaglia]] kaj administranto de la fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]]. Li estas aktivulo de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Clarindo Diniz Gonçalves]] === '''Clarindo DINIZ GONÇALVES''' estis brazila esperantisto. Lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de Sergipe en 1907. === [[Sinésio Gotschalk]] === '''Sinésio GOTSCHALK''' estas brazila esperantisto de la frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. == H == === [[Kleber Halfeld]] === '''Kleber HALFELD''' estas brazila esperantisto. Li interalie gvidis kurson en la urbo [[Além Paraíba]] en [[1962]]. == L == === [[José Laercio]] === '''José LAERCIO''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]]li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Fernando Laroca]] === '''Fernando LAROCA''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === Thomas R. Leite === '''Thomas R. Leite''' estis esperantisto en Brazilo en la komenco de 20-a jarcento. ---- Verko * Vortaro Esperanto-Portugala. Eld. Francisco Alves & Cia, Rio de Janeiro, 1910?. (10 X 15), 176 paĝoj. {{Citaĵo|En la antaŭparolo de tiu ĉi verko, la aŭtoro diras ke ĝi nur estas preparita por lia persona uzado, kaj ke li publikigis ĝin laŭ la deziro de kelkaj [[samideano]]j kaj precipe de S-ro Keating, kiu ĝin revidis kaj korektis. La deziro de la aŭtoro estas ke la libro estu utila al la esperantaj lernantoj : ĝi estas ankaŭ tiu de la sukskribinto.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} === [[Liette Lêla Pessoa]] === '''Liette LÊLA PESSOA''' aŭ eventuale '''Liette Lêla PESSOA'''<ref>ŝi kuneldonis plurajn esperantajn bildrakontojn kaj tie nur nomatas Liette Lêla, Lêla estante la familia nomo, sed en Facebook ŝi enordiĝas je du personaj nomoj Liette Lêla kaj nur unu familia, Pessoa - supozeble en Facebook estas teknika miskompreno.</ref> estas brazila esperantistino. Ŝi devenas el [[Rio de Ĵanejro]], kaj en 1975 finis studojn de la angla kaj portugala en la privata universitato CEUB (''Centro Universitário de Brasília'') en [[Braziljo]]. Almenaŭ du esperantlingvajn bildrakontetojn ŝi ilustris kaj kuneldonis: * ''Naskiĝtaga rakonto, ne por etuloj'' – Bildserio de Liette Lêla Passsoa kun tekstoj de [[Raita Pyhälä]] – ([http://verkoj.com/pdf/web/viewer.html?file=http://verkoj.com/dn/Liette/Naski%C4%9Drakonto%20ne%20por%20etuloj.pdf pdf]) * ''Cerbumado pri ŝtrumpoj'' – bildrakonteto, kiun kune faris Liette Lêla Passsoa (bildoj), [[Raita Pyhälä]] (1939-2025, teksto) kaj Małgorzata Zięba-Szmaglińska (pliaj bildoj, prezento). Eble tiuj, kiuj vivas en varma klimato ne tre bone komprenas la gravecon de ŝtrump(et)oj kaj ne povas ŝati/amuziĝi, sed malvarm-klimatanoj povas… [https://verkoj.com/dn/Raita/cerbumado.pdf pdf] ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/liettelela oficiala paĝo en la retejo] [[Facebook]] ({{eo}}) === [[Regina Margarida Marques Lemos]] === '''Regina Margarida MARQUES LEMOS''' (naskiĝis la 9-an de marto 1934 — mortis la 7-an de julio 2003) estis brazila esperantistino. === [[Joel Linhares]] === '''Joel LINHARES''' estis Esperanto-pioniro en [[Cearao]] komence de la [[20-a jarcento]]. Li estis aŭtoro de la unua soneto originale verkita en Esperanto: "Al Nova Vivo". Movade li aktivis kiel redaktoro de [[Brazila Vivo]], la dua esperanta periodaĵo de Brazilo. === [[Alonso Bezerra Lima]] === '''Alonso Bezerra Lima''' (1953–2014) estis brazila esperantisto, estrarano de [[EASP]]. === [[Waldir Lisboa Rocha]] === '''Waldir LISBOA ROCHA''', [[dentokuracisto]], naskiĝis en [[1931]] kaj mortis en [[2000]]. Li membriĝis al [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] en [[1958]] kaj fariĝis elstara kursgvidanto. Li iĝis "merita membro" de tiu asocio en [[1981]]. UEA-delegito pri odontologio en San-Paŭlo (Brazilo). Lia nekrologo aperis en la revuo Esperanto. === [[Paulo Cesar Marques Lopes]] === '''Paulo César MARQUES LOPES''' estas brazila esperantisto en [[Além Paraíba]] ĉirkaŭ [[1960]]. === [[Itacir Luchtemberg]] === '''Itacir LUCHTEMBERG''' estas brazila juristo kaj esperantisto en [[Kuritibo]], la ĉefurbo de la subŝtato [[Paranao]]. Li laboras en la regiona labora juĝejo de la urbo. De 1962 kaj 1998 li estis la prezidanto de la regiona [[Esperanto-movado en Paranao|Paranaa Esperanto-Asocio]], en tiu periodo interalie en 1986 en Kuritibo okazis la 22-a Brazila Kongreso de Esperanto. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://www.facebook.com/itacir.luchtemberg persona paĝo kun portretaj bildoj en la retejo] ''[[Facebook]]'' == M == === [[Jaddo COUTO MACIEL]] === '''Jaddo COUTO MACIEL''' estis brazila esperantisto el [[Bahia]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Octavio Alvares de Azevedo Macedo]]=== '''Octavio Alvares de Azevedo Macedo''' (naskiĝis la 28-an de oktobro de 1888; mortis la 2-an de januaro de 1922) [[farmaciisto]], estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis la unua kasisto de [[Brazila Klubo Esperanto]]. ===[[José Nogueira Machado]]=== Pastro D-ro '''José Nogueira Machado''' [[Jezuitoj|S.J.]] (naskiĝis en 1914- mortis la 31-an de oktobro 1996 en [[Recifo]]) jezuita pastro, estis brazila esperantisto. Li plurajn jarojn gvidis esperantajn kursojn kaj instruis la lingvon en la [[Katolika Universitato de Recife]]. Li estis doktoro pri [[Filozofio]] (ĉe [[Braga]], Portugalio), pri [[Matematiko]] kaj [[Fiziko]]. Ofte li faris [[meso]]n en la internacia lingvo dum pluraj Brazilaj Kongresoj kaj Renkontiĝoj de Esperanto. ===[[Ivo Magalhães]]=== '''Ivo P. Magalhães''' (mortis en 2009) dum la fino de la 20-a kaj komenco de 21-a jarcento estis brazila esperantisto en [[Triveira]]. Traduko: * Lulu Santos kaj Nelson Motta. [[Como uma onda no mar (Zen-Surfismo)]]; === [[Jovelina Maia Rodrigues]] === '''Jovelina MAIA RODRIGUES''' (mortis la [[27-a de septembro|27-an de septembro]] de [[1991]] en [[Brazilo]]) estis instruistino de [[Esperanto]] ĉe [[Brazila Spiritisma Federacio]]. Unu el la fondinto de [[Societo Lorenz]], ŝi organizis la unua [[infankongreseto]]n en la [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[1987]] en [[Rio de Janeiro]]. === [[Francisca Martos]] === '''Francisca MARTOS''' (naskiĝis la {{daton|1939-09-05}}) estas membro de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] ekde [[1965]] kaj konstante partoprenas la programojn. Ŝi efikas gvidas kursojn kaj partoprenas en la estraro de tiu asocio en [[1982]]-[[1987]] kaj [[1990]]-[[1996]] ankaŭ kiel vicprezidanto. === [[Hernani Mota Mendes]] === '''Hernani MOTA MENDES''' [mendiŝ] (mortis la {{daton|15|septembro|1944}})<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0w&datum=1945&page=20&size=45 ''Esperanto Internacia'' 1945, paĝo 20].</ref> estis brazila doktoriĝinta inĝeniero kaj esperantisto. Li estis kunfondinto de la „Grupo Verda Stelo“ en Rio-de-Ĵanejro. Plurajn jarojn li estis ĝenerala sekretario de [[Brazila Ligo Esperantista]], gvidis plurajn kursojn kaj faris paroladojn pri Esperanto. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Francisco da Conceição Meneses]] === '''Francisco da CONCEIÇÃO MENESES''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahio]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Agenor de Miranda]] === '''Agenor de MIRANDA''', inĝeniero, ĉefo de la 9-a ''telegrafia distrikto'' de Brazilo, estis brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]]. Li estis oficiala reprezentanto de la brazila registaro en la [[7-a UK]] de [[1911]]. ===[[Iara Silva Miranda]]=== '''Iara Silva Miranda''' (naskiĝis en 1903?; mortis la 5-an de januaro 2003). Je la forpaso, ŝi estis la plej aĝa esperantisto de Brazilo. === [[José Pedro Miranda]] === '''José Pedro MIRANDA''' estas brazila esperantisto en la urbo [[Ribeirão Preto]] de [[San-Paŭlio]]. En 1967, li iĝis la unua [[delegito de UEA]] en la urbo. === [[Francisco de Sales Montelo]] === '''Francisco de SALES MONTELO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Lia Milhomem Moreno]]=== '''Lia Milhomem Moreno''' (naskiĝis la 18-an de oktobro 1932 - mortis la 15-an de septembro 2014) tribunala oficistino, estis esperantistino en Braziljo. Ŝi respondecis, dum longa tempo, pri la kursoj de Esperanto ĉe la sidejo de [[Brazila Spiritisma Federacio]], en Braziljo. Ŝi partoprenis en la unua estraro de Asocio Spiritisma Mondo, organizaĵo fondita la 15-an de Decembro 1995, en Braziljo, kaj ankaŭ estis membro de la Kontrola Konsilantaro de Brazila EsperantoLigo, dum la oficperiodo 2010-2013. ===[[Antonio Arêa e Mourinho]]=== '''Antonio Arêa e Mourinho''' (mortis la 26-an de junio 1918) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis unu el la fondantoj de [[Brazila Ligo Esperantista]] kaj unu el la redaktoroj de ĝia oficiala organo. Li gvidis kursojn kaj verkis propagandajn artikolojn al naciaj ĵurnaloj, precipe por «Jornal do Commercio da Tarde», kies fakon «Esperanto» li redaktis. == N == === [[Manoel Nery]] === '''Manoel NERY''' (naskiĝis la 26-an de majo 1913 - mortis la 1-an de septembro 1997), estis esperantisto en [[João Pessoa (urbo)|João Pessoa]] ([[Brazilo]]), kie li gvidis Esperanto-kursojn. === [[Jorge das Neves]] === '''Jorge das NEVES''' estas brazila esperantisto kiu agadas ĉefe en [[Rio de Janeiro]]. Jam estis ĉefdelegito de UEA en Brazilo. === [[Jorge das Neves Milhomens]] === '''Alberto DAS NEVES MILHOMENS''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la [[21-an de marto]] [[1989]]) estis tre aktiva [[brazila esperantisto]] kaj [[UEA]]-delegito en [[Belém]], [[Brazilo]]. === [[Lígia Agrícola Nogueira]] === ''' Lígia Agrícola NOGUEIRA''' estis brazila esperantistino. En [[1949]] ŝi kiel kongresa sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[Mário Ritter Nunes]] === == O == === [[Élio Lopes de Oliveira]] === '''Élio LOPES de OLIVEIRA''' estas brazila esperantisto, pioniro en [[Além Paraíba]], propagandis tie post [[1958]]. En [[1995]] estis unu el la kun-fondintoj de la Esperanto Klubo de Além Paraíba. ===[[Jorge Campos de Oliveira]]=== Kolonelo '''Jorge Campos de Oliveira''' (naskiĝis en 1922; mortis la 3-an de februaro 2014) policisto, estis esperantisto en Rio de Janeiro. Li prezentis programon pri Esperanto en iama [[Rádio Roquette Pinto]] kaj estis sekretario de iama [[Brazila Klubo Esperanto]]. === [[João de Oliveira Gama]] === '''João de OLIVEIRA GAMA''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1987]] en [[Juiz de Fora]], [[Brazilo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[José Róiz Oliveira]]=== '''José Róiz Oliveira''' (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1921 - mortis la 5-an de aŭgusto 2003) kuracisto, estis esperantisto en [[Belo Horizonte]]. Li verkis plurajn [[artikolo]]jn por la gazetaro. Kelkaj el liaj artikoloj estis publikigitaj en [[Medicina Internacia Revuo]]. === [[Gildásio de Oliveira]] === '''Gildásio de OLIVEIRA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Lauro Jorge de Oliveira]] === '''Lauro Jorge de Oliveira''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == P == === [[Manuel Paiva Araujo]] === '''Manuel PAIVA ARAUJO''' - prononco {{prononco|manu'eł pajvara'uĵŭ}} - estis kasisto de la unua estraro de [[Brazila Ligo Esperantista]] en [[1907]]. === [[José Passini]] === '''José PASSINI''' estis prezidanto (elektita en julio [[2007]]) de la [[Brazila Esperanto-Ligo]] ĝis julio [[2009]]. En [[1962]] li gvidis Esperanto-kurson en [[Além Paraíba]]. Li verkis la libron ''Bilingüismo: utopia ou antibabel'' (pri la eblo de ĝenerala dulingveco). === [[Carlos Torres Pastorino]] === '''Carlos TORRES PASTORINO''' estIs brazila esperantisto, radialisto, spiritisto kaj popola verkisto. Li agadis en [[Rio de Janeiro]] kaj [[Braziljo]]. Li verkis ''Minutos de sabedoria'' kaj ''Sabedoria do Evangelho''. === [[Octavio Vianna Peixoto]] === '''Octavio VIANNA PEIXOTO''', (mortis 80-jara la [[7-a de majo|7-an de majo]] [[1972]]) estis multjara membro kaj delegito en [[Niterói]] ([[Brazilo]]). Krom gvidi kursojn, li multfoje parolis per radio por disvastigo de la Internacia Lingvo. Li estis unua [[sekretario]] de 15-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[1957]]. <!-- [[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]] --> === [[Horácio Pereira dos Santos]] === '''Horácio PEREIRA dos SANTOS''' (o'rasjo pe'rejra dŭs'santŭs) estis vicprezidanto de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] de [[1964]] ĝis [[1967]], kabeis en [[1968]]. Li estis fondinto kaj estrarano de [[União das Sociedades Espíritas do Estado de São Paulo]] (USE) ekde [[1947]]. ===[[Djalma Pessata]]=== '''Djalma Pessata''' estas brazila esperantisto. Li estis konstanta kunlaboranto de revuo [[La Karavelo]]. Verkoj: * [[DVD]] Zamenhof, Cidadão do Mundo (portugale: "Zamenhof, monda civitano"). Eld. la aŭtoro, 2009. ===[[Cícero Pimentel]]=== '''Cícero Pimentel''' estis brazila esperantisto dum la dua duono de 20-a jarcento. Verko: *Bibliografia sobre Esperanto. Eld. Instituto Brasileiro de Bibliografia e Documentação, 1960(?) {{citaĵo|Nia samideano Cícero Pimentel faris interesan verkon pri la bibliografio de Esperanto, enhavantan la E.-verkojn kaj gravajn artikolojn pri kaj en tiu lingvo, ĝis novembro de la jaro 1957.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Aymoré Vaz Pinto]]=== '''Aymoré Vaz Pinto''', kuracisto, estas brazila esperantisto. Li sciis pri Esperanto, pere de la [[revuo]] “Reformador” eldonita de [[Brazila Spiritisma Federacio]], kiam li estis studento en medicina fakultato. Tiam, mi aĉetis la libron “[[Esperanto sem mestre]]” kaj studis la unuajn lecionojn. Poste li lernis Esperanton en [[Goiânia]] el [[Raul Conde]], sed li forlasis la lingvon ĝis emeritiĝo. Post la emeritiĝo, li vizitis kurson de Esperanto sub la gvido de [[Hermano Studart Lins de Albuquerque]] ĉirkaŭ 1990. Li estis estrarano de [[Brazila Esperanto-Ligo]]. ===[[Maína Dalva Miguez Pinto]]=== '''Maína Dalva Miguez Pinto''' (mortis la 31-a de decembro 2002) estis esperantistino en Rio de Janeiro. Ŝi estis konstanta kunlaborantino de [[Kultura Kooperativo de Esperantistoj]]. ===[[Fernando Pita]]=== Profesoro '''Fernando Pita''', profesoro pri la latina en Universitato de Rio de Janeiro, estas brazila esperantisto. Li estas ofta kunlaboranto de [[Literatura Foiro]]. Verkoj: Kun [[Maira Nobre]] * Kvinlingva Vortareto. 2014. {{citaĵo|Dum la ĵus okazinta 50-a BKE samideanoj Fernando Pita kaj Maira Nobre lanĉis "Vocabulário Pentalíngue - Kvinlingva Vortareto", kiu enhavas la plej komunajn [[vorto]]jn ĉiutage uzataj en esperanta, angla, franca, hispana kaj [[portugala lingvo]]j. Organizitaj laŭteme kaj belege ilustrita, la uzanto rapide akiras la necesan vortostokon por diversaj situacioj: domo, laboro, lernejo, urba vivo, vestaĵoj ktp. Zorge preparita dum jaroj, tiu vortareto estas bonega ilo ne nur por lerni Esperanton, sed por pere de ĝi aliri al novaj idiomoj!|[[BEL Informas]] - Numero 04, la 31-an de januaro (2015)}} === [[Artur Lourenço de Araújo Primo]] === '''Artur LOURENÇO de ARAÚJO PRIMO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == R == === [[Hidelberto Valente Ramos]] === '''Hidelberto VALENTE RAMOS''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[José Carlos Dorini Ramos]]=== '''José Carlos Dorini Ramos''' (naskiĝis en 1942?) bankoficisto, estas brazila esperantisto en [[Sorocaba]] kaj [[Braziljo]]. Li kunhelpis je la translokiĝo de [[Brazila Esperanto-Ligo]] el Rio de Janeiro al Braziljo. Li konis Esperanton ankoraŭ dum sia juneco, en Sorocaba, kie li kunfondis Esperanto-klubon. Post translokiĝis al Braziljo kaj deĵoris ĉe [[Brazila Konsilantaro de Esperanto]], ĝis la alveno de Brazila Esperanto-Ligo al brazila ĉefurbo en [[1986]]. === [[Pedro Real]] === '''Pedro REAL''' estis brazila esperantisto. Lerninte Esperanton en 1952, depost 1953 li gvidis multajn Esperanto-kurson en [[União da Vitória]] en subŝtato [[Paranao]].<ref>''Tra la mondo,'' en: [http://www.gazetoteko.com/aliaj/espo608.pdf ''Esperanto,'' n-ro 608–9, julio–aŭgusto 1956], paĝo 107.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Wlamir Ventura Rego]]=== '''Wlamir Ventura Rego''' (naskiĝis la 5-an de februaro 1930 - mortis la 24-an de junio 2019) advokato, estis brazila esperantisto en [[Niterói]] ekde la 1990-a jardeko. ===[[Edina de Barros Reis]]=== '''Edina de Barros Reis''' (mortis en 2005) farmaciistino, estis brazila esperantistino ekde la mezo de la 20-a jarcento en [[Ubá]] ĝis komenco de la 21-a. Li estis sekretariino de [[Esperanto-Klubo João Ernesto]] ekde 1959. Estas ŝtrato en urbo Ubá nomita omaĝe al ŝi ekde 2009. === [[Norma Reis]] === '''Norma REIS''' (1888-1984) estis brazila esperantistino. Ŝi lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de [[Serĝipo|Sergipe]] en 1907. === [[Aderaldo Rocha]] === '''Aderaldo ROCHA''', [[advokato]], naskiĝis en [[1922]], mortis la [[17-an de decembro]] [[1999]] en [[Itabuna]] ([[Bahio]], estis [[dumviva membro de UEA]], [[UEA-delegito]] pri [[lingvistiko]] kaj [[parapsikologio]], konata en sia regiono pro prelegoj pri kaj kursoj de Esperanto. Krom advokato, li estis [[instruisto]] en "Ginásio Firmino Alves" en Itabuno. === [[Geraldo Rodrigues Soeira]] === '''Geraldo RODRIGUES SOEIRA''' estis entuziasma junulo, kiu agadis en [[1972]] ĉe [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]], iĝis sekretario de tiu asocio, organizis ĝian bibliotekon en [[1974]] kaj kabeis. == S == === [[Jorge Firmino de Sant'Anna]] === '''Jorge Firmino de SANT'ANNA''', kapitano de la militista polico, estis brazila esperantisto el [[Juiz de Fora]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Hamilton Nery dos Santos]]=== ''' Hamilton Nery dos Santos''' (1928- la 24-an de septembro 2013) asekuristo, estis esperantisto en [[Pernambuko]] dum la fino de 20-a kaj komenco de 21-a jarcento. Li estis estrarano de [[Pernambuka Esperanto-Asocio]] ([[PEA]]). Unu el lia plej notindaj faroj estis la aĉeto de la propra sidejo de PEA, en 1994, kiam li estis la ĝia prezidanto. En la 21-an de aprilo 2013 li ricevis la premion Methódio Maranhão pro sia laŭdinda laboro diskonigi kaj subteni Esperanton en Pernambuko. === [[Jerônimo dos Santos]] === '''Jerônimo dos SANTOS''' (naskiĝis 1887; mortis en 1969 en [[Natal]]) instruisto, estis brazila esperantisto el [[Mossoró]]. Li estis pioniro en federaciŝtato [[Rio Grande do Norte]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Manuel Cândido de Sena]] === '''Manuel Cândido de SENA''' estis brazila esperantisto. Li estis pioniro en [[Ceará]], en vilaĝo [[São José]] en komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Maria Ribeiro Serra]] === '''Maria RIBEIRO SERRA''' estis brazila esperantisto. Ŝi agadis en [[Campo Grande]] precipe en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Post [[Onézimo Costa e Faria]] ŝi estis la dua direktoro de la loka [[Lernejo Zamenhof]]. === [[Arsênio Moreira da Silva]] === '''Arsênio MOREIRA da SILVA''' estis brazila esperantisto en [[Bahio]]. La 12-an de Oktobro [[1922]], li, kune kun grupo de publikaj [[funkciulo]]j, fondis “[[Bahia Esperanta Societo|Bahian Esperantan Societon]]”. === [[Camélia Gomes da Silva]] === '''Camélia GOMES da SILVA''', [[brazila esperantistino]], estis unu el la fondantoj de [[Bona Espero]] en [[1957]]. === [[José Maurício da Silva]] === '''José Maurício da SILVA''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kongresa sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. ===[[Lucas Barbosa da Silva]]=== '''Lucas Barbosa da Silva''' (naskiĝis en 1996 en [[Picos]]- mortis la 8-an de aprilo 2019) studento, estis brazila esperantisto. Li estis estrarano de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo]] kaj [[TEJO]]. Li kontribuis por la verko Kompleta Gramatiko de la [[Tupia lingvo]]. En 2016 li estis premiita de konkurso de junaj kulturaj diplomatoj de BEJO, kiu transdonis lian nomon al la konkurso. === [[Venancio Silva]] === '''Venancio SILVA''', ankaŭ literumita '''Venancio da SILVA''', estis brazila esperantisto en la unua duonjarcento de Esperanto, [[doktoro]] kaj [[kuracisto]]. Honora [[vicprezidanto]] de [[Brazila Ligo Esperantista]]. Bona [[oratoro]]. Tradukis al [[Esperanto]] „''Parisina''“ kaj „''[[Manfred]]''“ (la esperanta traduko publikiĝis en 1914) de [[George Byron]]. ===[[Wanderley Silva]]=== '''Wanderley SILVA''' estis ano de organiza komitato de [[1-a Esperanto-Kunveno de Ŝtato Rio de Janeiro]], kiu okazis en [[Niterói]] de la 5-a ĝis la 7-a de novembro [[1953]]. === [[Calinício Silveira]] === '''Calinicio SILVEIRA''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Oséas Silveira]]=== '''Oséas Silveira''' (mortis en 1932) estis esperantisto en [[Paraibo]]. === [[Manoel Moacir Sisccati]] === '''Manoel Moacir Sisccati''' [1945 - 2010] estis brazila esperantisto. Emerita instruisto pri lingvoj, li delegito ekde 1991 de Universala Esperanto-Asocio por [[Ribeirão Preto]] kie li movadis. === [[Targino Soares]] === '''Targino SOARES''' estis brazila esperantisto el [[Paraíba]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Jaime Martins de Souza]] === '''Jaime MARTINS de SOUZA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. ===[[Sinval Geraldo de Souza]]=== '''Sinval Geraldo de Souza''' (naskiĝis la 6-­an de oktobro 1942­ - mortis la 14­-an de decembro 2016) fervojisto, estis brazila esperantisto en [[Campo Grande]]. Li estis estrarano de ''Sociedade Esperanto do [[Mato Grosso do Sul]]''. === [[Elisabeth Suassuna]] === '''Elisabeth SUASSUNA''' estas brazila esperantisto en la urbo [[Ribeirão Preto]] de [[San-Paŭlio]], kie ŝi jam ekde 1963 regule faris Esperanto-kursojn, komence en la lernejo ''Ginásio Apóstolo Paulo''. == T == === [[Dilermando Teixeira]] === '''Dilermando Teixeira''' (1917-2004) fariĝis esperantisto en la fino de la 1940-a jardeko. Dum multaj jaroj li laboris en la esperanto-movado. Mortis la 1-an de Novembro 2004 en la urbo Belo Horizonte, kie li loĝis. ===[[Alcindo Terra]]=== '''Alcindo Terra''' (mortis en 1928) telegrafisto, estis brazila esperantisto. Li estis dua sekretario de [[Brazila Klubo Esperantista]]. ==U== ===[[Herberto Urbat]]=== '''Herberto Urbat''' (mortis la 28-an de majo 2000) kristana misiisto, estis esperantisto en [[Curitiba]]. Li estis fondinto de "Missão Cristã no Brasil". == V == ===[[Azuil Vasconcellos]]=== '''Azuil Vasconcellos''' estas brazila esperantisto. Verkoj: * '''Komenca Esperanto: por baza kurso'''. Eld. Baraúna, 2014. {{citaĵo|Aperis KOMENCA ESPERANTO: por baza kurso, la 1-a el 3 libroj por kompleta kurso (baza, meza kaj spertiga) por klasoj kun [[instruisto]]. La libro-kurso estas dinamika kaj rapida, tute parolata en Esperanto ekde la 1-a [[leciono]], kun modelo-ekzamenoj pretaj por la instruisto (havigotaj de la verkinto per [[retpoŝto]] trovebla en la "Prezento" de la [[libro]]). Ĝi ankaŭ havas pretan Planon de [[Kurso]] por la instituticio en 2 lingvoj (same havigota de la verkinto per retpoŝto).|[[BEL Informas]] - Numero 25, la 21-an de Novembro (2014)}} *'''Progresiga Esperanto: por meza kurso'''. Eld. Baraúna, 2016. {{citaĵo|Aperis PROGRESIGA ESPERANTO: por meza kurso. La 2-a el 3 libroj por kompleta kurso (baza, meza kaj spertiga). Por klasoj kun instruisto. Kurso dinamika kaj rapida, tute parolata en Esperanto ekde la 1-a leciono. Kun ekzamenaj modeloj pretaj por la instruisto (havigotaj de la verkinto per [[retpoŝtadreso]] trovebla en la libro-prezento). Kun preta Plano de Kurso por la instituticio en 2 lingvoj (same havigota de la verkinto).|[[BEL Informas]] - Numero 03, la 18-an de Aprilo (2016)}} ===[[George Otto Vaske]]=== '''George Otto Vaske''' (naskiĝis la 10-an de marto 1923 en Rio Negrinho en la subŝtato [[Sankta-Katarino]] - mortis en 2013) eletroteknisto, estis brazila esperantisto. Li lernis Esperanton ĉe [[Fundação Getúlio Vargas]]. Li militservis kiel radiotelegrafisto. En 1951 li lernis piloti aviadilojn. Li estis kunkreanto de Esperanta rendevuo [[Verda Kafo (Porto Alegre, Brazilo)|Verda Kafo]]. Poste li translokiĝis al [[São Sebastião do Caió]] kie li movadis ĝis sia morto. === [[Wilson Veado]] === '''Wilson VEADO''' estis brazila esperantisto de [[Bel-Horizonto]]. Li estis la unua [[Minas-Ĝerajso|minasa]] esperantisto kiu disvastigis Esperanton per radistacio. Studento, advokato, juĝisto, Wilson Veado neniam forlasis Esperanton. Per la apogo de d-ro Couto Fernandes, la 6-an de marto 1938, per la mikrofono de ''“PRC-7 Sociedade Rádio Mineira de Belo Horizonte”'', li komencis, dimanĉe, dekkvinminutan, unufoje semajnan programon, cele al propagando pri ĉio, kio rilatas al Esperanto. En [[1949]] li kiel ĝenerala sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en Bel-Horizonto. === [[Gilberto Aquino da Silva Velho]] === Majoro '''Gilberto Aquino da Silva Velho''' (naskiĝis en 1911, mortis la 5-an de oktobro 2007) estis brazila Esperantisto en urbo [[Caçapava]]. Li estis sola eldonisto de dulingva bulteno ''Esperanto Notícias'' ekde 1986. === [[Arthur Velloso]] === '''Arthur Velloso''' estis [[brazila esperantisto]] de [[Recife]] kaj la ĉefa fondanto de [[Bona Espero]] en [[1957]]. En [[1952]] li partoprenis en la organiza komitato de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. Li estas entombigita en Bona Espero. === [[Alberto Vieira]] === '''Alberto Alvares Fernandes Vieira''' estis brazila esperantisto en frua 20-a jarcento. Li estis redaktoro de [[Brazila Revuo Esperantista]], unua Esperanta revuo en [[Brazilo]]. Verko: [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. ''Grammatica da Lingua Esperanto''. 2-a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. {{citaĵo|Pri tiu libro ni bezonas nur diri, ke ĝia plano estas tre bona, kaj la Esperantano korekta. Dume, ni rimarkas, ke la partoj pri la [[prepozicio]]j kaj la konjunkcioj, estas iom tro resumaj, kiel ankaŭ, ke estos tre konvene meti en la trian eldonon paradigmon de la [[konjugacio]], portugale-esperante.|[[Brazila Esperantisto]] 1907 n03 jun.}} === [[Walkiria Vernacci Lara Rubio]] === '''Walkiria VERNACCI LARA RUBIO''' membriĝis al [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] en [[1960]]. Estis ĝia 2-a sekretario en [[1992]] kaj iĝis efika respondeculino pri la artaj aranĝoj en 29-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. == W == === [[Francisco Wechsler]] === '''Francisco Stefano WECHSLER''' estas [[Brazilo|brazila]] [[esperantisto]], kiu en [[1965]] estis kunfondanto de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo]]. Profesia biologo, li estas profesoro pri [[veterinara medicino]] en la [[Universitato de San-Paŭlio]] en [[Botucatu]]. <!-- Estas nenio tie. ==Y== --> == Z == === [[Marcos Zlóv Zlotovich]] === '''Marcos ZLÓV ZLOTOVICH''' estas brazila esperantisto (1961-) kaj [[socia sciencisto]]. Li, interalie, gvidis kursojn de esperanto al miloj da gelernantoj en [[San-Paŭlo]] kaj estas aktivulo de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo|EASP]] ([[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]]). <br/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Brazilaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Brazilaj]] q7jcfnyn0ul5q6jmzaco1eyvidevu6v 0 129705 9474859 9474085 2026-09-13T19:12:30Z Roberto 609 /* Leonel Augusto da Cruz */ 9474859 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[portugala esperantisto|portugalaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri portugalaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:portugalaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de portugalaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de portugalaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == == B == --> == C == === [[Adelino de Carvalho]] === '''Adelino de CARVALHO''' (naskiĝinta la 13-an de junio 1871, mortinta la 30-an de januaro 1929) estis portugala bankoficisto kaj esperantisto. Li vigle agadis en la Lisbona Esperanto-Societo, aparte en la periodo inter 1914 kaj 1917, kaj menciiĝis en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934. {{EdE|C}} === [[Leonel Augusto da Cruz]] === '''Leonel Augusto da CRUZ''' ([[1900]]- mortis la [[29-a de oktobro|29-an de oktobro]] [[1990]] en [[Queluz]], [[Portugalio]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fakdelegito. == Ĉ == == D == == E == == F == ===[[Manuel Fontes]]=== '''Manuel Fontes''' estis esperantisto el [[Estremoz]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1916 li publikigis artikolon pri Esperanto en ĵurnalo ''O Jornal d'Estremoz''. <!-- == G == == Ĝ == == H == == Ĥ == == I == == J == == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Joaquim Lagartixa]]=== '''Joaquim LAGARTIXA''' estas aktuala portugala esperantisto, vivanta en [[Evora]]. Inter la 2025 kaj 1930 li oficas kiel prezidanto de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE). ===[[Joaquim de Lagos]]=== '''Joaquim João de LAGOS Júnior''' estis esperantisto en [[Portimão]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Acacio Lobo]] === '''Acacio LOBO''', naskiĝis en [[Portugalio]], estis [[majoro]] de [[infanterio]], kiu parolis sep lingvojn. Li estis [[Esperanto]]-[[cenzuristo]] dum la [[unua mondmilito]]. Verkis: ''Esperanto tiel kiel oni ĝin parolas'' kaj gramatikon. {{EdE|L}} <!-- == M == == N == == O == --> == P == ==[[Ernesto Pereira]]== '''Ernesto C. Pereira''' estis delegito de UEA en [[Funchal]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. <!-- == Q == == R == == S == == Ŝ == --> == S == === António da Silva Almeida === '''António da SILVA ALMEIDA''' naskiĝis en Lisbono en 1928, kaj fariĝis esperantisto en 1946. La rolo de li kaj de lia edzino en la posta evoluo de Esperanto en Portugalio estas netrotaksebla. En 1979, kiam la antaŭa pli ol 40-jara malpermeso de Esperanto ne plu validis, li estis inter la kunfondintoj de [[Portugala Esperanto-Asocio]] kaj poste elektiĝis ties honora asociano. Li mortis la 21-an de novembro 2014<ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=867128246663809 nekrologa noto kun portreta foto de li en la retejo] [[Facebook]] ({{eo}}, necesas ensaluti por vidi ĝin)</ref> kaj la entombigon partoprenis pluraj reprezentantzoj de PEA. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Jorge Frederico da Costa Teixeira]] === '''Jorge Frederico da Costa TEIXEIRA''' (mortis en aŭgusto [[1960]]) estis tre fervora kaj aktiva esperantisto en [[Lisbono]], [[Portugalio]]. <!-- == U == == Ŭ == == V == == W == == X == == Y == == Z == --> [[Kategorio:Portugalaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Portugalaj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Portugalaj]] a1yjueoax5ag3n4n2rqelqi03dsdfzo 9474860 9474859 2026-09-13T19:13:20Z Roberto 609 /* Manuel Fontes */ 9474860 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[portugala esperantisto|portugalaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri portugalaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:portugalaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de portugalaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de portugalaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == == B == --> == C == === [[Adelino de Carvalho]] === '''Adelino de CARVALHO''' (naskiĝinta la 13-an de junio 1871, mortinta la 30-an de januaro 1929) estis portugala bankoficisto kaj esperantisto. Li vigle agadis en la Lisbona Esperanto-Societo, aparte en la periodo inter 1914 kaj 1917, kaj menciiĝis en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934. {{EdE|C}} === [[Leonel Augusto da Cruz]] === '''Leonel Augusto da CRUZ''' ([[1900]]- mortis la [[29-a de oktobro|29-an de oktobro]] [[1990]] en [[Queluz]], [[Portugalio]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fakdelegito. == Ĉ == == D == == E == == F == ===[[Manuel Fontes]]=== '''Manuel Fontes''' estis esperantisto el [[Estremoz]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1916 li publikigis artikolon pri Esperanto en ĵurnalo ''O Jornal d'Estremoz'' <ref>Esperanto n190 jun 1916</ref>. <!-- == G == == Ĝ == == H == == Ĥ == == I == == J == == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Joaquim Lagartixa]]=== '''Joaquim LAGARTIXA''' estas aktuala portugala esperantisto, vivanta en [[Evora]]. Inter la 2025 kaj 1930 li oficas kiel prezidanto de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE). ===[[Joaquim de Lagos]]=== '''Joaquim João de LAGOS Júnior''' estis esperantisto en [[Portimão]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Acacio Lobo]] === '''Acacio LOBO''', naskiĝis en [[Portugalio]], estis [[majoro]] de [[infanterio]], kiu parolis sep lingvojn. Li estis [[Esperanto]]-[[cenzuristo]] dum la [[unua mondmilito]]. Verkis: ''Esperanto tiel kiel oni ĝin parolas'' kaj gramatikon. {{EdE|L}} <!-- == M == == N == == O == --> == P == ==[[Ernesto Pereira]]== '''Ernesto C. Pereira''' estis delegito de UEA en [[Funchal]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. <!-- == Q == == R == == S == == Ŝ == --> == S == === António da Silva Almeida === '''António da SILVA ALMEIDA''' naskiĝis en Lisbono en 1928, kaj fariĝis esperantisto en 1946. La rolo de li kaj de lia edzino en la posta evoluo de Esperanto en Portugalio estas netrotaksebla. En 1979, kiam la antaŭa pli ol 40-jara malpermeso de Esperanto ne plu validis, li estis inter la kunfondintoj de [[Portugala Esperanto-Asocio]] kaj poste elektiĝis ties honora asociano. Li mortis la 21-an de novembro 2014<ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=867128246663809 nekrologa noto kun portreta foto de li en la retejo] [[Facebook]] ({{eo}}, necesas ensaluti por vidi ĝin)</ref> kaj la entombigon partoprenis pluraj reprezentantzoj de PEA. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Jorge Frederico da Costa Teixeira]] === '''Jorge Frederico da Costa TEIXEIRA''' (mortis en aŭgusto [[1960]]) estis tre fervora kaj aktiva esperantisto en [[Lisbono]], [[Portugalio]]. <!-- == U == == Ŭ == == V == == W == == X == == Y == == Z == --> [[Kategorio:Portugalaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Portugalaj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Portugalaj]] snkxfpkoh58hav9vll7lx19n5952qpc 9474864 9474860 2026-09-13T19:18:06Z Roberto 609 /* Acacio Lobo */ 9474864 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[portugala esperantisto|portugalaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri portugalaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:portugalaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de portugalaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de portugalaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == == B == --> == C == === [[Adelino de Carvalho]] === '''Adelino de CARVALHO''' (naskiĝinta la 13-an de junio 1871, mortinta la 30-an de januaro 1929) estis portugala bankoficisto kaj esperantisto. Li vigle agadis en la Lisbona Esperanto-Societo, aparte en la periodo inter 1914 kaj 1917, kaj menciiĝis en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934. {{EdE|C}} === [[Leonel Augusto da Cruz]] === '''Leonel Augusto da CRUZ''' ([[1900]]- mortis la [[29-a de oktobro|29-an de oktobro]] [[1990]] en [[Queluz]], [[Portugalio]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fakdelegito. == Ĉ == == D == == E == == F == ===[[Manuel Fontes]]=== '''Manuel Fontes''' estis esperantisto el [[Estremoz]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1916 li publikigis artikolon pri Esperanto en ĵurnalo ''O Jornal d'Estremoz'' <ref>Esperanto n190 jun 1916</ref>. <!-- == G == == Ĝ == == H == == Ĥ == == I == == J == == Ĵ == == K == --> == L == ===[[Joaquim Lagartixa]]=== '''Joaquim LAGARTIXA''' estas aktuala portugala esperantisto, vivanta en [[Evora]]. Inter la 2025 kaj 1930 li oficas kiel prezidanto de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE). ===[[Joaquim de Lagos]]=== '''Joaquim João de LAGOS Júnior''' estis esperantisto en [[Portimão]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Acacio Lobo]] === '''Acacio LOBO''', naskiĝis en [[Portugalio]], estis [[majoro]] de [[infanterio]], kiu parolis sep lingvojn. Li estis [[Esperanto]]-[[cenzuristo]] dum la [[unua mondmilito]]. Verkis: ''Esperanto tiel kiel oni ĝin parolas'' kaj gramatikon. {{EdE|L}} == M == ==[[Aurelio Moutinho]]== '''Aurelio Moutinho''' estis esperantisto el [[Meda]], dumviva membro de UEA.<ref>Esperanto n 190 jun 1916</ref> <!-- == N == == O == --> == P == ==[[Ernesto Pereira]]== '''Ernesto C. Pereira''' estis delegito de UEA en [[Funchal]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. <!-- == Q == == R == == S == == Ŝ == --> == S == === António da Silva Almeida === '''António da SILVA ALMEIDA''' naskiĝis en Lisbono en 1928, kaj fariĝis esperantisto en 1946. La rolo de li kaj de lia edzino en la posta evoluo de Esperanto en Portugalio estas netrotaksebla. En 1979, kiam la antaŭa pli ol 40-jara malpermeso de Esperanto ne plu validis, li estis inter la kunfondintoj de [[Portugala Esperanto-Asocio]] kaj poste elektiĝis ties honora asociano. Li mortis la 21-an de novembro 2014<ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=867128246663809 nekrologa noto kun portreta foto de li en la retejo] [[Facebook]] ({{eo}}, necesas ensaluti por vidi ĝin)</ref> kaj la entombigon partoprenis pluraj reprezentantzoj de PEA. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Jorge Frederico da Costa Teixeira]] === '''Jorge Frederico da Costa TEIXEIRA''' (mortis en aŭgusto [[1960]]) estis tre fervora kaj aktiva esperantisto en [[Lisbono]], [[Portugalio]]. <!-- == U == == Ŭ == == V == == W == == X == == Y == == Z == --> [[Kategorio:Portugalaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Portugalaj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Portugalaj]] jfxyoywqql2mldji7rtig1bvynmdjpc 0 133051 9474621 7644956 2026-09-13T13:08:58Z ThomasPusch 1869 9474621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = 12-a [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | periodo = [[2014]]–[[2019]] | antaŭ = [[José Manuel Durão Barroso]] | post = [[Ursula von der Leyen]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[2014]]–[[2019]] | antaŭ = [[Viviane Reding]] | post = [[Nicolas Schmit]] }} }} [[Dosiero:Jean-Claude Juncker 2012-06-27.JPG|eta|dekstra|Jean-Claude Juncker]] [[Dosiero:Vladimir Putin in Luxembourg 24 May 2007-19.jpg|eta|upright|[[Vladimir Putin]] kaj Jean-Claude Juncker, 2007]] [[Dosiero:President Trump's Trip Abroad (34502607780).jpg|eta|maldekstra|De la dekstra flanko: [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] [[Donald Tusk]], [[Prezidento de Usono]] [[Donald Trump]] kaj Prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]] Jean-Claude Juncker (2017)]] [[Dosiero:EPP Brussels Summit; Mar. 2014 (13286858885).jpg|eta|dekstra|Jean-Claude Juncker kun la Ĉefministro de Ukrainio [[Arsenij Jacenjuk]], en [[Bruselo]], la 20 marto 2014]] '''Jean-Claude JUNCKER''' (naskiĝis la [[9-an de decembro]] [[1954]] en [[Redingen]], [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]) estas [[Luksemburgio|luksemburga]] [[politikisto]] kaj de la [[1-a de novembro]] [[2014]] ĝis la [[30-a de novembro]] [[2019]] [[prezidanto de la Eŭropa Komisiono]]. Li estas membro de la [[Kristana Sociala Popola Partio]] (CSV/PCS). Li studis [[juro]]n en [[Strasburgo]] (1975–1979), en 1980 li iĝis [[advokato]], sed neniam praktikis tiun profesion. Oni nomumis lin en 1982 al ŝtata sekretario pri laboro kaj sociala sekureco. Li iĝis en 1984 parlamentano, en 1989 ministro pri laboro kaj financo. Li laboris 1989-1995 gvidanto ĉe [[monda banko]]. Ekde [[1995]] li estas [[ĉefministro]] kaj ministro pri financoj de Luksemburgio. Samjare li iĝis gvidanto ĉe [[Internacia Mona Fonduso]]. Ekde la 10-a de septembro 2004, Juncker iĝis prezidanto de la [[Eŭrogrupo]]. Tiukadre la [[Unio de Kapitalaj Merkatoj]] estis lia iniciato en 2014. Oni havas la karesnomon de "Heroo de Dublino", pro liaj traktadaj trikoj, kondukantaj al kompromisoj en 1995. {{Komisiono Juncker}} == Distingoj == * 2006 - [[Karola Premio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gouvernement.lu/gouvernement/premier_ministre Oficiala biografio] {{fr}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Juncker, Jean-Claude}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Juncker]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Karolpremiitoj]] eoo0cv5c5mlpca1bv5jztkzozvj0kn8 0 133268 9474931 8898124 2026-09-13T20:13:49Z ThomasPusch 1869 9474931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:EgonKischStrathaird1934SamHood.JPG|eta|dekstra|Egon Erwin Kisch]] '''Egon Erwin KISCH''' (naskiĝis la [[29-an de aprilo]] [[1885]] en [[Prago]] - mortis la [[31-an de marto]] [[1948]] en [[Prago]]) estis praga germanlingva ĵurnalisto, prozisto, dramisto kaj poeto, konata kiel '''furioza riportisto'''. Filo de juda tekstilaĵ-komercisto. Li komencis studi konstru-fakon, transiris al [[germanistiko]] kaj [[ĵurnalistiko]], laboris kiel riportisto de pluraj gazetoj, estis vundita kiel soldato dum la [[unua mondmilito]], post la milito li fariĝis antifaŝisto kaj komunisto, dum la [[dua mondmilito]] aktivis en [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Post la milito li revenis Pragon, komencis verki libron pri [[Ĉeĥoslovakio]], sed mortis ne fininte ĝin. == Verkoj == * '''Aus Pragen Gassen und Nachten''' (El Pragaj stratoj kaj noktoj, 1912) * '''Prager Kinder''' (Pragaj infanoj, 1913) * '''Soldat im Prager Korps''' (Soldato de Praga korpuso, 1922) * '''Schreib das auf, Kisch!''' (Skribu ĝin, Kisch!, 1930) * '''Die Abenteuer in Prag''' (Aventuroj en Prago, 1920) * '''Der Fall des Generalstabschefs Redl''' (Kazo de ĉefo de la ĝenerala stabo Redl, 1924) * '''Der rasende Reporter''' (Furioza riportisto, 1925) * '''Hetzjagd durch die Zeit''' (Ĉaso tra la tempo, 1926) * '''Zaren, Popen, Bolschewiken'''(Caroj, popoj, bolŝevikoj, 1927) * '''Kriminalistisches Reisebuch''' (Kriminalista vojaĝlibro, 1927) * '''Wagnise in aller Welt''' (Kuraĝe en la tuta mondo, 1927) * '''Paradies Amerika''' (Amerika paradizo, 1930) * '''Prager Pitaval''' (Praga pitavalo, 1931) * '''Asien gründlich verändet''' (Azio de fundamente ŝanĝita, 1932) * '''China gehaim''' (Sekreta Ĉinio, 1933) * '''Eintritt verboten''' (Eniro malpermesita, 1934) * '''Abenteur in fünf Kontinenten''' (Aventuroj en kvin kontinentoj, 1936) * '''Soldaten am Meeresstrand''' (Soldatoj ĉe la marstrandao, 1938) * '''Landung in Australien''' (Surteriĝo en Aŭstralio, 1937) * '''Marktplatz der Sensationen''' (Foiro de sensacioj, 1942) * '''Endeckungen in Mexiko''' (Malkovroj en Meksiko, 1945) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|verkisto}} {{Vivtempo|Kisch, Egon Erwin}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] gcov57sifvsail1zzmx8us9vwsru0rj 9474933 9474931 2026-09-13T20:14:23Z ThomasPusch 1869 9474933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:EgonKischStrathaird1934SamHood.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Egon Erwin Kisch}}]] '''Egon Erwin KISCH''' (naskiĝis la [[29-an de aprilo]] [[1885]] en [[Prago]] - mortis la [[31-an de marto]] [[1948]] en [[Prago]]) estis praga germanlingva ĵurnalisto, prozisto, dramisto kaj poeto, konata kiel '''furioza riportisto'''. Filo de juda tekstilaĵ-komercisto. Li komencis studi konstru-fakon, transiris al [[germanistiko]] kaj [[ĵurnalistiko]], laboris kiel riportisto de pluraj gazetoj, estis vundita kiel soldato dum la [[unua mondmilito]], post la milito li fariĝis antifaŝisto kaj komunisto, dum la [[dua mondmilito]] aktivis en [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Post la milito li revenis Pragon, komencis verki libron pri [[Ĉeĥoslovakio]], sed mortis ne fininte ĝin. == Verkoj == * '''Aus Pragen Gassen und Nachten''' (El Pragaj stratoj kaj noktoj, 1912) * '''Prager Kinder''' (Pragaj infanoj, 1913) * '''Soldat im Prager Korps''' (Soldato de Praga korpuso, 1922) * '''Schreib das auf, Kisch!''' (Skribu ĝin, Kisch!, 1930) * '''Die Abenteuer in Prag''' (Aventuroj en Prago, 1920) * '''Der Fall des Generalstabschefs Redl''' (Kazo de ĉefo de la ĝenerala stabo Redl, 1924) * '''Der rasende Reporter''' (Furioza riportisto, 1925) * '''Hetzjagd durch die Zeit''' (Ĉaso tra la tempo, 1926) * '''Zaren, Popen, Bolschewiken'''(Caroj, popoj, bolŝevikoj, 1927) * '''Kriminalistisches Reisebuch''' (Kriminalista vojaĝlibro, 1927) * '''Wagnise in aller Welt''' (Kuraĝe en la tuta mondo, 1927) * '''Paradies Amerika''' (Amerika paradizo, 1930) * '''Prager Pitaval''' (Praga pitavalo, 1931) * '''Asien gründlich verändet''' (Azio de fundamente ŝanĝita, 1932) * '''China gehaim''' (Sekreta Ĉinio, 1933) * '''Eintritt verboten''' (Eniro malpermesita, 1934) * '''Abenteur in fünf Kontinenten''' (Aventuroj en kvin kontinentoj, 1936) * '''Soldaten am Meeresstrand''' (Soldatoj ĉe la marstrandao, 1938) * '''Landung in Australien''' (Surteriĝo en Aŭstralio, 1937) * '''Marktplatz der Sensationen''' (Foiro de sensacioj, 1942) * '''Endeckungen in Mexiko''' (Malkovroj en Meksiko, 1945) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|verkisto}} {{Vivtempo|Kisch, Egon Erwin}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] 2zsr0t2nik0auzb7u8heuiathc3kzy9 9474934 9474933 2026-09-13T20:14:54Z ThomasPusch 1869 /* Verkoj */ 9474934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:EgonKischStrathaird1934SamHood.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Egon Erwin Kisch}}]] '''Egon Erwin KISCH''' (naskiĝis la [[29-an de aprilo]] [[1885]] en [[Prago]] - mortis la [[31-an de marto]] [[1948]] en [[Prago]]) estis praga germanlingva ĵurnalisto, prozisto, dramisto kaj poeto, konata kiel '''furioza riportisto'''. Filo de juda tekstilaĵ-komercisto. Li komencis studi konstru-fakon, transiris al [[germanistiko]] kaj [[ĵurnalistiko]], laboris kiel riportisto de pluraj gazetoj, estis vundita kiel soldato dum la [[unua mondmilito]], post la milito li fariĝis antifaŝisto kaj komunisto, dum la [[dua mondmilito]] aktivis en [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Post la milito li revenis Pragon, komencis verki libron pri [[Ĉeĥoslovakio]], sed mortis ne fininte ĝin. == Verkoj == * '''Aus Pragen Gassen und Nachten''' (El Pragaj stratoj kaj noktoj, 1912) * '''Prager Kinder''' (Pragaj infanoj, 1913) * '''Soldat im Prager Korps''' (Soldato de Praga korpuso, 1922) * '''Schreib das auf, Kisch!''' (Skribu ĝin, Kisch!, 1930) * '''Die Abenteuer in Prag''' (Aventuroj en Prago, 1920) * '''Der Fall des Generalstabschefs Redl''' (Kazo de ĉefo de la ĝenerala stabo Redl, 1924) * '''Der rasende Reporter''' (Furioza riportisto, 1925) * '''Hetzjagd durch die Zeit''' (Ĉaso tra la tempo, 1926) * '''Zaren, Popen, Bolschewiken''' (Caroj, popoj, bolŝevikoj, 1927) * '''Kriminalistisches Reisebuch''' (Kriminalista vojaĝlibro, 1927) * '''Wagnise in aller Welt''' (Kuraĝe en la tuta mondo, 1927) * '''Paradies Amerika''' (Amerika paradizo, 1930) * '''Prager Pitaval''' (Praga pitavalo, 1931) * '''Asien gründlich verändet''' (Azio de fundamente ŝanĝita, 1932) * '''China gehaim''' (Sekreta Ĉinio, 1933) * '''Eintritt verboten''' (Eniro malpermesita, 1934) * '''Abenteur in fünf Kontinenten''' (Aventuroj en kvin kontinentoj, 1936) * '''Soldaten am Meeresstrand''' (Soldatoj ĉe la marstrandao, 1938) * '''Landung in Australien''' (Surteriĝo en Aŭstralio, 1937) * '''Marktplatz der Sensationen''' (Foiro de sensacioj, 1942) * '''Endeckungen in Mexiko''' (Malkovroj en Meksiko, 1945) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|verkisto}} {{Vivtempo|Kisch, Egon Erwin}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] jktj4hq7sexuxmdd3dtea0dsgguy8i9 9474937 9474934 2026-09-13T20:15:48Z ThomasPusch 1869 /* Verkoj */ 9474937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:EgonKischStrathaird1934SamHood.JPG|eta|maldekstra|{{centre|Egon Erwin Kisch}}]] '''Egon Erwin KISCH''' (naskiĝis la [[29-an de aprilo]] [[1885]] en [[Prago]] - mortis la [[31-an de marto]] [[1948]] en [[Prago]]) estis praga germanlingva ĵurnalisto, prozisto, dramisto kaj poeto, konata kiel '''furioza riportisto'''. Filo de juda tekstilaĵ-komercisto. Li komencis studi konstru-fakon, transiris al [[germanistiko]] kaj [[ĵurnalistiko]], laboris kiel riportisto de pluraj gazetoj, estis vundita kiel soldato dum la [[unua mondmilito]], post la milito li fariĝis antifaŝisto kaj komunisto, dum la [[dua mondmilito]] aktivis en [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Post la milito li revenis Pragon, komencis verki libron pri [[Ĉeĥoslovakio]], sed mortis ne fininte ĝin. == Verkoj == * '''Aus Prager Gassen und Nächten''' (El Pragaj stratoj kaj noktoj, 1912) * '''Prager Kinder''' (Pragaj infanoj, 1913) * '''Soldat im Prager Korps''' (Soldato de Praga korpuso, 1922) * '''Schreib das auf, Kisch!''' (Skribu ĝin, Kisch!, 1930) * '''Die Abenteuer in Prag''' (Aventuroj en Prago, 1920) * '''Der Fall des Generalstabschefs Redl''' (Kazo de ĉefo de la ĝenerala stabo Redl, 1924) * '''Der rasende Reporter''' (Furioza riportisto, 1925) * '''Hetzjagd durch die Zeit''' (Ĉaso tra la tempo, 1926) * '''Zaren, Popen, Bolschewiken''' (Caroj, popoj, bolŝevikoj, 1927) * '''Kriminalistisches Reisebuch''' (Kriminalista vojaĝlibro, 1927) * '''Wagnise in aller Welt''' (Kuraĝe en la tuta mondo, 1927) * '''Paradies Amerika''' (Amerika paradizo, 1930) * '''Prager Pitaval''' (Praga pitavalo, 1931) * '''Asien gründlich verändet''' (Azio de fundamente ŝanĝita, 1932) * '''China gehaim''' (Sekreta Ĉinio, 1933) * '''Eintritt verboten''' (Eniro malpermesita, 1934) * '''Abenteur in fünf Kontinenten''' (Aventuroj en kvin kontinentoj, 1936) * '''Soldaten am Meeresstrand''' (Soldatoj ĉe la marstrandao, 1938) * '''Landung in Australien''' (Surteriĝo en Aŭstralio, 1937) * '''Marktplatz der Sensationen''' (Foiro de sensacioj, 1942) * '''Endeckungen in Mexiko''' (Malkovroj en Meksiko, 1945) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|verkisto}} {{Vivtempo|Kisch, Egon Erwin}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] ljb19vgdnbee081a993n812advkvhme 1 138365 9475054 9138280 2026-09-14T06:20:53Z ThomasPusch 1869 9475054 wikitext text/x-wiki Saluton Marcos. Korektoj estas ĉiam bonvenaj sed kiam temas pri stila aranĝo, aĵoj estas pli relativaj. Mi neniel dubas ke vi pli bone konas esperanton ol mi, sed vortelekto estas alia afero. Kiam vi anstataŭigas '''mavan''' per '''malbona''', mi ne konsentas. La regulo estas ke vikipedio devus esti tuj komprenebla de la plimultoj, ĉu ne? sed ĝi ne estas ĉiam uzi la plej bazaj vortoj. Vikipedio devas respeguli la realan mondon kaj oni ja kelkfoje uzas tiajn vortojn kiam ajn oni deziras transdoni alian ideon, alian senton. Ĉu laŭ vi nenie devus aperi en tiu enciklopedio pli maloftaj sinonimoj kiel ''mava (malbona)'', ''hato (malamo)'', ''linda (beleta)'', ''ovri (malfermi)'', ''olda (maljuna)'', ktp? Sed diable ili troviĝas en la vortaro!!! Jen estas la riĉeco de eo! En mia propra lingvo mi uzas ĉiutage maloftajn sinonimojn por pli bone komprenigi tion kion mi volas diri! Mi tute konsentas ke tiaj vortoj devus esti uzitaj ŝpareme, sed ili devu tamen aperi kelkfoje, kiam taŭgas! Vikipedie, ĝis la retajpo! --[[Vikipediisto:Internaciulo|<font color="#8888ff">I</font><font color="#6666ff">n</font><font color="#4444ff">t</font><font color="#2222ff">e</font><font color="#0000ff">r</font><font color="#0000dd">n</font><font color="#0000bb">a</font><font color="#000099">c</font><font color="#000077">i</font><font color="#000055">u</font><font color="#000033">l</font><font color="#000011">o</font>]] 14:24, 5. Dec 2006 (UTC) :''Mava'' eĉ ne aperas en ReVo, do estas ege malfacile por leganto eltrovi, kion ĝi signifas. La plej multaj esperantistoj ne konas tiun vorton. Aldone, ĝia signifo tute samas al "malbona", do ĝi eĉ ne taŭgas por montri iun signifan nuancon ne kaptitan de "malbona". :Mi ne volas nei, ke vortoj kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' povas esti uzataj en literaturaj verkoj por certaj stilaj efikoj. Tamen, la Vikipedio ne estas literatura verko. Ĝi estas enciklopedio, kaj ĝiaj artikoloj estu en enciklopedieca stilo. Via artikolo pri gotmuziko nun tute ne estas en enciklopedieca stilo. Tio ne signifas ke ĝi estas malbona. Ĝi fakte estas tre bona, kaj ekz-e tre taŭgus por iu gazeto. Se mi estus redaktisto de gazeto, mi apenaŭ ŝanĝintus vian artikolon, kaj certe ne ŝanĝintus de ''mava'' al ''malbona''. Sed Vikipedio ne estas gazeto, kaj estas iom alia kazo. :Enciklopedio ne bezonas stilajn efikojn. En ĝi gravas nur kiel eble plej klare esprimi la intencitan signifon. Tial mi ja ĉiam evitus vortojn kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' en la Vikipedio. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:41, 5. Dec 2006 (UTC) ::Tute flanke, 18 jarojn poste: Kio estas [[malvarma ondo]] ??? Mi supozas ke ne estas vorto de [[oceanografio]] aŭ de [[meteologio]], sed se uzi tian ruĝan ligilon, bonas kaj fakte necesas ankaŭ krei paĝon pri la ideo, klarigante la terminon. Ĉar tiu artikolo dum pli ol 18 jaroj ne ekestis, supozeble plej bonas entute elpreni la dubindan vorton el la esperanta frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:11, 7 jul. 2025 (UTC) :::PS: Kaj fakte ankoraŭ aliaj ruĝaj ligiloj bezonus atenton. Foje ili simple estas malbone skribitaj, kiel [[Cilindro (vesto)]] kiu devas esti [[Cilindro (ĉapelo)]]. La vorton [[mortkapo]] mi ankaŭ neniam ajn vidis en iu teksto - ĉu temas pri tio kio en Esperanto estas nomata [[kranio]]? Ktp ktp. Fakte la tuta teksto bezonas revizion kaj poluron. ::::PPS: Cetere pri '''ruĝaj''' ligiloj la miskomprenoj nur aparte facile videblas. Sed ankaŭ bluaj ligiloj povas esti fuŝaj. Ekzemple la apartigilo [[Nova ondo]] kiu devas esti [[Nova ondo (muziko)]]. Ĝis nun ekde julio 2025 kiam la tre kritika ŝablono "poluru" estis aldonita al la teksto, 4 pliaj eraroj estas trovitaj, sed tio estas nenio kompare al la '''dekoj da eraroj''' kiuj ankoraŭ kaŝiĝas en la teksto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:20, 14 sep. 2026 (UTC) ousxpaereg9gbjl0arvsmy4e75tszhw 9475055 9475054 2026-09-14T06:22:25Z ThomasPusch 1869 9475055 wikitext text/x-wiki Saluton Marcos. Korektoj estas ĉiam bonvenaj sed kiam temas pri stila aranĝo, aĵoj estas pli relativaj. Mi neniel dubas ke vi pli bone konas esperanton ol mi, sed vortelekto estas alia afero. Kiam vi anstataŭigas '''mavan''' per '''malbona''', mi ne konsentas. La regulo estas ke vikipedio devus esti tuj komprenebla de la plimultoj, ĉu ne? sed ĝi ne estas ĉiam uzi la plej bazaj vortoj. Vikipedio devas respeguli la realan mondon kaj oni ja kelkfoje uzas tiajn vortojn kiam ajn oni deziras transdoni alian ideon, alian senton. Ĉu laŭ vi nenie devus aperi en tiu enciklopedio pli maloftaj sinonimoj kiel ''mava (malbona)'', ''hato (malamo)'', ''linda (beleta)'', ''ovri (malfermi)'', ''olda (maljuna)'', ktp? Sed diable ili troviĝas en la vortaro!!! Jen estas la riĉeco de eo! En mia propra lingvo mi uzas ĉiutage maloftajn sinonimojn por pli bone komprenigi tion kion mi volas diri! Mi tute konsentas ke tiaj vortoj devus esti uzitaj ŝpareme, sed ili devu tamen aperi kelkfoje, kiam taŭgas! Vikipedie, ĝis la retajpo! --[[Vikipediisto:Internaciulo|<font color="#8888ff">I</font><font color="#6666ff">n</font><font color="#4444ff">t</font><font color="#2222ff">e</font><font color="#0000ff">r</font><font color="#0000dd">n</font><font color="#0000bb">a</font><font color="#000099">c</font><font color="#000077">i</font><font color="#000055">u</font><font color="#000033">l</font><font color="#000011">o</font>]] 14:24, 5. Dec 2006 (UTC) :''Mava'' eĉ ne aperas en ReVo, do estas ege malfacile por leganto eltrovi, kion ĝi signifas. La plej multaj esperantistoj ne konas tiun vorton. Aldone, ĝia signifo tute samas al "malbona", do ĝi eĉ ne taŭgas por montri iun signifan nuancon ne kaptitan de "malbona". :Mi ne volas nei, ke vortoj kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' povas esti uzataj en literaturaj verkoj por certaj stilaj efikoj. Tamen, la Vikipedio ne estas literatura verko. Ĝi estas enciklopedio, kaj ĝiaj artikoloj estu en enciklopedieca stilo. Via artikolo pri gotmuziko nun tute ne estas en enciklopedieca stilo. Tio ne signifas ke ĝi estas malbona. Ĝi fakte estas tre bona, kaj ekz-e tre taŭgus por iu gazeto. Se mi estus redaktisto de gazeto, mi apenaŭ ŝanĝintus vian artikolon, kaj certe ne ŝanĝintus de ''mava'' al ''malbona''. Sed Vikipedio ne estas gazeto, kaj estas iom alia kazo. :Enciklopedio ne bezonas stilajn efikojn. En ĝi gravas nur kiel eble plej klare esprimi la intencitan signifon. Tial mi ja ĉiam evitus vortojn kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' en la Vikipedio. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:41, 5. Dec 2006 (UTC) ::Tute flanke, 18 jarojn poste: Kio estas [[malvarma ondo]] ??? Mi supozas ke ne estas vorto de [[oceanografio]] aŭ de [[meteologio]], sed se uzi tian ruĝan ligilon, bonas kaj fakte necesas ankaŭ krei paĝon pri la ideo, klarigante la terminon. Ĉar tiu artikolo dum pli ol 18 jaroj ne ekestis, supozeble plej bonas entute elpreni la dubindan vorton el la esperanta frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:11, 7 jul. 2025 (UTC) :::PS: Kaj fakte ankoraŭ aliaj ruĝaj ligiloj bezonus atenton. Foje ili simple estas malbone skribitaj, kiel [[Cilindro (vesto)]] kiu devas esti [[Cilindro (ĉapelo)]]. La vorton [[mortkapo]] mi ankaŭ neniam ajn vidis en iu teksto - ĉu temas pri tio kio en Esperanto estas nomata [[kranio]]? Ktp ktp. Fakte la tuta teksto bezonas revizion kaj poluron. ::::PPS: Cetere pri '''ruĝaj''' ligiloj la miskomprenoj nur aparte facile videblas. Sed ankaŭ bluaj ligiloj povas esti fuŝaj. Ekzemple la apartigilo [[Nova ondo]] kiu devas esti [[Nova ondo (muziko)]]. Ĝis nun ekde '''julio 2025''' kiam la tre kritika ŝablono "poluru" estis aldonita al la teksto, 4 pliaj eraroj estas trovitaj en 14 monatoj, sed tio estas nenio kompare al la '''dekoj da eraroj''' kiuj ankoraŭ kaŝiĝas en la teksto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:20, 14 sep. 2026 (UTC) fewft7a9urc9ic3cszxtloq5bgehek1 9475061 9475055 2026-09-14T07:11:59Z ThomasPusch 1869 /* */ Respondo 9475061 wikitext text/x-wiki Saluton Marcos. Korektoj estas ĉiam bonvenaj sed kiam temas pri stila aranĝo, aĵoj estas pli relativaj. Mi neniel dubas ke vi pli bone konas esperanton ol mi, sed vortelekto estas alia afero. Kiam vi anstataŭigas '''mavan''' per '''malbona''', mi ne konsentas. La regulo estas ke vikipedio devus esti tuj komprenebla de la plimultoj, ĉu ne? sed ĝi ne estas ĉiam uzi la plej bazaj vortoj. Vikipedio devas respeguli la realan mondon kaj oni ja kelkfoje uzas tiajn vortojn kiam ajn oni deziras transdoni alian ideon, alian senton. Ĉu laŭ vi nenie devus aperi en tiu enciklopedio pli maloftaj sinonimoj kiel ''mava (malbona)'', ''hato (malamo)'', ''linda (beleta)'', ''ovri (malfermi)'', ''olda (maljuna)'', ktp? Sed diable ili troviĝas en la vortaro!!! Jen estas la riĉeco de eo! En mia propra lingvo mi uzas ĉiutage maloftajn sinonimojn por pli bone komprenigi tion kion mi volas diri! Mi tute konsentas ke tiaj vortoj devus esti uzitaj ŝpareme, sed ili devu tamen aperi kelkfoje, kiam taŭgas! Vikipedie, ĝis la retajpo! --[[Vikipediisto:Internaciulo|<font color="#8888ff">I</font><font color="#6666ff">n</font><font color="#4444ff">t</font><font color="#2222ff">e</font><font color="#0000ff">r</font><font color="#0000dd">n</font><font color="#0000bb">a</font><font color="#000099">c</font><font color="#000077">i</font><font color="#000055">u</font><font color="#000033">l</font><font color="#000011">o</font>]] 14:24, 5. Dec 2006 (UTC) :''Mava'' eĉ ne aperas en ReVo, do estas ege malfacile por leganto eltrovi, kion ĝi signifas. La plej multaj esperantistoj ne konas tiun vorton. Aldone, ĝia signifo tute samas al "malbona", do ĝi eĉ ne taŭgas por montri iun signifan nuancon ne kaptitan de "malbona". :Mi ne volas nei, ke vortoj kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' povas esti uzataj en literaturaj verkoj por certaj stilaj efikoj. Tamen, la Vikipedio ne estas literatura verko. Ĝi estas enciklopedio, kaj ĝiaj artikoloj estu en enciklopedieca stilo. Via artikolo pri gotmuziko nun tute ne estas en enciklopedieca stilo. Tio ne signifas ke ĝi estas malbona. Ĝi fakte estas tre bona, kaj ekz-e tre taŭgus por iu gazeto. Se mi estus redaktisto de gazeto, mi apenaŭ ŝanĝintus vian artikolon, kaj certe ne ŝanĝintus de ''mava'' al ''malbona''. Sed Vikipedio ne estas gazeto, kaj estas iom alia kazo. :Enciklopedio ne bezonas stilajn efikojn. En ĝi gravas nur kiel eble plej klare esprimi la intencitan signifon. Tial mi ja ĉiam evitus vortojn kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' en la Vikipedio. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:41, 5. Dec 2006 (UTC) ::Tute flanke, 18 jarojn poste: Kio estas [[malvarma ondo]] ??? Mi supozas ke ne estas vorto de [[oceanografio]] aŭ de [[meteologio]], sed se uzi tian ruĝan ligilon, bonas kaj fakte necesas ankaŭ krei paĝon pri la ideo, klarigante la terminon. Ĉar tiu artikolo dum pli ol 18 jaroj ne ekestis, supozeble plej bonas entute elpreni la dubindan vorton el la esperanta frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:11, 7 jul. 2025 (UTC) :::PS: Kaj fakte ankoraŭ aliaj ruĝaj ligiloj bezonus atenton. Foje ili simple estas malbone skribitaj, kiel [[Cilindro (vesto)]] kiu devas esti [[Cilindro (ĉapelo)]]. La vorton [[mortkapo]] mi ankaŭ neniam ajn vidis en iu teksto - ĉu temas pri tio kio en Esperanto estas nomata [[kranio]]? Ktp ktp. Fakte la tuta teksto bezonas revizion kaj poluron. ::::PPS: Cetere pri '''ruĝaj''' ligiloj la miskomprenoj nur aparte facile videblas. Sed ankaŭ bluaj ligiloj povas esti fuŝaj. Ekzemple la apartigilo [[Nova ondo]] kiu devas esti [[Nova ondo (muziko)]]. Ĝis nun ekde '''julio 2025''' kiam la tre kritika ŝablono "poluru" estis aldonita al la teksto, 4 pliaj eraroj estas trovitaj en 14 monatoj, sed tio estas nenio kompare al la '''dekoj da eraroj''' kiuj ankoraŭ kaŝiĝas en la teksto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:20, 14 sep. 2026 (UTC) ::::Mi atentigas ke la eksa kunlaboranto {{uzanto2|Internaciulo}}, kiu en septembro 2006 kreis tiun probleman tekston, ekde printempo 2020 nenion plu redaktis en Vikipedio. Eble la kolego eĉ iĝis viktimo de la virusa pandemio tiam, aŭ alimaniere mortis aŭ tiom malsaniĝis ke kunlaboro ne plu eblas, aŭ eble la uzanto simple perdis ĉiun intereson pri la projekto - ĉiukaze oni devas konsideri la nivelon de kontribuado praktike identa al tiu de mortinto ekde 6 jaroj kaj duono. Tial jes eblas dokumentigi la informojn kaj alvokojn al la eksa uzantokonto ĉi tie, mi faris tion ĵus per persona atentigo pri tiu ĉi teksto, sed ne eblas esperi pri reago. Se la metinto de la teksto ne estas morta kaj ankoraŭ iam revenos ĉi tien, tiu povus klopodi savi sian tekston. Alikaze eble sola solvo estas iam anstataŭigi la tutan tekston per nov-tradukita minimuma teksteto el tri frazoj de la enkonduko el alia lingvoversio de Vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:11, 14 sep. 2026 (UTC) qawhl901f7md0lr9wx7fnn0ea9pguj1 9475070 9475061 2026-09-14T08:31:40Z ThomasPusch 1869 9475070 wikitext text/x-wiki Saluton Marcos. Korektoj estas ĉiam bonvenaj sed kiam temas pri stila aranĝo, aĵoj estas pli relativaj. Mi neniel dubas ke vi pli bone konas esperanton ol mi, sed vortelekto estas alia afero. Kiam vi anstataŭigas '''mavan''' per '''malbona''', mi ne konsentas. La regulo estas ke vikipedio devus esti tuj komprenebla de la plimultoj, ĉu ne? sed ĝi ne estas ĉiam uzi la plej bazaj vortoj. Vikipedio devas respeguli la realan mondon kaj oni ja kelkfoje uzas tiajn vortojn kiam ajn oni deziras transdoni alian ideon, alian senton. Ĉu laŭ vi nenie devus aperi en tiu enciklopedio pli maloftaj sinonimoj kiel ''mava (malbona)'', ''hato (malamo)'', ''linda (beleta)'', ''ovri (malfermi)'', ''olda (maljuna)'', ktp? Sed diable ili troviĝas en la vortaro!!! Jen estas la riĉeco de eo! En mia propra lingvo mi uzas ĉiutage maloftajn sinonimojn por pli bone komprenigi tion kion mi volas diri! Mi tute konsentas ke tiaj vortoj devus esti uzitaj ŝpareme, sed ili devu tamen aperi kelkfoje, kiam taŭgas! Vikipedie, ĝis la retajpo! --[[Vikipediisto:Internaciulo|<font color="#8888ff">I</font><font color="#6666ff">n</font><font color="#4444ff">t</font><font color="#2222ff">e</font><font color="#0000ff">r</font><font color="#0000dd">n</font><font color="#0000bb">a</font><font color="#000099">c</font><font color="#000077">i</font><font color="#000055">u</font><font color="#000033">l</font><font color="#000011">o</font>]] 14:24, 5. Dec 2006 (UTC) :''Mava'' eĉ ne aperas en ReVo, do estas ege malfacile por leganto eltrovi, kion ĝi signifas. La plej multaj esperantistoj ne konas tiun vorton. Aldone, ĝia signifo tute samas al "malbona", do ĝi eĉ ne taŭgas por montri iun signifan nuancon ne kaptitan de "malbona". :Mi ne volas nei, ke vortoj kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' povas esti uzataj en literaturaj verkoj por certaj stilaj efikoj. Tamen, la Vikipedio ne estas literatura verko. Ĝi estas enciklopedio, kaj ĝiaj artikoloj estu en enciklopedieca stilo. Via artikolo pri gotmuziko nun tute ne estas en enciklopedieca stilo. Tio ne signifas ke ĝi estas malbona. Ĝi fakte estas tre bona, kaj ekz-e tre taŭgus por iu gazeto. Se mi estus redaktisto de gazeto, mi apenaŭ ŝanĝintus vian artikolon, kaj certe ne ŝanĝintus de ''mava'' al ''malbona''. Sed Vikipedio ne estas gazeto, kaj estas iom alia kazo. :Enciklopedio ne bezonas stilajn efikojn. En ĝi gravas nur kiel eble plej klare esprimi la intencitan signifon. Tial mi ja ĉiam evitus vortojn kiel ''mava'', ''hato'' kaj ''olda'' en la Vikipedio. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 14:41, 5. Dec 2006 (UTC) ::Tute flanke, 18 jarojn poste: Kio estas [[malvarma ondo]] ??? Mi supozas ke ne estas vorto de [[oceanografio]] aŭ de [[meteologio]], sed se uzi tian ruĝan ligilon, bonas kaj fakte necesas ankaŭ krei paĝon pri la ideo, klarigante la terminon. Ĉar tiu artikolo dum pli ol 18 jaroj ne ekestis, supozeble plej bonas entute elpreni la dubindan vorton el la esperanta frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:11, 7 jul. 2025 (UTC) :::PS: Kaj fakte ankoraŭ aliaj ruĝaj ligiloj bezonus atenton. Foje ili simple estas malbone skribitaj, kiel [[Cilindro (vesto)]] kiu devas esti [[Cilindro (ĉapelo)]]. La vorton [[mortkapo]] mi ankaŭ neniam ajn vidis en iu teksto - ĉu temas pri tio kio en Esperanto estas nomata [[kranio]]? Ktp ktp. Fakte la tuta teksto bezonas revizion kaj poluron. ::::PPS: Cetere pri '''ruĝaj''' ligiloj la miskomprenoj nur aparte facile videblas. Sed ankaŭ bluaj ligiloj povas esti fuŝaj. Ekzemple la apartigilo [[Nova ondo]] kiu devas esti [[Nova ondo (muziko)]]. Ĝis nun ekde '''julio 2025''' kiam la tre kritika ŝablono "poluru" estis aldonita al la teksto, 4 pliaj eraroj estas trovitaj en 14 monatoj, sed tio estas nenio kompare al la '''dekoj da eraroj''' kiuj ankoraŭ kaŝiĝas en la teksto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:20, 14 sep. 2026 (UTC) :::::Mi atentigas ke la eksa kunlaboranto {{uzanto2|Internaciulo}}, kiu en septembro 2006 kreis tiun probleman tekston, ekde printempo 2020 nenion plu redaktis en Vikipedio. Eble la kolego eĉ iĝis viktimo de la virusa pandemio tiam, aŭ alimaniere mortis aŭ tiom malsaniĝis ke kunlaboro ne plu eblas, aŭ eble la uzanto simple perdis ĉiun intereson pri la projekto - ĉiukaze oni devas konsideri la nivelon de kontribuado praktike identa al tiu de mortinto ekde 6 jaroj kaj duono. Tial jes eblas dokumentigi la informojn kaj alvokojn al la eksa uzantokonto ĉi tie, mi faris tion ĵus per persona atentigo pri tiu ĉi teksto, sed ne eblas esperi pri reago. Se la metinto de la teksto ne estas morta kaj ankoraŭ iam revenos ĉi tien, tiu povus klopodi savi sian tekston. Alikaze eble sola solvo estas iam anstataŭigi la tutan tekston per nov-tradukita minimuma teksteto el tri frazoj de la enkonduko el alia lingvoversio de Vikipedio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:11, 14 sep. 2026 (UTC) 3t2oov45i0hii7avux4nx0qarg246ep 0 179590 9474990 9465739 2026-09-13T22:58:11Z ThomasPusch 1869 9474990 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[piednoto]] kaj [[referenco]]}}{{apartigilo}}'''Noto''' havas plurajn signifojn: *'''Noto''' estas mallonga memoriga enskribo en [[notlibro]]n aŭ mallonga klariga rimarko ĉe ies [[verko]] (vidu memorando <ref>[[PIV]] "'''memorand/o''' '''1''' Σ Mallongigita [[raporto]], aldonita al [[Diplomatia noto|diplomata noto]]. '''2''' Kolekto de memornotoj pri [[proceso]], [[kontrakto]], [[Evento|eventoj]] <abbr>k.a.</abbr>.</ref>, [[d:Q660651]]). *'''Noto''' estas lerneja grado, kiel oficiale uzata signo por indiki [[taksado]]n de [[Scio|scioj]], [[scipovo]] aŭ [[konduto]] de lernanto per [[poento|poentoj]] en [[pedagogio]]. * [[Noto (Italio)]]: [[komunumo]] en [[Italio]], regiono [[Sicilio]]. * Noto en [[Japanio]] ** [[duoninsulo Noto]] (能登半島, Noto-hantō, [[d:Q691151]] *** nomita laŭ la duoninsulo: asteroido [[20625 Noto]] *** [[Noto (urbeto)]] sur la duoninsulo (能登町, Noto-chō, [[d:Q1349388]]) *** flughaveno Noto (能登空港, Noto Kūkō, [[d:Q1432192]]) en urbo Wajima (輪島市, Wajima-shi) sur la duoninsulo *** eksa mezepoka provino Noto funkciinta inter 718 kaj 1871 sur la duoninsulo (能登国, Noto no kuni, [[d:Q1047671]], ekde 1871 parto de [[gubernio Ishikawa]] aŭ Iŝikavo) ** "Noto" (能登) estis ankaŭ eksa trajnlinio en Japanio, sezona nokta trajno, funkciinta inter 1959 kaj 2010 aŭ 2012 inter [[stacio Ueno]] de [[Tokio]] kaj [[stacio Kanazawa]] ([[d:Q7063100]], ĉar la linio ekde signife pli ol jardeko ne funkcias, malverŝajnas kreo de esperanta artikolo fine de la 2020-aj jaroj aŭ poste) ** "Noto" (能登) estas familia nomo de [[japano]]j * '''Noto''' en [[muziko]]: [[muziknoto]] * «[[Noto (tiparo)|Noto]]» estas nomo de [[tipara superfamilio]] ellaborita ĉe firmao [[Guglo]]. * [[Noto (mitologio)]] aŭ Notoso estas la dio de la suda vento en [[mitologio]]. * [[diplomatia noto]], oficiala dokumento * [[monbileto]], kambio * ''Nissan Note'', aŭtomodelo * ''The Note'', usona ĵaza revuo (ekde 1990) == Teknologio kaj scienco == * [[Lotus Notes|IBM Notes]] (antaŭe Lotus Notes), [[Klient-servila modelo|klient-servila]], kunlabora aplikaĵo posedata de IBM Software Group * [[:en:Microsoft OneNote|Microsoft OneNote]] (angla teksto), notprena aplikaĵo inkludita en [[Office]] * [[NOTES|Natura orificia translumina endoskopa kirurgio]] (NOTES), speco de minimume invasiva kirurgio * [[kodkomento]] (foje nomata noto), [[etikedo]] uzata en komputila programado * [[:en:Notes_(Apple)|Notoj (Apple)]] (angla teksto), aplikaĵo por notoj de firmao [[Apple]], kiu estas inkludita en [[macOS]] kaj [[iOS]] * [[:en:OneNote|OneNote]] (angla teksto) – programaro de firmao [[Mikrosofto]], unu el la programoj de la kolekto "[[Microsoft Office]]" * [[:en:Redmi_Note|Redmi Note]] (angla teksto), serio de [[poŝtelefono]]j de firmao [[Redmi]] * [[:en:Samsung_Galaxy_Note_series|Samsung Galaxy Note serio]] (angla teksto), [[Android|Androida]] phablet de firmao [[Samsung]] * [[Kajero de Morto]] (デスノート [Desu Nōto], angle: ''Death Note'') * {{L-en|Notes}}, alia nomo por la japana videoludfirmao [[TYPE-MOON]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[notacio|Notacio (malambiguigo)]] akdmotx9v6ldyyfrvvojevdqobkm3mz 9474991 9474990 2026-09-13T22:58:34Z ThomasPusch 1869 9474991 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[piednoto]] kaj [[referenco]]}}{{apartigilo}}'''Noto''' havas plurajn signifojn: *'''Noto''' estas mallonga memoriga enskribo en [[notlibro]]n aŭ mallonga klariga rimarko ĉe ies [[verko]] (vidu memorando <ref>[[PIV]] "'''memorand/o''' '''1''' Σ Mallongigita [[raporto]], aldonita al [[Diplomatia noto|diplomata noto]]. '''2''' Kolekto de memornotoj pri [[proceso]], [[kontrakto]], [[Evento|eventoj]] <abbr>k.a.</abbr>.</ref>, [[d:Q660651]]). *'''Noto''' estas lerneja grado, kiel oficiale uzata signo por indiki [[taksado]]n de [[Scio|scioj]], [[scipovo]] aŭ [[konduto]] de lernanto per [[poento|poentoj]] en [[pedagogio]]. * [[Noto (Italio)]]: [[komunumo]] en [[Italio]], regiono [[Sicilio]]. * Noto en [[Japanio]] ** [[duoninsulo Noto]] (能登半島, Noto-hantō, [[d:Q691151]]) *** nomita laŭ la duoninsulo: asteroido [[20625 Noto]] *** [[Noto (urbeto)]] sur la duoninsulo (能登町, Noto-chō, [[d:Q1349388]]) *** flughaveno Noto (能登空港, Noto Kūkō, [[d:Q1432192]]) en urbo Wajima (輪島市, Wajima-shi) sur la duoninsulo *** eksa mezepoka provino Noto funkciinta inter 718 kaj 1871 sur la duoninsulo (能登国, Noto no kuni, [[d:Q1047671]], ekde 1871 parto de [[gubernio Ishikawa]] aŭ Iŝikavo) ** "Noto" (能登) estis ankaŭ eksa trajnlinio en Japanio, sezona nokta trajno, funkciinta inter 1959 kaj 2010 aŭ 2012 inter [[stacio Ueno]] de [[Tokio]] kaj [[stacio Kanazawa]] ([[d:Q7063100]], ĉar la linio ekde signife pli ol jardeko ne funkcias, malverŝajnas kreo de esperanta artikolo fine de la 2020-aj jaroj aŭ poste) ** "Noto" (能登) estas familia nomo de [[japano]]j * '''Noto''' en [[muziko]]: [[muziknoto]] * «[[Noto (tiparo)|Noto]]» estas nomo de [[tipara superfamilio]] ellaborita ĉe firmao [[Guglo]]. * [[Noto (mitologio)]] aŭ Notoso estas la dio de la suda vento en [[mitologio]]. * [[diplomatia noto]], oficiala dokumento * [[monbileto]], kambio * ''Nissan Note'', aŭtomodelo * ''The Note'', usona ĵaza revuo (ekde 1990) == Teknologio kaj scienco == * [[Lotus Notes|IBM Notes]] (antaŭe Lotus Notes), [[Klient-servila modelo|klient-servila]], kunlabora aplikaĵo posedata de IBM Software Group * [[:en:Microsoft OneNote|Microsoft OneNote]] (angla teksto), notprena aplikaĵo inkludita en [[Office]] * [[NOTES|Natura orificia translumina endoskopa kirurgio]] (NOTES), speco de minimume invasiva kirurgio * [[kodkomento]] (foje nomata noto), [[etikedo]] uzata en komputila programado * [[:en:Notes_(Apple)|Notoj (Apple)]] (angla teksto), aplikaĵo por notoj de firmao [[Apple]], kiu estas inkludita en [[macOS]] kaj [[iOS]] * [[:en:OneNote|OneNote]] (angla teksto) – programaro de firmao [[Mikrosofto]], unu el la programoj de la kolekto "[[Microsoft Office]]" * [[:en:Redmi_Note|Redmi Note]] (angla teksto), serio de [[poŝtelefono]]j de firmao [[Redmi]] * [[:en:Samsung_Galaxy_Note_series|Samsung Galaxy Note serio]] (angla teksto), [[Android|Androida]] phablet de firmao [[Samsung]] * [[Kajero de Morto]] (デスノート [Desu Nōto], angle: ''Death Note'') * {{L-en|Notes}}, alia nomo por la japana videoludfirmao [[TYPE-MOON]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[notacio|Notacio (malambiguigo)]] 9i7du68hfw8rmxgyn6nykyxe8cqg61q 9475018 9474991 2026-09-14T00:30:36Z Arbarulo 135469 kompromiso pri landnomoj 9475018 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[piednoto]] kaj [[referenco]]}}{{apartigilo}}'''Noto''' havas plurajn signifojn: *'''Noto''' estas mallonga memoriga enskribo en [[notlibro]]n aŭ mallonga klariga rimarko ĉe ies [[verko]] (vidu memorando <ref>[[PIV]] "'''memorand/o''' '''1''' Σ Mallongigita [[raporto]], aldonita al [[Diplomatia noto|diplomata noto]]. '''2''' Kolekto de memornotoj pri [[proceso]], [[kontrakto]], [[Evento|eventoj]] <abbr>k.a.</abbr>.</ref>, [[d:Q660651]]). *'''Noto''' estas lerneja grado, kiel oficiale uzata signo por indiki [[taksado]]n de [[Scio|scioj]], [[scipovo]] aŭ [[konduto]] de lernanto per [[poento|poentoj]] en [[pedagogio]]. * [[Noto (Italio)]]: [[komunumo]] en [[Italio]], regiono [[Sicilio]]. * Noto en [[Japanujo]] ** [[duoninsulo Noto]] (能登半島, Noto-hantō, [[d:Q691151]]) *** nomita laŭ la duoninsulo: asteroido [[20625 Noto]] *** [[Noto (urbeto)]] sur la duoninsulo (能登町, Noto-chō, [[d:Q1349388]]) *** flughaveno Noto (能登空港, Noto Kūkō, [[d:Q1432192]]) en urbo Wajima (輪島市, Wajima-shi) sur la duoninsulo *** eksa mezepoka provino Noto funkciinta inter 718 kaj 1871 sur la duoninsulo (能登国, Noto no kuni, [[d:Q1047671]], ekde 1871 parto de [[gubernio Ishikawa]] aŭ Iŝikavo) ** "Noto" (能登) estis ankaŭ eksa trajnlinio en Japanio, sezona nokta trajno, funkciinta inter 1959 kaj 2010 aŭ 2012 inter [[stacio Ueno]] de [[Tokio]] kaj [[stacio Kanazawa]] ([[d:Q7063100]], ĉar la linio ekde signife pli ol jardeko ne funkcias, malverŝajnas kreo de esperanta artikolo fine de la 2020-aj jaroj aŭ poste) ** "Noto" (能登) estas familia nomo de [[japano]]j * '''Noto''' en [[muziko]]: [[muziknoto]] * «[[Noto (tiparo)|Noto]]» estas nomo de [[tipara superfamilio]] ellaborita ĉe firmao [[Guglo]]. * [[Noto (mitologio)]] aŭ Notoso estas la dio de la suda vento en [[mitologio]]. * [[diplomatia noto]], oficiala dokumento * [[monbileto]], kambio * ''Nissan Note'', aŭtomodelo * ''The Note'', usona ĵaza revuo (ekde 1990) == Teknologio kaj scienco == * [[Lotus Notes|IBM Notes]] (antaŭe Lotus Notes), [[Klient-servila modelo|klient-servila]], kunlabora aplikaĵo posedata de IBM Software Group * [[:en:Microsoft OneNote|Microsoft OneNote]] (angla teksto), notprena aplikaĵo inkludita en [[Office]] * [[NOTES|Natura orificia translumina endoskopa kirurgio]] (NOTES), speco de minimume invasiva kirurgio * [[kodkomento]] (foje nomata noto), [[etikedo]] uzata en komputila programado * [[:en:Notes_(Apple)|Notoj (Apple)]] (angla teksto), aplikaĵo por notoj de firmao [[Apple]], kiu estas inkludita en [[macOS]] kaj [[iOS]] * [[:en:OneNote|OneNote]] (angla teksto) – programaro de firmao [[Mikrosofto]], unu el la programoj de la kolekto "[[Microsoft Office]]" * [[:en:Redmi_Note|Redmi Note]] (angla teksto), serio de [[poŝtelefono]]j de firmao [[Redmi]] * [[:en:Samsung_Galaxy_Note_series|Samsung Galaxy Note serio]] (angla teksto), [[Android|Androida]] phablet de firmao [[Samsung]] * [[Kajero de Morto]] (デスノート [Desu Nōto], angle: ''Death Note'') * {{L-en|Notes}}, alia nomo por la japana videoludfirmao [[TYPE-MOON]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[notacio|Notacio (malambiguigo)]] aqfmyyk86t310mnpe8m86hvvjdd3rqz 0 179832 9475097 9376346 2026-09-14T09:00:30Z Sj1mor 12103 9475097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Nicholas Edward Cave''', aŭ konata kun la nomo de '''Nick Cave''' [nik kejv], naskiĝis la [[22-an de septembro]] [[1957]] en la urbo [[Warracknabeal]] ([[Aŭstralio]]), estas Aŭstralia [[artisto]]. Li fariĝis fama kiel [[kantisto]], [[aŭtoro]] kaj [[komponisto]] de la grupo [[Nick Cave and the Bad Seeds]], kun kiu li povas montri sian fasciniĝon pri la usona [[populara muziko]] kaj ties radikoj, interalie la [[bluso]]. Li estas kaj [[verkisto]], [[poeto]], [[scenaristo]] kaj okaze [[aktoro]]. Li vivas nuntempe en [[Britio]]. == Diskaro == ; Boys Next Door * ''Door Door'' (1979) ; The Birthday Party * ''The Birthday Party (Hee Haw)'' (1980) * ''Prayers On Fire'' (1981) * ''Junkyard'' (1982) * ''Mutiny! / Bad Seed'' (1983) ; Nick Cave and the Bad Seeds * ''From Her to Eternity'' (1984) * ''The Firstborn Is Dead'' (1985) * ''Kicking Against the Pricks'' (1986) * ''Your Funeral… My Trial'' (1986) * ''Tender Prey'' (1988) * ''The Good Son'' (1990) * ''Henry's Dream'' (1992) * ''Live Seeds'' (1993) * ''Let Love In'' (1994) * ''Murder Ballads'' (1996) * ''The Boatman's Call'' (1997) * ''Live at the Royal Albert Hall'' (1998) * ''No More Shall We Part'' (2001) * ''Songs For A November Night'' (2002) (unofficial) * ''Nocturama'' (2003) * ''Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus'' (2004) * ''B-Sides & Rarities (3 CD)'' (2005) * ''Dig, Lazarus, Dig!!!'' (2008) * ''Push the Sky Away'' (2013) * ''Skeleton Tree'' (2016) * ''Ghosteen'' (2019) * ''Wild God'' (2024) ; Singes * ''What A Wonderful World'' (with Shane MacGowan) * ''Where The Wild Roses Grow'' (with Kylie Minogue) * ''Henry Lee'' (with PJ Harvey) ; Grinderman * ''Grinderman'' (2007) * ''Grinderman 2'' (2010) ; Other * ''Burnin' The Ice'' (1983) (with Die Haut) * ''White Lunar'' (2009) (with Warren Ellis) ; Solo * ''The Secret Life Of The Love Song'' (1999) * ''Here Comes The Sun'' (2002) == Vidu ankaŭ == * [[Nick Cave and the Bad Seeds]] * [[The Birthday Party]] * [[Grinderman]] * [[Blixa Bargeld]] * [[Mick Harvey]] * [[Anita Lane]] * [[Polly Jean Harvey|PJ Harvey]] * [[Warren Ellis (musicien)|Warren Ellis]] * [[Jim Sclavunos]] * [[James Johnston]] * [[Hugo Race]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rok-muziko]] n0z0bngrgg8wfl16kb59m92xgle5bif 14 190193 9474778 6869109 2026-09-13T17:49:30Z ThomasPusch 1869 9474778 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|dekstra|border|90px]] {{projektoj}} [[Kategorio:Politiko de Litovio]] [[Kategorio:Registaroj laŭ landoj|Litovio]] 6j6z1c6bbdtamh8s1hado87rccckdnv 0 197054 9474936 9473591 2026-09-13T20:15:47Z ~2026-49853-92 263367 /* Mortoj */ 9474936 wikitext text/x-wiki {{Futuro}} {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}} '''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]]. Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Januaro === * [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]] * [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉis plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]] === Februaro === * [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon === Marto === * [[6-a de marto|6-a]] ĝis [[15-a de marto]]: La [[Vintra Paralimpiko 2026|Vintraj Paralimpiko 2026]] okazis en [[Milano]] kaj [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italio]] === Aprilo === * [[1-a de aprilo]]: [[NASA]] lanĉis la mision Artemis II, markante la unuan lunan preterflugon kun pilotata kosmoŝipo ekde [[Apollo 17]] en 1972 * [[10-a de aprilo]]: Artemis II sukcese revenis al la [[Tero]], ŝprucigante sekure en la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]] proksime de [[San-Diego]] * [[12-a de aprilo]] ** [[Hungario|hungara]] parlamenta elekto ** [[Peruo|Perua]] ĝenerala elekto ** [[Benino|benina]] prezidanta elekto *[[13-a de aprilo]]: Blokado de [[Irano|iranaj]] havenoj fare de [[Usono]] ekvalidas, kaj prezidanto [[Donald Trump|Trump]] avertas, ke ĉiuj iranaj ŝipoj provantaj defii ĝin estos "tuj eliminitaj". Maraj aŭtoritatoj konsilas ŝipojn en la regiono atendi pliigitan militan agadon kaj eblajn interkaptoprocedurojn == Naskiĝoj == Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj... == Mortoj == {{Projektoj}} * [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]]) * [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]]) * [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]]) * [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]]) * [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]]) * [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]]) * [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]]) * [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]]) * [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]]) * [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]]) * [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]]) * [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]]) * [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]]) * [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]]) * [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) * [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]]) * [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]]) * [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]]) * [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) * [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]]) * [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]]) * [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]]) * [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]]) * [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]]) * [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]]) * [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]]) * [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]]) * [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]]) * [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Stephen M. Schwebel]], usona juristo, prezidanto de la Internacia Kortumo (n. [[1929]]) * [[11-a de aprilo]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (n. [[1940]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Aŝa Bhosle]], barata kantistino (n. [[1933]]) * [[17-a de aprilo]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (n. [[1948]]) * [[19-a de aprilo]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (n. [[1928]]) * [[29-a de aprilo]]: [[Craig Venter]], usona biologo (n. [[1946]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Georg Baselitz]], germana pentristo (n. [[1938]]) * [[6-a de majo]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (n. [[1938]]) * [[8-a de majo]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (n. [[1939]]) * [[15-a de majo]]: [[Edmund S. Phelps]], usona ekonomikisto (n. [[1933]]) * [[25-a de majo]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]]) * [[29-a de majo]]: [[Edgar Morin]], franca filozofo (n. [[1921]]) * [[4-a de junio]]: [[Marjane Satrapi]], iran-franca bildliteraturistino (n. [[1969]]) * [[11-a de junio]]: [[David Hockney]], brita pentristo (n. [[1937]]) * [[11-a de junio]]: [[Ivo Osibov]], kroata esperantisto (n. [[1937]]) * [[18-a de junio]]: [[François Englert]], belga fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[20-a de junio]]: [[Slavenka Drakulić]], kroata verkistino (n. [[1949]]) * [[21-a de junio]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (n. [[1928]]) * [[22-a de junio]]: [[Alan Greenspan]], usona bankisto, Prezidanto de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]] (n. [[1926]]) * [[3-a de julio]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (n. [[1946]]) * [[8-a de julio]]: [[Bonnie Tyler]], kimra kantistino (n. [[1951]]) * [[11-a de julio]]: [[Susumu Tonegawa]], japana sciencisto Nobelpremiita (n. [[1939]]) * [[12-a de julio]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]], emiro de Kataro (n. [[1952]]) * [[13-a de julio]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]]) * [[14-a de julio]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (n. [[1943]]) * [[16-a de julio]]: [[Rudolph A. Marcus]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1923]]) * [[20-a de julio]]: [[Kevin Keegan]], angla futbalisto (n. [[1951]]) * [[28-an de julio]]: [[Raoul Vaneigem]], belga verkisto kaj filozofo (n. [[1934]]) * [[4-a de aŭgusto]]: [[Klaus Hänsch]], germana politikisto, prezidanto de Eŭropa Parlamento (n. [[1938]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Lucienne Stassaert]], belga poeto, eseisto kaj pentristo (n. [[1936]]) * [[11-a de aŭgusto]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (n. [[1947]]) 12-a de agusto: Zhu Rongji * [[14-a de aŭgusto]]: [[Yayoi Kusama]], japana artistino (n. [[1929]]) * [[22-a de aŭgusto]]: [[Siim Kallas]], ĉefministro de Estonio (n. [[1948]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Tim Curry]], brita aktoro (n. [[1946]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]]) * [[26-a de aŭgusto]]: [[Péter Nádas]], hungara verkisto (n. [[1942]]) * [[27-a de aŭgusto]]: [[Ratko Mladić]], serba militkrimulo (n. [[1942]]) * [[28-a de aŭgusto]]: [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de Norvegio (n. [[1937]]) * [[31-a de aŭgusto]]: [[Édouard Balladur]], ĉefministro de Francio 1993-1995 (n. [[1929]]) * [[2-a de septembro]]: [[Gloria Steinem]], usona feministino (n. [[1934]]) * [[11-a de septembro]]: [[Emma Bonino]], itala politikistino (n. [[1948]]) 08dkpudnt1rnb3yj7ly1dvhmijxem9x 0 202335 9474992 9450756 2026-09-13T23:00:16Z ThomasPusch 1869 9474992 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = biografio|dato = 2026}} {{Informkesto politikisto }} '''Ján FIGEĽ''', naskiĝinta la [[20-an de januaro]] [[1960]], estas [[Slovakio|slovaka]] [[politikisto]]. En la jaroj 2004–2010 li estis [[Eŭropa Komisiono|komisionano]] en la Eŭropa [[Komisiono Barroso]] kaj prezidis la fakojn pri [[edukado]], [[trejnado]] kaj [[kulturo]], [[sporto]] kaj [[junularo]]. Jam dum la ofico de la antaŭa Eŭropa [[Komisiono Prodi]], li estis membro ekde la [[1-a de majo]] [[2004]], kiam [[Slovakio]] iĝis membroŝtato de la Unio, kaj kune kun alia komisionano el la "malnovaj" membroŝtatoj prezidis la fakojn pri entreprenoj kaj informsocio. Ján Figeľ estas membro de la socialisma konservativa liberala partio [[Kresťanskodemokratické Hnutie]] (KDH) de [[Slovakio]]. En aŭgusto 2012 konatiĝis asertoj ke lia doktora disertaĵo, farita ĉe privata universitato, enhavas tekstopartojn kopiitajn el alia fonto sen cit-indiko. La vereco de tiuj asertoj estas nuntempe esplorata. == Vidu ankaŭ == * [[Lingvoj de la Eŭropa Unio#Esperanto|Ĉapitro "Esperanto" de la artikolo "Lingvoj de la Eŭropa Unio"]] {{Komisiono Barroso}} {{Komisiono Prodi}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|slovako}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Figel, Jan}} [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Barroso 1]] [[Kategorio:Komisiono Prodi]] [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Plagiataj disputoj]] jf3o410862cqene6krn0by1zf3gkwyj 2 203534 9474670 9470469 2026-09-13T14:26:02Z Crosstor 3176 /* Kreitaj artikoloj */ 9474670 wikitext text/x-wiki {{Babel|eo2_esperanto|lando=Hungario|}} {{Uzantoskatolo|geografio|}} Mi pasigis pli ol 40 jarojn en la telefonio. Dume mi vivadis ankaŭ Esperante. Ĵus mi trovis ĉi tiun eblecon. Tial mi aldonos kelke de aldonaĵoj al la artikoloj. Mia gepatra lingvo estas la hungara.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 04:41, 21. Jun 2007 (UTC) {{Honorigo |bildo= WAM logo without text.svg |teksto= Gratulon pro la '''2-a loko''' en la konkurso '''[[Projekto:Azia monato 2020|Azia monato 2020]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 17:40, 7 feb. 2021 (UTC) }} == Kreitaj artikoloj == Mi faris aŭ kompletigis la jenajn artikolojn: ''Por artikoloj (ĉ. 4200) inter 2007 kaj januaro 2009, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo]]''''' ''Por artikoloj (ĉ. 4400) inter 2009 kaj januaro 2011, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo2]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2011 kaj majo 2013, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo4]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter majo 2013 kaj printempo 2016, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo6]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2016 kaj 2019-03-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo7]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2019 kaj 2022-04-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo8]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2022-04-04 kaj 2024-12-01, vidu '''[[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2024-12-01 kaj 2025 vidu '' [[Kalvinana preĝdomo (Táborfalva)]] [[Kalvinana preĝejo (Szentmártonkáta)]] [[Kalvinana preĝejo (Sződliget)]] [[Luterana preĝejo (Sződliget)]] [[Preĝejo Beatulo Eŭzebio (Békásmegyer)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sződliget)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szirmabesenyő)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Szentmártonkáta)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szegvár)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Táborfalva)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szentistván)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Taksony)]] [[Albert Bacsó]] [[Ambrus Burján]] [[Andor Hoffmann]] [[András Békéssy]] [[András Márkus (informatikisto)]] [[Antal Ács]] [[Árpád Juhász (agronomo)]] [[ĵurnalisto]] [[pentristo]] [[Árpád Juhász (sociologo)]] [[Ata Kandó]] [[Attila István Bartos]] [[Balázs Herpay]] [[Bálint Balogh (abelisto)]] [[Beatulo Eŭzebio]] [[Beatulo Gertrudo]] [[Beatulo Konstanca]] [[Béla Barna (matematikisto)]] [[Béla Brindza]] [[Béla Grega]] [[Béla Kádár (agronomo)]] [[Béla Kazó]] [[Béla Miklós Szőke]] [[Béla Szőke (arkeologo)]] [[Bertalan Baskay Tóth]] [[Buzád Hahót]] [[Dezső Bozzay]] [[Elemér Bálint]] [[Ernő Bocz]] [[Ernő Gesztelyi]] [[Éva Bónis]] [[Ferenc Bauer]] [[Ferenc Hepp (altlerneja instruisto)]] [[Ferenc Hepp (agronomo)]] [[Ferenc Horváth (aktoro)]] [[Ferenc Horváth (aktoro, 1939)]] [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] [[Ferenc Horváth (instruisto)]] [[Ferenc Horváth (radiologo)]] [[Ferenc Maksay]] [[George Szirtes]] [[Gergely Gyöngyösi]] [[György Járányi]] [[György Koppány (meteologo)]] [[György Rózsa (redaktoro)]] [[Gyula Altenburger]] [[Gyula Baranyai]] [[Gyula Kilb]] [[Ilona Bolla]] [[Imre Görög (agronomo)]] [[Imre Görög (tradukisto)]] [[Imre Pávó]] [[István Ecker]] [[István Herold]] [[István Isó]] [[István Joó (virusologo)]] [[István Ratkó]] [[Iván Bach]] [[János Brenner (beatulo)]] [[János Giber (pli aĝa)]] [[János Giber (pli juna)]] [[János Győrvári]] [[János Horváth (agronomo)]] [[János Keserű]] [[Jenő Bajai]] [[József Gerics]] [[József Heckenast]] [[Károly Biber]] [[Károly Hunyadi]] [[Klára Papp]] [[Lajos Ábrahám]] [[Lajos Balcza]] [[Lajos Borbás]] [[László Alpár]] [[László Beczner]] [[László Horváth (agronomo)]] [[László Huszthy]] [[László Kállai]] [[László Karsai]] [[Margit Altai]] [[Margit Bozzay (manekeno)]] [[Margit Bozzay (verkisto)]] [[Márton Herczegh]] [[Mihály Babinszky]] [[Mihály Balatoni]] [[Miklós Horn (instruisto)]] [[Miklós Horn (plibonigisto)]] [[Miklós Laurisin]] [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] [[Rezső Altai]] [[Rezső Száday]] [[Sándor Bozó]] [[Sándor Fekete (redaktoro)]] [[Sándor Guba]] [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] [[Sándor Héjja (agronomo)]] [[Sándor Kászonyi]] [[Sarolta Barsy]] [[Tamás Ádám (agronomo)]] [[Tibor Bakos]] [[Tibor Balogh (filozofo)]] [[Tibor Balogh (kritikisto)]] [[Tibor Balogh (matematikisto)]] [[Tibor Szatmári]] [[Zoltán Bacskay]] [[Zoltán Barcsák]] [[Zoltán Bőjtös]] [[Zoltán Meszlényi (episkopo)]] [[Zsolt Baranyai]] [[Zsuzsa Lőrincz]] [[Belvedero de Miskolc]] [[Belvedero de Pécs]] [[Belvedero de Zalaegerszeg]] [[Belvedero Károly (Sopron)]] [[Belvedero beatulo Eŭzebio]] [[Belvedero Skribita ŝtono]] [[Higaŝimurajama]] [[Hungara Hortikultura Altlernejo]] [[Instruistoj de Ekonomia Universitato (Budapeŝto)]] [[Iruma]] [[Ivakuni]] [[Jonago]] [[Kastelo de Szegvár]] [[Kastelo de Szirmay (Szirmabesenyő)]] [[Kavaniŝi]] [[Komaki]] [[Listo de famuloj mortintaj en Kaposvár]] [[Nagarejama]] [[Naraŝino]] [[Niiza]] [[Noda]] [[Onomiĉi]] [[Sajama]] [[Sfera Belvedero]] [[Ŝunan]] [[Tama (Tokio)]] [[Urajasu]] [[Vinbergardista turo (Budapeŝto)]] 2025-01-05 [[Kalvinana preĝejo (Délegyháza)]] [[Kalvinana preĝejo (Taksony)]] [[Kalvinana preĝejo (Taktaharkány)]] [[Kalvinana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Kalvinana preĝejo (Tiszebecs)]] [[Kalvinana preĝejo (Tuzsér)]] [[Kalvinana preĝejo (Tyukod)]] [[Kalvinana preĝejo (Vajszló)]] [[Kapelo Sankta Mikaelo (Vonyarcvashegy)]] [[Luterana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vajszló)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Délegyháza)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Tiszadob)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Tárnok)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Üllés)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Tápiószecső)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Taktaharkány)]] [[Preĝejo Sankta Spirito (Győr)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Zalakomár)]] [[Ágnes Zsinka]] [[Ákos Kiss]] [[Albert Ajtai Kovách]] [[Albert Baczoni]] [[Ambrus Alaksza]] [[Andor Adorján]] [[András Gombás]] [[András Sirák]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]] [[Antal Sujánszky]] [[Arnold Károly Börzsönyi]] [[Árpád Kiss (plibonigisto)]] [[Árpád Koltay]] [[Barnabás Lőrincz]] [[Beatulo Jolán]] [[Béla Abaffy]] [[Béla Ambrus]] [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] [[Béla Bohus]] [[Béla Darnay]] [[Béla Husz]] [[Béla Lovas]] [[Cecília Müller]] [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]] [[Elemér Jónás]] [[Ernő Ábrahám]] [[Ernő Andrássy]] [[Erzsébet Bibó]] [[Erzsébet Vezér]] [[Éva Balogh (dermatologo)]] [[Ferdinánd Buday]] [[Ferenc Batári]] [[Ferenc Gimpl]] [[Ferenc Jenei]] [[Ferenc Kevei]] [[Ferenc Korell]] [[Ferenc Pongor]] [[Fülöp Grünwald]] [[Gábor Bándi]] [[Gábor Zombor]] [[Gedeon Ács]] [[Géza Kovács (agronomo)]] [[György Andersen]] [[György Árvay]] [[György Berencsi (bakteriologo)]] [[György Berencsi (virologo)]] [[György Gábry]] [[György Major (arkitekto)]] [[Gyula Széles (1914)]] [[Gyula Széles (1936)]] [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] [[Imre É. Kiss]] [[Imre Szlovencsák]] [[István Dienes]] [[István Grezsa]] [[István Konecsni]] [[István Rédai]] [[Iván Kétyi]] [[Ján Hollý]] [[János Bándi]] [[János Györe]] [[Jolán Stiller]] [[József Bánhegyi]] [[József Höllrigl]] [[József Korek]] [[József Viber]] [[József Viktorián Pituk]] [[Judit Czeglédy]] [[Judith Koós]] [[Kajetán Banovits]] [[Kálmán Czógler]] [[Károly Ács (pastoro)]] [[Károly Ákos]] [[Károly Kovács (plibonigisto)]] [[Károly Perényi (agronomo)]] [[Károly Perényi (episkopo)]] [[Károly Santho]] [[Kornél Hidasy]] [[Lajos Barbarits]] [[Lajos Márton (arkeologo)]] [[Lajos Végvári]] [[László Abaffy]] [[László Barkóczi]] [[László Ruzsányi]] [[Margit Herrmann]] [[Marianna Szatmári]] [[Marianna Takács]] [[Martin Hattala]] [[Márton Bán]] [[Mihály Kecskés]] [[Miklós Horváth (bestokuracisto)]] [[Miklós Horváth (milita historiisto)]] [[Miklós Marián]] [[Nándor Kalicz]] [[Ödön Szarka]] [[Pál Ablonczy]] [[Pál Alpári]] [[Pál Kralovánszky]] [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] [[Sándor K. Nagy]] [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] [[Tamás Csató]] [[Teréz Gerszi]] [[Tibor Antal Horváth]] [[Zoltán Beck (etnografo)]] [[Zoltán Gyulay (mininĝeniero)]] [[Zoltán Kalmár]] [[Zoltán Meszlényi (maŝininĝeniero)]] [[Zsigmond Ács]] [[Zsuzsanna Kötél]] [[Banlago de Gyömrő]] [[Ĝenerala kuracisto]] [[Ĝoecu]] [[Handa]] [[Inazava]] [[Isahaja]] [[Kakamigahara]] [[Karija]] [[Kastelo de Délegyháza]] [[Kastelo de Zalakomár]] [[Listo de lernantoj de Seminario Emericanum]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Kőszeg]] [[Listo de studentoj en Universitato de Sopron]] [[Mongola invado en Hungarujo]] [[Musaŝino (urbo)]] [[Seminario Emericanum]] [[Seto (Ajĉio)]] [[Tojokava]] [[Tokai (urbo)]] [[Vardarac]] 2025-02-16 [[Ekumena preĝejo (Bocskaikert)]] [[Kalvinana preĝejo (Mikepércs)]] [[Kalvinana preĝejo (Páty)]] [[Kalvinana preĝejo (Tahitótfalu)]] [[Kalvinana preĝejo (Üröm)]] [[Kapelo Helena de Konstantinopolo (Gyenesdiás)]] [[Kapelo Sankta Anna (Cserszegtomaj)]] [[Luterana preĝejo (Győrújbarát)]] [[Luterana preĝejo (Nagytarcsa)]] [[Maŭzoleo de Aleksandra Pavlovna]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Domaszék)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Nia Sinjoro (Csemő)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Ceglédbercel)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Csolnok)]] [[Preĝejo Johano Paŭlo la 2-a (Páty)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Erdőkertes)]] [[Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Baracs)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Baracs)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Cserszegtomaj)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Balatonszabadi)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Balástya)]] [[Preĝejo Sankta Barbara (Csolnok)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Tahitótfalu)]] [[Preĝejo Virgulino de Fátima (Ballószög)]] [[Ágnes Bakó]] [[Ágost Gyulai]] [[Andor Komáromy (dirigento)]] [[Andor Komáromy (inspektoro)]] [[András Barta]] [[András Károly Havas]] [[Angelo Brelich]] [[Anna Bede]] [[Anna Fazekas]] [[Anna Katona]] [[Ármin Barát]] [[Árpád Horvát (kuracisto)]] [[Béla Baternay]] [[Béla Tóth (teatrestro)]] [[Dániel Bachát]] [[Ede Margalits]] [[Emil Baleczky]] [[Emil Gyagyovszky]] [[Endre Gáspár]] [[Endre Havas]] [[Ernő Zórád]] [[Ervin Bán]] [[Erzsébet Fazekas]] [[Ferenc Hosszú]] [[Ferenc László (ĵurnalisto)]] [[Ferenc Mikulás]] [[Gábor Bereczki]] [[Gábor Hajnal]] [[Gábor Havas (sociologo)]] [[Géza Zórád]] [[György Balázs]] [[György Baló]] [[György Végh]] [[Gyula Alpári]] [[Gyula Aranyossy]] [[Gyula Lovass]] [[Henrik Béla]] [[Henrik Hajdu]] [[Ilona Varga (historiisto)]] [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] [[Imre Benkő]] [[Imre Bolgár]] [[Imre Gáspár]] [[István Baka]] [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] [[István Jánosy]] [[István Károly Horváth]] [[István Kemény (sociologo)]] [[István Kormos]] [[István Kulcsár (psikiatro)]] [[Iván Béky-Halász]] [[Iván Boronkai]] [[János Balázs (lingvisto)]] [[János Barna (instruisto)]] [[János Hajdók]] [[Jenő Horovitz]] [[Jenő Kerpel]] [[Jenő Széll]] [[Jolán Mánn]] [[József Bakucz]] [[József Buday]] [[József Gelei (instruisto)]] [[József Kétszery]] [[Judit Kemenczky]] [[Júlia Baló]] [[Károly Báródi]] [[Károly Bakonyi (oficiro)]] [[Károly Berczeli Anzelm]] [[Klára Csűrös]] [[Kornél Döbrentei]] [[Lajos Bálint (kritikisto)]] [[Lajos Gogolák]] [[László András (verkisto)]] [[László Balássy]] [[László Baló]] [[László Bánóczi]] [[László Bús-Fekete]] [[László Geréb (tradukisto)]] [[László Gereblyés]] [[László Gyáros]] [[László Várady (apotekisto)]] [[László Várady (historiisto)]] [[Lili Bródy]] [[Magda Aranyossi]] [[Marcel Ferencz]] [[Mária Fagyas]] [[Mária Kecskési]] [[Mario Brelich]] [[Márton Holló]] [[Mihály Bába]] [[Mihály Balla]] [[Miklós Vida]] [[Pál Aranyossi]] [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] [[Péter Balabán]] [[Péter Józsa]] [[Róbert Lénárd (grafikisto)]] [[Róbert Lénárd (reĝisoro)]] [[Rudolf Szántó]] [[Sándor Bogdánfi]] [[Sándor Lénárd]] [[Soma Braun]] [[Szilveszter Ördögh]] [[Tamás Alaksza]] [[Tamás Felkai]] [[Tibor Bábi]] [[Tibor Keszthelyi]] [[Tibor Tollas]] [[Valéria Burkus]] [[Zoltán Vas]] [[Zsigmond Bánfi]] [[Zsuzsa Kartal]] [[Ebina]] [[Fuĝieda]] [[Fuĝinomija]] [[Iĉinoseki]] [[Izuka]] [[Jacuŝiro]] [[Jaizu]] [[Karacu]] [[Kaŝihara]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szarvas]] [[Niihama]] [[Nobeoka]] [[Okinava (urbo)]] [[Omuta]] 2025-03-23 [[Kalvinana preĝejo (Ebes)]] [[Kalvinana preĝejo (Gomba)]] [[Kalvinana preĝejo (Hajdúszovát)]] [[Kalvinana preĝejo (Hévízgyörk)]] [[Kalvinana preĝejo (Kápolnásnyék)]] [[Ortodoksa preĝejo Metamorfozo de Kristo (Deszk)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Erdőtelek)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Ecséd)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Dunabogdány)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kápolnásnyék)]] [[Preĝejo Mario Magdaleno (Felsőtárkány)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Halászi)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Deszk)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Érsekvadkert)]] [[Preĝejo Sankta Jakobo (Dány)]] [[Preĝejo Sankta Jozefo (Hévízgyörk)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Kakucs)]] [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Ebes)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Hosszúhetény)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Farmos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Gönyű)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Jászalsószentgyörgy)]] [[Ádám Áchim]] [[Ádám Bethlen (ĉefleŭtenanto)]] [[Ádám Forgách]] [[Aladár Andrássy]] [[Albert Bánffy]] [[Albert Zay]] [[Annamária Artner]] [[Antal Augusz]] [[Antal Sigray]] [[Antal Szapáry]] [[Asztrik Sándor Abday]] [[Balázs Bethlen]] [[Bálint Bethlen]] [[Béla Bacher]] [[Béla Barna (plibonigisto)]] [[Domonkos Zichy]] [[Ede Horn (agronomo)]] [[Edit Balás]] [[Edmund Zichy]] [[Elemér Batthyány]] [[Ernő Babos]] [[Eszter Vágó]] [[Ferenc Bakos]] [[Farkas Bethlen (politikisto)]] [[Ferenc Bethlen (verkisto)]] [[Ferenc Szent-Iványi]] [[Ferenc Szerafin Zichy]] [[Ferenc Sztarill]] [[Ferenc Zichy (konsilisto)]] [[Fidél Pálffy (trezormajstro)]] [[Frigyes Antal]] [[Frigyes Szapáry]] [[Fülöp Sigray]] [[Georgo Zrínyi (trezormajstro)]] [[Géza Balázs]] [[Géza Szapáry]] [[Guido Karátsonyi]] [[György Bánffy (senatano)]] [[György Mailáth (1854–1924)]] [[György Mailáth (1883–1967)]] [[Gyula Barla]] [[Gyula Bartalos]] [[Gyula Károlyi (maŝininĝeniero)]] [[Gyula Károlyi (senatano)]] [[Héder Viczay]] [[Hippolit Kázmér Zichy]] [[Ibolya Kiss]] [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] [[Ignác Eötvös (pli juna)]] [[Ilona Bajtay]] [[Ilona Balogh]] [[Imre Degenfeld]] [[Imre Károlyi]] [[István Bóna (restaŭristo)]] [[István Röck]] [[István Zichy (trezormajstro)]] [[Iván Ádám]] [[János Bethlen (liberecbatalanto)]] [[János Buttler]] [[János Horn]] [[János Keglevich]] [[János P. Balázs]] [[János Tibori]] [[Jenő Karátsonyi]] [[Jolán Balogh]] [[József Agnelli]] [[József Balassa (ĵurnalisto)]] [[József Balassa (lingvisto)]] [[József Bauer]] [[József Törley]] [[Judit Beczássy]] [[Kálmán Arady]] [[Kálmán Nákó]] [[Karl Joseph Rabl]] [[Károly Csáky (episkopo)]] [[Károly Tagányi (anestezisto)]] [[Károly Zay]] [[Katalin Bartha (lingvisto)]] [[Krisztina Kókay]] [[Lajos Álmos Lo-Presti]] [[Lajos Krausz]] [[László Bachát]] [[László Baránszky]] [[László Baránszky-Jób]] [[László Bezerédj]] [[László Csáky (pentristo)]] [[László Csáky (politikisto)]] [[László Serényi]] [[László Szapáry (generalo)]] [[László Szapáry (guberniestro)]] [[László Vajda (etnologo)]] [[Lipót Nádasdy]] [[Magda Oberschall]] [[Magdolna Kövesi]] [[Mária Aggházy]] [[Mária Modok]] [[Margit Artner]] [[Mihály Andrássy]] [[Mihály Csiby]] [[Nepomuk János Zichy]] [[Ödön Abaffy]] [[Ödön Batthyány-Strattmann]] [[Ödön Gábor Pogány]] [[Ödön Zichy]] [[Oszkár Ádám]] [[Pál Agócsy]] [[Pál Batthyány]] [[Pál Szapáry]] [[Péter Fried]] [[Rezső Szíj]] [[Rudolf Bedő]] [[Sándor Andrássy]] [[Sándor Balázs (instruisto)]] [[Sándor Brózik]] [[Tamás Lajos (kameraisto)]] [[Tivadar Artner]] [[Zsigmond Batthyány]] [[Zsigmond Károly Batthyány]] [[Akademio Ludovika]] [[Higaŝikurume]] [[Higaŝiomi]] [[Hofu]] [[Kastelo de Erdőtelek]] [[Nasuŝiobara]] [[Sakata]] [[Sanda]] [[Taĝimi]] [[Trezormajstro]] 2025-04-07 [[Baptista preĝdomo (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Kótaj)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Sankta Mikaelo (Napkor)]] [[Kalvinana preĝejo (Monorierdő)]] [[Kalvinana preĝejo (Nemesvámos)]] [[Kalvinana preĝejo (Orgovány)]] [[Kapelo Koro de Jesuo (Kulcs)]] [[Preĝejo Adorado de Du Koroj (Nyáregyháza)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Ráckeresztúr)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Nagyvenyim)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Jászkarajenő)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Nyúl)]] [[Preĝejo Epifanio (Környe)]] [[Preĝejo Ignaco Lojola (Mende)]] [[Preĝejo Johano Baptisto (Öttevény)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kengyel)]] [[Preĝejo Maria Magdala (Sződ)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Sóskút)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Orgovány)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Röszke)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Nyíracsád)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Kóka)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Nemesvámos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kótaj)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szajol)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szatymaz)]] [[Ágnes Geréb]] [[Ákos Bertalan Apatóczky]] [[Ákos Gerhard]] [[Alajos Györkösy]] [[András Bognár]] [[András Egyed]] [[András László (budhisto)]] [[András László (kameraisto)]] [[András Martinkó]] [[Anna Mária Szász]] [[Antal Dobosy]] [[Árpád Berta]] [[Árpád Radnóti Kovács]] [[Balázs Major]] [[Barna Tálas]] [[Barnabás Csongor]] [[Béla Büky (bibliotekisto)]] [[Béla Büky (infankuracisto)]] [[Béla Büky (pentristo)]] [[Béla Kőhalmi]] [[Csilla Prileszky]] [[Dorottya Büky]] [[Ede Rehatsek]] [[Edit Hexendorf]] [[Elemér Pongrácz]] [[Endre Galla]] [[Endre Galla (pentristo)]] [[Ernő Hetényi]] [[Ernő Juhász]] [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] [[Éva Kalmár]] [[Éva Korenchy]] [[Ferenc Mártonfi]] [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] [[Ferenc Zajti]] [[Gábor Kósa]] [[Gergely Salát]] [[Gerzson Ádám]] [[Géza Bethlenfalvy]] [[Géza Uray]] [[György Geréb]] [[György Vajda (arabisto)]] [[Gyula Herczeg]] [[Gyula Jordán]] [[Huba Bartos]] [[Ildikó Ecsedy]] [[Imre Botos]] [[Imre Galambos]] [[Imre Hamar]] [[Imre Karácson]] [[István Balázs (ĉinologo)]] [[István Pongrácz (oficiro)]] [[István Pongrácz (sanktulo)]] [[Jolán Berrár]] [[János Bartók]] [[János Böhm]] [[János Gárdus]] [[János Ladó]] [[József Béla Nagy]] [[József Bihari (lingvisto)]] [[József Blaskovics]] [[József Hollósy]] [[Judit Bibó]] [[Judit Hidas]] [[Judit Hidasi (japanologo)]] [[Judit Hidasi (verkisto)]] [[Károly Czeglédy]] [[Katalin Soltész]] [[Klára Mészáros]] [[Lajos Bese]] [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] [[Lajos Magyar]] [[Lajos Pál Bíró]] [[László Bárdi]] [[László Benkő (fasonisto)]] [[László Benkő (instruisto)]] [[László Grétsy]] [[László Gy. Horváth]] [[László Kubinyi]] [[László Ladányi (jezuito)]] [[László Ladányi (poeto)]] [[László Német]] [[Lipót Hirsch]] [[Lipót Réthy]] [[Magda Ádám]] [[Mária Ferenczy]] [[Marianna Kékes]] [[Marko Križevčanin]] [[Melchior Grodziecki]] [[Melinda Pap]] [[Mihály Gedényi]] [[Miklós Gara]] [[Miklós György Hutterer]] [[Miklós Kovalovszky]] [[Ottó Hoffmann]] [[Ottó Jávor]] [[Pál Beregszászi Nagy (lingvisto)]] [[Pál Miklós]] [[Péter Polonyi]] [[Péter Vámos]] [[Róbert Simon]] [[Róbert Suara]] [[Sándor Fodor (egiptologo)]] [[Sándor Fodor (skulptisto)]] [[Sándor Károly (lingvisto)]] [[Sándor P. Szabó]] [[Tamás Agócs]] [[Tibor Mikola]] [[Vera Kósáné Ormai]] [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] [[Vilmos Zolnay]] [[Zoltán Horváth (budhisto)]] [[Zsigmond Telegdi]] [[Zsolt Tokaji]] [[Hakusan]] [[Kastelo de Nyíracsád]] [[Kastelo de Öttevény]] [[Kastelo de Sajókaza]] [[Kanoja]] [[Kasuga]] [[Mineja lago Mályi]] [[Miŝima (Ŝizuoka)]] [[Uruma]] 2025-06-08 [[Kalvinana preĝejo (Verőce)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Vámosszabadi)]] [[Preĝejo Emeriko de Hungario (Zagyvarékas)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Törtel)]] [[preĝejo Naskiĝo de Maria (Vértesszőlős)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Verőce)]] [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Tószeg)]] [[Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Tápióbicske)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Telki)]] [[Ágnes Birtalan]] [[Aladár Sövény]] [[Alfréd Schőner]] [[Anna Valachi]] [[Antal Borsa]] [[Antal Renner]] [[Ármin Hoffer]] [[Attila Márton Farkas]] [[Balázs Sudár]] [[Béla Kelényi]] [[Bertalan Edelstein]] [[Borbála Obrusánszky]] [[Chaim Szófér]] [[Dávid Somfai Kara]] [[Dezső Valló]] [[Ede Agárdi]] [[Ede Neumann]] [[Edit Tasnádi]] [[Edith Varga]] [[Etelka Görgey]] [[Erika Hancz]] [[Eszter Bánffy]] [[Ferenc Hevesi]] [[Ferenc Ruzsa]] [[Frigyes Götz]] [[Gábor Karsai]] [[Gábor Lengyel]] [[Gábor Osváth (koreologo)]] [[Gábor Schreiber]] [[Gábor Terebess]] [[Gergely Csoma]] [[Géza Dávid]] [[Gusztáv Bayerle]] [[Gyöngyvér Vígh]] [[György Gábor (filozofo)]] [[György Götz]] [[György Szigeti (budhisto)]] [[Gyula Dessauer]] [[Gyula Fischer (rabeno)]] [[Gyula Káldy-Nagy]] [[Gyula Mészáros (turkologo)]] [[Gyula Wojtilla]] [[Herman Bauer-Márkfi]] [[Ildikó Puskás]] [[Imre Bangha]] [[Imre Ruzsa]] [[István Bechtold]] [[István Krausz]] [[Iván Szántó]] [[Izrael Bak]] [[Jakab Steinherz]] [[János Hóvári]] [[János Oláh (hebreisto)]] [[János Pentelényi]] [[János Szerb]] [[József Bergel]] [[József Ferenc Falkoner]] [[József Pandur]] [[József Samodai]] [[Sámuel Löwinger]] [[Judit Ungárné Komoly]] [[Júlia Bartha]] [[Károly Fendler]] [[Károly Lajos Fábri]] [[Károly Preis]] [[Károly Szandház]] [[Klára Sándor]] [[Lajos Lichtschein]] [[Lajos Naményi (psikiatro)]] [[Lajos Thury]] [[László Castiglione]] [[László Csanády (kulturhistoriisto)]] [[László Gaál (iranologo)]] [[László L. Lőrincz]] [[László Mireisz]] [[László Sári]] [[Leopold Bettelheim]] [[Mária Kenessey]] [[Márk Handler]] [[Márkus Horovitz]] [[Márton Görgey]] [[Michael Friedrich von Althann]] [[Michael Karl von Althann]] [[Miksa Klein (rabeno)]] [[Miksa Klein (skulptisto)]] [[Miksa Weisz]] [[Mózes Bloch]] [[Mózes Csoma]] [[Mózes Feldmann]] [[Norbert Németh (tibetologo)]] [[Ottó Komoly]] [[Pál Fodor (turkologo)]] [[Pál Hirschler]] [[Péter Kaplony]] [[Rezső Fábri]] [[Róbert Illa Hegedűs]] [[Salamon Áron Wertheimer]] [[Samu Bartsch]] [[Sámuel Krausz]] [[Sámuel Lőw Brill]] [[Sándor Büchler]] [[Sándor F. Kovács]] [[Sándor Feldmann]] [[Simon Hevesi]] [[Steffie Lerch]] [[Szefi Bohuniczky]] [[Tamás Bács]] [[Tamás Pentelényi]] [[Valéria Kováts]] [[Zoltán Dávid]] [[Zsigmond Csoma]] [[Zsuzsa Thury]] [[Zsuzsanna Renner]] [[Amasio]] [[Cizre]] [[College Station]] [[Cujama]] [[Erdenet]] [[Ergani]] [[Iida]] [[Jokote]] [[Kanuma]] [[Lakeland (Florido)]] [[Listo de instruistoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] [[Macon]] [[Mihara]] [[Nizip]] [[Ödemiş]] [[Onoĝo]] [[Pearland]] [[Polatlı]] [[Rej]] [[Soma (Turkio)]] [[Saku]] [[Sanĝo]] [[Ŝibata]] [[Urasoe]] [[Yozgat]] [[Zombo (Malavio)]] 2025-07-13 [[Adorján Dienes]] [[Alajos Demeter]] [[Andor Stollmann]] [[András Stollmann]] [[Antal Acsay]] [[Antal Diénes]] [[Antal Wachenhusen]] [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]] [[Béla Korpássy]] [[Béla Molnár (ornitologo)]] [[Béla Radnai (patologo)]] [[Béla Szende (patologo)]] [[Dénes Bara]] [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] [[Dezső Hegymeghy]] [[Dezső Radetzky]] [[Edit Beregi]] [[Elek Cörver]] [[Elek Dobay]] [[Elemér Kenyeres]] [[Ernő Balogh (onkologo)]] [[Ferenc Bendik]] [[Ferenc Bokross]] [[Ferenc Both]] [[Ferenc Gerlei]] [[Gábor Kendrey]] [[Gábor Lusztig]] [[Gábor Kovács (ornitologo)]] [[Gedeon Erős]] [[Gusztáv Scheuthauer]] [[György Bulányi]] [[Gyula Agárdy]] [[Henrik Benedict]] [[Ignác Egervári]] [[Imre Erdősi]] [[Imre Farkas (episkopo)]] [[Imre Kenyeres (patologo)]] [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] [[Imre Pátkai]] [[Ince Dezericzky]] [[István Albert (ĵurnalisto)]] [[István Albert (piaristo)]] [[István Bartók]] [[István Budavári]] [[István Földes (virologo)]] [[István Hőnig]] [[István Kádas]] [[István Sterbetz]] [[Iván Király]] [[Iván Reök]] [[János Alber]] [[János Endrődy]] [[János Fehér]] [[János Horányi]] [[János Sugár]] [[János Török (ornitologo)]] [[Jenő Greschik]] [[Jenő Nagy (ornitologo)]] [[Jenő Ormos]] [[Jenő Radetzky]] [[József Balogh (patologo)]] [[József Bán]] [[József Berkes (piaristo)]] [[József Budaváry]] [[József Büki]] [[József Cserép]] [[József Denderle]] [[József Farkas (piaristo)]] [[József Gyurácz]] [[József Hidasi]] [[József Lovrich]] [[József Szijj]] [[Karola Ábrahám]] [[Károly Békeffy]] [[Károly Kelecsényi]] [[Károly Kunszt]] [[Károly Lakatos]] [[Károly Minich]] [[Károly Streitman]] [[Lajos Alleker]] [[Lajos Csiba]] [[Lajos Molnár (ornitologo)]] [[Lajos Puhr]] [[László Agárdi]] [[László Epstein]] [[László Harsányi]] [[László Jankovich (prosektoro)]] [[László Jankovics]] [[László Matkó]] [[Márk Dományi]] [[Márton Bolla]] [[Márton Kühnel]] [[Mihály Bolgár]] [[Mihály Greisiger]] [[Mihály Imre Csősz]] [[Mihály Ország]] [[Nepomuk János Cörver]] [[Norbert Conradi]] [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] [[Pál Zacher]] [[Péter Hoppál]] [[Sándor Cserép]] [[Sándor Palkó (ornitologo)]] [[Sándor Palkó (presisto)]] [[Tibor Csörgő]] [[Tibor Schvarcz]] [[Tibor Szép]] [[Vilmos Dékány]] [[Zoltán Siroki]] [[Zsigmond Baranyai]] [[Ahuachapán]] [[Allen (Collin)]] [[Anĝu]] [[Bacabal]] [[Balsas (Brazilo)]] [[Bor (Sud-Sudano)]] [[Choluteca]] [[Cibo]] [[Ĉikuŝino]] [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Vieno]] [[Estelí]] [[Frederiksberg (urbo)]] [[Ĝunija]] [[Heroica Córdoba]] [[Heroica Guaymas]] [[Heroica Matamoros]] [[Heroica Nogales]] [[Hpaan]] [[Ĥenifra]] [[Iguala de la Independencia (urbo)]] [[Jaboatão dos Guararapes]] [[Kâhta]] [[Kampongcam (urbo)]] [[Karamaj]] [[La Paz (sidejo)]] [[Las Tunas]] [[Listo de studentoj, poste instruistoj en Universitato Semmelweis]] [[Manzanillo]] [[Marbordurbo]] [[Midyat]] [[Nabatieh]] [[Obregónurbo]] [[Prosektoro]] [[Puerto Ayacucho]] [[Sajĝo]] [[San Fernando ĉe Apure]] [[Sinop (Brazilo)]] [[Sinpho]] [[Tepic (urbo)]] [[Tuy Hòa]] 2025-08-24 [[Ádám Szakál]] [[Adolf Nemcsényi]] [[Adolf Szabóky]] [[Alajos Antal László]] [[Alajos Könnye]] [[Alajos Lapónyi]] [[Alajos Nagy]] [[Alajos Vashegyi]] [[Albert Thótt]] [[András Jallosics]] [[András Pallyó]] [[Antal Simon]] [[Antal Tóth (piaristo)]] [[Béla Tagányi]] [[Celesztin Piller]] [[Dezső Kontraszty]] [[Ede Ivánfi]] [[Ede Polák]] [[Ede Kapronczay]] [[Elek Nagyvendégi]] [[Elek Pintér]] [[Emil Kállay]] [[Endre Kalmár]] [[Ernő Szolcsányi]] [[Ferenc Klohammer]] [[Ferenc Sebes]] [[Ferenc Szabó (piaristo)]] [[Ferenc Ugróczy]] [[Gábor János Szigly]] [[Gábor Magyar (piaristo)]] [[Gáspár Oswald]] [[Gellért Váry]] [[Gergely Tapolcsányi]] [[Glicér Spányik]] [[György Jácint Virág]] [[Gyula Zimányi]] [[Henrik Pales]] [[Ignác Pivár]] [[Imre Lévay]] [[Imre Szemes]] [[Ince Magyarász]] [[Ince Vida]] [[István Frank (piaristo)]] [[István Gáspár Hájos]] [[István Mustos]] [[István Kiss (piaristo)]] [[István Pállya]] [[István Szűcs (piaristo)]] [[Jácint Valla]] [[Jakab Antal Valero]] [[Jakab Zimmermann]] [[János Dezső Pap]] [[János Károly Széky]] [[János Karsay]] [[János Krizosztom Hannulik]] [[János Matusik]] [[János Nedolyi]] [[János Polák]] [[János Poór]] [[János Reisinger (piaristo)]] [[János Szaiff]] [[János Varjú]] [[Jeromos Nécsey]] [[Joseph Christian Fengler]] [[József Majoros]] [[József Maywald]] [[József Révai (piaristo)]] [[Kajetán Poor]] [[Kálmán Pintér]] [[Károly Koppi]] [[Károly Krasznyánszky]] [[Károly Mertz]] [[Károly Német]] [[Károly Váradi]] [[Ker. János Tóth]] [[Ker. János Valentini]] [[Konstantin Halápy]] [[Lajos Kerényi]] [[Lajos Ocskó]] [[Lajos Tőkés]] [[Lajos Tóth (piaristo)]] [[Lajos Zimányi]] [[László Haskó]] [[László Irányi]] [[László Perendy]] [[László Szilvásy (piaristo)]] [[László Varga (piaristo)]] [[László Vízvári]] [[Mátyás Vertler]] [[Mihály Dénes Katona]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli juna)]] [[Mihály Perlaky]] [[Nepomuk János Raffay]] [[Ödön Lénárd]] [[Pál Pruzsinszky]] [[Paulin Lihán]] [[Péter Nagy (piaristo)]] [[Pongrác Varsányi]] [[Remig Miklós Temlényi]] [[Rezső Jászai]] [[Sándor Horvát (piaristo)]] [[Sándor Horváth (piaristo)]] [[Sándor Kucserik]] [[Sándor Piusz Horváth]] [[Sándor Tóth (piaristo)]] [[Tibor Kapu]] [[Viktor Zsódi]] [[Vince Tomek]] [[Zoltán Fórián-Szabó]] [[Zsigmond Orosz]] [[Zsolt Labancz]] [[Anŝun]] [[Baĝun]] [[Bragança (Parao)]] [[Brusque]] [[Carmenurbo]] [[Collegium Oeconomicum]] [[Ĉamdo]] [[Ĉofu]] [[Gujgan]] [[Ĝonŝan]] [[Hopi]] [[Huludao]] [[Hunĉun]] [[Hŭajhŭa]] [[Ĵiĝao]] [[Leŝan]] [[Lincan]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Jászberény]] [[Lonan]] [[Luan]] [[Maricá]] [[Minatitlán (urbo)]] [[Nanjan]] [[Nanping]] [[Ninte]] [[Paço do Lumiar]] [[Panĝihua]] [[Parauapebas]] [[Putjen]] [[Rezső]] [[Sanmin]] [[Sujnin]] [[Ŝanlo]] [[Ŝigace]] [[Telin]] [[Três Lagoas]] [[Tubarão]] [[Vejhaj]] [[Ágnes Binét]] [[Ágnes Lukács]] [[Ágnes Marik]] [[Albert Szobor]] [[Alice Bálint]] [[Alice Hermann]] [[Alice Pártos]] [[András Fejes]] [[András Saxlehner]] [[András Stark (psikiatro)]] [[András Veér]] [[Antal Bálint (psikologo)]] [[Attila Lipcsey]] [[Balázs Kézdi]] [[Carmen Elena Rendiles Martínez]] [[Cecil Pál Bognár]] [[Csaba Adorjáni]] [[Ede Kvassay]] [[Emil Schnirch]] [[Endre Gyökössy (pastro)]] [[Endre Gyökössy (poeto)]] [[Ervin Bellák]] [[Erzsébet Baranyai]] [[Erzsébet Dolch]] [[Eszter Berán]] [[Éva Bányai (psikologo)]] [[Éva Braun (komunisto)]] [[Ferenc Bakonyi]] [[Ferenc Erős]] [[Ferenc Túry]] [[Ferenc Völgyesi]] [[Fülöp Schey]] [[Fülöp Stein]] [[Géza Haits]] [[György Barra]] [[György Borgos]] [[György Brem]] [[György Hidas]] [[György Kiss (psikologo)]] [[Gyula Lenz]] [[Hedvig Justné Kéry]] [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] [[Ignatius Ŝoukrallah Malojan]] [[Ilona Barkóczi]] [[Ilona Huszár]] [[Imre Hermann]] [[István Ákos]] [[István Czigler]] [[István Hárdi]] [[István Kappéter]] [[István Samu]] [[István Sárospataky]] [[István Szára]] [[Iván Böszörményi-Nagy]] [[Iván Kertész]] [[Jakab Salgó]] [[János Vizúr]] [[Jenő Konrád]] [[José Gregorio Hernández]] [[József Lenz]] [[József Szabó (kuracisto)]] [[Kálmán Babay]] [[Károly Ballai]] [[Károly Bolyó]] [[Károly Eke]] [[Katalin Balogh (aktoro)]] [[Katalin Balogh (psikologo)]] [[Katalin Benson]] [[Klára Faragó]] [[Klára Hamburger]] [[Lajos Bartha (psikologo)]] [[lajos Duró]] [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] [[László Gábor Horváth]] [[László Medura]] [[László Nádori]] [[László Tringer]] [[Ludwig Barnay]] [[Luigia Poloni]] [[Mária Neményi]] [[Maria Troncatti]] [[Márta Csabai]] [[Mátyás Trixler]] [[Mihály Arató]] [[Mihály Csaba Bánki]] [[Móric Ullmann]] [[Ottilia Boross]] [[Pál Prónay]] [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] [[Péter Gaszner]] [[Péter György]] [[Péter Hunčík]] [[Péter Tariska]] [[Peter To Rot]] [[René Spitz]] [[Róbert Bak]] [[Róbert Büchler]] [[Sándor Braun (patologo)]] [[Sándor Illyés]] [[Sándor Pál Gábor]] [[Sarolta Absolon]] [[Tamás Bereczkei]] [[Tamás Tényi]] [[Tibor Braun]] [[Tibor Hódos]] [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] [[Tivadar Hüttl (pograndisto)]] [[Zelka Baktay]] [[Zoltán Böszörmény (politikisto)]] [[Zoltán Rihmer]] [[Zsuzsa Alpár]] [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] [[Boĝou]] [[Ĉande]] [[Ĉifen]] [[Ĉiĝou]] [[Ĉuĝou]] [[Daĝou]] [[Donguan]] [[Eĝou]] [[Ganĝou]] [[Gujan]] [[Ĝaĉaĉi]] [[Ĝaoĉin]] [[Ĝaotong]] [[Heĝou]] [[Hejuan]] [[Huangan]] [[Huangŝan (urbo)]] [[Huĝou]] [[Hujĝou]] [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]] [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]] [[Jujao]] [[Julin (Gvanŝio)]] [[Julin (Ŝenŝjio)]] [[Junfu]] [[Ljangĝou]] [[Longjen]] [[Mejĝou]] [[Nanĉon]] [[Panĝihua]] [[Puer]] [[Pinlian]] [[Suĝou (Anhujo)]] [[Ŝijan]] [[Taĉeng]] [[Tianŝui]] [[Vuĝou]] 2025-11-02 [[Ágnes Szokolszky]] [[Ágnes Vida]] [[Ágota Lénárt]] [[Alajos Kannás]] [[András Hegedűs]] [[András Zakar (pastro)]] [[András Zakar (psikologo)]] [[Andrea Szenes]] [[Anna Géczy]] [[Anikó Kónya]] [[Anna Fűri]] [[Anna Kende]] [[Aranka Böhm]] [[Árpád Mezei]] [[Attila Forgács]] [[Attila Krajcsi]] [[Attila Oláh (kirurgo)]] [[Attila Oláh (psikologo)]] [[Aurél Abafi]] [[Béla Lederer]] [[Csaba Szummer]] [[Dénes Lukács (psikologo)]] [[Dóra Perczel-Forintos]] [[Edit Gyömrői]] [[Elvira Lux]] [[Endre Gergő]] [[Erzsébet Kardos]] [[Erzsébet Keményné Gyimes]] [[Erzsébet Radó-Révész]] [[Eszter György (historiisto)]] [[Éva Gyarmathy]] [[Éva Zsuzsanna Szabó]] [[Fanni Hann]] [[Ferenc Lénárd]] [[Ferenc Szakács]] [[Gábor Máté (kuracisto)]] [[Gábor Orosz]] [[Gábor Szendi]] [[Gergely Imre Burány]] [[György Gergely]] [[György Legeza]] [[Imre Pán]] [[István Borsody]] [[István Síklaki]] [[István Szokolszky]] [[István Winkler]] [[János László]] [[Jenő Balaskó]] [[Jenő Gergely (historiisto)]] [[Jenő Gergely (psikologo)]] [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] [[Jenő Heimler]] [[Jenő Putnoky]] [[Jolán Jacobi]] [[József Veczkó]] [[Judith Dupont]] [[Julianna Sáray]] [[Károly Ballagi]] [[Katalin Lévy]] [[Katalin Varga (psikologo)]] [[Katalin Varga (ŝnurfaristo)]] [[Katalin Varga (verkisto)]] [[Klára Kokas]] [[Lajos Lévy]] [[Lajos Pressing]] [[László Bujtás (ekonomo)]] [[László Dormándi]] [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] [[László Nagy (inspektoro)]] [[László Nagy (psikologo)]] [[László Nógrády]] [[Lilla Wagner]] [[Lillian Rotter]] [[Lívia Mohás]] [[Lívia Nemes]] [[Magda Kalmár (psikologo)]] [[Magda Ligeti]] [[Margit Dubovitz]] [[Mária Szatmáriné Balogh]] [[Márta Fülöp]] [[Mihály Komóczi]] [[Mihály Racsmány]] [[Mihály Szentmártoni]] [[Miklós Bezegh-Huszágh]] [[Nándor Fodor]] [[Noémi Orvos-Tóth]] [[Olga Dormándi]] [[Pál Harkai Schiller]] [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] [[Péter Búsbach]] [[Péter István Nagy]] [[Péter Popper]] [[Peter Schiller (neŭrologo)]] [[Rezső Szokolszky]] [[Róbert Urbán]] [[Rumen István Csörsz]] [[Sándor Féjja]] [[Sándor Klein]] [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] [[Sári Balkányi]] [[Tamás Keczer]] [[Tamás Kolos]] [[Tamás Vekerdy]] [[Teodóra Tomcsányi]] [[Teréz Virág]] [[Tibor Kökény]] [[Tihamér László Kiss]] [[Vilma Kovács]] [[Zoltán Kovács (psikologo)]] [[Zoltán Kőváry]] [[Zoltán Vass (psikologo)]] [[Zsuzsa F. Várkonyi]] [[Zsuzsa Kertész]] [[Zsuzsanna Vajda]] [[Bajin]] [[Baoŝan]] [[Ĉaojan]] [[Czijan]] [[Ĉenĝou]] [[Ĉongĝu]] [[Danĝou]] [[Ĉinĝou]] [[Gvanjuen]] [[Ĝanje]] [[Ĝoŭŝan]] [[Ĝunvej]] [[Jonĝou]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Ózd]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Rákospalota]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Sárvár]] [[Listo de instruistoj en Gimnastika Universitato de Budapeŝto]] [[Ljupanŝuj]] [[Loha]] [[Lonan (Gansuo)]] [[Loudi]] [[Manĝur]] [[Mjanjan]] [[Njinĉi]] [[Suĉjan]] [[Sujhua]] [[Ŝanvej]] [[Ŝicujŝan]] [[Ŝuanjaŝan]] [[Ŝuoĝou]] [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]] [[Tunĵen]] [[Tunljao]] [[Uĝun]] [[Uvej (Gansuo)]] [[Vejnan]] 2025-12-14 [[Adolf Árpási]] [[Ákos Görgényi]] [[Ákos Kiss (maŝininĝeniero)]] [[Aladár Henszelmann]] [[Albert Bogsch]] [[Albin Lajos Balogh]] [[Alfonz Sándor Freh]] [[András Gaál (radiologo)]] [[Antal Leszler]] [[Ármin Vendel Várszély]] [[Arnold Kiss]] [[Ármin Weisz]] [[Arnold Árpád Pauer]] [[Árpád Csák]] [[Asztrik János Barbély]] [[Árpád Fábián]] [[Attila Kiss (arkeologo)]] [[Béla Gimes]] [[Béla Miksa Bánhegyi]] [[Béla Töttössy]] [[Bonifác István Gidró]] [[Dezső Markó]] [[Emilián Béla Gacs]] [[Endre József Pintér]] [[Endre Mester]] [[Ernő Berentey (filo)]] [[Ernő Berentey (patro)]] [[Ernő Koppenstein]] [[Ernő Schiffer]] [[Ervin Aba]] [[Ervin Sövényi]] [[Erzsébet Kálmán]] [[Erzsébet Patek]] [[Éva Kis (geografo)]] [[Éva Kis (radiologo)]] [[Farkas Ignác Fenix]] [[Ferenc Ervin Fáy]] [[Ferenc Orbán Fedák]] [[Ferenc Rudolf Kádas]] [[Frigyes Kőszegi]] [[Gábor Jóna]] [[Gábor Vékony]] [[Gáspár András Fektor]] [[Gellért József Békés]] [[Gizella Erdélyi]] [[György Almássy (elektrinĝeniero)]] [[György Almássy (radiologo)]] [[György Benkő (radiologo)]] [[György Berentey]] [[György Csákány]] [[György Kárpáti (radiologo)]] [[György Luzsa]] [[Győző Gerő]] [[Henrik Bródy]] [[Ida Kutzián]] [[Ilona Oláhné Béládi]] [[Imre Endre Kovács]] [[Imre Hajdú]] [[Imre Holl]] [[Imre Hutás (radiologo)]] [[István Ferenc Borhegyi]] [[István Jóna]] [[István Méri]] [[István Szlávik (radiologo)]] [[Iván Bélai]] [[Jakab Zsigmond Ferenczy]] [[János Bárány (radiologo)]] [[János Damáz Fehér]] [[János Kende (premonstrato)]] [[Jenő Fitz]] [[Jenő Forrai]] [[Judit Gönczi]] [[Jusztin János Fink]] [[Kálmán Hüttl]] [[Károly Garay]] [[Katalin H. Gyürky]] [[Kelemen Kárpáti]] [[Klára Póczy]] [[Lajos Balla]] [[László Berek]] [[László Farádi]] [[László Levente Kasza]] [[László Tibor Kocsár]] [[László Zolnay]] [[lajos Tallián]] [[M. György Csákány]] [[Mária Gődény]] [[Márk Antal Kovách]] [[Melinda Kaba]] [[Menyhért Ferenc Takács]] [[Mihály Barabás (instruisto)]] [[Mihály Barabás (radiologo)]] [[Mihály Fóti]] [[Miklós Gábori]] [[Mihály Medárd Juhász]] [[Mihály Pál Soós]] [[Miklós Farkas (premonstrato)]] [[Miklós Kárpáti]] [[Mór Klein]] [[Nándor Lajos Gosztonyi]] [[Norbert Jakab Francsics]] [[Ödön Gohl]] [[Pál Deák]] [[Pál Lajkó]] [[Pál László Gerinczy]] [[Péter Fitz]] [[Sándor Altmann]] [[Sándor Gallus]] [[Sándor Károly Klempa]] [[Tamás Alajos Füssy]] [[Teofil Ferenc Balás]] [[Tivadar Bársony]] [[Valér Ferdinánd Ballay]] [[Veronika Csánk]] [[Vidor Révész]] [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] [[Acuña (urbo)]] [[Bicje]] [[Cinĝun]] [[Cinĝou]] [[Cinjan]] [[Cinjuan (Gŭangdongo)]] [[Citajhe]] [[Cjuĉuan]] [[Cjuĝou]] [[Cjujczin]] [[Dejang]] [[Dinsi]] [[Dunjin]] [[Fanĉengan]] [[Gŭan En]] [[Hesano]] [[Huajan]] [[Ja'an]] [[Janczian]] [[Jintan (Ĝjangŝjio)]] [[Keĉhon]] [[Lienjunan]] [[Nagĉu]] [[Piedras Negras (urbo)]] [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]] [[Pisco (urbo)]] [[San Carlos (Cojedes)]] [[Sanmensja]] [[Sienin]] [[Sinju]] [[Sjaogan]] [[Sujĝou]] [[Ŝancjo]] [[Tanĉhon]] 2026-01-18 [[Adolf Vilmos Werner]] [[Ábel József Buzássy]] [[Alán Gyula Kalocsay]] [[Albin Ferenc Kiss]] [[Amand Mészáros]] [[András József Szennay]] [[Antal Cziráky]] [[Antal Imre Rezutsek]] [[Antal János Dréta]] [[Anzelm Kálmán Szentes]] [[Anzelm Sándor Nagy]] [[Arnold Mihály Marosi]] [[Árpád Kálmán Thurzó]] [[Árpád Sixtus Dékány]] [[Aurél Gergely Erdős]] [[Aurél József Ángyán]] [[Balázs Jenő Borsányi]] [[Bekény József Lóskay]] [[Béla Norbert Legányi]] [[Benedek Sajghó]] [[Bernát Antal Takács]] [[Bertalan Sándor Badalik]] [[Bertalan Vid Molnár]] [[Bonifác János Maar]] [[Bonifác Lancsics]] [[Caesar János Vagács]] [[Ciprián Gáspár Halbik]] [[Donát Bálint Szívós]] [[Egyed János Vaszary]] [[Endre Lajos Horváth]] [[Elemér Károly Lovas]] [[Emilián János Mann]] [[Emilián Pál Mórocz]] [[Endre Gergely Kovács]] [[Engelbert Nándor Mázy]] [[Etel József Méry]] [[Ferdinánd János Villax]] [[Ferenc Levente Hervay]] [[Gáspár György Dornis]] [[Géza Ferenc Karsai]] [[Gusztáv József Kalmár]] [[György Gábor Ihász]] [[Gyula Hagyó-Kovács]] [[Gyula Werner]] [[Henrik Jakab Saád]] [[Henrik Benedek Takács]] [[Hugó Ferenc Kamiss]] [[Illés Ede Kemenes]] [[Imre Flóris Szabó]] [[Imre Sixtus Debreczeni]] [[István Károly Pontelly]] [[Iván János Orsonics]] [[Izidor Sándor Szinek]] [[János Károly Kerekes]] [[Jeromos Antal Supka]] [[Jeromos István Szalay]] [[Jeromos Károly Fenyvessy]] [[József Dóczy (monaĥo)]] [[József Vaszary Dózsa]] [[Julián Imre Ágoston]] [[Jusztin Gyula Baranyay]] [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] [[Kázmér Antal Zsilinszky]] [[Kornél Albert Bárdos]] [[Krizosztom József Novák]] [[Lajos Czakó Ambró]] [[László Bernát Bérczi]] [[László Bertalan Vass]] [[Leó Nándor Kuncze]] [[Lipót Márton Somogy]] [[Lőrinc Bogovich]] [[Marian Lajos Prikkel]] [[Márk János Kovács]] [[Maurus István Nyiredy]] [[Maurus Pál Pataki]] [[Mihály János Rimely]] [[Miklós Andrássy]] [[Miklós József Sárkány]] [[Miklós Orbán Arató]] [[Miklós Richárd Korzenszky]] [[Móric Csák]] [[Nándor János Lájer]] [[Norbert János Juhász]] [[Ödön Pál Vajda]] [[Oszvald János Tury]] [[Ottokár Lajos Székely]] [[Pál Horváth (abato)]] [[Placid Károly Olofsson]] [[Polikárp Ferenc Zakar]] [[Rajmund Sándor Molnár]] [[Róbert István Horváth]] [[Romuáld János Németh]] [[Sándor József Karle]] [[Sándor Teodóz Jáki]] [[Szaléz Gyula Tomanik]] [[Szaniszló Béla Villányi]] [[Szaniszló Győző Kühn]] [[Szörény Pál Schmidt]] [[Szulpic Dezső Molnár]] [[Tamás Horváth Dori]] [[Tibor Vendel Hajdu]] [[Timót József Horváth]] [[Tóbiás Mollik]] [[Valér Ignác Maczki]] [[Valerián József Ramóczy]] [[Vidor János Pataki]] [[Viktor Alfonz Récsei]] [[Vilmos Mihály Németh]] [[Vitál János Rózsa]] [[Xavér Ferenc Zsoldos]] [[Zoltán Elizeus Bán]] [[Zoltán György Zemplén]] [[Zsigmond Antal Simon]] [[Zsigmond Lajos Horváth]] [[Anĉin]] [[Bajse]] [[Binĝou]] [[Cjuĉuan]] [[Ĉejan]] [[Ĉianan]] [[Ĉiandongnan]] [[Ĉiansinan]] [[Ĉijuan]] [[Ĉinĉan]] [[Ĉinĉen]] [[Ĉindeĝen]] [[Ĉinhua]] [[Ĉinmen]] [[Ĉisi]] [[Ĉunzo]] [[Deĝou]] [[Fuĝou]] [[Gannan]] [[Ĝoukou]] [[Ĝumadian]] [[Hece]] [[Heĉi]] [[Junĉen]] [[Lajbin]] [[Liaoĉeng]] [[Linfen]] [[Linsja]] [[Listo de famuloj mortintaj en Pannonhalma]] [[Lulian]] [[Mejŝan]] [[Rábca]] [[Sanja]] [[Sanŝa]] [[Sjuanĉen]] [[Ŝanĵao]] 2026-02-22 [[Ádám Bernát Károlyi]] [[Ádám Kereskényi]] [[Ádám Nyirő]] [[Ágoston István Kovács]] [[András Lux]] [[Antal Ambschell]] [[Antal Arzén Karcsú]] [[Antal Gabon]] [[Antal Mindszenti]] [[Antal Muszka]] [[Attila András]] [[Attila Miklósházy]] [[Béla Bangha]] [[Benedek Kisdy]] [[Bertalan Farkas (monaĥo)]] [[Cirjék János Piry]] [[Dániel Hunya]] [[Dávid Alajos Fáy]] [[Ede Jacobi Lányi]] [[Elek Okolicsányi]] [[Erzsébet Tóth]] [[Farkas Tóth]] [[Ferenc Babai]] [[Ferenc Csepelényi]] [[Ferenc Fáicser]] [[Ferenc Patsch (jezuito)]] [[Ferenc Salbeck]] [[Ferenc Vágó]] [[Ferenc Xavér Demeter]] [[Gábor Hevenesi]] [[Gábor Jób]] [[Gábor Szerdahelyi (episkopo)]] [[Gábor Szerdahelyi (jezuito)]] [[Gedeon László Gál]] [[Gergely Malomfalvay]] [[Gergely Peltzmann]] [[György Árvai]] [[György Imrikovics]] [[György Szegedi]] [[György Tyukodi]] [[Gyula Morel]] [[Ignác Bärenkopf]] [[Ignác Szentmártonyi]] [[Imre Jeromos Huszár]] [[Imre Kelcz]] [[Imre Mócsy]] [[Imre Tolvay]] [[István Csete]] [[István Hajas]] [[István Kaprinai]] [[István Kereskényi]] [[István Komárik]] [[István Landovics]] [[István Pál (pentristo)]] [[István Szabó (agronomo)]] [[István Szabó (jezuito)]] [[István Tarnóczi]] [[István Tattay]] [[Jakab Németh]] [[Jakab Raile]] [[János Fonovich]] [[János Fridvalszky]] [[János Hevenesi]] [[János Illei]] [[János Labos]] [[János Lackfi]] [[János Lukács (jezuito)]] [[János Molnár (1708)]] [[János Molnár (1728)]] [[János Szegedi]] [[János Szegedy]] [[János Tersztyánszky]] [[Jenő Kerkai]] [[Jenő Vácz]] [[József Balogh (jezuito)]] [[József Kenyeres]] [[József Osvald Oslay]] [[Juraj Turković]] [[Kálmán Mészáros (monaĥo)]] [[Kálmán Mészáros (verkisto)]] [[Károly Salbeck]] [[Károly Tóth (monaĥo)]] [[Krizosztom Imre Körösztös]] [[László Boros (teologo)]] [[László Kőszeghy]] [[László Molnár (jezuito)]] [[László Őrsy]] [[László Thuróczy]] [[Levente Gyöngyösi]] [[Magdolna Rúzsa]] [[Márton Cseles]] [[Márton Takáts]] [[Máté Pankl]] [[Matthias Faber]] [[Matthias Piller]] [[Mátyás Pock]] [[Mátyás Sámbár]] [[Mihály Árvay]] [[Mihály Godó]] [[Mihály Lipsicz]] [[Mihály Salbeck]] [[Mihály Szegedi (jezuito)]] [[Mike Mihály Tóth]] [[Miklós József Lepsényi]] [[Miklós Muszka]] [[Mónika Fischl]] [[Nepomuk János Adami]] [[Pál Arató]] [[Pál Balassa]] [[Pál Bertalanfi]] [[Pál Hicsoldt]] [[Pál Kovács (jezuito)]] [[Pál Napholcz]] [[Pál Pereszlényi]] [[Péter Ágoston (monaĥo)]] [[Péter Mustó]] [[Robert Lantos]] [[Sándor Balogh (jezuito)]] [[Sándor Szörény]] [[Szabolcs Sajgó]] [[Szaléz László Kiss]] [[Tamás Beőthy]] [[Tamás Gergely Forrai]] [[Tóbiás Dirner]] [[Töhötöm Sándor Nagy]] [[Ulrich Kiss]] [[Vazul László Végvári]] [[Xavér Ferenc Éder]] [[Ankang]] [[Bajanur]] [[Bajĉen]] [[Bajŝan]] [[Daĉin]] [[Daŝjinganlin]] [[Golmud]] [[Ĝian' (Ĝilinio)]] [[Hajdun]] [[Hajŝji]] [[Hami]] [[Jezuita Universitato (Kassa)]] [[Juŝji]] [[Liaojuan]] [[Liŝuj]] [[Sunjuan]] [[Ŝanan]] [[Ŝjinĝou]] [[Taojuan (Ĉande)]] [[Tonghua]] [[Turfan]] [[Ulanĉabo]] 2026-04-05 [[Ágnes Dékány]] [[Ágoston Benkovich]] [[Albert Kemény]] [[Andor Borbély (kartografo)]] [[Anita Orbán]] [[Antal Affray]] [[Árpád Daczó]] [[Artúr Probstner]] [[Bálint Hadnagy]] [[Bálint Ruff]] [[Béla Zsolnai]] [[Bernát Mária Bauer]] [[Bernát Sartori]] [[Bertalan Förderer]] [[Boldizsár Marcell Marton]] [[Callistus Ambrus]] [[Damaszcén Gaál]] [[Demeter Ágotha]] [[Dezső Kamocsay]] [[Dezső Kemény (dentkuracisto)]] [[Dezső Kemény (verkisto)]] [[Didák Sámuel Kelemen]] [[Dömjén Paulovics]] [[Elek János Csató]] [[Elemér Vízi]] [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]] [[Endre Bán (ginekologo)]] [[Endre Bán (pastro)]] [[Erika Lázár]] [[Ernő Kartal]] [[Ernő Nyáry]] [[Ervin Hruby]] [[Ete Burg]] [[Félix Gál]] [[Félix Szarvas]] [[Ferenc Ádám Bocskor]] [[Ferenc Kósa (pastro)]] [[Ferenc Rogács]] [[Gábor Mészáros (ceramikisto)]] [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] [[Gábor Pósfai]] [[Gellért Mihály Pongrátz]] [[Gergely Szegedi (franciskano)]] [[Gergely Szegedi (kalvinisto)]] [[Géza István Kaáli Nagy]] [[Géza Kulitzy]] [[Gusztáv Gaal]] [[György Bártfai]] [[György Békés]] [[György Euszták Sujánszky]] [[György Ferenc Vezér]] [[György Gaal (bibliotekisto)]] [[György Illei]] [[György Kese]] [[György Mosshammer]] [[György Neubauer]] [[György Orbán (ginekologo)]] [[György Tarján]] [[Gyula István Bálint]] [[Ilda Fodor]] [[Ildikó Kamocsay]] [[Imre Aszódi (ginekologo)]] [[Imre Berczeller]] [[Imre Tamás Kreskay]] [[Imre Vajkovics]] [[Imre Zsoldos (misiisto)]] [[István Kapitány]] [[István Martzy]] [[István Polgár (obstetrikisto)]] [[István Soós (pastro)]] [[János Batizfalvy]] [[János Berecz]] [[János Szőke]] [[Jenő Gaál (monaĥo)]] [[Jenő Szili]] [[József Aszalay]] [[József Fleischer]] [[József Kausz]] [[József Tersztyánszky]] [[Judit Lannert]] [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] [[Károly Burger]] [[Károly Újhelyi]] [[Károly Wagner (jezuito)]] [[Katalin Cseh (politikisto)]] [[Klári Szarvas]] [[Lajos Ábrányi]] [[Lajos Bódis]] [[Lajos Földes]] [[Lajos Kondor (monaĥo)]] [[Lajos Paksi]] [[László Aszalay]] [[László Berczeller]] [[László Gajdos]] [[László Gerő (kartografo)]] [[László Hencz]] [[László Lajos]] [[László Lampé]] [[László Miklós (ginekologo)]] [[László Tiszlavicz]] [[Lázár László]] [[Lóránt Bodnár]] [[Lőrinc Forintos]] [[Márton Billisics]] [[Márton József Keresztes]] [[Márton Melléthei-Barna]] [[Máté Simon]] [[Menyhért Táncz]] [[Miklós Nagy (ginekologo)]] [[Miklós Rosty]] [[Mór Grünwald]] [[Mór Liebmann]] [[Noémi Tiszlavicz]] [[Ödön Tuszkai]] [[Osvát Laskai]] [[Ottó Lakatos]] [[Ottó Mosshammer]] [[Pál Kubinyi]] [[Pál Salacz]] [[Rezső Gimes]] [[Rezső Temesváry]] [[Román Mosshammer]] [[Romulusz Ruszin-Szendi]] [[Sándor Árvay (ginekologo)]] [[Sándor Ferkó]] [[Szabolcs Bóna]] [[Szerafin Ferenc Farkas]] [[Tamás Tapody]] [[Tibor Bedő]] [[Tivadar Kézmárszky]] [[Tivadar Nemecskay]] [[Tóbiás Ferenczi]] [[Vazul Alexovics]] [[Vilmos Kátay-Németh]] [[Viktória Lőrincz]] [[Vince Árva]] [[Vida Szakácsy]] [[Viktor Császár]] [[Zoltán Tanács]] [[Zsolt Hegedűs]] [[Zsolt Intődy]] [[Enŝi]] [[Enŝi Tucja kaj Miao]] [[Gaoĝou]] [[Kabineto Magyar]] [[Lodin]] [[Lufen]] [[Punin]] [[Ŝjantao]] [[Tianmen]] 2026-05-10 [[Ádám Anderle]] [[Ágnes Bakó (komunisto)]] [[Alice Judit Balázs]] [[Andor Almásy]] [[Andor Borbély (ĵurnalisto)]] [[András Babics]] [[András Bokrétás]] [[Antal Bartha]] [[Antal Lábady]] [[Árpád Hudy]] [[Béla Avasi]] [[Béla Balázs (historiisto)]] [[Béla Bellér]] [[Bence Kovrig]] [[Benő Rátóti]] [[Borisz Balla]] [[Csaba Csorba]] [[Dániel Cornides]] [[Dániel Csatári]] [[Dénes Mosolygó]] [[Ede Atzél]] [[Edgár Székely]] [[Egyed Berzeviczy]] [[Elemér Fogassy]] [[Emil Bognár]] [[Emil Csonka]] [[Emil Korpás]] [[Endre Bakay]] [[Endre Csobán]] [[Enikő Anderléné Sajti]] [[Enikő Csukovits]] [[Ernő Béki]] [[Ervin Raisz]] [[Erzsébet Ábrahám]] [[Eszter Ráday]] [[Ferenc Dunai]] [[Ferenc Falus]] [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] [[Florio Banfi]] [[Gábor Alexander]] [[Gábor Barta]] [[Gábor Bikich]] [[Gábor Czoch]] [[Gábor Horniák]] [[Gedeon Almásy]] [[Géza Gáli]] [[Gizella Apor]] [[György Balázs (historiisto)]] [[György Balázs (lokhistoriisto)]] [[György Borsányi (historiisto)]] [[György Fekete (kirurgo)]] [[György János]] [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] [[György Kozma L.]] [[Gyula Belényi]] [[Gyula Dessewffy]] [[Ida Bobula]] [[Imre Áldor]] [[Imre Bánkúti]] [[Imre Boba]] [[Imre Vas (pulmonologo)]] [[Imre Vass]] [[Irén Barát]] [[István Andik]] [[István Barta (historiisto)]] [[István Dobrossy (advokato)]] [[István Dobrossy (muzeologo)]] [[István Tringli]] [[Iván András Bojár]] [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] [[Iván Bertényi (pli juna)]] [[Iván Bojár]] [[János Barta (pli juna)]] [[János Csokits]] [[János Drábik]] [[János Tardy]] [[János Tomka Szászky]] [[Jenő Csuday]] [[Jenő Gárdi]] [[Jenő Hofhauser]] [[Jenő Molnár (advokato)]] [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] [[József Ambrus Bontz]] [[József Borus]] [[József Gáli]] [[József Sartory (inĝeniero)]] [[József Teleki (krongardisto)]] [[Károly Buday]] [[Károly Kett]] [[Keresztély Raisz]] [[Lajos Ábrai]] [[Lajos Vargyas]] [[László Barta (arkivisto)]] [[László Benczédi]] [[László Borbély (ĵurnalisto)]] [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] [[László Czoma]] [[László Irmédi-Molnár]] [[László Katona (pulmonologo)]] [[László Korpás]] [[László Vörös (kartografo)]] [[Leono la 8-a]] [[Margit Balogh (geografo)]] [[Margit Balogh (historiisto)]] [[Mária Ács]] [[Mária Busai]] [[Márta Görög]] [[Miklós Besnyő]] [[Miklós Böszörményi]] [[Miklós Lányi]] [[Miklós Tállyai Róth]] [[Oszkár Országh]] [[Pál Bács]] [[Pál Fábry]] [[Péter Balázs (historiisto)]] [[Péter Vargyas]] [[Róbert Halmi]] [[Rudolf Kós]] [[Sándor András (poeto)]] [[Sándor Balogh (historiisto)]] [[Sándor Bezdán]] [[Sándor Csekey]] [[Sándor Marberger]] [[Sándor Mihály Bordás]] [[Sándor Puder]] [[Tamás Bogyay]] [[Tibor Baráth]] [[Tibor Egri Kiss]] [[Tibor Glück]] [[Tibor Hajnal]] [[Tibor Hanák]] [[Tibor Riskó]] [[Tivadar Ács]] [[Vera Bácskai]] [[Vilmos Müller]] [[Zalán Bognár]] [[Zoltán Adonyi]] [[Zoltán Ander]] [[Zoltán Badó]] [[Zoltán Baksay]] [[Zoltán Barcsay-Amant]] [[Zoltán Erdős]] [[Zoltán Ernő Ajkay]] [[Zoltán István Ajkay]] [[Zsuzsanna Boros]] [[Zsuzsanna Csató]] [[Aral (Ĉinio)]] [[Elektitaj membroj de hungara dissendo de Radio Libera Eŭropo]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en iama urbo Rákospalota]] [[São Lourenço da Mata]] 2026-06-14 [[Ádám Erdész]] [[Ágnes Forsthoffer]] [[Ágnes Sztankay]] [[András Fejérdy]] [[András Gergely]] [[András Gerő]] [[András Giró-Szász]] [[András Oszkár Jászi]] [[András Szitányi]] [[Antal Fekete Nagy]] [[Árpád Földeák]] [[Bence Fehér]] [[Christian Pomarius]] [[Csaba Borsodi]] [[Csaba Skultéty]] [[Csilla Csorba]] [[Dániel Bolgár (historiisto)]] [[Dezső Dányi]] [[Dezső Dümmerth]] [[Edina Bozóky]] [[Endre Ferenczy (historiisto)]] [[Endre Ferenczy (juristo)]] [[Endre Friedreich]] [[Endre Radnai]] [[Erik Fügedi]] [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] [[Éva Bóka]] [[Ferenc Bőzsöny]] [[Ferenc Fallenbüchl]] [[Ferenc Gazdag]] [[Gábor Erdődy]] [[Gábor Hanák]] [[Gabriella Erdélyi]] [[Géza Boross (pastro)]] [[Géza Eperjessy]] [[Géza Forgó]] [[Gizella Ambrus]] [[György Dupka]] [[György Fehér (historiisto)]] [[György Feiszt]] [[György Földes]] [[György Granasztói]] [[György Haraszti]] [[György Kemény (ĵurnalisto)]] [[György Schöpflin]] [[Gyula Erdmann]] [[Gyula Erdődy]] [[Gyula Schöpflin]] [[Ilona Duczyńska]] [[Imre Ferenczi (etnografo)]] [[Imre Ferenczi (sociologo)]] [[Imre Gonda]] [[Imre Szente]] [[Imre Vámos]] [[István Erdélyi (arkeologo)]] [[István Éri]] [[István Fazekas (arkivisto)]] [[István Halis]] [[István Lovas (ĵurnalisto)]] [[Iván Harsányi]] [[János Buza (historiisto)]] [[János Buza (instruisto)]] [[János Esterházy (historiisto)]] [[János Estók]] [[János Genersich]] [[János Gömöri]] [[János Gyurgyák]] [[János Keresztély Engel]] [[János Ölvedi]] [[József Bodonhelyi]] [[József Botlik]] [[József Dusnoki]] [[József Fára]] [[József Galántai]] [[József Molnár (eldonisto)]] [[Judit Hammerstein]] [[Judit Károlyi]] [[Judit Selymes]] [[Júlia Lángh]] [[Kálmán Boldisár]] [[Kálmán Demkó]] [[Kálmán Konkoly]] [[Károly András]] [[Károly Fábián (pastro)]] [[Károly Szerencsés]] [[Károly Zoltán Kovács]] [[Keresztély Genersich]] [[Klára Fejér]] [[Lajos Szávay]] [[László Béry]] [[László Böőr]] [[László Bukovszky]] [[László Eörsi]] [[László Földes (politikisto)]] [[László Gálffy]] [[László Gonda (instruisto)]] [[László Göncz]] [[László Gulyás (historiisto)]] [[László Gulyás (pentristo)]] [[László Hangodi]] [[László Harsányi Sulyom]] [[László Nagy (skoltestro)]] [[Lenke Csíkhelyi]] [[Lestár Gyulaffy]] [[Margit Földesi]] [[Mátyás Triznya]] [[Mihály Császár]] [[Mihály Ferdinandy]] [[Mihály Forgon]] [[Miklós Halász]] [[Miklós Lázár]] [[Nóra Gózonné Etényi]] [[Ödön Boncz]] [[Ottó Domonkos]] [[Pál Germuska]] [[Pál Hatos]] [[Péter Donáth]] [[Péter Erdélyi]] [[Péter Gosztonyi]] [[Péter Hahner]] [[Réka Földváryné Kiss]] [[Róbert Gyula Dudás]] [[Róbert Hermann]] [[Sándor Frisnyák]] [[Sándor M. Kiss]] [[Szabolcs Vajay]] [[Tamás Fügedi]] [[Tamás Molnár (grafikisto)]] [[Tibor Erényi]] [[Tibor Filep]] [[Tibor Hajdu (historiisto)]] [[Vilmos Gál]] [[Zoltán Fallenbüchl]] [[Zoltán Gál (geografo)]] [[Zoltán Hangay]] [[Zoltán Sebők]] [[Zoltán Szabó (verkisto)]] [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] [[Zsuzsa Frisnyák]] [[Zsuzsa Szőnyi]] [[Zsuzsanna Borvendég]] [[Aksu]] [[Altaj]] [[Bajingolin]] [[Bole (Ŝinĝango)]] [[Fudin]] [[Fukan]] [[Jinin (Ŝinĝango)]] [[Kokdala]] [[Korla]] 2026-07-26 [[Ágnes Tóthné Horváth]] [[Aladár Mód]] [[Andor Leszih]] [[András Lehotzky]] [[András Molnár (arkivisto)]] [[András Ortutay]] [[András Pálóczi Horváth]] [[András Patay-Horváth]] [[Anna Perczel]] [[Antal Mocsáry]] [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] [[Antal Pálkövi]] [[Áron Máthé]] [[Attila Kovács (Slovakio)]] [[Attila Környei]] [[Attila Kovács (Slovenio)]] [[Attila Marosvári]] [[Béla Makkai]] [[Dávid Kaufmann]] [[Dolores Hegyi]] [[Ede Ormos]] [[Egon Kunz]] [[Emil Jurkovich]] [[Emil Lengyel]] [[Emil Palotás]] [[Ernő Kammerer]] [[Ernő Lorsy]] [[Ervin Pamlényi]] [[Erzsébet Perczel]] [[Éva Kiss]] [[Éva Nyulásziné Straub]] [[Ferenc Kaló]] [[Ferenc Makk]] [[Ferenc Mitták]] [[Ferenc Mukics]] [[Ferenc Oslay]] [[Ferenc Patek]] [[Gábor Kiszely]] [[Gábor Klaniczay]] [[Géza Pálffy (historiisto)]] [[György Amadé Németh]] [[György Kerekes (instruisto)]] [[György Kerekes (instruisto)]] [[György Kerekes (redaktoro)]] [[György Litván]] [[György Módy]] [[Gyula Kedves]] [[Gyula Kereskényi]] [[Gyula Kocsis (etnografo)]] [[Gyula Lázár]] [[Gyula Mokos]] [[Ildikó Horn]] [[Ildikó Lipcsey]] [[Ilona Sz. Jónás]] [[Imre Körmöczy]] [[Imre Molnár (sociologo)]] [[Imre Niedermann]] [[Imre Ódor]] [[István Delhaes]] [[István Iványi (aktoro)]] [[István Iványi (instruisto)]] [[István Kállay]] [[István Kertész (historiisto)]] [[István Kollega Tarsoly]] [[István Kovács (poeto)]] [[István Majoros (historiisto)]] [[István Miskolczy]] [[István Nagy-Luttenberger]] [[István Németh (historiisto)]] [[István Perczel]] [[János Illésy]] [[János Jemnitz]] [[János Lukács (historiisto)]] [[János Mogyoróssy]] [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] [[József Alajos Keresztury]] [[József Hudi]] [[József Kanyar]] [[József Lukcsics]] [[József Migray]] [[József Mikulik]] [[József Molnár (instruisto)]] [[József Ö. Kovács]] [[József Perényi]] [[Judit Klement]] [[Julianna Örsi]] [[Károly Ferenc Palma]] [[Károly Kapronczay]] [[Károly Perczel]] [[Lajos Kerekes]] [[Lajos Kiss (instruisto)]] [[Lajos Labádi]] [[Lajos Olasz]] [[Lajos Olasz (historiisto)]] [[László Hubai]] [[László J. Nagy]] [[László Katus]] [[László Kosján]] [[László Koszta]] [[László Marjanucz]] [[László Nagy (historiisto)]] [[Lilla Krász]] [[M. Mária Kovács]] [[Mária Anna Móró]] [[Melinda Kalmár]] [[Mihály Mózes]] [[Miklós Istvánffy]] [[Miklós Koroda]] [[Miklós Lackó]] [[Miklós Mitrovits]] [[Nándor Hummer]] [[Ödön Kárffy]] [[Pál Koroda]] [[Pál Kriston]] [[Pál Lukcsics]] [[Péter Konok]] [[Péter Tibor Nagy]] [[Richárd Hörcsik]] [[Róbert Kun]] [[Sámuel Kohn]] [[Sándor Kollega Tarsoly]] [[Sándor Kávássy]] [[Sándor Mike]] [[Sándor Őze]] [[Sándor Papp (historiisto)]] [[Tamás Katona (historiisto)]] [[Tamás Katona (statistikisto)]] [[Tamás Krausz]] [[Tamás Meszerics]] [[Tamás Molnár (filozofo)]] [[Teréz Oborni]] [[Zita Horváth]] [[Zoltán Horváth (ĵurnalisto)]] [[Zoltán Kovács (astronomo)]] [[Zoltán Kovács (subministro)]] [[Zoltán Nagygyörgy]] [[Zsolt Pákay]] [[Anda]] [[Elektitaj studentoj de Universitato Komenio en Bratislavo]] [[Fulin]] [[]] [[Listo de elektitaj muzeanoj de Hungara Nacia Muzeo]] [[Listo de elektitaj personoj, kiuj ligiĝis al la Hungara Televido]] [[Listo de elektitaj reĝisoroj de la Hungara Televido]] [[Listo de instruistoj en Mez-Eŭropa Universitato]] [[]] [[]] [[]] [[Nanan]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] 1leh5ndsi18t03erenolcf6u35l1m80 0 213203 9474830 9435580 2026-09-13T18:52:23Z Sj1mor 12103 9474830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo}} '''OpenBSD''' estas [[operaciumo]] kiu devenas de [[Unikso]] laŭ [[BSD]]-branĉo. Ĝi estas "deforkita" de [[NetBSD]] fare de [[Theo de Raadt]] en [[1995]] kaj ekde tiam disvolviĝis memstare. Theo de Raadt kunordigas projekton el sia hejmo en urbeto [[Calgary]] ([[Alberta]]) en [[Kanado]]. La projekto gajnis famon per zelota insisto al [[libera programaro|libera]] programado fare de la teamo kaj bonkvalita dokumentado. La teamo de OpenBSD uzas precipe BSD-[[permesilo]]n por ĉiu kodo. Ekzistas okazoj, kiam la programistoj forigis aŭ anstataŭigis kodon, se ili trovis ĝian permesilon nekongrua kun la BSD-a. Plej grava fokuso de programistoj estas kodaj ĝusteco kaj sekureco. Por montri sian emon fari sekuran operaciumon, la teamo de OpenBSD elektis kiel [[maskoto]]n la [[Tetraodontidoj|Tetraodontidan]] [[fiŝo]]n kun nomo Puffy. Kiel plimulto de aliaj BSD-aj operaciumoj, kerno, ĉiuj sistemaj iloj kaj bazaj utilaĵoj, kiel la [[ŝelo]], disvolviĝas en unu centra [[koda arbo]]. Tio tute malsimilas al [[Linukso]], kie ĉiu aplikaĵo disvolviĝas aparte kaj poste [[distribuo|distribu]]-eldonistoj pakas ilin ĉiu je propra maniero. La liberfontaj pakaĵoj, kiuj ne apartenas al centra koda arbo de OpenBSD, kiel [[GNOME]], [[KDE]], [[XFCE]], [[LibreOffice]] kaj plimulto de aliaj utilaĵoj, elŝuteblas el [[portaĵa arbo]]. La projekto de OpenBSD oficiale subtenas 17 [[procesoro|procesorajn]] platformojn: [[Digital Equipment Corporation|DEC]] [[Alpha]], [[Intel]] [[i386]], [[Hewlett-Packard]] [[PA-RISC]], [[AMD]] [[AMD64]], [[Motorola 68000]], [[Apple Computer|Apple]] [[PowerPC]], [[Sun Microsystems|Sun]] [[SPARC]] kaj SPARC64, [[VAX]] kaj [[Sharp Zaurus]]. == Historio kaj populareco == En decembro [[1994]] kunfondinto de [[NetBSD]]-projekto [[Theo de Raadt]] estis devigita rezigni la pozicion de ĉefprogramisto en NetBSD-teamo kaj perdis aliron al la fontokodo. La kialo de tio ne estas precize konata. Estas raportoj pri multaj konfliktoj kun Theo en [[dissendolisto]]j de NetBSD-projekto.<ref>Glass, Adam. Mesaĝo al netbsd-uzantoj: ''[http://mail-index.netbsd.org/netbsd-users/1994/12/23/0000.html Theo De Raadt (tiel)]'', 23-a de decembro 1994. Kontrolita la 8-an de januaro 2006.</ref> Oni ofte diris pri De Raadt, ke li havas iom konflikteman personecon: Peter Wayner en sia libro pri historio de libera programaro diris, ke antaŭ disiĝo de NetBSD, De Raadt ''"komencis froti certajn personojn en malĝusta maniero"'';<ref>Wayner, Peter. ''Free For All: How Linux and the Free Software Movement Undercut the High Tech Titans,'' [http://www.jus.uio.no/sisu/free_for_all.peter_wayner/18.html#987 18.3 Flames, Fights, and the Birth of OpenBSD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719014824/http://www.jus.uio.no/sisu/free_for_all.peter_wayner/18.html#987 |date=2009-07-19 }}, 2000. Kontrolita la 6-an de januaro 2006.</ref> [[Linus Torvalds]] priskribis lin kiel "malfacilan";<ref>Forbes. ''[http://www.forbes.com/intelligentinfrastructure/2005/06/16/linux-bsd-unix-cz_dl_0616theo.html Is Linux For Losers?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090122090315/http://www.forbes.com/intelligentinfrastructure/2005/06/16/linux-bsd-unix-cz_dl_0616theo.html |date=2009-01-22 }}'' 16-a de junio 2005. Kontrolita la 8-an de januaro 2006.</ref> poste unu el la ĵurnalistoj, kiuj kontaktis kun De Raadt, agnoskis ke li estis iom maltrankvila antaŭ la intervjuo.<ref>NewsForge. ''[http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01/01/29/1718219 Theo de Raadt gives it all to OpenBSD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020227141822/http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01%2F01%2F29%2F1718219 |date=2002-02-27 }},'' 30-a de januaro 2001. Kontrolita la 8-an de januaro 2006.</ref> Poste, tamen, la sama ĵurnalisto en sama artikolo diris, ke De Raadt "transformiĝis" post fondo de OpenBSD pro sia "deziro zorgi pri la teamo". Multaj trovas lian rektan, honestan esprimmanieron simpatia kaj estas malfacile nei lian talenton de [[programisto]]<ref>In [http://mail-index.netbsd.org/netbsd-users/1994/12/23/0000.html this message] the NetBSD core team acknowledge de Raadt's "positive contributions" to the project despite its problems with him.</ref> kaj "[[guruo]]" pri komputila sekureco..<ref>Tux Journal. ''[http://www.tuxjournal.net/intervista3-en.html A good morning with: Theo de Raadt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19960101/http://www.tuxjournal.net/intervista3-en.html |date=1996-01-01 }},'' 2-a de junio 2005. Kontrolita la 21-an de aprilo 2006.</ref> [[Dosiero:Bsd distributions usage.svg|dekstra|eta|[[Bargrafiko]] pri proporcio de uzantoj de variantoj de [[Berkeley Software Distribution|BSD]]-operaciumoj, atingita per enketo<ref name=survey /> Enketatoj povis elekti pli ol unu variaĵon de operaciumo.]] En oktobro 1995 De Raadt fondis OpenBSD-projekton, kiu estis "forkaĵo" (branĉo) de NetBSD 1.0. La unua versio, OpenBSD 1.2, eldoniĝis en julio [[1996]], kaj en oktobro de sama jaro ĝin sekvis OpenBSD 2.0..<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-announce: ''[http://www.monkey.org/openbsd/archive2/announce/199610/msg00001.html The OpenBSD 2.0 release] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050527220458/http://www.monkey.org/openbsd/archive2/announce/199610/msg00001.html |date=2005-05-27 }},'' 18-a de oktobro 1996. Kontrolita la 10-an de decembro 2005.</ref> Ekde tiam novaj versioj aperis post ĉiu duonjaro. La plej lasta versio estas OpenBSD 4.4, kiu aperis en la [[1-a de novembro]] [[2008]].<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://groups.google.co.uk/group/fa.openbsd.announce/browse_thread/thread/8a7a59f1330b8823?ie=UTF-8 OpenBSD 4.4 released, Nov 1. Enjoy!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208155051/http://groups.google.co.uk/group/fa.openbsd.announce/browse_thread/thread/8a7a59f1330b8823?ie=UTF-8 |date=2008-12-08 }},'' 31-a de oktobro 2008. Kontrolita la 31-an de oktobro 2008.</ref> En la [[25-a de julio]] [[2007]], OpenBSD-programisto Bob Beck anoncis kreon de [[OpenBSD Fonduso]],<ref>[http://www.openbsdfoundation.org Oficiala retejo de fondaĵo.]</ref> [[Kanado|kanada]] [[neprofitcela organizaĵo]] por "agi kiel sola kontaktpunkto por personoj kaj organizaĵoj, kiuj volas subteni na OpenBSD."<ref>Beck, Bob. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://www.nabble.com/Announcing%3A-The-OpenBSD-Foundation-p11801927.html Announcing: The OpenBSD Foundation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208184002/http://www.nabble.com/Announcing%3A-The-OpenBSD-Foundation-p11801927.html |date=2008-12-08 }},'' 25-a de julio 2007. Kontrolita la 26-an de julio 2007.</ref> Oni ne povas precize diri, kiom da homoj uzas na OpenBSD: la programistoj ne kolektas statistikon pri la uzantoj kaj aliaj fontoj de informo ne ekzistas, ĉar ĝi estas senpaga, libera programaro. En septembro [[2005]] projekto ''BSD Certification'' aranĝis enketon, kiu montris, ke ĉ. 32,8 % de BSD-uzantoj (1420 el 4330 respondintoj) uzis na OpenBSD aŭ sole, aŭ paralele kun alia BSD-variaĵo.<ref name=survey>[http://www.bsdcertification.org/ The BSD Certification Group.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050317162316/http://www.bsdcertification.org/ |date=2005-03-17 }}; [[Portebla dokumentformo|PDF]]-aĵo de [http://www.bsdcertification.org/downloads/pr_20051031_usage_survey_en_en.pdf rezultoj de uzo-enketo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120118174851/http://www.bsdcertification.org/downloads/pr_20051031_usage_survey_en_en.pdf |date=2012-01-18 }}.</ref> Do, OpenBSD estas due plej populara BSD-distribuo post [[FreeBSD]], kiu kolektis 77,0 %, kaj antaŭ NetBSD kun 16,3 %. La retpaĝaro [[DistroWatch]], kiu estas konata pro statistiko pri populareco de [[Linuks]]-distribuoj, publikigas statistikon de vizitoj per ĉiuj Linuksaj distribuoj kaj aliaj operaciumoj. En 23-a de aŭgusto [[2008]] ĝi metis na OpenBSD en la 54-a viclokon, kun 126 vizitoj je tago. FreeBSD estas en la 16-a loko kun 473 vizitoj je tago. == Libera programaro kaj libera dokumentado == Kiam OpenBSD estis kreita, Theo de Raadt decidis, ke la fontokodo devas esti legebla por iu ajn iam ajn. Do, kun asisto de [[Chuck Cranor]],,<ref>[http://chuck.cranor.org/ retejo de Chuck Cranor]</ref> li kreis publikan, anoniman [[Concurrent Versions System|CVS]]-servilon. Tiam tio estas nekutima por mondo de "serioza" programaro. La tradicio estis, ke nur malgranda teamo da ĉefprogramistoj havis atingon al la tuta fontokodo, ĝis kiam la programo estis eldonata. Tia praktiko havis malavantaĝojn, ĉar kontribuantoj ne povis sekvi disvolvon de projekto inter eldonitaj versioj, kaj iliaj kontribuoj ofte ripetis jam faritan laboron. La decido lasi fontokodon malfermita la tutan tempon kondukis al elekto de nomo ''OpenBSD'' (''Open'' – [[angle]] malfermita), kiu signalis pri insisto de la projekto al malfermeco ambaŭ pri fontokodo kaj dokumentado. Incidento, kiu montris persistemon de OpenBSD pri libera dokumentado okazis en marto [[2005]], kiam De Raadt afiŝis mesaĝon<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://marc.theaimsgroup.com/?l=openbsd-misc&m=111118558813932 Adaptec AAC raid support],'' 18-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> al ''openbsd-misc'' dissendolisto. Li anoncis, ke post kvar monatoj da diskuto [[Adaptec]] rifuzis malfermi dokumentadon, necesan por plibonigo de OpenBSD-[[pelilo]]j por ĝiaj [[redundant array of independent disks|RAID]]-regiloj Adaptec AAC. Kiel ofte antaŭe en similaj kondiĉoj, li apelaciis al la OpenBSD-komunumo kaj proponis envolviĝi kaj esprimi siajn opiniojn al Adaptec. Post nelonge, kontribuanto de FreeBSD, eksa dunginto de Adaptec kaj aŭtoro de FreeBSD-peliloj por AAC RAID Scott Long<ref>[http://people.freebsd.org/~scottl/ retejo de Scott Long]</ref> atakis na De Raadt<ref>Long, Scott. Afiŝo al OSNews: ''[http://osnews.com/comment.php?news_id=10032&offset=15&rows=28#350222 From a BSD and former Adaptec person…] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071014081851/http://osnews.com/comment.php?news_id=10032&offset=15&rows=28#350222 |date=2007-10-14 }},'' 19-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> en la paĝaro de [[OSNews]], dirante, ke li devus unue kontakti lin pri problemoj kun Adaptec. Tio kaŭzis diskuton en la dissendolisto ''freebsd-questions'', kie De Raadt respondis,<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al freebsd-questions: ''[http://lists.freebsd.org/pipermail/freebsd-questions/2005-March/081294.html aac support],'' 19-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> ke li antaŭe ne ricevis iun ajn helpon de Scott Long nek ricevis iun referencon pri li de Adaptec. La debato akriĝis,<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al freebsd-questions: ''[http://lists.freebsd.org/pipermail/freebsd-questions/2005-March/081313.html aac support],'' 19-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> kiam ektemis pri [[blobo|blobaj]] peliloj kaj interkonsentoj pri nedisvastigo de informo ([[angla lingvo|angle]] NDA = ''non-disclosure agreement''): programistoj de OpenBSD ne permesas inkludon de neliberaj duumaj dosieroj en fontan arbon kaj ne volas subskribi na NDA. La FreeBSD-projekto, tamen, havas alian politikon, kaj granda parto de la kodo, kiun proponis Scott Long, estis fermita kaj skribita sub NDA. Ĉar libera dokumentado estis neakirebla ĝis eldono de OpenBSD 3.7, oni forigis subtenon de regiloj por Adaptec AAC RAID el la norma kerno de OpenBSD. Politiko de OpenBSD insistas pri malfermeco de la tuta dokumentado por ĉiu aparataro. En sia prezento en decembro [[2006]] De Raadt klarigis, ke sen ĝi "programistoj faras erarojn en peliloj" kaj ke "la sperto 'ho Dio, ĝi funkcias!' estas pli malfacile atingebla, kaj multaj programistoj simple kapitulacas".<ref>de Raadt, Theo. ''[http://www.openbsd.org/papers/opencon06-docs/index.html Prezentaĵo al OpenCON],'' Decembro 2006. Kontrolita la 7-an de decembro 2006.</ref> En sama prezento li diris, ke liverado de duumaj peliloj estas neakceptebla por OpenBSD — ili estas nekredindaj kaj "estas neniu maniero ripari ilin, se ili rompiĝas". Liverant-kontribuita fontokodo estas "apenaŭ akceptebla" kaj eĉ ĝi estas malfacile riparebla, se iuj problemoj okazas. == Licencado == [[Dosiero:Openbsd37withjwm.png|eta|250px|dekstra|OpenBSD 3.7 kun [[X.Org]] kaj [[X-a fenestradministrilo|fenestradministrilo]] [[JWM]]]] Celo de projekto OpenBSD estas "subteni spiriton de originalaj Berkeley-Unix-[[kopirajto]]j," kiuj permesis "relative senobstaklan distribuadon de Uniksaj fontoj.".<ref>OpenBSD.org. ''[http://www.openbsd.org/policy.html Kopirajta strategio (angle)]''. Kontrolita la 7-an de januaro 2006.</ref> Pro tio OpenBSD preferas kodon kun [[ISC-licenco|Internet-Systems-Consortium- (ISC-)licenco]], kiu estas simpligita versio de originala BSD-licenco kun iom da teksto forigita, ĉar ĝi iĝis nenecesa post la [[Konvencio de Berno]]. Ankaŭ akceptitaj estas aliaj versioj de [[MIT-licenco]] kaj [[BSD-licenco]]. La kutime uzata [[GPL]] estas konsiderata tro restrikta.<ref>NewsForge. ''[http://os.newsforge.com/article.pl?sid=05/06/09/2132233 BSD cognoscenti on Linux] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080207203248/http://www.linux.com/articles/45572 |date=2008-02-07 }},'' 15-a de junio 2005. Kontrolita la 7-an de januaro 2006.</ref> La projekto ne plu akceptas novan kodon sub ĝi aŭ aliaj licencoj. Krome, oni klopodas anstataŭigi jam ekzistantan kodon sub tiuj licencoj per ISC- aŭ BSD-licenca, kiam tia anstataŭaĵo ekzistas aŭ kiam kreo de ĝi ne estas nepraktike laboriga. En septembro [[2007]] la OpenBSD-teamo eĉ faris komencajn paŝojn por anstataŭigo de [[GNU Compiler Collection]] (GCC) per BSD-licenca [[Portable C Compiler]] (portebla C-tradukilo, PCC) fare de Anders Magnusson.<ref>CVS [http://marc.info/?l=openbsd-cvs&m=118988004013923&w=2 protokolmesaĝo] de la importo. Kontrolita la 21-an de septembro 2007.</ref> Rezultoj de tiuj klopodoj de OpenBSD-teamo estas impresaj. Aparte notinda estas [[OpenSSH]], forkaĵo de originala [[Secure Shell|SSH]] disvolvita ene de OpenBSD-projekto. Unue ĝi aperis en OpenBSD 2.6 kaj nun ĝi estas la plej populara vario de SSH, portita al multaj aliaj operaciumoj. Krome, menciindas disvolvo de [[fajroŝirmilo]] [[pf (fajroŝirmilo)|pf]], kiu komenciĝis post movo de [[IPFilter]] al pli restrikta licenco. Ĝi unue aperis en OpenBSD 3.0<ref>Hartmeier, Daniel. [http://www.benzedrine.ĉ/pf-paper.html Design and Performance of the OpenBSD Stateful Packet Filter (pf)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> kaj nun ekzistas en [[DragonFly BSD]], NetBSD kaj FreeBSD. Pli malfrue, OpenBSD anstataŭigis la GPL-licencajn ilojn [[bc (programlingvo)|bc]], [[dc (Unix)|dc]], [[diff]], [[grep]], [[gzip]], [[nm (Unix)|nm]], [[pkg-config]], [[Revision Control System|RCS]], sendbug (parto de [[GNATS]]) kaj [[size (Unix)|size]] per BSD-licencaj ekvivalentaĵoj. OpenBSD-programistoj ankaŭ kreis na [[OpenBGPD]], [[OpenOSPFD]], [[OpenNTPD]] kaj [[OpenCVS]], BSD-licencajn alternativojn por ekzistanta programaro. En junio 2001, pro disputoj pri ŝanĝo de licenco de IPFilter fare de [[Darren Reed]], OpenBSD komencis sisteman licencan kontrolon de portaĵaj kaj fontaj arboj.<ref>NewsForge. ''[http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01/06/06/169245 OpenBSD and ipfilter still fighting over license disagreement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010702173702/http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01%2F06%2F06%2F169245 |date=2001-07-02 }},'' 6-a de junio 2001. Kontrolita la 23-an de novembro 2005.</ref> Kodo de pli ol cent pakaĵoj en la sistemo estis trovita nelicencita, ambigue licencita aŭ uzata kontraŭ reguloj de licenco. Por pli rigora sekvo de licencoj, la teamo kontaktis ĉiujn kopirajto-posedantojn kiujn eblis. Iuj partoj de kodo estis forigitaj, aliaj anstataŭigitaj kaj aliaj, inkluzive [[kursigilo|kursigilajn]] ilojn, mrinfo kaj map-mbone,,<ref>Man pages: [http://www.openbsd.org/cgi-bin/man.cgi?query=mrinfo mrinfo] kaj [http://www.openbsd.org/cgi-bin/man.cgi?query=map-mbone map-mbone].</ref> kiuj estis originale licencitaj fare de [[Xerox]] nur por scienca uzo, estis relicencitaj por ke OpenBSD povu daŭre uzi ilin. Ankaŭ dum tiu enketo oni forigis ĉiun programaron fare de [[Daniel J. Bernstein]] el la portaĵa arbo. Tiam Bernstein estis postulanta, ke ĉiuj modifoj en lia kodo estu aprobitaj fare de li mem antaŭ redistribuo, kaj la OpenBSD-teamo ne volis malŝpari tempon kaj laboron por tio.<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2544.html Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160419110701/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2544.html |date=2016-04-19 }},'' 24-a de aŭgusto 2001. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> Tiu forigo kondukis al konflikto kun Bernstein, kiu sentis, ke forigo de lia programaro estis maljusta kaj vokis kiel ekzemplon la [[TTT-legilo]]n [[Netscape]], kiu estis multe malpli libera, sed tamen restis en portaĵa arbo.<ref>Bernstein, DJ. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2812.html Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204203539/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2812.html |date=2012-02-04 }},'' 27-a de aŭgusto 2001. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> Pozicio de OpenBSD-teamo estis, ke kondiĉoj de licenco de Netscape, kvankam eĉ ne libera programaro, estis pli facile sekveblaj.<ref>Espie, Marc. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2864.html Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160419080907/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2864.html |date=2016-04-19 }},'' 28-a de aŭgusto 2001. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> Ili asertis, ke la deziro de Bernstein kontroli ĉiujn posteulojn de sia programaro, kondukos al ega kvanto de nenecesa laboro, kaj do forigo estis plej facila maniero ne kontraŭi liajn postulojn. == Sekureco kaj kodkontrolo == Nelonge post fondiĝo de OpenBSD projekti, Theo de Raadt ricevis proponon de programara kompanio nomata Secure Networks, Inc. aŭ SNI.<ref>The Age. ''[http://www.theage.com.au/articles/2004/10/07/1097089476287.html Staying on the cutting edge],'' October 8, 2004. Visited January 8, 2006.</ref><ref>ONLamp.com. Interview with OpenBSD developers: ''[http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2003/07/17/openbsd_core_team.html The Essence of OpenBSD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171022004013/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2003/07/17/openbsd_core_team.html |date=2017-10-22 }},'' July 17, 2003. Visited December 18, 2005.</ref> Ĝi estis kreanta "ilon por kontrolo de reta sekureco" nomatan Ballista (poste renomita al Cybercop Scanner, kiam SNI estis aĉetita fare de [[McAfee|Network Associates]]), kiu celis trovi kaj ataki eblajn truojn en komputila sekureco. Ĉar De Raadt mem havis grandan intereson pri sekureco, li akceptis proponon kaj la kunlaboro estis aparte utila antaŭ eldono de OpenBSD 2.3<ref>Theo de Raadt on SNI: "Without their support at the right time, this release probably would not have happened." From the [http://www.monkey.org/openbsd/archive/misc/9805/msg00308.html 2.3 release announcement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141103115354/http://www.monkey.org/openbsd/archive/misc/9805/msg00308.html |date=2014-11-03 }}. Visited December 19, 2005.</ref> kaj helpis difini ĉefan celon de la projekto: OpenBSD-programistoj provu krei kodon, kiu estu ĝusta, stabila kaj sekura, eĉ se por tio ili devos oferi facilecon, rapidon kaj funkcian riĉecon. Ĉar cimoj en OpenBSD iĝis pli kaj pli obskuraj kaj malfacile atakeblaj, la sekureca kompanio trovis ke la afera iĝis tro komplika kaj ne plu kost-efika. Post jaroj de kunlaboro ĝi la teamoj dispartiĝis. Ĝis junio 2002, OpenBSD-retpaĝaro havis sloganon: {{Cquote|Kvin jaroj sen defora atakeblo en defaŭlta instalo!}} En junio 2002, Mark Dowd el [[Internet Security Systems]] trovis cimon en OpenSSH kodo, kiu ebligis demando-respondan atakon.<ref>Internet Security Systems. [http://xforce.iss.net/xforce/alerts/id/advise123 OpenSSH Remote Challenge Vulnerability]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, June 26, 2002. Visited December 17, 2005.</ref> Tiu atakeblo en defaŭlta instalo de OpenBSD ebligis atakinton atingi [[root]]-konton defore, kaj estis ekstreme serioza pro vasta uzado de OpenSSH en multaj operciumoj tiatempe.<ref>[http://xforce.iss.net/xforce/xfdb/9169 A partial list of affected operating systems] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120106002606/http://xforce.iss.net/xforce/xfdb/9169 |date=2012-01-06 }}.</ref> Pro la problemo oni devis korekti la sloganon al: {{Cquote|Unu defora atakeblo en defaŭlta instalo post preskaŭ 6 jaroj!}} La slogano restis senŝanĝa dum loga tempo. Nur en [[13-a de marto]] [[2007]] firmao Core Security Technologies<ref>[http://www.coresecurity.com Core Security Technologies' homepage].</ref> malkovris retan deforan atakeblon en OpenBSD.<ref>Core Security Technologies. ''[http://www.coresecurity.com/content/open-bsd-advisorie OpenBSD's IPv6 mbufs remote kernel buffer overflow.]'' March 13, 2007. Visited March 13, 2007.</ref> La slogano estis ŝanĝita al: {{Cquote|Nur du deforaj atakebloj en defaŭlta instalo post pli ol 10 jaroj!}} Tiu ĉi aserto estas kritikita, ĉan defaŭlta instalo de OpenBSD ne multon inkluzivas, kaj el portaĵa arbo instaleblas programoj kun aliaj trovitaj vundebloj. Tamen, ĉar la slogano referas nur al defaŭlta instalo, ĝi estas formale korekta. Unu el fundamentaj ideoj de OpenBSD estas ke la sistemo estu simpla, travidebla kaj defaŭlte sekura. Minimumaj defaŭltoj de OpenBSD sekvas standardon de komputila sekureca praktiko, kio postulas aktivigon de kiom eblas malpli multe da servoj. Krome, malfermita fontokodo kaj konstanta sekureca kontrolo estas gravaj elementoj de sekura sistemo.<ref>Wheeler, David A. Secure Programming for Linux and Unix HOWTO, [http://www.dwheeler.com/secure-programs/Secure-Programs-HOWTO/open-source-security.html 2.4. Is Open Source Good for Security?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070501112323/http://www.dwheeler.com/secure-programs/Secure-Programs-HOWTO/open-source-security.html |date=2007-05-01 }}, March 3, 2003. Visited December 10, 2005.</ref> [[Dosiero:Openbsd38boot.png|eta|250px|dekstra|Starto de OpenBSD 3.8-current. En versio 3.8 oni ŝanĝis funkcion ''[[malloc]]'']] OpenBSD enhavas grandan nombron de ecoj por pli bona sekureco, inkluzive ŝanĝoj en [[API]] kaj ilaro, kiel ''[[arc4random]]'', ''[[issetugid]]'', ''[[strlcat]]'', ''[[strlcpy]]'' kaj ''[[strtonum]]'' funkcioj kaj ilo por [[statika analizo de kodo]], teknikoj protekto de memoro kiel [[ProPolice]], [[StackGhost]], la [[W^X]] (^ signifas ''[[logika neinkluziva aŭo]]'') sistemo de protekto de [[memorpaĝado]], samkiel ŝanĝoj en ''[[malloc]]''. Ankaŭ estas multaj [[kriptografio|kriptografiaj]] kaj [[hazardigo|hazardigaj]] utilaĵoj. OpenBSD uzas [[Blowfish]]-ŝifron por ŝifrigo de [[pasvorto]]. Por redukti riskon de miskonfiguro, ebliganta eskalacion de privilegioj, multaj programoj estas reskribataj kaj adaptitaj por separigo de privilegioj, revoko de privilegioj kaj [[chroot]]. OpenBSD estas unua sistemo, kiu ekuzas separigon de privilegioj - la teknikon, inspiritan de principo de la plej malgranda privilegio. En ĝi la programo disiĝas je du aŭ pli partoj, el kiuj unu performas privilegiitajn operaciojn kaj la aliaj performas taskojn, kiuj ne bezonas privilegiojn.<ref>Provos, Niels. [http://www.citi.umich.edu/u/provos/ssh/privsep.html Privilege Separated OpenSSH] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102075206/http://www.citi.umich.edu/u/provos/ssh/privsep.html |date=2012-01-02 }}. Visited January 30, 2006.</ref> Revoko de privilegioj estas simila maniero, kiu postulas ke la programo aŭ parto de programo ĉiam perdu la privilegiojn, se kuranta tasko ne bezonas ilin. Chroot estas Uniksa servo, kiu ligas ĉiun aktivecon de programo al certa zono de [[dosiersistemo]], malebligante iun atingon al io ekster tiu zono. La programistoj aplikis tiujn ecojn al OpenBSD-versioj de komunaj aplikaĵoj, inkluzive [[tcpdump]] kaj [[Apache]] [[retservilo]] - la lasta estas ege ŝanĝita de la originala pro licencaj problemoj de Apache 2.* serio kaj baziĝas je versio 1.3.29. La projekto kontinue kontrolas kodon kaj serĉas por problemoj. Programisto Marc Espie priskribis la laboron kiel "nefinia … pli temas pri la procezo ol pri iu aparta cimo".<ref>O'Reilly Network. ''[http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2004/03/18/marc_espie.html An Interview with OpenBSD's Marc Espie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180504070533/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2004/03/18/marc_espie.html |date=2018-05-04 }},'' March 18, 2004. Visited January 24, 2006.</ref> En sama intervjuo li priskribis kutiman procedon, kion oni okazigas post trovo de cimo. Tio inkluzivas traserĉon tra tuta fonta arbo por samaj aŭ similaj problemoj, "provon eltrovi necesajn ŝanĝojn de dokumentado" kaj enketo ĉu eblas "ŝanĝi la kompililon por ke ĝi avertu kontraŭ tiu ĉi problemo". Kune kun DragonFly BSD, OpenBSD estas unu el du liberaj operaciumoj, kiuj strebas konverti ĉiun [[K&R C]]-kodon al [[ANSI C]]. Tio ne kondutas al iuj funkciaj ŝanĝoj, sed igas la kodon pli legebla kaj komprenebla. La standarda formo de kodo estas la [[Kernel Normal Form]], kiu postulas rigorajn standardojn de kiel la kodo devas aspekti por esti plej facile komprenebla kaj riparebla. La standardo aplikiĝas al la tuta kodo antaŭ inkludo en la baza operaciumo. Ekzistanta kodo estas aktive prilaborata por akordi kun la postuloj. [[Linus Torvalds]], kreinto de [[Linukso]], kritikis la alvenon de OpenBSD programistoj kaj asertis, ke pli granda parto de laboro venu al riparo de ĝeneralaj cimoj ol al sekurecaj problemoj, ĉar nerilataj al sekureco cimoj estas multoble pli multaj ("la enuaj normalaj cimoj estas _ege_ pli gravaj, simple ĉar estas multe pli da ili")<ref>Torvalds, Linus. Mail to linux-kernel: ''[http://thread.gmane.org/gmane.linux.kernel/701694/focus=706950 Re: <nowiki>[stable]</nowiki> Linux 2.6.25.10] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207221403/http://thread.gmane.org/gmane.linux.kernel/701694/focus=706950 |date=2015-02-07 }}'', July 15, 2008. Visited July 20, 2008.</ref>. En [[15-a de julio]] [[2008]] li akre atakis la politikon de OpenBSD: "Ili tiom multe zorgas pri sekureco, ke ili preskaŭ agnoskas, ke nenio alia gravas por ili."<ref>Torvalds, Linus. Mail to linux-kernel: ''[http://article.gmane.org/gmane.linux.kernel/706950 Re: <nowiki>[stable]</nowiki> Linux 2.6.25.10]'', July 15, 2008. Visited July 20, 2008.</ref>. OpenBSD-programisto Marc Espie komentis al tiu atako: "Tio ĉi estas tute misinformita opinio … [Fikso de normalaj cimoj] estas ĝuste kion faras la OpenBSD projekto, tutan tempon".<ref>Espie, Marc. Mail to openbsd-misc: ''[https://web.archive.org/web/20120505011403/http://kerneltrap.org/mailarchive/openbsd-misc/2008/7/16/2536484 Re: This is what Linus Torvalds calls openBSD crowd]'', July 16, 2008. Visited July 20, 2008.</ref> Alia programisto de la teamo, Artur Grabowski, diris: "La plej ridinda parto de tio estas … ke li [Torvalds] diris ĝuste samajn aferojn ni diras."<ref>Grabowski, Artur. Mail to openbsd-misc: ''[https://web.archive.org/web/20120505011458/http://kerneltrap.org/mailarchive/openbsd-misc/2008/7/17/2545214 Re: This is what Linus Torvalds calls openBSD crowd]'', July 16, 2008. Visited July 20, 2008.</ref> === Polemiko pri "Malantaŭa pordo" === Je la [[11-a de decembro]] [[2010]] Gregory Perry sendis retpoŝtmesaĝon al Theo de Raadt, en kiu li asertis, ke antaŭ 10 jaroj la [[FBI]] pagis al kelkaj tiamaj OpenBSD-programistoj por enmeti "[[malantaŭa pordo (komputiko)|malantaŭan pordon]]" (t.e., speciale lasitan vundeblon, kiu povu doni neaŭtoritatan atingon al la sistemo) en [[kriptografio|kriptografian]] subsistemon de OpenBSD. Theo de Raadt publikigis la mesaĝon en dissendlisto ''openbsd-tech'' kaj proponis relegi kaj testi kodon de [[IPsec]] subsistemo.<ref>[http://marc.info/?l=openbsd-tech&m=129236621626462&w=2 Allegations regarding OpenBSD IPSEC]</ref><ref>[http://www.osnews.com/story/24136/_FBI_Added_Secret_Backdoors_to_OpenBSD_IPSEC_ "FBI Added Secret Backdoors to OpenBSD IPSEC"]</ref> Malgraŭ ĝenerale skeptika respondo de Theo kaj aliaj programistoj, tiu ĉi akuzo kaŭzis grandan ondon de polemiko, ĉar kodo el OpenBSD IPSec ekzistas en multaj aliaj projektoj, inkluzive tiaj gravaj projektoj kiel [[FreeBSD]], [[Mac OSX]] kaj [[Linukso]]. Theo invitis ĉiujn programistojn memstare revizii la kodon, sed dum la sekva semajno neniuj novaj vundebloj estas trovitaj. Jason Wright, unu el programistoj menciataj en originala akuza mesaĝo, akre neis la akuzaĵoj kaj nomis ilin "urba legendo"<ref>[http://permalink.gmane.org/gmane.os.openbsd.tech/22577 Re: Allegations regarding OpenBSD IPSEC - The OpenBSD operating system (technical)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Krome, li diris, ke en la priskribita tempo li eĉ ne laboris pri IPSEC subsistemo. Alia menciito Scott Lowe diris ke li entute ne estis programisto kaj nur partoprenas en disvastigo kaj propagando de la sistemo. "Neniam en mia vivo mi kontribuis eĉ unu linion de kodo al OpenBSD; mia advokatumo estas nur pro mia ŝato de la projekto" - diris li.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.itworld.com/open-source/130820/openbsdfbi-allegations-denied-named-participant |titolo=OpenBSD/FBI allegations denied by named participants - ITWorld.com |alirdato=2010-12-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101225070224/http://www.itworld.com/open-source/130820/openbsdfbi-allegations-denied-named-participant |arkivdato=2010-12-25 }}</ref> Dag-Erling Smørgrav, FreeBSD programisto el [[Norvegio]], metis en sian [[blogo]]n proponon pagi $100 al la unua persono, kiu montros la "malantaŭan pordon" en OpenBSD IPSec, kaj alian $100 se la sama vundeblo ekzistas en FreeBSD, kaj alian $100 se la sama vundeblo ekzistas en "sekurece-krita porcio de Linuksa kerno".<ref>[http://maycontaintracesofbolts.blogspot.com/2010/12/openbsd-ipsec-backdoor-allegations.html - OpenBSD IPSec backdoor allegations: triple $100 bounty]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En komentoj por tiu ĉi blogaĵo, multaj teamoj kaj individuaj programistoj promesis aldoni siajn monojn al la prezo, do, se la "pordo" vere ekzistas, la trovinto ricevos konsiderindan sumon de mono. Ĝis nun la prezo restas nepretendata. == Uzoj == Sekurecaj atingoj de OpenBSD, defaŭlta kriptografio kaj pf-[[fajroŝirmilo]] faras ĝin grava por industrio de komputila sekureco. Aparte ĝi uziĝas por aparataj fajroŝirmiloj, [[invadodetektilo]]j kaj [[reta kluzo|kluzoj]] de [[VPN]]. Oni ofte uzas ĝin por gravaj serviloj, kiuj enhavas gravan informon kaj devas protekti sin de [[kodrompisto]]j kaj [[DoS-atako]]j. Krome, pro enhavo de programo [[spamd]], ĝi estas uzata en [[spamfiltrilo]]j. [[Dosiero:Openbsd38defaultwm.png|eta|250px|dekstra|OpenBSD 3.8 kun [[X.Org]] kun [[X-fenestradministrilo]] [[FVWM]] 2.2.5]] Ĉar BSD-licenco de malpermesas inkludon de kodo en komercaj fermitaj aplikaĵoj, kelkaj [[nelibera programaro|neliberaj]] komercaj sekurecsistemoj estas bazitaj je OpenBSD, inkluzive Profense de firmao Armorlogic ApS,,<ref>[http://www.armorlogic.com/ Armorlogic ApS's homepage].</ref> AccessEnforcer de Calyptix Security,<ref>[http://www.calyptix.com/ Calyptix Security's website].</ref> GeNUGate kaj GeNUBox de GeNUA mbH,<ref>[http://www.genua.de/ GeNUA mbH's homepage].</ref> RTMX O/S de RTMX Inc,,<ref>[http://www.rtmx.com/ RTMX Inc homepage].</ref> syswall de Syscall Network Solutions AG,<ref>[http://www.syswall.de/ Syscall Network Solutions AG's site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090305215210/http://www.syswall.de/ |date=2009-03-05 }}.</ref> HIOBMessenger de topX, kaj variaj securecaj aplikaĵoj de .vantronix GmbH..<ref>[http://www.vantronix.com/ .vantronix GmbH's homepage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120101215138/http://www.vantronix.com/ |date=2012-01-01 }}.</ref> El tiuj, nur GeNUA, RTMX, kaj .vantronix redonis kontribuaĵojn al OpenBSD-projekto: GeNUA helpis al subteno de [[simetria multprocezoreco|SMP]] sur i386-platformo, RTMX helpis atingi pluan [[POSIX]]-akordon de la sistemo, kaj .vantronix kontribuis al retumo kaj [[ŝarĝbalancumado]]. Krome, de OpenBSD devenas kelkaj [[libera programaro|liberaj]] operaciumoj, inter kiuj plej rimarkeblas [[Anonym.OS]], [[MirOS BSD]], ne plu disvolvata [[ekkoBSD]], [[MicroBSD]] kaj [[Gentoo/ALT|Gentoo/OpenBSD]]. Aldone, [[Microsoft]] uzis multon de kodo el OpenBSD en sia ilaro [[Microsoft Windows Services for UNIX]], ekstenso por [[Microsoft Windows|Windows]] donanta iun Unix-similan funkciecon al ĝi. Originale ĝi baziĝis je [[Berkeley Software Distribution|4.4BSD-Lite]]. [[Core force]], komerca sekureca aplikaĵo por Windows, baziĝas je pf-fajroŝirmilo el OpenBSD. Krome, OpenBSD en iu formo uziĝas por operaciumoj de [[integra sistemo|integraj sistemoj]], kiel [[OpenSoekris]] kaj [[flashdist]]; kune kun iloj kiel [[nsh]], ili ebligas kreon de integraj aparatoj, similaj al tiuj de [[Cisco Systems|Cisco]]<ref>[http://opensoekris.sourceforge.net/ OpenSoekris], [http://www.nmedia.net/~chris/soekris/ flashdist]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj [http://www.nmedia.net/~chris/nsh/ nsh]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> [[Dosiero:Xfce-openbsd.png|eta|250px|dekstra|OpenBSD 4.4 kun [[Xfce]]]] OpenBSD venas kun [[fenestra sistemo X]]. Post ŝanĝo de licenco de [[XFree86]], ĝi inkluzivas pli modernan [[X.Org]]-servilon; pli olda XFree86 3.3 ankaŭ instaleblas por malnovaj kaj ne plu subtenataj [[vidkarto]]j. Kun tiuj oni povas instali [[labortabla medio|labortablan medion]] kaj/aŭ [[X-fenestradministilo]]n kaj uzi ĝin por personaj komputiloj. La [[portaĵa arbo]] de OpenBSD enhavas multajn popularajn ilojn por labortablo, inkluzive [[GNOME]], [[KDE]] kaj [[Xfce]]; retumilojn [[Konqueror]], [[Mozilla Firefox]] kaj [[Opera]]; kaj [[plurmedio|plurmediajn]] programojn [[MPlayer]], [[VLC Media Player]] kaj [[xine]]. Aldone, multaj grafikaj programoj kompileblas el fontokodoj por aliaj POSIX-kongruaj operaciumoj. Krome, estas [[tavolo de kongrueco]], kiu ebligas transferon de duuma kodo al OpenBSD el aliaj operaciumoj, kiel Linukso, FreeBSD, [[SunOS]] kaj [[HP-UX]]. Tamen, malgraŭ parta subteno en X.Org, akcelita 3D-grafiko ne estas subtenata en OpenBSD.<ref>Gray, Jonathan. Mail to openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2006-11/0196.html Re: No hardware 3D acceleration?]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', November 2, 2006. Visited September 17, 2007.</ref> Laboro por funkciigo de [[Direct Rendering Manager]], Uniksa ilaro por 3D-akcelado, sur OpenBSD komencis en versio 4.3<ref>http://www.openbsd.org/plus43.html</ref><ref>Ainsworth, Owain. Mail to dri-devel: ''[http://sourceforge.net/mailarchive/forum.php?thread_name=20080306175851.GA14332%40delilah.cybernetseraph.org&forum_name=dri-devel <nowiki>[PATCH]</nowiki> The DRM and the bsds.]'', March 06, 2008. Visited July 20, 2008.</ref> Oni iam kritikas na OpenBSD por ke ĝi estas fokusita je sekureco, dum uzebleco kaj funkcia riĉeco pro tio suferas. Testoj de Felix von Leitner pri rapideco kaj [[ekstendebleco]]<ref>[http://bulk.fefe.de/scalability/ Scalability test results and conclusions].</ref> montris ke OpenBSD posteniĝas de aliaj operaciumoj. Responde, uzantoj kaj programistoj de OpenBSD kritikis ĝustecon de metodologio de von Leitner. Laŭ ili, kvankam rapido estas grava, plej gravaj aspektoj estas sekureco kaj stabileco. Programisto Nick Holland komentis: "Tio ĉio venas al demando kion vi konsideras grava.".<ref>Holland, Nick. Mail to openbsd-misc: ''[http://groups.google.co.uk/group/lucky.openbsd.misc/msg/2b6f9d5bf42b712a Re: OpenBSD Benchmarked… results: poor!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208155314/http://groups.google.co.uk/group/lucky.openbsd.misc/msg/2b6f9d5bf42b712a |date=2008-12-08 }},'' October 19, 2003. Visited January 8, 2006.</ref> Krome, OpenBSD estas relative malgranda projekto, kompare al FreeBSD kaj Linux, kaj ĉar estas nur malmulte da programistoj, ilia tempo pli racie estu malŝparita al sekurecaj problemoj ol rapido. Krom tio ĉio, kritikoj diras, ke en OpenBSD mankas facile uzeblaj konfiguriloj, en defaŭlta instalo<ref>NewsForge. ''[http://os.newsforge.com/article.pl?sid=05/11/01/1710223 Trying out the new OpenBSD 3.8] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080201010942/http://www.linux.com/articles/49451 |date=2008-02-01 }},'' November 2, 2005. Visited January 8, 2006.</ref> kaj la instalilo estas "sparta" kaj "timiga".<ref>NewsForge. ''[http://os.newsforge.com/article.pl?sid=04/07/20/180234 Review: OpenBSD 3.5] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080207204800/http://www.linux.com/articles/37599 |date=2008-02-07 }},'' July 22, 2004. Visited January 8, 2006.</ref> La problemo estas sama kiel pri rapido: OpenBSD-komunumo preferas fokusi al sekureco, stabileco kaj simpleco. Kiel diris unu el testuloj, "administro de ultra-sekura sistemo povas postuli iom da laboron".<ref>DistroWatch. ''[http://distrowatch.com/dwres.php?resource=review-openbsd OpenBSD - For Your Eyes Only],'' 2004. Visited January 8, 2006.</ref> == Distribuo kaj merkato == OpenBSD estas senpage akirebla per multaj manieroj: oni povas anonime atingi la fontokodon el [[CVS]] aŭ [[CVSup]] aŭ elŝuti jam kompilitajn pakaĵojn per [[File Transfer Protocol|FTP]] aŭ [[Hypertext Transfer Protocol|HTTP]]. Prepakitaj [[kompakta disko|KDoj]] aĉeteblas kontraŭ malgranda prezo en retmagazenoj. La KDoj enhavas, krom la operaciumo mem, algluaĵojn kaj rekordon de tema kanto de la versio. Tio estas unu el malmultaj fontoj de mono por OpenBSD-projekto, kiu venas al pripago de rettrafiko, aparataro kaj aliaj elspezoj de la projekto. Ĝis versio 4.2 nur malgranda baza instalo elŝuteblis en [[ISO-imago|ISO]]-formato. Ekde OpenBSD 4.2 oni povas elŝuti kompletan imagon de instala KD. kiel multaj aliaj operaciumoj, OpenBSD uzas portaĵojn kaj pakaĵojn por facila instalado kaj administrado de programoj, kiuj ne estas parto de baza operaciumo. Originale ĝi baziĝis je portaĵa arbo de FreeBSD, sed eventuale apartiĝis kaj nun estas tute aparta. Krome, ekde versio 3.6 multaj pakaĵmastrumiloj estas anstataŭigitaj per pli potencaj kaj rapidaj variantoj, skribitaj en [[Perl]] fare de [[Marc Espie]]. Kontraste al FreeBSD, la sistemo de portoj de OpenBSD estas nur fonto, el kiuj kreiĝas pakaĵoj. Pakaĵoj estas amaskompilataj fare de OpenBSD-teamo kaj elŝuteblas post ĉiu eldono. Krome, unikeco de OpenBSD estas tio, ke ĉiuj portaĵoj estas disvolvataj kaj eldonataj kune kun ĉiu versio kaj ne kunporteblas kun la aliaj - ekzemple, pakaĵoj por versio 3.7 ne funkcios por 3.6 kaj male. Tio kondutas al pli travidebla kaj stabila disvolvprocedo, sed ankaŭ rezulte la programoj ne estas la plej lastaj versioj. [[Dosiero:Puffy.png|eta|maldekstra|150px|[[tridimensia modelado|3D-modelo]] de [[Puffy]].]] Ĉirkaŭ la tempo de eldono de OpenBSD 2.7, oni anstataŭigis [[Beastie]], originalan BSD-maskoton, per fiŝo Puffy. En OpenBSD-teamo oni diras, ke Puffy estas el familio [[Tetraodontidoj]] (angle ''pufferfish''), sed tiuj pli spertaj pri biologio diras, ke li pli similas al [[Diodontidoj|Diodontido]] (angle ''pocupinefish''), ĉar Tetraodontedoj ne havas [[dorno]]jn. Oni unue elektis la fiŝon pro ekuzo de Blowfish-ŝifralgoritmo en OpenSSH. Puffy rapide gajnis popularecon pro sia simpatia aspekto kaj distingo de kutima BSD-demono. Unue li aperis publike en OpenBSD 2.6 kaj ekde tiam aperis multfoje en bildetoj sur [[t-ĉemizo]]j kaj [[afiŝo]]j, plej ofte en iuj [[parodio|parodiaj]] aspektoj. Tiuj inkluzivas, ekzemple, ''Puffiana Jones'', "fama [[kodumulo|kodumologiisto]] kaj aventurulo, kiu serĉas por perdita RAID"; ''Puffathy'', "malgranda knabino el [[Alberta]], kiu devas labori en [[Taiwan]]"; ''Sir Puffy de Ramsay'', "liberigulo, kiu, kun Malgranda Bob de Beckley, ŝtelis de la riĉaj kaj disdonis al ĉiuj"; kaj ''Puff Daddy'', "fama [[repo|repisto]] kaj politikisto". Post kelkaj eldonoj, OpenBSD gajnis famon pro memorindaj kantoj, kiujn la teamo kreas por ĉiu nova versio, kaj interesa komedia arto. Ekde OpenBSD 3.0, oni produktas la KDojn, eldonkantojn, afiŝojn kaj t-ĉemizojn en unu stilo por la versio. Ofte la materialon kontribuas Ty Semaka el [[Plaid Tongued Devils]]. Komence la materialoj estis pli humuraj kaj ne tre seriozaj, sed eventuale la koncepto evoluis kaj ili iĝis grava parto de advokateco por OpenBSD. Ĉiu eldono klarigas iun koncepton el politiko kaj ideologio de OpenBSD, kvankam ofte tra parodio, Pasintaj temoj inkludis: en OpenBSD 3.8, ''Hackers of the Lost RAID'', parodio pri [[Indiana Jones]] ligita al novaj RAID-iloj, aperintaj en tiu eldono; ''The Wizard of OS'', en OpenBSD 3.7, bazita je kreaĵoj de [[Pink Floyd]] parodio de [[The Wizard of Oz (1939-a filmo)|The Wizard of Oz]], aludanta al plibonigo de subteno de sendrata aparataro; kaj en OpenBSD 3.3 ''Puff the Barbarian'', inkluzivis kanton en maniero de [[ŝtonroko]] de [[1980-aj jaroj]] kaj parodion al [[Conan the Barbarian]], aludantan al libera dokumentado. Krom la sloganojn por novaperantaj versioj, la projekto ofte produktas aliajn [[popoldiro]]jn, kiel "Ni sendas [[script kiddie]]s al [[/dev/null]] ekde 1995", "Funkcia, sekura, libera - elektu iujn 3", "Defaulte sekura" kaj kelkaj enulaj sloganoj nur troveblaj sur t-ĉemizoj de fermitaj programistaj kunvenoj kiel "Sekureco kontraŭ la ege pli malgranda prezo ol [[krozmisilo]]" kaj bildo de olda oktopodo, kiu diras "Shut up and hack!" == Libroj == Pri OpenBSD publikiĝas granda kvanto de (plejparte anglalingvaj) libroj. La plej rimarkindaj estas: * ''[http://www.devguide.net/books/obclc1 The OpenBSD Command-Line Companion, 1st ed.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091029103152/http://www.devguide.net/books/obclc1 |date=2009-10-29 }}'' fare de Jacek Artymiak. ISBN 83-916651-8-6. * ''[http://www.devguide.net/books/bfwoap2 Building Firewalls with OpenBSD and PF: Second Edition] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090928063846/http://www.devguide.net/books/bfwoap2 |date=2009-09-28 }}'' fare de Jacek Artymiak. ISBN 83-916651-1-9. * ''[http://www.oreilly.com/catalog/mfreeopenbsd/ Mastering FreeBSD and OpenBSD Security]'' fare de Yanek Korff, Paco Hope fare de Bruce Potter. ISBN 0-596-00626-8. * ''[[Absolute OpenBSD|Absolute OpenBSD, Unix for the Practical Paranoid]]'' fare de Michael W. Lucas. ISBN 1-886411-99-9. * ''[http://www.aw-bc.com/catalog/academic/product/0,1144,0321193660,00.html Secure Architectures with OpenBSD]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' fare de Brandon Palmer kaj Jose Nazario. ISBN 0-321-19366-0. * ''[http://www.reedmedia.net/books/pf-book/ The OpenBSD PF Packet Filter Book: PF for NetBSD, FreeBSD, DragonFly and OpenBSD]'' eldonita en Reed Media Services. ISBN 0-9790342-0-5. * ''[https://www.wiley.com/legacy/compbooks/catalog/35366-3.htm Building Linux and OpenBSD Firewalls]'' fare de Wes Sonnenreich kaj Tom Yates. ISBN 0-471-35366-3. * ''[http://www.oreilly.com/catalog/openbsd4/ The OpenBSD 4.0 Crash Course]'' fare de Jem Matzan. ISBN 0-596-51015-2. * ''[https://nostarch.com/pf3 The Book of PF A No-Nonsense Guide to the OpenBSD Firewall] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230507075559/https://nostarch.com/pf3/ |date=2023-05-07 }}'' fare de Peter N.M. Hansteen ISBN 978-1-59327-165-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.openbsd.org/ OpenBSD's homepage] – oficiala paĝaro de OpenBSD {{en}} * [https://www.openssh.com/ OpenSSH's homepage] – oficiala paĝaro de [[OpenSSH]] {{en}} * [http://www.openntpd.org/ OpenNTPD's homepage] – oficiala paĝaro de [[OpenNTPD]] {{en}} * [http://www.openbgpd.org/ OpenBGPD's homepage] – oficiala paĝaro de [[OpenBGPD]] {{en}} * [https://www.openbsd.org/opencvs/ OpenCVS's homepage] – oficiala paĝaro de [[OpenCVS]] {{en}} * [https://www.undeadly.org/ OpenBSD journal] – OpenBSD komunuma ĵurnalo {{en}} * [http://www.freebsd.nfo.sk/ One Floppy OpenBSD MP3 Player and One Floppy Router] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090131224319/http://www.freebsd.nfo.sk/ |date=2009-01-31 }} {{en}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj -->{{Berkeley Software Distribution}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:OpenBSD| ]] g0e95rblcj2zazuev8hy7bkcfpubqs2 0 218378 9474679 8245754 2026-09-13T14:42:35Z ThomasPusch 1869 /* Luksemburga registaro */ 9474679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = politikisto de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = | periodo = [[1995]]–[[1999]] | antaŭ = [[Jacques Delors]] | post = [[Manuel Marín]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[1995]]–[[1999]] | antaŭ = | post = }} }} '''Jacques SANTER''' (naskita la [[18-an de majo]] [[1937]] en [[Wasserbillig]], Luksemburgo) estas [[Luksemburgo (lando)|luksemburga]] [[politikisto]]. == Luksemburga registaro == Post ŝanĝoj de pluraj postenoj en la luksemburga registaro la 19-an de septembro [[1972]], Jacques Santer ĝis la 15-a de junio [[1974]] iĝis ŝtata sekretario en la registaro de Luksemburgo. La 16-an de julio [[1979]] li iĝis ministro pri financoj, laboro kaj sociaj aferoj. La 20-an de julio [[1984]] li iĝis [[ĉefministro de Luksemburgo|ĉefministro]] kaj samtempe restis ministro pri financoj de Luksemburgo. Dum [[1989]] li fordonis la oficon de ministro pri financoj, sed iĝis ministro pri trezoroj kaj pri kulturaj aferoj ĝis la januaro [[1995]] - daŭre plenumante la funkcion de ĉefministro. == Internaciaj oficoj == [[Dosiero:Jacques Santer cropped.jpg|eta|dekstra|250px|<center>Jacques Santer]] Aldone inter la jaroj 1984 kaj 1989 li estis membro de la gvida konsilio de la [[Monda Banko]] kaj inter la jaroj 1991 kaj 1994 gvidanto de la [[Internacia Monunua Fonduso]] (IMF). == Oficoj ene de la Eŭropa Unio == La 23-an de januaro [[1995]] Jacques Santer iĝis prezidento de la [[Eŭropa Komisiono]]. Raporto pri laŭdira korupteco de iuj komisionanoj gvidis la 15-an de marto 1999 al demisio de la tuta [[Komisiono Santer]]. Jam antaŭe, inter la jaroj 1975 kaj 1979 li estis membro de la [[Eŭropa Parlamento]] kaj ankaŭ ĝia vicprezidento. Dum 1999 li denove iĝis membro de la Eŭropa Parlamento kaj dum 2002 ankaŭ membro de la [[Eŭropa Konvencio]]. Ambaŭ oficojn li havis ĝis la jaro 2004, ekde tiam li estas prezidanto de la administra konsilio de amaskomunikila entrepreno. == Vidu ankaŭ == * la paĝon pri la Eŭropa [[Komisiono Santer]] 1995-1999 {{Komisiono Santer}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Santer, Jacques}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] 989q0pa6melrsna28eg7irt9rb61ovv 9474680 9474679 2026-09-13T14:43:18Z ThomasPusch 1869 9474680 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = politikisto de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = | periodo = [[1995]]–[[1999]] | antaŭ = [[Jacques Delors]] | post = [[Manuel Marín]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[1995]]–[[1999]] | antaŭ = | post = }} }} '''Jacques SANTER''' (naskita la [[18-an de majo]] [[1937]] en [[Wasserbillig]], Luksemburgo) estas [[Luksemburgo (lando)|luksemburga]] [[politikisto]]. == Luksemburga registaro == Post ŝanĝoj de pluraj postenoj en la luksemburga registaro la 19-an de septembro [[1972]], Jacques Santer ĝis la 15-a de junio [[1974]] iĝis ŝtata sekretario en la registaro de Luksemburgo. La 16-an de julio [[1979]] li iĝis ministro pri financoj, laboro kaj sociaj aferoj. La 20-an de julio [[1984]] li iĝis [[ĉefministro de Luksemburgo|ĉefministro]] kaj samtempe restis ministro pri financoj de Luksemburgo. Dum [[1989]] li fordonis la oficon de ministro pri financoj, sed iĝis ministro pri trezoroj kaj pri kulturaj aferoj ĝis la januaro [[1995]] - daŭre plenumante la funkcion de ĉefministro. == Internaciaj oficoj == [[Dosiero:Jacques Santer cropped.jpg|eta|dekstra|250px|<center>Jacques Santer]] Aldone inter la jaroj 1984 kaj 1989 li estis membro de la gvida konsilio de la [[Monda Banko]] kaj inter la jaroj 1991 kaj 1994 gvidanto de la [[Internacia Monunua Fonduso]] (IMF). == Oficoj ene de la Eŭropa Unio == La 23-an de januaro [[1995]] Jacques Santer iĝis prezidento de la [[Eŭropa Komisiono]]. Raporto pri laŭdira korupteco de iuj komisionanoj gvidis la 15-an de marto 1999 al demisio de la tuta [[Komisiono Santer]]. Jam antaŭe, inter la jaroj 1975 kaj 1979 li estis membro de la [[Eŭropa Parlamento]] kaj ankaŭ ĝia vicprezidento. Dum 1999 li denove iĝis membro de la Eŭropa Parlamento kaj dum 2002 ankaŭ membro de la [[Eŭropa Konvencio]]. Ambaŭ oficojn li havis ĝis la jaro 2004, ekde tiam li estas prezidanto de la administra konsilio de amaskomunikila entrepreno. == Vidu ankaŭ == * la paĝon pri la Eŭropa [[Komisiono Santer]] 1995-1999 {{Komisiono Santer}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Santer, Jacques}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Luksemburgaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] 4rzjfrvcc592bnr4iudlp32yq3c9sa8 9474686 9474680 2026-09-13T14:51:19Z ThomasPusch 1869 9474686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = politikisto de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = | periodo = [[1995]]–[[1999]] | antaŭ = [[Jacques Delors]] | post = [[Manuel Marín]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[1995]]–[[1999]] | antaŭ = | post = }} }} '''Jacques SANTER''' (naskita la [[18-an de majo]] [[1937]] en [[Wasserbillig]], Luksemburgo) estas [[Luksemburgo (lando)|luksemburga]] [[politikisto]]. == Luksemburga registaro == Post ŝanĝoj de pluraj postenoj en la luksemburga registaro la 19-an de septembro [[1972]], Jacques Santer ĝis la 15-a de junio [[1974]] iĝis ŝtata sekretario en la registaro de Luksemburgo. La 16-an de julio [[1979]] li iĝis ministro pri financoj, laboro kaj sociaj aferoj. La 20-an de julio [[1984]] li iĝis [[ĉefministro de Luksemburgo|ĉefministro]] kaj samtempe restis ministro pri financoj de Luksemburgo. Dum [[1989]] li fordonis la oficon de ministro pri financoj, sed iĝis ministro pri trezoroj kaj pri kulturaj aferoj ĝis la januaro [[1995]] - daŭre plenumante la funkcion de ĉefministro. == Internaciaj oficoj == [[Dosiero:Jacques Santer cropped.jpg|eta|dekstra|250px|<center>Jacques Santer]] Aldone inter la jaroj 1984 kaj 1989 li estis membro de la gvida konsilio de la [[Monda Banko]] kaj inter la jaroj 1991 kaj 1994 gvidanto de la [[Internacia Monunua Fonduso]] (IMF). == Oficoj ene de la Eŭropa Unio == La 23-an de januaro [[1995]] Jacques Santer iĝis prezidento de la [[Eŭropa Komisiono]]. Raporto pri laŭdira korupteco de iuj komisionanoj gvidis la 15-an de marto 1999 al demisio de la tuta [[Komisiono Santer]]. Jam antaŭe, inter la jaroj 1975 kaj 1979 li estis membro de la [[Eŭropa Parlamento]] kaj ankaŭ ĝia vicprezidento. Dum 1999 li denove iĝis membro de la Eŭropa Parlamento kaj dum 2002 ankaŭ membro de la [[Eŭropa Konvencio]]. Ambaŭ oficojn li havis ĝis la jaro 2004, ekde tiam li estas prezidanto de la administra konsilio de amaskomunikila entrepreno. == Vidu ankaŭ == * la paĝon pri la Eŭropa [[Komisiono Santer]] 1995-1999 {{Komisiono Santer}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Santer, Jacques}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] bucx5451f6a7ss4usqx7x0x343xndjk 0 218513 9474809 9340597 2026-09-13T18:29:50Z Sj1mor 12103 9474809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Víctor Balaguer i Cirera | dosiero = Victor Balaguer.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1824|12|11}} | loko de naskiĝo = [[Barcelona]], [[Katalunio]], [[Hispanio]] | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1904|1|14|1824|12|11}} | loko de morto = [[Madrid]], [[Hispanio]] | profesio = Politikisto, poeto, historiisto kaj verkisto | nacieco = | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Víctor Balaguer i Cirera''' (1824—1901), estis [[Hispanio|Hispan]]-[[Katalunio|kataluna]] politikisto kaj verkisto kaj unu el la plej gravaj aŭtoroj de la [[Renaskiĝo (Katalunlingva literaturo)|Renaskiĝo]]. == Biografio == Li naskiĝis en [[Barcelono]] {{naskiĝdato|1824|12|11}}, kaj studis en la universitato de sia naskiĝurbo. Li estis filo de kuracisto havanta [[Liberalismo|liberalajn ideojn]], kaj restis orfa kiel infano. Liaj radikalaj ideoj provokis ke lia patrino senheredigis lin. [[Framasono]], liberala kaj havanta romantikajn ideojn, li kunlaboris en kelkaj liberalaj ĵurnaloj, ''El Constitucional, El Laurel, El Geni'' kaj ''La Lira'' kaj en 1846 vizitis Madridon, kie li konis la ĉefan literaturajn kaj politikajn famulojn de la epoko. En Barcelono li fondis la liberalan ĵurnalon ''La Corona de Aragón'' (La Krono de Aragono), kie li deklaris fervoran engaĝiĝon al la glora pasinto de Katalunio kaj samtempe postulis malcentralizon por la teritorioj de la antikva Kronlando de [[Aragono]]. Lia unua drameca eseo, ''Pepín el jorobado o el hijo de Carlomagno'' (Pipino la ĝiba aŭ la filo de [[Karolo la Granda]]), estas lokita en la [[Barcelono]] de kiam li estis dek kvar jara, kaj kiam li estis dek-naŭ-jara, li estis publike "kronita" post la publikado de sia dua verko, ''Don Enrique el Dadivoso'' (Sinjoro Enrique la donacema). De 1843 ĝis 1868 li estis la ĉefo de la Liberala partio en Barcelono, kaj ĉar proprietulo kaj redaktoro de El Conseller multe antaŭenigis la kreskon de kataluna patriotismo. Sed tio ne estis evidenta ĝis 1857 kiam li skribis sian unuan poemon en la kataluna – kopio de versoj al la Virgulino [[:ca:Montserrat|Montserrat]]. [[Dosiero:Víctor_Balaguer_Barcelona_Ciutadella.jpg|eta|Busto de Víctor Balaguer ĉe [[:ca:parc de la Ciutadella|Parko de Citadelo]] de Barcelono]] Ekde tiam li ofte adoptis la pseŭdonimon "Lo Trovador de Montserrat" (la [[trobadoro]] de Montserrat); en 1859 li helpis la restarigon de [[Floraj Ludoj]] (''Jocs Florals''), kies kutima partoprenanto li estis kaj en 1861 li estis proklamita “Mestre en Gai Saber” (Majstro pri Poezio (gaja scio trobadora)). Li translokiĝis en [[Madrido]]n, eminente partoprenis en politika vivo, kaj ekziliĝis en [[Provenco]]n inter 1865 kaj 1867, pro sia partopreno en la konspiro de la generalo Prim. Tie li konis Frederic Mistral-on en 1865 kaj partoprenis en la [[Felibriĝo]], kies vicprezidanto li estis nomumita. Li estis membro de la kataluna delegacio kiu liveris al la okcitanaj verkistoj la Sanktan Pokalon. Kiam okazis la elpelo de [[Izabela la 2-a (Hispanio)|Reĝino Isabel la Dua]] de [[Hispanio]], en 1867, li revenis en Katalunion, reprezentis [[Manresa]]-n kaj [[Vilanova i la Geltrú]]-n en La Kortesoj (hispana parlamento). Dum la regado de [[Savoja dinastio|Amadeo la Unua de Hispanio]], dum la [[Unua Hispana Respubliko]] (1871) kaj dum la registaro de Práxedes Mateo Sagasta en 1886, li estis sinsekve ministro de la Kolonioj kaj de Disvolvado. Li eksiĝis el la ofico ĉe la Restauración (restarigo de la [[Burbono (dinastio)|burbona monarkio]]), sed fine sekvis sian partion en varbado por la dinastio; li estis nomumita vicprezidanto de Kongreso, kaj estis poste senatano. Li mortis en Madrido {{mortodato|1904|1|14}}. Adoptita filo de Vilanova i la Geltrú donacis al la urbo la grandiozan [[Biblioteca-Museu Balaguer|Muzeo-Bibliotekon]]. Longe antaŭ lia morto li fariĝis fremda al la avangarda skolo de katalunaj naciistoj, kaj klopodis klarigi la severan kritikismon de Kastilio pri kiu lia ''Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón'' (1860-1863) (Historio pri [[Katalunio]] kaj la Kronlando de [[Aragono]]) abundas. Ĉi tiu verko, same kiel lia Historia politica y literaria de los trovadores (1878-1879) (Politika kaj beletra historio de la trobadoroj), estas erara, parta kaj malscienca; sed ambaŭ libroj estas alloge skribitaj kaj faris grandan servon al la kaŭzo kiun Balaguer iam konfirmis. Laŭ tiu sama emo li faris nomenklaturan projekton por la stratoj de la [[:ca:Eixample de Barcelona|Plilarĝigo de Barcelono]], per nomoj dediĉitaj al la teritorioj de la [[Reĝlando Aragono|Kronlando de Aragono]] (stratoj Aragó ([[Aragono]]), València ([[Valencio]]), Mallorca ([[Majorko]]), Rosselló ([[Rusiljono]]), Còrsega ([[Korsiko]]), Sardenya ([[Sardinio]]), Sicília ([[Sicilio]]), Nàpols ([[Napolo]])...), al la katalunaj institucioj ([[:ca:Corts Catalanes|Corts Catalanes]] (Katalunaj Kortesoj), la Diputació ([[Deputito|Deputitejo]]), el [[:ca:Consell de Cent|Consell de Cent]] (Centa Konsilantaro) aŭ al gravuloj ([[Pau Claris i Casademunt|Pau Claris]], [[:ca:Roger de Llúria|Roger de Llúria]], [[Roger de Flor]]....) kiu estis plejmulte adoptita sed kun modifoj kaj ŝanĝoj kiuj rompis la originalan logikon (ekzemple, la stratoj kun teritoriaj nomoj estis apartigitaj en du blokoj tamen la ordo estas tre simbola). Kiel poeto li estas imita: rememoroj pri [[:ca:Manuel_José_Quintana|Quintana]] estas videblaj en liaj patriotaj kantoj, pri [[:ca:José_Zorrilla_y_Moral|Zorrilla]] en liaj historiaj baladoj, pri [[Byron|Bajrono]] en liaj lirikaj poemoj. Li skribis tro rapide por kontentigi artajn kanonojn; sed se li havas misfarojn li ankaŭ havas la meritojn de pioniro, kaj en Katalunio lia nomo plu ekzistos. Laŭ la verkisto [[:ca:Oriol Pi de Cabanyes|Oriol Pi de Cabanyes]] (1950) Víctor Balaguer estis la vera "produkt-manaĝero" de la [[Renaskiĝo (Katalunlingva literaturo)|Kataluna Renaixença (renaskiĝo)]], komprenita kiel procedo de historia, lingva kaj literatura memestim-retrovo kiu estis precipe esprimita en la restarigo de la "Jocs Florals" (floraj ludoj) beletra konkurso kiel institucio de kultura stimulado devena de mezepoka pasinto kaj ĉiam kiel referenco al nacia pleneco, paktofaro, la supereco de korteza amo kaj la nobla spirito. Ie inter la liberala muldo historiisma romantikismo kaj kontraŭnaturista idealismo kiu, fine de la deknaŭa jarcento, konektus kun la spirito de [[modernismo]], Balaguer-a literatura produktado, unue nur hispanlingva kaj poste ambaŭ hispana kaj kataluna, svingiĝus inter eldiroj favoraj al individua kaj kolektiva libereco kaj subtenante neutilismajn valorojn. Admiranto de [[Victor Hugo]] kaj precipe de la ideoj kiuj aperis en la Francio de 1848, delogita de la Itala Risorgimento, kaj fiksante siajn vidojn sur la idealon de la Iberia Unio kaj plurala Hispanio kiu integrus ĝiajn malsamajn historiajn naciojn kaj lingvojn, lia vivo estis proksime ligita al politiko, aŭ kiel konspiranto kun generalo Prim kaj la progresemuloj, aŭ kiel profesia politikisto, precipe en la periodo post la 1868-a revolucio, kiam li estis ministro plurfoje, ambaŭ sub la nova reĝo, [[Amadeo de Savojo]] kaj dum la Burbona Restarigo. Kvankam li estis la granda prekursoro, gvidanta varbanto kaj populariganto de la Renaixença, en kiu li estis la ĉefa menso-transformanto – en [[Edmund Burke]]-a senso – lia translokiĝo al tiama Madrido de la du grandaj partioj kiuj alterniĝis en la povo signifis lian distancigon de tiama ĉiam pli politikizita katalunismo kiel tria vojo, kiu, unue kun [[:ca:Valentí Almirall|Valentí Almirall]] kaj poste kun [[:ca:Prat de la Riba|Prat de la Riba]], li komenciĝis esti pridemandita kaj fine forgesita. == Verkaro == === Hispana teatro === * ''Pepín el Jorobado o el hijo de Carlomagno'' (1838) * ''Enrique el Dadivoso'' (1847) * ''Juan de Padilla'' (1848) * ''Vifredo el Velloso'' (1849) === Hispanaj studoj kaj eseoj === * ''Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón'' (1860-1863) * ''Las calles de Barcelona'' (1865) * ''Historia política y literaria de los trobadores'' (1878-79) * ''Instituciones y reyes de Aragón'' (1896) * ''La libertad constitucional'' (1857) * ''Memorias de un constituyente'' (1868) * ''El Regionalismo y los Juegos Florales'' (1897) === Katakuna poezio kaj teatro === * ''Los trobadors moderns'' (1859) * ''Lo trobador de Montserrat'' (1861) * ''Esperances i records'' (1866) * ''Don Joan de Serrallonga'' (1868) * ''Los Pirineus'' (1893), kun opera versio muzikita de [[:ca:Felip Pedrell|Felip Pedrell]] laste reprezentita [http://www.elmundo.es/2003/02/15/catalunya/1337482.html] la 17-an kaj 19-an de februaro 2003 ĉe Liceu de [[Barcelono]] == Referencoj == * Historia de Cataluña, V. Balaguer (2 vol., Madrido, 1886, &c.) * {{en}} [http://www.1911encyclopedia.org/Victor_Balaguer Victor Balaguer] ĉe Classic Encyclopedia, bazita je la eldono de 1911-a de la [[:en:Encyclopædia Britannica Eleventh Edition|Encyclopaedia Britannica]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.victorbalaguer-bmb.org/victor.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071008151416/http://www.victorbalaguer-bmb.org/victor.htm |date=2007-10-08 }} * http://perso.wanadoo.es/lipmic/Poecat/balaguer.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090122222333/http://perso.wanadoo.es/lipmic/Poecat/balaguer.htm |date=2009-01-22 }} * [http://autorslocantich.blogspot.com/search/label/V%C3%ADctor%20Balaguer Víctor Balaguer a '''Lo Càntich''']{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{ca}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balaguer, Victor}} [[Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj verkistoj]] [[Kategorio:Katalunaj politikistoj]] 86begk39cr0fqufdtf2q0pxi3jvefli 0 218743 9474678 8727115 2026-09-13T14:41:37Z ThomasPusch 1869 9474678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de la 7-a [[Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = | periodo = [[1981]]–[[1985]] | antaŭ = [[Roy Jenkins]] | post = [[Jacques Delors]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[1981]]–[[1985]] | antaŭ = | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = ĉefministro de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgo.svg | nomo = | periodo = [[1974]]–[[1979]] | antaŭ = | post = }} }} [[Dosiero:Gaston Thorn 1975.jpg|eta|dekstra|<center>Gaston Thorn dum la jaro [[1975]]]] '''Gaston Egmond THORN''' (naskiĝis la [[3-an de septembro]] [[1928]]; mortis la [[26-an de aŭgusto]] [[2007]]) estis politikisto de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]], kiu - kaj enlande kaj internacie - dum sia kariero havis plurajn altajn politikajn postenojn. Inter la jaroj [[1974]] kaj [[1979]] li estis [[ĉefministro de Luksemburgo]]. Aldone, dum [[1975]] li oficis kiel [[Prezidanto de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Prezidanto]] de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Sekve, inter la jaroj [[1981]] kaj [[1985]] li estis prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]]: Pri listo de liaj kolegoj en tiu eŭropa institucio vidu la artikolon pri la [[Komisiono Thorn]]. {{Komisiono Thorn}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thorn, Gaston}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Thorn| ]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] 6fkzvk3kb0atgtmjzulqehhfdxxz4du 9474681 9474678 2026-09-13T14:43:46Z ThomasPusch 1869 9474681 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de la 7-a [[Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = | periodo = [[1981]]–[[1985]] | antaŭ = [[Roy Jenkins]] | post = [[Jacques Delors]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[1981]]–[[1985]] | antaŭ = | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = ĉefministro de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgo.svg | nomo = | periodo = [[1974]]–[[1979]] | antaŭ = | post = }} }} [[Dosiero:Gaston Thorn 1975.jpg|eta|dekstra|<center>Gaston Thorn dum la jaro [[1975]]]] '''Gaston Egmond THORN''' (naskiĝis la [[3-an de septembro]] [[1928]]; mortis la [[26-an de aŭgusto]] [[2007]]) estis politikisto de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]], kiu - kaj enlande kaj internacie - dum sia kariero havis plurajn altajn politikajn postenojn. Inter la jaroj [[1974]] kaj [[1979]] li estis [[ĉefministro de Luksemburgo]]. Aldone, dum [[1975]] li oficis kiel [[Prezidanto de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Prezidanto]] de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Sekve, inter la jaroj [[1981]] kaj [[1985]] li estis prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]]: Pri listo de liaj kolegoj en tiu eŭropa institucio vidu la artikolon pri la [[Komisiono Thorn]]. {{Komisiono Thorn}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thorn, Gaston}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Luksemburgaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Thorn| ]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] 3ubv0dyc2f4wuh7csqe9yb9p2tn4s14 9474687 9474681 2026-09-13T14:51:45Z ThomasPusch 1869 9474687 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de la 7-a [[Eŭropa Komisiono]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = | periodo = [[1981]]–[[1985]] | antaŭ = [[Roy Jenkins]] | post = [[Jacques Delors]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{LUX}} | periodo = [[1981]]–[[1985]] | antaŭ = | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = ĉefministro de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgo.svg | nomo = | periodo = [[1974]]–[[1979]] | antaŭ = | post = }} }} [[Dosiero:Gaston Thorn 1975.jpg|eta|dekstra|<center>Gaston Thorn dum la jaro [[1975]]]] '''Gaston Egmond THORN''' (naskiĝis la [[3-an de septembro]] [[1928]]; mortis la [[26-an de aŭgusto]] [[2007]]) estis politikisto de [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]], kiu - kaj enlande kaj internacie - dum sia kariero havis plurajn altajn politikajn postenojn. Inter la jaroj [[1974]] kaj [[1979]] li estis [[ĉefministro de Luksemburgo]]. Aldone, dum [[1975]] li oficis kiel [[Prezidanto de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Prezidanto]] de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Sekve, inter la jaroj [[1981]] kaj [[1985]] li estis prezidanto de la [[Eŭropa Komisiono]]: Pri listo de liaj kolegoj en tiu eŭropa institucio vidu la artikolon pri la [[Komisiono Thorn]]. {{Komisiono Thorn}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thorn, Gaston}} [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Thorn| ]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] brh0l8u0rxlge9wtusgmk1pfcytkn3c 0 219296 9475071 9445730 2026-09-14T08:34:19Z ThomasPusch 1869 9475071 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj | temo = biologio | dato = 2012 }} {{Taksonomio |nomo = ''Grandega fasciolo'' |koloro = pink |dosiero = F. magna adult.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Plathelminto]]j ''Platyhelminthes'' |klaso = [[Trematodo]]j ''Trematoda'' |ordo = [[Eĥinostomidoj]] |familio = [[Fasciolidedoj]] |genro = [[Fasciolo]] ''Fasciola'' |specio = ''[[Fascioloidoj]]'' |dunomo = ''Fascioloides magna'' |dunomo aŭtoritato = Bassi, [[1875]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Grandega fasciolo''', latine '''''Fascioloides magna''''' (angle {{fremdlingve|en|''giant liver fluke''}}, {{fremdlingve|en|''large American liver fluke''}} aŭ {{fremdlingve|en|''deer fluke''}}) estas 4–8&nbsp;cm longa kaj 2,5–3,5&nbsp;cm larĝa [[Helmintoj|helminto]] (vermo) apartenanta al klaso de [[trematodoj]] kun dorse-ventra platigita korpo kaj du [[suĉilo]]j, kiu parazitas en [[hepato]] de libere vivantaj, sed ankaŭ de hejmaj [[remaĉulo]]j. La trematodo vivtenas sin per sango de [[gastiganto|definitiva gastiganto]] kaj ĝia komplika evola ciklo okazas tra intergastiganto - tra [[gastropodo]]j. La trematodo devene troviĝis en [[Nord-Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]], [[ruĝa cervo]] kaj [[boaco]]. Sed en la dua duono de la [[19-a jarcento]] la [[parazito]] estis haŭlita sur teritorion de Eŭropo komune kun importado de bestaro. La trematodo bone adaptiĝis en la eŭropaj kondiĉoj kaj ĝi trovis por si ĉi tie novajn definitivajn gastigantojn kaj intergastigantojn. Malsaniĝo, kiun tiu ĉi parazito kaŭzas, nomiĝas [[fascioloidozo]]. Al terapio de la libere vivantaj remaĉuloj estas uzata [[triklabendazolo]] aŭ [[rafoksanido]]. == Historio == Malgraŭ tio ke la devena areo de trovo de la grandega fasciolo estas [[Nord-Ameriko]], la trematodo estis paradokse [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en [[Italio]], kie ĉirkaŭ la jaro [[1865]] estis rimarkata granda mortofteco de ruĝaj cervoj en reĝa nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]]. Bassi en sia verko notas, ke kaŭzo de tiuj ĉi mortoj estis nova specio de trematodo, kiun li nomis kiel ''Distomum magnum''. Li poste mencias en la verko, ke en farmoj en la ĉirkaŭaĵo de parko estis de tiu ĉi trematodo infikitaj pluaj specioj de bestoj kiel estas [[brutaro]], [[ŝafo]], [[kapro]], [[porko]] kaj [[ĉevalo]]. Bassi ĝuste ekpensis, ke la trematodo devenis el [[ruĝa cervo|ruĝaj cervoj]], kiuj estis introdukitaj en la parkon kelke da jaroj antaŭ la unuaj mortoj de la bestaro. En la jaroj [[1882]] – [[1892]] estis el diversaj lokoj en [[Usono]] kaj [[Kanado]] anoncata trovaĵo de nova ĝis nun nepriskribita trematodo ĉe cervedoj aŭ brutaro kaj ŝafoj. Sed pro nekonsekvenca morfologia priskribo de la trematodo la usonaj aŭtoroj ne akceptis la laboron de sinjoro Bassi kaj donis al la specio diversajn novajn nomojn, ekz. ''Fasciola carnosa'' (Hassall, 1891), ''Distomum texanicum'' (Francis, 1891), ''Fasciola americana'' (Hassall, 1891). Nur Stiles en la jaro [[1891]] komparis ĉiujn trovaĵojn el Norda Ameriko kaj la trovaĵon de Bassi, kaj konstatis, ke temas pri la sama specio de trematodo, kiu estas tre parenca al tiam jam konata [[hepata fasciolo]]. Omaĝe de la unua malkovrinto li donis al la trematodo specian nomon, kiun unuafoje uzis Bassi - '''''Fasciola magna''''' (Bassi 1875) Stiles 1894. Stiles priskribis perfekte la anatomian konstruon de la grandega fasciolo, kiel ĉefajn [[gastiganto]]jn li markis [[brutaro]]n kaj [[blankavosta cervo|blankavostan cervon]]. Li konjektis, ke la evolua ciklo estos simila kiel ĉe la parenca hepata fasciolo, do ke ĝi okazas tra [[intergastiganto]] - akva gastropodo. En la jaro [[1917]] Ward atentigis la diferencan morfologion de la grandega fasciolo kaj la hepata fasciolo kaj kreis tial novan '''specion de ''fasciolodedoj''''' kun unusola reprezentanto '''''Fascioloides magna'' (Bassi 1875) Ward 1917'''. Tiu ĉi nomo restis ĝis nun. En la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] okupiĝis per la grandega fasciolo kanada [[parazitologio|parazitologo]] W. E. Swales, kiu detale priskribis la kompletan evoluan ciklon de la grandega fasciolo kaj specifikis, kiuj [[gastropodoj]] rolas en la evolua ciklo de la trematodo rolon de intergastiganto. Ankaŭ li karakterizis patologian bildon de fasciolozoido ĉe cervo, brutaro kaj ŝafo. En Eŭropo detale okupiĝis per studado de la grandega fasciolo doktorino [[Božena Erhardová-Kotrlá]] el Parazitologia instituto de Ĉeĥoslovaka akademio de sciencoj en la [[1960-aj jaroj|60-aj]] kaj la [[1970-aj jaroj|70-aj jaroj]] de la 20-a jarcento, kiu plu specifikis la evoluan ciklon de la grandega fasciolo en gastropodo kaj profundigis ekkonon pri tiu ĉi specio en la eŭropa medio. == La evolua ciklo == [[Dosiero:F. magna egg.jpg|maldekstra|eta|150ra|Ovo de ''F. magna'']] [[Dosiero:F. magna cercariae.jpg|eta|200ra|[[Cerkario]] de la grandega fasciolo, liberigita el gasteropodo]] La evolua ciklo de la grandega fasciolo ensumigas akvajn gasteropodojn kiel obligatan [[intergastiganto]]n kaj ili troviĝas sole tie, kie estas por tiu ĉi specio de la gasteropodoj konvenaj kondiĉoj. En la eŭropaj kondiĉoj la intergastiganto estas [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). El la organismo de la definitiva gastiganto (ekz. cervo) foriras per [[ekskremento]] en la eksteran medion ovoj, el kiuj en akva medio post 25-45 tagoj elkoviĝas ciliigitaj [[larvo]]j - [[miracidio]]j. La miracidioj mem aktive elserĉadas en la akvo gasteropodojn, enpenetras en iliajn organismojn, kie ili pasigos pluan evoluon kaj multobliĝas ([[sporocisto]]j, [[redio]]j kaj filinaj redioj). La finala larva stadio en la gasteropodo estas movebla [[cerkario]], kiu forlasas la gasteropodon, venas reen en la akvon. La evoluo en la gasteropodo daŭras proksimume 48-54 tagojn, dum kio el unu miracidio en unu galbo evoluos 180-350 cerkarioj. La cerkarioj naĝantaj en la akvo rapide alkroĉiĝas al kreskaĵoj, ŝtonoj aŭ akvan surfacon, kie ili ujiĝos kaj estiĝos tiel tre rezistemaj stadioj - metacerkarioj. Tiuj estas komune kun vegetaĵo englutitaj dum paŝtado fare de la definitiva gastiganto. En la [[intesto]] de la definitiva gastiganto la metacerkario ŝanĝiĝos en junajn nematurajn trematodojn, kiuj migras tra korpa kavaĵo ĝis la [[hepato]], kie ili ujiĝos en [[ligamento|ligamentajn]] [[pseŭdocisto]]jn, maturiĝas kaj komencas produkti ovojn. Diference de la hepata fasciolo, kiu lokalizas sin en la hepataj [[galdukto]]j, eventuale en [[galveziko]], la grandega fasciolo troviĝas ĉiam rekte en la hepata parenkimo, en la tipaj pseŭdocistoj. La plenkreskuloj povas vivi en la hepato preskaŭ sep jarojn. La tuta evoluo daŭras depende de la kondiĉoj vicon da monatoj. == La definitivaj gastigantoj de la grandega fasciolo == [[Dosiero:White-tailed deer.jpg|eta|230ra|[[Blankavosta cervo]] - la tipa gastiganto de la grandega fasciolo]] La trematodo estis izolita ĉe la tuta vico de mamuloj, tamen plej ofte ĝi aperas ĉe libere vivantaj remaĉuloj. La infekto ĉe homo estis fare de tiu ĉi specio ĝis nun neniam konstatita. La gastigantoj de la grandega fasciolo dividiĝas laŭ patologia-morfologia bildo de la infekto, perceptemo kaj la evoluo de parazito en tri ĉefajn grupojn: * '''definitivaj gastigantoj''': plimulto de specioj de familio de cervedoj ([[cervo]], [[kapreolo]], [[damao]] ktp.); * '''blinda evolua branĉo''': [[brutaro]], [[ĉevalo]], [[porko]], [[bizono]], [[alko]]; * '''aberantaj gastigantoj''': [[ŝafo]], [[kapro]], [[kavio]]. Ĉe la definitivaj gastigantoj la trematodo ĉiam maturiĝas kaj ĝi estas ujigita en la karakterizaj maldikmuraj ligamentaj pseŭdocistoj en la hepata parenkimo. En unu ligamenta pseŭdocisto troviĝas kutime du ĝis kvin unuopuloj de la grandega fasciolo. Tiuj ĉi pseŭdocistoj space komunikas kun galduktoj kaj la ovoj produktataj de la trematodoj tiel povas foriri el la pseŭdocistoj ĝis la galduktoj kaj plu en la inteston kaj la eksteran medion (ĝi markas sin per termino ''patenta infekto''). Al la ĉefaj definitivaj gastigantoj en Norda Ameriko apartenas specio de [[kanada cervo]] (''Cervus elaphus canadensis''), [[blankavosta cervo]] (''Odocoileus virginianus''), [[boaco]] (''Rangifer tarandus caribou'') kaj [[orela cervo]] (''Odocoileus hemionus hemionus''). En Eŭropo estas la ĉefaj gastigantoj de la grandega fasciolo [[ruĝa cervo]] (''Cervus elaphus''), [[damao]] (''Dama dama'') kaj [[kapreolo]] (''Capreolus capreolus''). Ĉe la tiel nomataj ''blindaj gastigantoj'' la trematodoj maturiĝas malofte kaj ili estas ujigitaj en fortemuraj pseŭdocistoj, kiuj ne komunikas kun la galduktoj kaj la ovoj ne povas do foriri en la eksteran medion. Tiuj ĉi gastigantoj do ne povas partopreni en la disvastigado de la parazito (''nepatenta infekto''). La fortemura pseŭdocisto kaj relative malalta patogenigo ĉe tiuj ĉi gastigantoj estas donita per ilia parta rezistanco rilate al tiu ĉi trematodo. Al la plej ofte blinda gastiganto apartenas brutaro, [[apro]], [[gruntbovo]] kaj [[alko]]. Tre rare estis la specio de la grandega fasciolo priskribata ĉe [[ĉevalo]]. Al la aberantaj gastigantoj apartenas precipe reprezentantoj de malgrandaj [[bovedoj|bovedaj]] remaĉuloj. La infekto de tiuj ĉi gastigantoj estas karakterizata per nelimigita migrado de la nematuraj trematodoj, per neĉeesto de la tipaj pseŭdocistoj kaj morto de la gastiganto. La trematodoj sekse nematuriĝas kaj la aberanta gastiganto pereas kutime ĝis ses monatoj depende de la nombro de englutitaj metacerkarioj. Tamen estas priskribitaj eĉ esceptoj, kiam estis trovataj sekse maturaj trematodoj de la grandega fasciolo kaj la ovoj en ekskremento de ŝafoj aŭ kaproj. El hejmaj remaĉuloj apartenas al la aberantaj gastigantoj ŝafo kaj kapro. El libere vivantaj ĉi tie apartenas nordamerika specio de dikkorna ŝafo (parenca specio kun muflono). Eksperimente estis infektitaj [[ĉamo]]j, [[kavio]] kaj [[kuniklo]]. == La intergastigantoj de la grandega fasciolo == Rilate al karaktero de la evolua ciklo la ekzistado de la [[parazito]] estas kunigita kun la ĉeesto de la akva medio, la konvena intergastiganto kaj la konvena definitiva gastiganto. Se unu konsistero mankas, la trematodo ne povas evolui. En Norda Ameriko estas konataj ses specioj de akvaj [[gastropodoj]] (el familio de [[limnedoj]]), ĉe kiuj estis konfirmita la kompleta evoluo de la grandega fasciolo ĝis la infektaj stadioj (metacerkario). [[Biotopo]]j de tiuj ĉi ses specioj parte diferenciĝas, sed ĝenerale validas, ke tiuj ĉi gastropodoj troviĝas precipe en marĉoj, inunditaj fosaĵoj aŭ malgrandaj rojetoj. Pluaj kvin specioj de la nordamerikaj limnedaj gastropodoj estis infektitaj en eksperimentaj kondiĉoj. Ĝis antaŭ nelonga tempo estis unusola natura intergastiganto en la tuta Eŭropo akva gastropodo - [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). La malgranda galbo estas gastropodo kun larĝa ekologia [[valenco]], kiu troviĝas en marĉoj, akvaj fosaĵoj, malgrandaj fontoj en diversaj supermaraj altecoj (200–800&nbsp;m&nbsp;s.&nbsp;m.) en regiono de foliaj aŭ miksitaj arbaroj. Lastaj esploroj montris, ke ankaŭ gastropodo de specio ''Radix peregra'' figuras kiel intergastiganto de la granda fasciolo. Tiu ĉi gastropodo tre ofte aperas komune kun la malgranda galbo, sed ĝia populacio estas ofte pli nombraj. Rilate al vasta spektro de la intergastigantoj en Norda Ameriko eblas supozi, ke la grandega fasciolo kapablos adaptiĝi al pluaj eŭropaj specioj el familio de limnedoj. "Varmaj" kandidatoj por la novaj eŭropaj intergastigantoj de la grandega fasciolo estas specioj de ''Omphiscola glabra'' kaj ''Stagnicola palustris'', ĉe kiuj la parazito finis la kompletan larvan evoluon dum eksperimenta infekto. Sed nature, la infektitaj gastropodoj de tiuj ĉi specioj ĝis nun ne estis trovitaj en la naturo. [[Dosiero:G. truncatula and R. peregra.jpg|250ra|eta|Intergastigantoj de la grandega fasciolo - akvaj gastropodoj ''G. truncatula'' (supre) kaj ''R. peregra'' (sube).]] {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Norda Ameriko''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''[[Fossaria bulimoides techella]]'' |Usono |- | ''[[Fossaria modicella]]'' |Usono, Kanado |- | ''[[Pseudosuccinea columella]]'' |Usono |- | ''[[Fossaria parva]]'' |Kanado |- | ''[[Stagnicola palustris]] nuttalliana'' |Kanado |- | ''[[Ŝlima limneo|Lymnaea stagnalis]]'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Usono |- | ''[[Stagnicola caperata]]'' |Usono |- | ''[[Lymnaea ferruginea]]'' (E) |Usono |- | ''[[Austropeplea tomentosa]]'' (E) |Australio (*) |- | ''[[Lymnaea umbrosa]]'' (E) |Usono |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Aŭstralio estis infektitaj de trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Usono * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Eŭropo''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''[[Malgranda galbo|Galba truncatula]]'' |Ĉeĥio |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Ĉeĥio |- | ''[[Omphiscola glabra]]'' (E) |Francio (*) |- | ''[[Radix peregra]]'' |Ĉeĥio |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Francio estis infektitaj de la trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Ĉeĥio * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto == Disvastiĝo == === La devena areo === [[Dosiero:Distribution F.magna North AmericaII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko]] La devena areo de tiu ĉi parazito estas [[Norda Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]] (''O. virginianus''), [[kanada cervo]] (''C. elaphus canadensis'') kaj [[boaco]] (''R. tarandus caribou''). Dum la [[20-a jarcento]] la trovo de la grandega fasciolo en Usono estis anoncita el ŝtatoj [[Montana]], [[Minnesota]], [[Louisiana]], [[Suda Karolino]], [[Texas]], [[Iowa]], [[Michigan]], [[Illinois]], [[Wisconsin]], [[Novjorkio]], [[Kansas]], [[Arkansas]], [[Vaŝingtonio]] kaj [[Oregono]]. En Kanado la parazito estis plej ofte observata ĉe hufohava bestaro en provincoj [[Alberto]], [[Brita Kolumbio]], [[Ontario]] kaj [[Kebekio]]. Nuntempe la trovo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko estas limigita en kvin ĉefajn regionojn. Temas pri regiono de [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj lagoj]], suda marbordo de [[Atlantiko]] kaj malsupra fluo de rivero [[Mississippi]], norda marbordo de [[Pacifiko]], regiono de [[Roka Montaro]] kaj norda Kebekio kaj [[Labradoro]]. === Disvastiĝo en Eŭropo === [[Dosiero:Distribution F.magna EuropeII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Eŭropo]] La trematodo estis en Eŭropon enhaŭlita komune kun importo de kanadaj cervoj kaj blankavostaj cervoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La unua mencio pri la grandega fasciolo datiĝas ĉirkaŭ la jaro [[1875]], kiam estis en nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]] en [[Italio]] rimarkita granda mortofteco de cerva bestaro post la antaŭ importo de kanadaj cervoj el [[Usono]]. De ĉi tie ankaŭ devenas priskribo de tiu ĉi specio. La sekvantaj enmetoj de la nordamerikaj blankavostaj cervoj en ĉasarbarojn de aŭstra-hungaraj nobeloj estis kaŭzo de enhaŭligo sur teritorion de [[Ĉeĥio]]. Rilate al fakto, ke cervedoj el Norda Ameriko estis fine de la 19-a jarcento importitaj en la tutan vicon de ĉasarbaraj bredadoj tra la tuta [[Aŭstrio-Hungario]], ekzistas konjekto, ke la trematodo povis aperi ankaŭ sur teritorio de la hodiaŭa [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Tamen krom hazardaj kaj raraj trovoj de la grandega fasciolo el [[Germanio]], [[Pollando]] kaj Italio, la grandega fasciolo estis ĝis la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] trovata en Eŭropo sole ĉe bestaro sur teritorio de Suda kaj Meza [[Bohemio]]. Sed nur en antaŭ nelonga tempo okazis granda apero de la grandega fasciolo ĉe eŭropaj cervedoj. Novaj fokusoj de apero de la parazito estiĝadis en riverejo de [[Danubo]] kaj danubaj herbejaj arbaroj. La parazito estis iom post iom diagnozikata ĉe cervedoj unue en Aŭstrio, poste plu en [[Slovakio]], Hungario kaj en antaŭ nelongaj jaroj ankaŭ en [[Kroatio]]. Altaj [[prevalenco]]j de la apero de la grandega fasciolo ĉe cerva kaj kapreola bestaro (60&nbsp;–&nbsp;90 %) en apuddanubaj arbaroj en Aŭstrio, Slovakio kaj Hungario, samkiel ankaŭ pereoj de la bestaro montras la perfektan adaptiĝon de la grandega fasciolo en tiu ĉi medio. Tial ni povas envicigi la trematodon de la grandega fasciolo inter la plej signifajn aŭtorojn de la parazitaj malsanoj de la cervedoj en [[Mez-Eŭropo]]. == Patogenigo kaj klinikaj simptomoj == [[Dosiero:Fmagna capsule in liver.jpg|eta|230ra|maldekstra|Fibra (ligamenta) [[pseŭdocisto]] en hepata [[parenkimo]] de [[ruĝa cervo]] infektita per la ''grandega fasciolo'']] [[Dosiero:F. magna from liver.jpg|eta|250ra|Plenkreska unuopulo de la grandega fasciolo izolita el tranĉita [[hepato]] de ruĝa cervo]] La klinikaj simptomoj de la fascioloidozo estas ĉiam dependaj de nombro de la trematodoj en la organismo, la speco de gastiganto, la aĝa kategorio de gastiganto kaj de ĝia imuna stato. Ĉe tipaj definitivaj gastigantoj, kiel [[kanada cervo]] kaj [[blankavosta cervo]] en Norda Ameriko aŭ [[ruĝa cervo]] en Eŭropo, okazas la infekto de la grandega fasciolo plej ofte subklinike, do sen neniaj eksteraj simptomoj. Dum amasaj infektoj (proksimume super cent trematodoj) okazas subitaj pereoj de bestoj. La kaŭzoj de pereo plej ofte koneksas kun grandaj perdoj de sango, [[disŝiriĝo|rupturo]] de la [[hepato]], rupturo de la grandaj [[angio]]j aŭ inflamo de la [[peritoneo]]. La pereoj estas oftaj precipe ĉe [[damao]]j kaj [[kapreolo]]j. Ekzemple en la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la 20-a jarcento okazis sekve de la fasciolozoido en [[distrikto Písek]] rapida malaltiĝo de populacio de damaa bestaro. Simile altan mortoftecon ili ekregistris ĉe damaa bestaro en la [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] en apudriverejo de Danubo en Slovakio. El pluaj simptomoj dum la infekto de la grandega fasciolo ĉe cervedoj ni nomu malaltigitajn masajn alkreskaĵojn, malaltigitan kvaliton de [[korno (osto)|kornaro]] aŭ malbonan pason de [[oestro]]. Estas konataj eĉ raraj kazoj de nervaj simptomoj, kiam la trematodo "elvojaĝis" en la [[spino|spinan]] kanalon. Ĉe gastigantoj en la blinda evolua branĉo ne estas simptomoj en literaturo tro priskribitaj. La infekto okazas ĉe ili plej ofte sen la simptomoj. La trematodoj estas ĉe tiuj ĉi gastigantoj trovataj ĉiam en konekso kun veterinara esploro en [[buĉejo]] kaj ili estas motivo de konfisko de la hepato. En Kanado estis rimarkataj pereoj de [[alko]]j post amasaj infektoj. Por la aberantaj gastigantoj, kiel estas ekz. [[ŝafo]] aŭ [[kapro]], la grandega fasciolo estas ĉiam fatala, kio estas pruvo de multe pli granda [[patogenigo]] por [[remaĉulo]]j, ol tio estas ĉe la pli konata [[hepata fasciolo]]. Amerikaj aŭtoroj indikas, ke la ŝafoj kaj kaproj pereas ĝis ses monatoj post engluto de infektaj metacerkarioj. La pereado okazas sen antaŭaj simptomoj aŭ kun simptomoj de plena apatio kaj malapetito. Ĉe eksperimente infektitaj kaproj la pereo okazis inter la 89-a ĝis la 195-a tago post la infekto. En la lokoj de apero de la fasciolozoido de libere vivanta bestaro estas do bredado de ŝafoj kaj kaproj ne ebla. [[Dosiero:F. magna adhesion and fibrin in abdomen.jpg|eta|300ra|[[Sekco (anatomio)|Sekco]] de [[kapro]] infektita per trematodo de la grandega fasciolo: multnombraj [[fibrino|fibrinaj]] kvantoj kaj kunkreskoj sur la [[hepato]] kaj la [[diafragmo]], la nigra pigmentado sekve de migrado de nematuraj trematodoj.]] == Diagnoziko == La [[diagnozo]] ĉe la [[hufohava bestaro]] estas fondita precipe en koprologia esplorado kaj patologie-morfologia esplorado de ĉasitaj aŭ mortintaj unuopuloj. Dum la koprologia esplorado en la pozitiva kazo estas trovataj ovalaj, flavbrunaj ovoj kun grandeco 120-185 μm × 70-90 μm. Sed la ovoj estas en la praktiko nediferencigeblaj de la ovoj de la hepata fasciolo aŭ de ''[[Paramphistomum cervi]]''. Tial estas por la definitiva diagnoziko ĉe la hufohava bestaro decida [[sekco (anatomio)|sekco]] kun trovo de la plenkreskaj trematodoj de la grandega fasciolo en la hepato. Por la infekto de la grandega fasciolo estas ankaŭ tipa nigra- preskaŭ nigrebruna [[pigmento]] en [[parenkimo]] de la hepato kaj sur pluaj organoj de la ventra kavaĵo. La hepato havas nerektan surfacon, sur tranĉo estas videblaj 2–8&nbsp;cm grandaj ligamentaj kavaĵoj (pseŭdocistoj) plenigitaj per bruna preskaŭ nigra fluidaĵo, enhavanta la ariĝintajn ovojn. Tiuj ĉi kavaĵoj ofte konkavas sur la surfacon de la hepato kaj ili estas por palpi malmolaj. Dum la frua stadio de la infekto povas aperi sangaĵoj en la tuta parenkimo de la hepato. Kiel helpmetodo servas esplorado de gastropodoj de la malgranda galbo el la lokoj de la trovo de la infektita bestaro. Dum la sekco de gastropodo oni serĉas larvajn stadiojn de la trematodo (cerkariojn, rediojn). == Terapio kaj prevento == La trematodo de la granda fasciolo grandmezure influas sanstaton de bestaro, precipe ĉe damaa kaj kapreola, kie ĝi kaŭzas oftajn mortojn. Plie ĉi tie estas risko de kontaĝo al hejmaj remaĉuloj. Tial estas necese tiun ĉi parazitozon dampi, kaj nome en nivelo de la definitiva gastiganto aŭ en nivelo de la intergastiganto. En pasinteco por dampi la gastropodojn kaj malaltigi la riskon de la infekto de la bestaro estis uzata vico da metodoj, inter kiuj apartenas sekigado kaj forakvigado de paŝtejoj, falĉado de kreskaĵaro proksime de rojoj kaj akvaj areoj aŭ aplikado de [[moluskocido]]j. Efektiveco de tiuj ĉi disponoj estis tre malalta kaj la uzo de moluskocidoj plie efikis negative al la tuta vico de necelaj akvaj organismoj. Pro kaŭzo de kontamino de akvaj fontoj oni tial forlasis la uzadon de moluskocidoj. Por dampi la grandegan fasciolon ĉe la definitivaj gastigantoj estas uzataj [[antiparazitaĵo]]j, kiuj estas aplikataj en nutraĵon dum vintra alnutrado de la bestaro. Tamen la terapio de la libere vivanta bestaro estas treege komplika kaj longtempa afero. Inter materioj, kiuj estis uzataj por la terapio, apartenas ekzemple [[bithionola sulfoksido]], [[rafoksanido]] aŭ [[albendazolo]]. == Literaturo == * Erhardová-Kotrlá B. The occurrence of Fascioloides magna (Bassi, 1875) in Czechoslovakia. Prague: Academia, 1971. 155 s. {{en}} * Pybus, M.J., 2001. Liver flukes. In: Samuel, W.M., Pybus, M.J., Kocan, A.A. (eds.), Parasitic diseases in wild mammals, Iowa State Press, Iowa City, pp 121–149. * Špakulová M, Rajský D, Sokol J, Vodňanský M. Giant liver fluke (Fascioloides magna), an important liver parasite of ruminants. Bratislava: Parpress, 2003. S. 61. {{en}} * Novobilský, A., 2006. Fascioloides magna (Bassi, 1875) – motolice velká. In: Mlíkovský J., Stýblo P. (eds.), Nedevenaj specioj de la faŭno kaj floro de Ĉeĥio. ČSOP, Praha, pp 202–204. == Vidu ankaŭ == * [[hepata fasciolo]] * [[trematodo]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 Terapio kaj prevento de fascioloidozo de hufohava bestaro – review] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043449/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 |date=2008-01-14 }} * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 Grandega fasciolo (''Fascioloides magna'') ĉe hufohava bestaro en sudbohemiaj lokoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043432/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 |date=2008-01-14 }} * [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 Výskyt ''F. magna'' en Kanado] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130801115246/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 |date=2013-08-01 }} {{en}} * [http://www.vef.hr/vetarhiv/papers/2006-76-7-1.pdf Terapio de fascioloidozo en Kroatio] {{en}} * [http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html ''F. magna'' kaj kanada cervo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514170524/http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html |date=2008-05-14 }} {{en}} * [http://www.unbc.ca/nlui/wildlife_diseases_bc/liver_flukes.htm Liver flukes] {{en}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Fasciolidedoj]] [[Kategorio:Parazitologio]] h6qpv5hcbaqtpiq9beyrwmnvvte1zrs 9475073 9475071 2026-09-14T08:37:15Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9475073 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj | temo = biologio | dato = 2012 }} {{Taksonomio |nomo = ''Grandega fasciolo'' |koloro = pink |dosiero = F. magna adult.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Plathelminto]]j ''Platyhelminthes'' |klaso = [[Trematodo]]j ''Trematoda'' |ordo = [[Eĥinostomidoj]] |familio = [[Fasciolidedoj]] |genro = [[Fasciolo]] ''Fasciola'' |specio = ''[[Fascioloidoj]]'' |dunomo = ''Fascioloides magna'' |dunomo aŭtoritato = Bassi, [[1875]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Grandega fasciolo''', latine '''''Fascioloides magna''''' (angle {{fremdlingve|en|''giant liver fluke''}}, {{fremdlingve|en|''large American liver fluke''}} aŭ {{fremdlingve|en|''deer fluke''}}) estas 4–8&nbsp;cm longa kaj 2,5–3,5&nbsp;cm larĝa [[Helmintoj|helminto]] (vermo) apartenanta al klaso de [[trematodoj]] kun dorse-ventra platigita korpo kaj du [[suĉilo]]j, kiu parazitas en [[hepato]] de libere vivantaj, sed ankaŭ de hejmaj [[remaĉulo]]j. La trematodo vivtenas sin per sango de [[gastiganto|definitiva gastiganto]] kaj ĝia komplika evola ciklo okazas tra intergastiganto - tra [[gastropodo]]j. La trematodo devene troviĝis en [[Nord-Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]], [[ruĝa cervo]] kaj [[boaco]]. Sed en la dua duono de la [[19-a jarcento]] la [[parazito]] estis haŭlita sur teritorion de Eŭropo komune kun importado de bestaro. La trematodo bone adaptiĝis en la eŭropaj kondiĉoj kaj ĝi trovis por si ĉi tie novajn definitivajn gastigantojn kaj intergastigantojn. Malsaniĝo, kiun tiu ĉi parazito kaŭzas, nomiĝas [[fascioloidozo]]. Al terapio de la libere vivantaj remaĉuloj estas uzata [[triklabendazolo]] aŭ [[rafoksanido]]. == Historio == Malgraŭ tio ke la devena areo de trovo de la grandega fasciolo estas [[Nord-Ameriko]], la trematodo estis paradokse [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en [[Italio]], kie ĉirkaŭ la jaro [[1865]] estis rimarkata granda mortofteco de ruĝaj cervoj en reĝa nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]]. Bassi en sia verko notas, ke kaŭzo de tiuj ĉi mortoj estis nova specio de trematodo, kiun li nomis kiel ''Distomum magnum''. Li poste mencias en la verko, ke en farmoj en la ĉirkaŭaĵo de parko estis de tiu ĉi trematodo infikitaj pluaj specioj de bestoj kiel estas [[brutaro]], [[ŝafo]], [[kapro]], [[porko]] kaj [[ĉevalo]]. Bassi ĝuste ekpensis, ke la trematodo devenis el [[ruĝa cervo|ruĝaj cervoj]], kiuj estis introdukitaj en la parkon kelke da jaroj antaŭ la unuaj mortoj de la bestaro. En la jaroj [[1882]] – [[1892]] estis el diversaj lokoj en [[Usono]] kaj [[Kanado]] anoncata trovaĵo de nova ĝis nun nepriskribita trematodo ĉe cervedoj aŭ brutaro kaj ŝafoj. Sed pro nekonsekvenca morfologia priskribo de la trematodo la usonaj aŭtoroj ne akceptis la laboron de sinjoro Bassi kaj donis al la specio diversajn novajn nomojn, ekz. ''Fasciola carnosa'' (Hassall, 1891), ''Distomum texanicum'' (Francis, 1891), ''Fasciola americana'' (Hassall, 1891). Nur Stiles en la jaro [[1891]] komparis ĉiujn trovaĵojn el Norda Ameriko kaj la trovaĵon de Bassi, kaj konstatis, ke temas pri la sama specio de trematodo, kiu estas tre parenca al tiam jam konata [[hepata fasciolo]]. Omaĝe de la unua malkovrinto li donis al la trematodo specian nomon, kiun unuafoje uzis Bassi - '''''Fasciola magna''''' (Bassi 1875) Stiles 1894. Stiles priskribis perfekte la anatomian konstruon de la grandega fasciolo, kiel ĉefajn [[gastiganto]]jn li markis [[brutaro]]n kaj [[blankavosta cervo|blankavostan cervon]]. Li konjektis, ke la evolua ciklo estos simila kiel ĉe la parenca hepata fasciolo, do ke ĝi okazas tra [[intergastiganto]] - akva gastropodo. En la jaro [[1917]] Ward atentigis la diferencan morfologion de la grandega fasciolo kaj la hepata fasciolo kaj kreis tial novan '''specion de ''fasciolodedoj''''' kun unusola reprezentanto '''''Fascioloides magna'' (Bassi 1875) Ward 1917'''. Tiu ĉi nomo restis ĝis nun. En la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] okupiĝis per la grandega fasciolo kanada [[parazitologio|parazitologo]] W. E. Swales, kiu detale priskribis la kompletan evoluan ciklon de la grandega fasciolo kaj specifikis, kiuj [[gastropodoj]] rolas en la evolua ciklo de la trematodo rolon de intergastiganto. Ankaŭ li karakterizis patologian bildon de fasciolozoido ĉe cervo, brutaro kaj ŝafo. En Eŭropo detale okupiĝis per studado de la grandega fasciolo doktorino [[Božena Erhardová-Kotrlá]] el Parazitologia instituto de Ĉeĥoslovaka akademio de sciencoj en la [[1960-aj jaroj|60-aj]] kaj la [[1970-aj jaroj|70-aj jaroj]] de la 20-a jarcento, kiu plu specifikis la evoluan ciklon de la grandega fasciolo en gastropodo kaj profundigis ekkonon pri tiu ĉi specio en la eŭropa medio. == La evolua ciklo == [[Dosiero:F. magna egg.jpg|maldekstra|eta|150ra|Ovo de ''F. magna'']] [[Dosiero:F. magna cercariae.jpg|eta|200ra|[[Cerkario]] de la grandega fasciolo, liberigita el gasteropodo]] La evolua ciklo de la grandega fasciolo ensumigas akvajn gasteropodojn kiel obligatan [[intergastiganto]]n kaj ili troviĝas sole tie, kie estas por tiu ĉi specio de la gasteropodoj konvenaj kondiĉoj. En la eŭropaj kondiĉoj la intergastiganto estas [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). El la organismo de la definitiva gastiganto (ekz. cervo) foriras per [[ekskremento]] en la eksteran medion ovoj, el kiuj en akva medio post 25-45 tagoj elkoviĝas ciliigitaj [[larvo]]j - [[miracidio]]j. La miracidioj mem aktive elserĉadas en la akvo gasteropodojn, enpenetras en iliajn organismojn, kie ili pasigos pluan evoluon kaj multobliĝas ([[sporocisto]]j, [[redio]]j kaj filinaj redioj). La finala larva stadio en la gasteropodo estas movebla [[cerkario]], kiu forlasas la gasteropodon, venas reen en la akvon. La evoluo en la gasteropodo daŭras proksimume 48-54 tagojn, dum kio el unu miracidio en unu galbo evoluos 180-350 cerkarioj. La cerkarioj naĝantaj en la akvo rapide alkroĉiĝas al kreskaĵoj, ŝtonoj aŭ akvan surfacon, kie ili ujiĝos kaj estiĝos tiel tre rezistemaj stadioj - metacerkarioj. Tiuj estas komune kun vegetaĵo englutitaj dum paŝtado fare de la definitiva gastiganto. En la [[intesto]] de la definitiva gastiganto la metacerkario ŝanĝiĝos en junajn nematurajn trematodojn, kiuj migras tra korpa kavaĵo ĝis la [[hepato]], kie ili ujiĝos en [[ligamento|ligamentajn]] [[pseŭdocisto]]jn, maturiĝas kaj komencas produkti ovojn. Diference de la hepata fasciolo, kiu lokalizas sin en la hepataj [[galdukto]]j, eventuale en [[galveziko]], la grandega fasciolo troviĝas ĉiam rekte en la hepata parenkimo, en la tipaj pseŭdocistoj. La plenkreskuloj povas vivi en la hepato preskaŭ sep jarojn. La tuta evoluo daŭras depende de la kondiĉoj vicon da monatoj. == La definitivaj gastigantoj de la grandega fasciolo == [[Dosiero:White-tailed deer.jpg|eta|230ra|[[Blankavosta cervo]] - la tipa gastiganto de la grandega fasciolo]] La trematodo estis izolita ĉe la tuta vico de mamuloj, tamen plej ofte ĝi aperas ĉe libere vivantaj remaĉuloj. La infekto ĉe homo estis fare de tiu ĉi specio ĝis nun neniam konstatita. La gastigantoj de la grandega fasciolo dividiĝas laŭ patologia-morfologia bildo de la infekto, perceptemo kaj la evoluo de parazito en tri ĉefajn grupojn: * '''definitivaj gastigantoj''': plimulto de specioj de familio de cervedoj ([[cervo]], [[kapreolo]], [[damao]] ktp.); * '''blinda evolua branĉo''': [[brutaro]], [[ĉevalo]], [[porko]], [[bizono]], [[alko]]; * '''aberantaj gastigantoj''': [[ŝafo]], [[kapro]], [[kavio]]. Ĉe la definitivaj gastigantoj la trematodo ĉiam maturiĝas kaj ĝi estas ujigita en la karakterizaj maldikmuraj ligamentaj pseŭdocistoj en la hepata parenkimo. En unu ligamenta pseŭdocisto troviĝas kutime du ĝis kvin unuopuloj de la grandega fasciolo. Tiuj ĉi pseŭdocistoj space komunikas kun galduktoj kaj la ovoj produktataj de la trematodoj tiel povas foriri el la pseŭdocistoj ĝis la galduktoj kaj plu en la inteston kaj la eksteran medion (ĝi markas sin per termino ''patenta infekto''). Al la ĉefaj definitivaj gastigantoj en Norda Ameriko apartenas specio de [[kanada cervo]] (''Cervus elaphus canadensis''), [[blankavosta cervo]] (''Odocoileus virginianus''), [[boaco]] (''Rangifer tarandus caribou'') kaj [[orela cervo]] (''Odocoileus hemionus hemionus''). En Eŭropo estas la ĉefaj gastigantoj de la grandega fasciolo [[ruĝa cervo]] (''Cervus elaphus''), [[damao]] (''Dama dama'') kaj [[kapreolo]] (''Capreolus capreolus''). Ĉe la tiel nomataj ''blindaj gastigantoj'' la trematodoj maturiĝas malofte kaj ili estas ujigitaj en fortemuraj pseŭdocistoj, kiuj ne komunikas kun la galduktoj kaj la ovoj ne povas do foriri en la eksteran medion. Tiuj ĉi gastigantoj do ne povas partopreni en la disvastigado de la parazito (''nepatenta infekto''). La fortemura pseŭdocisto kaj relative malalta patogenigo ĉe tiuj ĉi gastigantoj estas donita per ilia parta rezistanco rilate al tiu ĉi trematodo. Al la plej ofte blinda gastiganto apartenas brutaro, [[apro]], [[gruntbovo]] kaj [[alko]]. Tre rare estis la specio de la grandega fasciolo priskribata ĉe [[ĉevalo]]. Al la aberantaj gastigantoj apartenas precipe reprezentantoj de malgrandaj [[bovedoj|bovedaj]] remaĉuloj. La infekto de tiuj ĉi gastigantoj estas karakterizata per nelimigita migrado de la nematuraj trematodoj, per neĉeesto de la tipaj pseŭdocistoj kaj morto de la gastiganto. La trematodoj sekse nematuriĝas kaj la aberanta gastiganto pereas kutime ĝis ses monatoj depende de la nombro de englutitaj metacerkarioj. Tamen estas priskribitaj eĉ esceptoj, kiam estis trovataj sekse maturaj trematodoj de la grandega fasciolo kaj la ovoj en ekskremento de ŝafoj aŭ kaproj. El hejmaj remaĉuloj apartenas al la aberantaj gastigantoj ŝafo kaj kapro. El libere vivantaj ĉi tie apartenas nordamerika specio de dikkorna ŝafo (parenca specio kun muflono). Eksperimente estis infektitaj [[ĉamo]]j, [[kavio]] kaj [[kuniklo]]. == La intergastigantoj de la grandega fasciolo == Rilate al karaktero de la evolua ciklo la ekzistado de la [[parazito]] estas kunigita kun la ĉeesto de la akva medio, la konvena intergastiganto kaj la konvena definitiva gastiganto. Se unu konsistero mankas, la trematodo ne povas evolui. En Norda Ameriko estas konataj ses specioj de akvaj [[gastropodoj]] (el familio de [[limnedoj]]), ĉe kiuj estis konfirmita la kompleta evoluo de la grandega fasciolo ĝis la infektaj stadioj (metacerkario). [[Biotopo]]j de tiuj ĉi ses specioj parte diferenciĝas, sed ĝenerale validas, ke tiuj ĉi gastropodoj troviĝas precipe en marĉoj, inunditaj fosaĵoj aŭ malgrandaj rojetoj. Pluaj kvin specioj de la nordamerikaj limnedaj gastropodoj estis infektitaj en eksperimentaj kondiĉoj. Ĝis antaŭ nelonga tempo estis unusola natura intergastiganto en la tuta Eŭropo akva gastropodo - [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). La malgranda galbo estas gastropodo kun larĝa ekologia [[valenco]], kiu troviĝas en marĉoj, akvaj fosaĵoj, malgrandaj fontoj en diversaj supermaraj altecoj (200–800&nbsp;m&nbsp;s.&nbsp;m.) en regiono de foliaj aŭ miksitaj arbaroj. Lastaj esploroj montris, ke ankaŭ gastropodo de specio ''Radix peregra'' figuras kiel intergastiganto de la granda fasciolo. Tiu ĉi gastropodo tre ofte aperas komune kun la malgranda galbo, sed ĝia populacio estas ofte pli nombraj. Rilate al vasta spektro de la intergastigantoj en Norda Ameriko eblas supozi, ke la grandega fasciolo kapablos adaptiĝi al pluaj eŭropaj specioj el familio de limnedoj. "Varmaj" kandidatoj por la novaj eŭropaj intergastigantoj de la grandega fasciolo estas specioj de ''Omphiscola glabra'' kaj ''Stagnicola palustris'', ĉe kiuj la parazito finis la kompletan larvan evoluon dum eksperimenta infekto. Sed nature, la infektitaj gastropodoj de tiuj ĉi specioj ĝis nun ne estis trovitaj en la naturo. [[Dosiero:G. truncatula and R. peregra.jpg|250ra|eta|Intergastigantoj de la grandega fasciolo - akvaj gastropodoj ''G. truncatula'' (supre) kaj ''R. peregra'' (sube).]] {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Norda Ameriko''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''[[Fossaria bulimoides techella]]'' |Usono |- | ''[[Fossaria modicella]]'' |Usono, Kanado |- | ''[[Pseudosuccinea columella]]'' |Usono |- | ''[[Fossaria parva]]'' |Kanado |- | ''[[Stagnicola palustris]] nuttalliana'' |Kanado |- | ''[[Ŝlima limneo|Lymnaea stagnalis]]'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Usono |- | ''[[Stagnicola caperata]]'' |Usono |- | ''[[Lymnaea ferruginea]]'' (E) |Usono |- | ''[[Austropeplea tomentosa]]'' (E) |Australio (*) |- | ''[[Lymnaea umbrosa]]'' (E) |Usono |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Aŭstralio estis infektitaj de trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Usono * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Eŭropo''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''[[Malgranda galbo|Galba truncatula]]'' |Ĉeĥio |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Ĉeĥio |- | ''[[Omphiscola glabra]]'' (E) |Francio (*) |- | ''[[Radix peregra]]'' |Ĉeĥio |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Francio estis infektitaj de la trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Ĉeĥio * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto == Disvastiĝo == === La devena areo === [[Dosiero:Distribution F.magna North AmericaII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko]] La devena areo de tiu ĉi parazito estas [[Norda Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]] (''O. virginianus''), [[kanada cervo]] (''C. elaphus canadensis'') kaj [[boaco]] (''R. tarandus caribou''). Dum la [[20-a jarcento]] la trovo de la grandega fasciolo en Usono estis anoncita el ŝtatoj [[Montana]], [[Minnesota]], [[Louisiana]], [[Suda Karolino]], [[Texas]], [[Iowa]], [[Michigan]], [[Illinois]], [[Wisconsin]], [[Novjorkio]], [[Kansas]], [[Arkansas]], [[Vaŝingtonio]] kaj [[Oregono]]. En Kanado la parazito estis plej ofte observata ĉe hufohava bestaro en provincoj [[Alberto]], [[Brita Kolumbio]], [[Ontario]] kaj [[Kebekio]]. Nuntempe la trovo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko estas limigita en kvin ĉefajn regionojn. Temas pri regiono de [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj lagoj]], suda marbordo de [[Atlantiko]] kaj malsupra fluo de rivero [[Mississippi]], norda marbordo de [[Pacifiko]], regiono de [[Roka Montaro]] kaj norda Kebekio kaj [[Labradoro]]. === Disvastiĝo en Eŭropo === [[Dosiero:Distribution F.magna EuropeII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Eŭropo]] La trematodo estis en Eŭropon enhaŭlita komune kun importo de kanadaj cervoj kaj blankavostaj cervoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La unua mencio pri la grandega fasciolo datiĝas ĉirkaŭ la jaro [[1875]], kiam estis en nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]] en [[Italio]] rimarkita granda mortofteco de cerva bestaro post la antaŭ importo de kanadaj cervoj el [[Usono]]. De ĉi tie ankaŭ devenas priskribo de tiu ĉi specio. La sekvantaj enmetoj de la nordamerikaj blankavostaj cervoj en ĉasarbarojn de aŭstra-hungaraj nobeloj estis kaŭzo de enhaŭligo sur teritorion de [[Ĉeĥio]]. Rilate al fakto, ke cervedoj el Norda Ameriko estis fine de la 19-a jarcento importitaj en la tutan vicon de ĉasarbaraj bredadoj tra la tuta [[Aŭstrio-Hungario]], ekzistas konjekto, ke la trematodo povis aperi ankaŭ sur teritorio de la hodiaŭa [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Tamen krom hazardaj kaj raraj trovoj de la grandega fasciolo el [[Germanio]], [[Pollando]] kaj Italio, la grandega fasciolo estis ĝis la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] trovata en Eŭropo sole ĉe bestaro sur teritorio de Suda kaj Meza [[Bohemio]]. Sed nur en antaŭ nelonga tempo okazis granda apero de la grandega fasciolo ĉe eŭropaj cervedoj. Novaj fokusoj de apero de la parazito estiĝadis en riverejo de [[Danubo]] kaj danubaj herbejaj arbaroj. La parazito estis iom post iom diagnozikata ĉe cervedoj unue en Aŭstrio, poste plu en [[Slovakio]], Hungario kaj en antaŭ nelongaj jaroj ankaŭ en [[Kroatio]]. Altaj [[prevalenco]]j de la apero de la grandega fasciolo ĉe cerva kaj kapreola bestaro (60&nbsp;–&nbsp;90 %) en apuddanubaj arbaroj en Aŭstrio, Slovakio kaj Hungario, samkiel ankaŭ pereoj de la bestaro montras la perfektan adaptiĝon de la grandega fasciolo en tiu ĉi medio. Tial ni povas envicigi la trematodon de la grandega fasciolo inter la plej signifajn aŭtorojn de la parazitaj malsanoj de la cervedoj en [[Mez-Eŭropo]]. == Patogenigo kaj klinikaj simptomoj == [[Dosiero:Fmagna capsule in liver.jpg|eta|230ra|maldekstra|Fibra (ligamenta) [[pseŭdocisto]] en hepata [[parenkimo]] de [[ruĝa cervo]] infektita per la ''grandega fasciolo'']] [[Dosiero:F. magna from liver.jpg|eta|250ra|Plenkreska unuopulo de la grandega fasciolo izolita el tranĉita [[hepato]] de ruĝa cervo]] La klinikaj simptomoj de la fascioloidozo estas ĉiam dependaj de nombro de la trematodoj en la organismo, la speco de gastiganto, la aĝa kategorio de gastiganto kaj de ĝia imuna stato. Ĉe tipaj definitivaj gastigantoj, kiel [[kanada cervo]] kaj [[blankavosta cervo]] en Norda Ameriko aŭ [[ruĝa cervo]] en Eŭropo, okazas la infekto de la grandega fasciolo plej ofte subklinike, do sen neniaj eksteraj simptomoj. Dum amasaj infektoj (proksimume super cent trematodoj) okazas subitaj pereoj de bestoj. La kaŭzoj de pereo plej ofte koneksas kun grandaj perdoj de sango, [[disŝiriĝo|rupturo]] de la [[hepato]], rupturo de la grandaj [[angio]]j aŭ inflamo de la [[peritoneo]]. La pereoj estas oftaj precipe ĉe [[damao]]j kaj [[kapreolo]]j. Ekzemple en la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la 20-a jarcento okazis sekve de la fasciolozoido en [[distrikto Písek]] rapida malaltiĝo de populacio de damaa bestaro. Simile altan mortoftecon ili ekregistris ĉe damaa bestaro en la [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] en apudriverejo de Danubo en Slovakio. El pluaj simptomoj dum la infekto de la grandega fasciolo ĉe cervedoj ni nomu malaltigitajn masajn alkreskaĵojn, malaltigitan kvaliton de [[korno (osto)|kornaro]] aŭ malbonan pason de [[oestro]]. Estas konataj eĉ raraj kazoj de nervaj simptomoj, kiam la trematodo "elvojaĝis" en la [[spino|spinan]] kanalon. Ĉe gastigantoj en la blinda evolua branĉo ne estas simptomoj en literaturo tro priskribitaj. La infekto okazas ĉe ili plej ofte sen la simptomoj. La trematodoj estas ĉe tiuj ĉi gastigantoj trovataj ĉiam en konekso kun veterinara esploro en [[buĉejo]] kaj ili estas motivo de konfisko de la hepato. En Kanado estis rimarkataj pereoj de [[alko]]j post amasaj infektoj. Por la aberantaj gastigantoj, kiel estas ekz. [[ŝafo]] aŭ [[kapro]], la grandega fasciolo estas ĉiam fatala, kio estas pruvo de multe pli granda [[patogenigo]] por [[remaĉulo]]j, ol tio estas ĉe la pli konata [[hepata fasciolo]]. Amerikaj aŭtoroj indikas, ke la ŝafoj kaj kaproj pereas ĝis ses monatoj post engluto de infektaj metacerkarioj. La pereado okazas sen antaŭaj simptomoj aŭ kun simptomoj de plena apatio kaj malapetito. Ĉe eksperimente infektitaj kaproj la pereo okazis inter la 89-a ĝis la 195-a tago post la infekto. En la lokoj de apero de la fasciolozoido de libere vivanta bestaro estas do bredado de ŝafoj kaj kaproj ne ebla. [[Dosiero:F. magna adhesion and fibrin in abdomen.jpg|eta|300ra|[[Sekco (anatomio)|Sekco]] de [[kapro]] infektita per trematodo de la grandega fasciolo: multnombraj [[fibrino|fibrinaj]] kvantoj kaj kunkreskoj sur la [[hepato]] kaj la [[diafragmo]], la nigra pigmentado sekve de migrado de nematuraj trematodoj.]] == Diagnoziko == La [[diagnozo]] ĉe la [[hufohava bestaro]] estas fondita precipe en koprologia esplorado kaj patologie-morfologia esplorado de ĉasitaj aŭ mortintaj unuopuloj. Dum la koprologia esplorado en la pozitiva kazo estas trovataj ovalaj, flavbrunaj ovoj kun grandeco 120-185 μm × 70-90 μm. Sed la ovoj estas en la praktiko nediferencigeblaj de la ovoj de la hepata fasciolo aŭ de ''[[Paramphistomum cervi]]''. Tial estas por la definitiva diagnoziko ĉe la hufohava bestaro decida [[sekco (anatomio)|sekco]] kun trovo de la plenkreskaj trematodoj de la grandega fasciolo en la hepato. Por la infekto de la grandega fasciolo estas ankaŭ tipa nigra- preskaŭ nigrebruna [[pigmento]] en [[parenkimo]] de la hepato kaj sur pluaj organoj de la ventra kavaĵo. La hepato havas nerektan surfacon, sur tranĉo estas videblaj 2–8&nbsp;cm grandaj ligamentaj kavaĵoj (pseŭdocistoj) plenigitaj per bruna preskaŭ nigra fluidaĵo, enhavanta la ariĝintajn ovojn. Tiuj ĉi kavaĵoj ofte konkavas sur la surfacon de la hepato kaj ili estas por palpi malmolaj. Dum la frua stadio de la infekto povas aperi sangaĵoj en la tuta parenkimo de la hepato. Kiel helpmetodo servas esplorado de gastropodoj de la malgranda galbo el la lokoj de la trovo de la infektita bestaro. Dum la sekco de gastropodo oni serĉas larvajn stadiojn de la trematodo (cerkariojn, rediojn). == Terapio kaj prevento == La trematodo de la granda fasciolo grandmezure influas sanstaton de bestaro, precipe ĉe damaa kaj kapreola, kie ĝi kaŭzas oftajn mortojn. Plie ĉi tie estas risko de kontaĝo al hejmaj remaĉuloj. Tial estas necese tiun ĉi parazitozon dampi, kaj nome en nivelo de la definitiva gastiganto aŭ en nivelo de la intergastiganto. En pasinteco por dampi la gastropodojn kaj malaltigi la riskon de la infekto de la bestaro estis uzata vico da metodoj, inter kiuj apartenas sekigado kaj forakvigado de paŝtejoj, falĉado de kreskaĵaro proksime de rojoj kaj akvaj areoj aŭ aplikado de [[moluskocido]]j. Efektiveco de tiuj ĉi disponoj estis tre malalta kaj la uzo de moluskocidoj plie efikis negative al la tuta vico de necelaj akvaj organismoj. Pro kaŭzo de kontamino de akvaj fontoj oni tial forlasis la uzadon de moluskocidoj. Por dampi la grandegan fasciolon ĉe la definitivaj gastigantoj estas uzataj [[antiparazitaĵo]]j, kiuj estas aplikataj en nutraĵon dum vintra alnutrado de la bestaro. Tamen la terapio de la libere vivanta bestaro estas treege komplika kaj longtempa afero. Inter materioj, kiuj estis uzataj por la terapio, apartenas ekzemple [[bithionola sulfoksido]], [[rafoksanido]] aŭ [[albendazolo]]. == Literaturo == * Erhardová-Kotrlá B. The occurrence of Fascioloides magna (Bassi, 1875) in Czechoslovakia. Prague: Academia, 1971. 155 s. {{en}} * Pybus, M.J., 2001. Liver flukes. In: Samuel, W.M., Pybus, M.J., Kocan, A.A. (eds.), Parasitic diseases in wild mammals, Iowa State Press, Iowa City, pp 121–149. * Špakulová M, Rajský D, Sokol J, Vodňanský M. Giant liver fluke (Fascioloides magna), an important liver parasite of ruminants. Bratislava: Parpress, 2003. S. 61. {{en}} * Novobilský, A., 2006. Fascioloides magna (Bassi, 1875) – motolice velká. In: Mlíkovský J., Stýblo P. (eds.), Nedevenaj specioj de la faŭno kaj floro de Ĉeĥio. ČSOP, Praha, pp 202–204. == Vidu ankaŭ == * [[hepata fasciolo]] * [[trematodo]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 Terapio kaj prevento de fascioloidozo de hufohava bestaro – review] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043449/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 |date=2008-01-14 }} * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 Grandega fasciolo (''Fascioloides magna'') ĉe hufohava bestaro en sudbohemiaj lokoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043432/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 |date=2008-01-14 }} * [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 Výskyt ''F. magna'' en Kanado] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130801115246/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 |date=2013-08-01 }} {{en}} * [http://www.vef.hr/vetarhiv/papers/2006-76-7-1.pdf Terapio de fascioloidozo en Kroatio] {{en}} * [http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html ''F. magna'' kaj kanada cervo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514170524/http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html |date=2008-05-14 }} {{en}} * [http://www.unbc.ca/nlui/wildlife_diseases_bc/liver_flukes.htm Liver flukes] {{en}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Platvermoj]] [[Kategorio:Parazitologio]] qn7tx81brlldwaoyvn764xyh2gbdrbn 9475101 9475073 2026-09-14T09:00:57Z Aidas 3488 Se interna ligilo nur gvidas ĉi tien, sencas ke ĝi ne samtempe ankaŭ eliras de ĉi tie 9475101 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj | temo = biologio | dato = 2012 }} {{Taksonomio |nomo = ''Grandega fasciolo'' |koloro = pink |dosiero = F. magna adult.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Plathelminto]]j ''Platyhelminthes'' |klaso = [[Trematodo]]j ''Trematoda'' |ordo = [[Eĥinostomidoj]] |familio = [[Fasciolidedoj]] |genro = [[Fasciolo]] ''Fasciola'' |specio = ''[[Fascioloidoj]]'' |dunomo = ''Fascioloides magna'' |dunomo aŭtoritato = Bassi, [[1875]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Grandega fasciolo''', latine '''''Fascioloides magna''''' (angle {{fremdlingve|en|''giant liver fluke''}}, {{fremdlingve|en|''large American liver fluke''}} aŭ {{fremdlingve|en|''deer fluke''}}) estas 4–8&nbsp;cm longa kaj 2,5–3,5&nbsp;cm larĝa [[Helmintoj|helminto]] (vermo) apartenanta al klaso de [[trematodoj]] kun dorse-ventra platigita korpo kaj du [[suĉilo]]j, kiu parazitas en [[hepato]] de libere vivantaj, sed ankaŭ de hejmaj [[remaĉulo]]j. La trematodo vivtenas sin per sango de [[gastiganto|definitiva gastiganto]] kaj ĝia komplika evola ciklo okazas tra intergastiganto - tra [[gastropodo]]j. La trematodo devene troviĝis en [[Nord-Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]], [[ruĝa cervo]] kaj [[boaco]]. Sed en la dua duono de la [[19-a jarcento]] la [[parazito]] estis haŭlita sur teritorion de Eŭropo komune kun importado de bestaro. La trematodo bone adaptiĝis en la eŭropaj kondiĉoj kaj ĝi trovis por si ĉi tie novajn definitivajn gastigantojn kaj intergastigantojn. Malsaniĝo, kiun tiu ĉi parazito kaŭzas, nomiĝas [[fascioloidozo]]. Al terapio de la libere vivantaj remaĉuloj estas uzata [[triklabendazolo]] aŭ [[rafoksanido]]. == Historio == Malgraŭ tio ke la devena areo de trovo de la grandega fasciolo estas [[Nord-Ameriko]], la trematodo estis paradokse [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en [[Italio]], kie ĉirkaŭ la jaro [[1865]] estis rimarkata granda mortofteco de ruĝaj cervoj en reĝa nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]]. Bassi en sia verko notas, ke kaŭzo de tiuj ĉi mortoj estis nova specio de trematodo, kiun li nomis kiel ''Distomum magnum''. Li poste mencias en la verko, ke en farmoj en la ĉirkaŭaĵo de parko estis de tiu ĉi trematodo infikitaj pluaj specioj de bestoj kiel estas [[brutaro]], [[ŝafo]], [[kapro]], [[porko]] kaj [[ĉevalo]]. Bassi ĝuste ekpensis, ke la trematodo devenis el [[ruĝa cervo|ruĝaj cervoj]], kiuj estis introdukitaj en la parkon kelke da jaroj antaŭ la unuaj mortoj de la bestaro. En la jaroj [[1882]] – [[1892]] estis el diversaj lokoj en [[Usono]] kaj [[Kanado]] anoncata trovaĵo de nova ĝis nun nepriskribita trematodo ĉe cervedoj aŭ brutaro kaj ŝafoj. Sed pro nekonsekvenca morfologia priskribo de la trematodo la usonaj aŭtoroj ne akceptis la laboron de sinjoro Bassi kaj donis al la specio diversajn novajn nomojn, ekz. ''Fasciola carnosa'' (Hassall, 1891), ''Distomum texanicum'' (Francis, 1891), ''Fasciola americana'' (Hassall, 1891). Nur Stiles en la jaro [[1891]] komparis ĉiujn trovaĵojn el Norda Ameriko kaj la trovaĵon de Bassi, kaj konstatis, ke temas pri la sama specio de trematodo, kiu estas tre parenca al tiam jam konata [[hepata fasciolo]]. Omaĝe de la unua malkovrinto li donis al la trematodo specian nomon, kiun unuafoje uzis Bassi - '''''Fasciola magna''''' (Bassi 1875) Stiles 1894. Stiles priskribis perfekte la anatomian konstruon de la grandega fasciolo, kiel ĉefajn [[gastiganto]]jn li markis [[brutaro]]n kaj [[blankavosta cervo|blankavostan cervon]]. Li konjektis, ke la evolua ciklo estos simila kiel ĉe la parenca hepata fasciolo, do ke ĝi okazas tra [[intergastiganto]] - akva gastropodo. En la jaro [[1917]] Ward atentigis la diferencan morfologion de la grandega fasciolo kaj la hepata fasciolo kaj kreis tial novan '''specion de ''fasciolodedoj''''' kun unusola reprezentanto '''''Fascioloides magna'' (Bassi 1875) Ward 1917'''. Tiu ĉi nomo restis ĝis nun. En la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] okupiĝis per la grandega fasciolo kanada [[parazitologio|parazitologo]] W. E. Swales, kiu detale priskribis la kompletan evoluan ciklon de la grandega fasciolo kaj specifikis, kiuj [[gastropodoj]] rolas en la evolua ciklo de la trematodo rolon de intergastiganto. Ankaŭ li karakterizis patologian bildon de fasciolozoido ĉe cervo, brutaro kaj ŝafo. En Eŭropo detale okupiĝis per studado de la grandega fasciolo doktorino [[Božena Erhardová-Kotrlá]] el Parazitologia instituto de Ĉeĥoslovaka akademio de sciencoj en la [[1960-aj jaroj|60-aj]] kaj la [[1970-aj jaroj|70-aj jaroj]] de la 20-a jarcento, kiu plu specifikis la evoluan ciklon de la grandega fasciolo en gastropodo kaj profundigis ekkonon pri tiu ĉi specio en la eŭropa medio. == La evolua ciklo == [[Dosiero:F. magna egg.jpg|maldekstra|eta|150ra|Ovo de ''F. magna'']] [[Dosiero:F. magna cercariae.jpg|eta|200ra|[[Cerkario]] de la grandega fasciolo, liberigita el gasteropodo]] La evolua ciklo de la grandega fasciolo ensumigas akvajn gasteropodojn kiel obligatan [[intergastiganto]]n kaj ili troviĝas sole tie, kie estas por tiu ĉi specio de la gasteropodoj konvenaj kondiĉoj. En la eŭropaj kondiĉoj la intergastiganto estas [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). El la organismo de la definitiva gastiganto (ekz. cervo) foriras per [[ekskremento]] en la eksteran medion ovoj, el kiuj en akva medio post 25-45 tagoj elkoviĝas ciliigitaj [[larvo]]j - [[miracidio]]j. La miracidioj mem aktive elserĉadas en la akvo gasteropodojn, enpenetras en iliajn organismojn, kie ili pasigos pluan evoluon kaj multobliĝas ([[sporocisto]]j, [[redio]]j kaj filinaj redioj). La finala larva stadio en la gasteropodo estas movebla [[cerkario]], kiu forlasas la gasteropodon, venas reen en la akvon. La evoluo en la gasteropodo daŭras proksimume 48-54 tagojn, dum kio el unu miracidio en unu galbo evoluos 180-350 cerkarioj. La cerkarioj naĝantaj en la akvo rapide alkroĉiĝas al kreskaĵoj, ŝtonoj aŭ akvan surfacon, kie ili ujiĝos kaj estiĝos tiel tre rezistemaj stadioj - metacerkarioj. Tiuj estas komune kun vegetaĵo englutitaj dum paŝtado fare de la definitiva gastiganto. En la [[intesto]] de la definitiva gastiganto la metacerkario ŝanĝiĝos en junajn nematurajn trematodojn, kiuj migras tra korpa kavaĵo ĝis la [[hepato]], kie ili ujiĝos en [[ligamento|ligamentajn]] [[pseŭdocisto]]jn, maturiĝas kaj komencas produkti ovojn. Diference de la hepata fasciolo, kiu lokalizas sin en la hepataj [[galdukto]]j, eventuale en [[galveziko]], la grandega fasciolo troviĝas ĉiam rekte en la hepata parenkimo, en la tipaj pseŭdocistoj. La plenkreskuloj povas vivi en la hepato preskaŭ sep jarojn. La tuta evoluo daŭras depende de la kondiĉoj vicon da monatoj. == La definitivaj gastigantoj de la grandega fasciolo == [[Dosiero:White-tailed deer.jpg|eta|230ra|[[Blankavosta cervo]] - la tipa gastiganto de la grandega fasciolo]] La trematodo estis izolita ĉe la tuta vico de mamuloj, tamen plej ofte ĝi aperas ĉe libere vivantaj remaĉuloj. La infekto ĉe homo estis fare de tiu ĉi specio ĝis nun neniam konstatita. La gastigantoj de la grandega fasciolo dividiĝas laŭ patologia-morfologia bildo de la infekto, perceptemo kaj la evoluo de parazito en tri ĉefajn grupojn: * '''definitivaj gastigantoj''': plimulto de specioj de familio de cervedoj ([[cervo]], [[kapreolo]], [[damao]] ktp.); * '''blinda evolua branĉo''': [[brutaro]], [[ĉevalo]], [[porko]], [[bizono]], [[alko]]; * '''aberantaj gastigantoj''': [[ŝafo]], [[kapro]], [[kavio]]. Ĉe la definitivaj gastigantoj la trematodo ĉiam maturiĝas kaj ĝi estas ujigita en la karakterizaj maldikmuraj ligamentaj pseŭdocistoj en la hepata parenkimo. En unu ligamenta pseŭdocisto troviĝas kutime du ĝis kvin unuopuloj de la grandega fasciolo. Tiuj ĉi pseŭdocistoj space komunikas kun galduktoj kaj la ovoj produktataj de la trematodoj tiel povas foriri el la pseŭdocistoj ĝis la galduktoj kaj plu en la inteston kaj la eksteran medion (ĝi markas sin per termino ''patenta infekto''). Al la ĉefaj definitivaj gastigantoj en Norda Ameriko apartenas specio de [[kanada cervo]] (''Cervus elaphus canadensis''), [[blankavosta cervo]] (''Odocoileus virginianus''), [[boaco]] (''Rangifer tarandus caribou'') kaj [[orela cervo]] (''Odocoileus hemionus hemionus''). En Eŭropo estas la ĉefaj gastigantoj de la grandega fasciolo [[ruĝa cervo]] (''Cervus elaphus''), [[damao]] (''Dama dama'') kaj [[kapreolo]] (''Capreolus capreolus''). Ĉe la tiel nomataj ''blindaj gastigantoj'' la trematodoj maturiĝas malofte kaj ili estas ujigitaj en fortemuraj pseŭdocistoj, kiuj ne komunikas kun la galduktoj kaj la ovoj ne povas do foriri en la eksteran medion. Tiuj ĉi gastigantoj do ne povas partopreni en la disvastigado de la parazito (''nepatenta infekto''). La fortemura pseŭdocisto kaj relative malalta patogenigo ĉe tiuj ĉi gastigantoj estas donita per ilia parta rezistanco rilate al tiu ĉi trematodo. Al la plej ofte blinda gastiganto apartenas brutaro, [[apro]], [[gruntbovo]] kaj [[alko]]. Tre rare estis la specio de la grandega fasciolo priskribata ĉe [[ĉevalo]]. Al la aberantaj gastigantoj apartenas precipe reprezentantoj de malgrandaj [[bovedoj|bovedaj]] remaĉuloj. La infekto de tiuj ĉi gastigantoj estas karakterizata per nelimigita migrado de la nematuraj trematodoj, per neĉeesto de la tipaj pseŭdocistoj kaj morto de la gastiganto. La trematodoj sekse nematuriĝas kaj la aberanta gastiganto pereas kutime ĝis ses monatoj depende de la nombro de englutitaj metacerkarioj. Tamen estas priskribitaj eĉ esceptoj, kiam estis trovataj sekse maturaj trematodoj de la grandega fasciolo kaj la ovoj en ekskremento de ŝafoj aŭ kaproj. El hejmaj remaĉuloj apartenas al la aberantaj gastigantoj ŝafo kaj kapro. El libere vivantaj ĉi tie apartenas nordamerika specio de dikkorna ŝafo (parenca specio kun muflono). Eksperimente estis infektitaj [[ĉamo]]j, [[kavio]] kaj [[kuniklo]]. == La intergastigantoj de la grandega fasciolo == Rilate al karaktero de la evolua ciklo la ekzistado de la [[parazito]] estas kunigita kun la ĉeesto de la akva medio, la konvena intergastiganto kaj la konvena definitiva gastiganto. Se unu konsistero mankas, la trematodo ne povas evolui. En Norda Ameriko estas konataj ses specioj de akvaj [[gastropodoj]] (el familio de [[limnedoj]]), ĉe kiuj estis konfirmita la kompleta evoluo de la grandega fasciolo ĝis la infektaj stadioj (metacerkario). [[Biotopo]]j de tiuj ĉi ses specioj parte diferenciĝas, sed ĝenerale validas, ke tiuj ĉi gastropodoj troviĝas precipe en marĉoj, inunditaj fosaĵoj aŭ malgrandaj rojetoj. Pluaj kvin specioj de la nordamerikaj limnedaj gastropodoj estis infektitaj en eksperimentaj kondiĉoj. Ĝis antaŭ nelonga tempo estis unusola natura intergastiganto en la tuta Eŭropo akva gastropodo - [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). La malgranda galbo estas gastropodo kun larĝa ekologia [[valenco]], kiu troviĝas en marĉoj, akvaj fosaĵoj, malgrandaj fontoj en diversaj supermaraj altecoj (200–800&nbsp;m&nbsp;s.&nbsp;m.) en regiono de foliaj aŭ miksitaj arbaroj. Lastaj esploroj montris, ke ankaŭ gastropodo de specio ''Radix peregra'' figuras kiel intergastiganto de la granda fasciolo. Tiu ĉi gastropodo tre ofte aperas komune kun la malgranda galbo, sed ĝia populacio estas ofte pli nombraj. Rilate al vasta spektro de la intergastigantoj en Norda Ameriko eblas supozi, ke la grandega fasciolo kapablos adaptiĝi al pluaj eŭropaj specioj el familio de limnedoj. "Varmaj" kandidatoj por la novaj eŭropaj intergastigantoj de la grandega fasciolo estas specioj de ''Omphiscola glabra'' kaj ''Stagnicola palustris'', ĉe kiuj la parazito finis la kompletan larvan evoluon dum eksperimenta infekto. Sed nature, la infektitaj gastropodoj de tiuj ĉi specioj ĝis nun ne estis trovitaj en la naturo. [[Dosiero:G. truncatula and R. peregra.jpg|250ra|eta|Intergastigantoj de la grandega fasciolo - akvaj gastropodoj ''G. truncatula'' (supre) kaj ''R. peregra'' (sube).]] {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Norda Ameriko''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''Fossaria bulimoides techella'' |Usono |- | ''Fossaria modicella'' |Usono, Kanado |- | ''Pseudosuccinea columella'' |Usono |- | ''Fossaria parva'' |Kanado |- | ''Stagnicola palustris nuttalliana'' |Kanado |- | ''Ŝlima limneo (Lymnaea stagnalis)'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola caperata'' |Usono |- | ''Lymnaea ferruginea'' (E) |Usono |- | ''Austropeplea tomentosa'' (E) |Australio (*) |- | ''[[Lymnaea umbrosa]]'' (E) |Usono |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Aŭstralio estis infektitaj de trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Usono * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Eŭropo''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''Malgranda galbo (Galba truncatula)'' |Ĉeĥio |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Ĉeĥio |- | ''Omphiscola glabra'' (E) |Francio (*) |- | ''Radix peregra'' |Ĉeĥio |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Francio estis infektitaj de la trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Ĉeĥio * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto == Disvastiĝo == === La devena areo === [[Dosiero:Distribution F.magna North AmericaII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko]] La devena areo de tiu ĉi parazito estas [[Norda Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]] (''O. virginianus''), [[kanada cervo]] (''C. elaphus canadensis'') kaj [[boaco]] (''R. tarandus caribou''). Dum la [[20-a jarcento]] la trovo de la grandega fasciolo en Usono estis anoncita el ŝtatoj [[Montana]], [[Minnesota]], [[Louisiana]], [[Suda Karolino]], [[Texas]], [[Iowa]], [[Michigan]], [[Illinois]], [[Wisconsin]], [[Novjorkio]], [[Kansas]], [[Arkansas]], [[Vaŝingtonio]] kaj [[Oregono]]. En Kanado la parazito estis plej ofte observata ĉe hufohava bestaro en provincoj [[Alberto]], [[Brita Kolumbio]], [[Ontario]] kaj [[Kebekio]]. Nuntempe la trovo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko estas limigita en kvin ĉefajn regionojn. Temas pri regiono de [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj lagoj]], suda marbordo de [[Atlantiko]] kaj malsupra fluo de rivero [[Mississippi]], norda marbordo de [[Pacifiko]], regiono de [[Roka Montaro]] kaj norda Kebekio kaj [[Labradoro]]. === Disvastiĝo en Eŭropo === [[Dosiero:Distribution F.magna EuropeII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Eŭropo]] La trematodo estis en Eŭropon enhaŭlita komune kun importo de kanadaj cervoj kaj blankavostaj cervoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La unua mencio pri la grandega fasciolo datiĝas ĉirkaŭ la jaro [[1875]], kiam estis en nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]] en [[Italio]] rimarkita granda mortofteco de cerva bestaro post la antaŭ importo de kanadaj cervoj el [[Usono]]. De ĉi tie ankaŭ devenas priskribo de tiu ĉi specio. La sekvantaj enmetoj de la nordamerikaj blankavostaj cervoj en ĉasarbarojn de aŭstra-hungaraj nobeloj estis kaŭzo de enhaŭligo sur teritorion de [[Ĉeĥio]]. Rilate al fakto, ke cervedoj el Norda Ameriko estis fine de la 19-a jarcento importitaj en la tutan vicon de ĉasarbaraj bredadoj tra la tuta [[Aŭstrio-Hungario]], ekzistas konjekto, ke la trematodo povis aperi ankaŭ sur teritorio de la hodiaŭa [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Tamen krom hazardaj kaj raraj trovoj de la grandega fasciolo el [[Germanio]], [[Pollando]] kaj Italio, la grandega fasciolo estis ĝis la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] trovata en Eŭropo sole ĉe bestaro sur teritorio de Suda kaj Meza [[Bohemio]]. Sed nur en antaŭ nelonga tempo okazis granda apero de la grandega fasciolo ĉe eŭropaj cervedoj. Novaj fokusoj de apero de la parazito estiĝadis en riverejo de [[Danubo]] kaj danubaj herbejaj arbaroj. La parazito estis iom post iom diagnozikata ĉe cervedoj unue en Aŭstrio, poste plu en [[Slovakio]], Hungario kaj en antaŭ nelongaj jaroj ankaŭ en [[Kroatio]]. Altaj [[prevalenco]]j de la apero de la grandega fasciolo ĉe cerva kaj kapreola bestaro (60&nbsp;–&nbsp;90 %) en apuddanubaj arbaroj en Aŭstrio, Slovakio kaj Hungario, samkiel ankaŭ pereoj de la bestaro montras la perfektan adaptiĝon de la grandega fasciolo en tiu ĉi medio. Tial ni povas envicigi la trematodon de la grandega fasciolo inter la plej signifajn aŭtorojn de la parazitaj malsanoj de la cervedoj en [[Mez-Eŭropo]]. == Patogenigo kaj klinikaj simptomoj == [[Dosiero:Fmagna capsule in liver.jpg|eta|230ra|maldekstra|Fibra (ligamenta) [[pseŭdocisto]] en hepata [[parenkimo]] de [[ruĝa cervo]] infektita per la ''grandega fasciolo'']] [[Dosiero:F. magna from liver.jpg|eta|250ra|Plenkreska unuopulo de la grandega fasciolo izolita el tranĉita [[hepato]] de ruĝa cervo]] La klinikaj simptomoj de la fascioloidozo estas ĉiam dependaj de nombro de la trematodoj en la organismo, la speco de gastiganto, la aĝa kategorio de gastiganto kaj de ĝia imuna stato. Ĉe tipaj definitivaj gastigantoj, kiel [[kanada cervo]] kaj [[blankavosta cervo]] en Norda Ameriko aŭ [[ruĝa cervo]] en Eŭropo, okazas la infekto de la grandega fasciolo plej ofte subklinike, do sen neniaj eksteraj simptomoj. Dum amasaj infektoj (proksimume super cent trematodoj) okazas subitaj pereoj de bestoj. La kaŭzoj de pereo plej ofte koneksas kun grandaj perdoj de sango, [[disŝiriĝo|rupturo]] de la [[hepato]], rupturo de la grandaj [[angio]]j aŭ inflamo de la [[peritoneo]]. La pereoj estas oftaj precipe ĉe [[damao]]j kaj [[kapreolo]]j. Ekzemple en la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la 20-a jarcento okazis sekve de la fasciolozoido en [[distrikto Písek]] rapida malaltiĝo de populacio de damaa bestaro. Simile altan mortoftecon ili ekregistris ĉe damaa bestaro en la [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] en apudriverejo de Danubo en Slovakio. El pluaj simptomoj dum la infekto de la grandega fasciolo ĉe cervedoj ni nomu malaltigitajn masajn alkreskaĵojn, malaltigitan kvaliton de [[korno (osto)|kornaro]] aŭ malbonan pason de [[oestro]]. Estas konataj eĉ raraj kazoj de nervaj simptomoj, kiam la trematodo "elvojaĝis" en la [[spino|spinan]] kanalon. Ĉe gastigantoj en la blinda evolua branĉo ne estas simptomoj en literaturo tro priskribitaj. La infekto okazas ĉe ili plej ofte sen la simptomoj. La trematodoj estas ĉe tiuj ĉi gastigantoj trovataj ĉiam en konekso kun veterinara esploro en [[buĉejo]] kaj ili estas motivo de konfisko de la hepato. En Kanado estis rimarkataj pereoj de [[alko]]j post amasaj infektoj. Por la aberantaj gastigantoj, kiel estas ekz. [[ŝafo]] aŭ [[kapro]], la grandega fasciolo estas ĉiam fatala, kio estas pruvo de multe pli granda [[patogenigo]] por [[remaĉulo]]j, ol tio estas ĉe la pli konata [[hepata fasciolo]]. Amerikaj aŭtoroj indikas, ke la ŝafoj kaj kaproj pereas ĝis ses monatoj post engluto de infektaj metacerkarioj. La pereado okazas sen antaŭaj simptomoj aŭ kun simptomoj de plena apatio kaj malapetito. Ĉe eksperimente infektitaj kaproj la pereo okazis inter la 89-a ĝis la 195-a tago post la infekto. En la lokoj de apero de la fasciolozoido de libere vivanta bestaro estas do bredado de ŝafoj kaj kaproj ne ebla. [[Dosiero:F. magna adhesion and fibrin in abdomen.jpg|eta|300ra|[[Sekco (anatomio)|Sekco]] de [[kapro]] infektita per trematodo de la grandega fasciolo: multnombraj [[fibrino|fibrinaj]] kvantoj kaj kunkreskoj sur la [[hepato]] kaj la [[diafragmo]], la nigra pigmentado sekve de migrado de nematuraj trematodoj.]] == Diagnoziko == La [[diagnozo]] ĉe la [[hufohava bestaro]] estas fondita precipe en koprologia esplorado kaj patologie-morfologia esplorado de ĉasitaj aŭ mortintaj unuopuloj. Dum la koprologia esplorado en la pozitiva kazo estas trovataj ovalaj, flavbrunaj ovoj kun grandeco 120-185 μm × 70-90 μm. Sed la ovoj estas en la praktiko nediferencigeblaj de la ovoj de la hepata fasciolo aŭ de ''[[Paramphistomum cervi]]''. Tial estas por la definitiva diagnoziko ĉe la hufohava bestaro decida [[sekco (anatomio)|sekco]] kun trovo de la plenkreskaj trematodoj de la grandega fasciolo en la hepato. Por la infekto de la grandega fasciolo estas ankaŭ tipa nigra- preskaŭ nigrebruna [[pigmento]] en [[parenkimo]] de la hepato kaj sur pluaj organoj de la ventra kavaĵo. La hepato havas nerektan surfacon, sur tranĉo estas videblaj 2–8&nbsp;cm grandaj ligamentaj kavaĵoj (pseŭdocistoj) plenigitaj per bruna preskaŭ nigra fluidaĵo, enhavanta la ariĝintajn ovojn. Tiuj ĉi kavaĵoj ofte konkavas sur la surfacon de la hepato kaj ili estas por palpi malmolaj. Dum la frua stadio de la infekto povas aperi sangaĵoj en la tuta parenkimo de la hepato. Kiel helpmetodo servas esplorado de gastropodoj de la malgranda galbo el la lokoj de la trovo de la infektita bestaro. Dum la sekco de gastropodo oni serĉas larvajn stadiojn de la trematodo (cerkariojn, rediojn). == Terapio kaj prevento == La trematodo de la granda fasciolo grandmezure influas sanstaton de bestaro, precipe ĉe damaa kaj kapreola, kie ĝi kaŭzas oftajn mortojn. Plie ĉi tie estas risko de kontaĝo al hejmaj remaĉuloj. Tial estas necese tiun ĉi parazitozon dampi, kaj nome en nivelo de la definitiva gastiganto aŭ en nivelo de la intergastiganto. En pasinteco por dampi la gastropodojn kaj malaltigi la riskon de la infekto de la bestaro estis uzata vico da metodoj, inter kiuj apartenas sekigado kaj forakvigado de paŝtejoj, falĉado de kreskaĵaro proksime de rojoj kaj akvaj areoj aŭ aplikado de [[moluskocido]]j. Efektiveco de tiuj ĉi disponoj estis tre malalta kaj la uzo de moluskocidoj plie efikis negative al la tuta vico de necelaj akvaj organismoj. Pro kaŭzo de kontamino de akvaj fontoj oni tial forlasis la uzadon de moluskocidoj. Por dampi la grandegan fasciolon ĉe la definitivaj gastigantoj estas uzataj [[antiparazitaĵo]]j, kiuj estas aplikataj en nutraĵon dum vintra alnutrado de la bestaro. Tamen la terapio de la libere vivanta bestaro estas treege komplika kaj longtempa afero. Inter materioj, kiuj estis uzataj por la terapio, apartenas ekzemple [[bithionola sulfoksido]], [[rafoksanido]] aŭ [[albendazolo]]. == Literaturo == * Erhardová-Kotrlá B. The occurrence of Fascioloides magna (Bassi, 1875) in Czechoslovakia. Prague: Academia, 1971. 155 s. {{en}} * Pybus, M.J., 2001. Liver flukes. In: Samuel, W.M., Pybus, M.J., Kocan, A.A. (eds.), Parasitic diseases in wild mammals, Iowa State Press, Iowa City, pp 121–149. * Špakulová M, Rajský D, Sokol J, Vodňanský M. Giant liver fluke (Fascioloides magna), an important liver parasite of ruminants. Bratislava: Parpress, 2003. S. 61. {{en}} * Novobilský, A., 2006. Fascioloides magna (Bassi, 1875) – motolice velká. In: Mlíkovský J., Stýblo P. (eds.), Nedevenaj specioj de la faŭno kaj floro de Ĉeĥio. ČSOP, Praha, pp 202–204. == Vidu ankaŭ == * [[hepata fasciolo]] * [[trematodo]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 Terapio kaj prevento de fascioloidozo de hufohava bestaro – review] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043449/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 |date=2008-01-14 }} * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 Grandega fasciolo (''Fascioloides magna'') ĉe hufohava bestaro en sudbohemiaj lokoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043432/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 |date=2008-01-14 }} * [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 Výskyt ''F. magna'' en Kanado] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130801115246/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 |date=2013-08-01 }} {{en}} * [http://www.vef.hr/vetarhiv/papers/2006-76-7-1.pdf Terapio de fascioloidozo en Kroatio] {{en}} * [http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html ''F. magna'' kaj kanada cervo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514170524/http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html |date=2008-05-14 }} {{en}} * [http://www.unbc.ca/nlui/wildlife_diseases_bc/liver_flukes.htm Liver flukes] {{en}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Platvermoj]] [[Kategorio:Parazitologio]] 3d8s8dw99h2l71ma2rlxyjkuh8a6qxr 9475103 9475101 2026-09-14T09:02:09Z Aidas 3488 Vidu la antaŭan noton 9475103 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj | temo = biologio | dato = 2012 }} {{Taksonomio |nomo = ''Grandega fasciolo'' |koloro = pink |dosiero = F. magna adult.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Plathelminto]]j ''Platyhelminthes'' |klaso = [[Trematodo]]j ''Trematoda'' |ordo = [[Eĥinostomidoj]] |familio = [[Fasciolidedoj]] |genro = [[Fasciolo]] ''Fasciola'' |specio = ''[[Fascioloidoj]]'' |dunomo = ''Fascioloides magna'' |dunomo aŭtoritato = Bassi, [[1875]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Grandega fasciolo''', latine '''''Fascioloides magna''''' (angle {{fremdlingve|en|''giant liver fluke''}}, {{fremdlingve|en|''large American liver fluke''}} aŭ {{fremdlingve|en|''deer fluke''}}) estas 4–8&nbsp;cm longa kaj 2,5–3,5&nbsp;cm larĝa [[Helmintoj|helminto]] (vermo) apartenanta al klaso de [[trematodoj]] kun dorse-ventra platigita korpo kaj du [[suĉilo]]j, kiu parazitas en [[hepato]] de libere vivantaj, sed ankaŭ de hejmaj [[remaĉulo]]j. La trematodo vivtenas sin per sango de [[gastiganto|definitiva gastiganto]] kaj ĝia komplika evola ciklo okazas tra intergastiganto - tra [[gastropodo]]j. La trematodo devene troviĝis en [[Nord-Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]], [[ruĝa cervo]] kaj [[boaco]]. Sed en la dua duono de la [[19-a jarcento]] la [[parazito]] estis haŭlita sur teritorion de Eŭropo komune kun importado de bestaro. La trematodo bone adaptiĝis en la eŭropaj kondiĉoj kaj ĝi trovis por si ĉi tie novajn definitivajn gastigantojn kaj intergastigantojn. Malsaniĝo, kiun tiu ĉi parazito kaŭzas, nomiĝas [[fascioloidozo]]. Al terapio de la libere vivantaj remaĉuloj estas uzata [[triklabendazolo]] aŭ [[rafoksanido]]. == Historio == Malgraŭ tio ke la devena areo de trovo de la grandega fasciolo estas [[Nord-Ameriko]], la trematodo estis paradokse [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en [[Italio]], kie ĉirkaŭ la jaro [[1865]] estis rimarkata granda mortofteco de ruĝaj cervoj en reĝa nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]]. Bassi en sia verko notas, ke kaŭzo de tiuj ĉi mortoj estis nova specio de trematodo, kiun li nomis kiel ''Distomum magnum''. Li poste mencias en la verko, ke en farmoj en la ĉirkaŭaĵo de parko estis de tiu ĉi trematodo infikitaj pluaj specioj de bestoj kiel estas [[brutaro]], [[ŝafo]], [[kapro]], [[porko]] kaj [[ĉevalo]]. Bassi ĝuste ekpensis, ke la trematodo devenis el [[ruĝa cervo|ruĝaj cervoj]], kiuj estis introdukitaj en la parkon kelke da jaroj antaŭ la unuaj mortoj de la bestaro. En la jaroj [[1882]] – [[1892]] estis el diversaj lokoj en [[Usono]] kaj [[Kanado]] anoncata trovaĵo de nova ĝis nun nepriskribita trematodo ĉe cervedoj aŭ brutaro kaj ŝafoj. Sed pro nekonsekvenca morfologia priskribo de la trematodo la usonaj aŭtoroj ne akceptis la laboron de sinjoro Bassi kaj donis al la specio diversajn novajn nomojn, ekz. ''Fasciola carnosa'' (Hassall, 1891), ''Distomum texanicum'' (Francis, 1891), ''Fasciola americana'' (Hassall, 1891). Nur Stiles en la jaro [[1891]] komparis ĉiujn trovaĵojn el Norda Ameriko kaj la trovaĵon de Bassi, kaj konstatis, ke temas pri la sama specio de trematodo, kiu estas tre parenca al tiam jam konata [[hepata fasciolo]]. Omaĝe de la unua malkovrinto li donis al la trematodo specian nomon, kiun unuafoje uzis Bassi - '''''Fasciola magna''''' (Bassi 1875) Stiles 1894. Stiles priskribis perfekte la anatomian konstruon de la grandega fasciolo, kiel ĉefajn [[gastiganto]]jn li markis [[brutaro]]n kaj [[blankavosta cervo|blankavostan cervon]]. Li konjektis, ke la evolua ciklo estos simila kiel ĉe la parenca hepata fasciolo, do ke ĝi okazas tra [[intergastiganto]] - akva gastropodo. En la jaro [[1917]] Ward atentigis la diferencan morfologion de la grandega fasciolo kaj la hepata fasciolo kaj kreis tial novan '''specion de ''fasciolodedoj''''' kun unusola reprezentanto '''''Fascioloides magna'' (Bassi 1875) Ward 1917'''. Tiu ĉi nomo restis ĝis nun. En la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] okupiĝis per la grandega fasciolo kanada [[parazitologio|parazitologo]] W. E. Swales, kiu detale priskribis la kompletan evoluan ciklon de la grandega fasciolo kaj specifikis, kiuj [[gastropodoj]] rolas en la evolua ciklo de la trematodo rolon de intergastiganto. Ankaŭ li karakterizis patologian bildon de fasciolozoido ĉe cervo, brutaro kaj ŝafo. En Eŭropo detale okupiĝis per studado de la grandega fasciolo doktorino [[Božena Erhardová-Kotrlá]] el Parazitologia instituto de Ĉeĥoslovaka akademio de sciencoj en la [[1960-aj jaroj|60-aj]] kaj la [[1970-aj jaroj|70-aj jaroj]] de la 20-a jarcento, kiu plu specifikis la evoluan ciklon de la grandega fasciolo en gastropodo kaj profundigis ekkonon pri tiu ĉi specio en la eŭropa medio. == La evolua ciklo == [[Dosiero:F. magna egg.jpg|maldekstra|eta|150ra|Ovo de ''F. magna'']] [[Dosiero:F. magna cercariae.jpg|eta|200ra|[[Cerkario]] de la grandega fasciolo, liberigita el gasteropodo]] La evolua ciklo de la grandega fasciolo ensumigas akvajn gasteropodojn kiel obligatan [[intergastiganto]]n kaj ili troviĝas sole tie, kie estas por tiu ĉi specio de la gasteropodoj konvenaj kondiĉoj. En la eŭropaj kondiĉoj la intergastiganto estas [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). El la organismo de la definitiva gastiganto (ekz. cervo) foriras per [[ekskremento]] en la eksteran medion ovoj, el kiuj en akva medio post 25-45 tagoj elkoviĝas ciliigitaj [[larvo]]j - [[miracidio]]j. La miracidioj mem aktive elserĉadas en la akvo gasteropodojn, enpenetras en iliajn organismojn, kie ili pasigos pluan evoluon kaj multobliĝas ([[sporocisto]]j, [[redio]]j kaj filinaj redioj). La finala larva stadio en la gasteropodo estas movebla [[cerkario]], kiu forlasas la gasteropodon, venas reen en la akvon. La evoluo en la gasteropodo daŭras proksimume 48-54 tagojn, dum kio el unu miracidio en unu galbo evoluos 180-350 cerkarioj. La cerkarioj naĝantaj en la akvo rapide alkroĉiĝas al kreskaĵoj, ŝtonoj aŭ akvan surfacon, kie ili ujiĝos kaj estiĝos tiel tre rezistemaj stadioj - metacerkarioj. Tiuj estas komune kun vegetaĵo englutitaj dum paŝtado fare de la definitiva gastiganto. En la [[intesto]] de la definitiva gastiganto la metacerkario ŝanĝiĝos en junajn nematurajn trematodojn, kiuj migras tra korpa kavaĵo ĝis la [[hepato]], kie ili ujiĝos en [[ligamento|ligamentajn]] [[pseŭdocisto]]jn, maturiĝas kaj komencas produkti ovojn. Diference de la hepata fasciolo, kiu lokalizas sin en la hepataj [[galdukto]]j, eventuale en [[galveziko]], la grandega fasciolo troviĝas ĉiam rekte en la hepata parenkimo, en la tipaj pseŭdocistoj. La plenkreskuloj povas vivi en la hepato preskaŭ sep jarojn. La tuta evoluo daŭras depende de la kondiĉoj vicon da monatoj. == La definitivaj gastigantoj de la grandega fasciolo == [[Dosiero:White-tailed deer.jpg|eta|230ra|[[Blankavosta cervo]] - la tipa gastiganto de la grandega fasciolo]] La trematodo estis izolita ĉe la tuta vico de mamuloj, tamen plej ofte ĝi aperas ĉe libere vivantaj remaĉuloj. La infekto ĉe homo estis fare de tiu ĉi specio ĝis nun neniam konstatita. La gastigantoj de la grandega fasciolo dividiĝas laŭ patologia-morfologia bildo de la infekto, perceptemo kaj la evoluo de parazito en tri ĉefajn grupojn: * '''definitivaj gastigantoj''': plimulto de specioj de familio de cervedoj ([[cervo]], [[kapreolo]], [[damao]] ktp.); * '''blinda evolua branĉo''': [[brutaro]], [[ĉevalo]], [[porko]], [[bizono]], [[alko]]; * '''aberantaj gastigantoj''': [[ŝafo]], [[kapro]], [[kavio]]. Ĉe la definitivaj gastigantoj la trematodo ĉiam maturiĝas kaj ĝi estas ujigita en la karakterizaj maldikmuraj ligamentaj pseŭdocistoj en la hepata parenkimo. En unu ligamenta pseŭdocisto troviĝas kutime du ĝis kvin unuopuloj de la grandega fasciolo. Tiuj ĉi pseŭdocistoj space komunikas kun galduktoj kaj la ovoj produktataj de la trematodoj tiel povas foriri el la pseŭdocistoj ĝis la galduktoj kaj plu en la inteston kaj la eksteran medion (ĝi markas sin per termino ''patenta infekto''). Al la ĉefaj definitivaj gastigantoj en Norda Ameriko apartenas specio de [[kanada cervo]] (''Cervus elaphus canadensis''), [[blankavosta cervo]] (''Odocoileus virginianus''), [[boaco]] (''Rangifer tarandus caribou'') kaj [[orela cervo]] (''Odocoileus hemionus hemionus''). En Eŭropo estas la ĉefaj gastigantoj de la grandega fasciolo [[ruĝa cervo]] (''Cervus elaphus''), [[damao]] (''Dama dama'') kaj [[kapreolo]] (''Capreolus capreolus''). Ĉe la tiel nomataj ''blindaj gastigantoj'' la trematodoj maturiĝas malofte kaj ili estas ujigitaj en fortemuraj pseŭdocistoj, kiuj ne komunikas kun la galduktoj kaj la ovoj ne povas do foriri en la eksteran medion. Tiuj ĉi gastigantoj do ne povas partopreni en la disvastigado de la parazito (''nepatenta infekto''). La fortemura pseŭdocisto kaj relative malalta patogenigo ĉe tiuj ĉi gastigantoj estas donita per ilia parta rezistanco rilate al tiu ĉi trematodo. Al la plej ofte blinda gastiganto apartenas brutaro, [[apro]], [[gruntbovo]] kaj [[alko]]. Tre rare estis la specio de la grandega fasciolo priskribata ĉe [[ĉevalo]]. Al la aberantaj gastigantoj apartenas precipe reprezentantoj de malgrandaj [[bovedoj|bovedaj]] remaĉuloj. La infekto de tiuj ĉi gastigantoj estas karakterizata per nelimigita migrado de la nematuraj trematodoj, per neĉeesto de la tipaj pseŭdocistoj kaj morto de la gastiganto. La trematodoj sekse nematuriĝas kaj la aberanta gastiganto pereas kutime ĝis ses monatoj depende de la nombro de englutitaj metacerkarioj. Tamen estas priskribitaj eĉ esceptoj, kiam estis trovataj sekse maturaj trematodoj de la grandega fasciolo kaj la ovoj en ekskremento de ŝafoj aŭ kaproj. El hejmaj remaĉuloj apartenas al la aberantaj gastigantoj ŝafo kaj kapro. El libere vivantaj ĉi tie apartenas nordamerika specio de dikkorna ŝafo (parenca specio kun muflono). Eksperimente estis infektitaj [[ĉamo]]j, [[kavio]] kaj [[kuniklo]]. == La intergastigantoj de la grandega fasciolo == Rilate al karaktero de la evolua ciklo la ekzistado de la [[parazito]] estas kunigita kun la ĉeesto de la akva medio, la konvena intergastiganto kaj la konvena definitiva gastiganto. Se unu konsistero mankas, la trematodo ne povas evolui. En Norda Ameriko estas konataj ses specioj de akvaj [[gastropodoj]] (el familio de [[limnedoj]]), ĉe kiuj estis konfirmita la kompleta evoluo de la grandega fasciolo ĝis la infektaj stadioj (metacerkario). [[Biotopo]]j de tiuj ĉi ses specioj parte diferenciĝas, sed ĝenerale validas, ke tiuj ĉi gastropodoj troviĝas precipe en marĉoj, inunditaj fosaĵoj aŭ malgrandaj rojetoj. Pluaj kvin specioj de la nordamerikaj limnedaj gastropodoj estis infektitaj en eksperimentaj kondiĉoj. Ĝis antaŭ nelonga tempo estis unusola natura intergastiganto en la tuta Eŭropo akva gastropodo - [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). La malgranda galbo estas gastropodo kun larĝa ekologia [[valenco]], kiu troviĝas en marĉoj, akvaj fosaĵoj, malgrandaj fontoj en diversaj supermaraj altecoj (200–800&nbsp;m&nbsp;s.&nbsp;m.) en regiono de foliaj aŭ miksitaj arbaroj. Lastaj esploroj montris, ke ankaŭ gastropodo de specio ''Radix peregra'' figuras kiel intergastiganto de la granda fasciolo. Tiu ĉi gastropodo tre ofte aperas komune kun la malgranda galbo, sed ĝia populacio estas ofte pli nombraj. Rilate al vasta spektro de la intergastigantoj en Norda Ameriko eblas supozi, ke la grandega fasciolo kapablos adaptiĝi al pluaj eŭropaj specioj el familio de limnedoj. "Varmaj" kandidatoj por la novaj eŭropaj intergastigantoj de la grandega fasciolo estas specioj de ''Omphiscola glabra'' kaj ''Stagnicola palustris'', ĉe kiuj la parazito finis la kompletan larvan evoluon dum eksperimenta infekto. Sed nature, la infektitaj gastropodoj de tiuj ĉi specioj ĝis nun ne estis trovitaj en la naturo. [[Dosiero:G. truncatula and R. peregra.jpg|250ra|eta|Intergastigantoj de la grandega fasciolo - akvaj gastropodoj ''G. truncatula'' (supre) kaj ''R. peregra'' (sube).]] {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Norda Ameriko''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''Fossaria bulimoides techella'' |Usono |- | ''Fossaria modicella'' |Usono, Kanado |- | ''Pseudosuccinea columella'' |Usono |- | ''Fossaria parva'' |Kanado |- | ''Stagnicola palustris nuttalliana'' |Kanado |- | ''Ŝlima limneo (Lymnaea stagnalis)'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola caperata'' |Usono |- | ''Lymnaea ferruginea'' (E) |Usono |- | ''Austropeplea tomentosa'' (E) |Australio (*) |- | ''Lymnaea umbrosa'' (E) |Usono |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Aŭstralio estis infektitaj de trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Usono * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Eŭropo''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''Malgranda galbo (Galba truncatula)'' |Ĉeĥio |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Ĉeĥio |- | ''Omphiscola glabra'' (E) |Francio (*) |- | ''Radix peregra'' |Ĉeĥio |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Francio estis infektitaj de la trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Ĉeĥio * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto == Disvastiĝo == === La devena areo === [[Dosiero:Distribution F.magna North AmericaII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko]] La devena areo de tiu ĉi parazito estas [[Norda Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]] (''O. virginianus''), [[kanada cervo]] (''C. elaphus canadensis'') kaj [[boaco]] (''R. tarandus caribou''). Dum la [[20-a jarcento]] la trovo de la grandega fasciolo en Usono estis anoncita el ŝtatoj [[Montana]], [[Minnesota]], [[Louisiana]], [[Suda Karolino]], [[Texas]], [[Iowa]], [[Michigan]], [[Illinois]], [[Wisconsin]], [[Novjorkio]], [[Kansas]], [[Arkansas]], [[Vaŝingtonio]] kaj [[Oregono]]. En Kanado la parazito estis plej ofte observata ĉe hufohava bestaro en provincoj [[Alberto]], [[Brita Kolumbio]], [[Ontario]] kaj [[Kebekio]]. Nuntempe la trovo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko estas limigita en kvin ĉefajn regionojn. Temas pri regiono de [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj lagoj]], suda marbordo de [[Atlantiko]] kaj malsupra fluo de rivero [[Mississippi]], norda marbordo de [[Pacifiko]], regiono de [[Roka Montaro]] kaj norda Kebekio kaj [[Labradoro]]. === Disvastiĝo en Eŭropo === [[Dosiero:Distribution F.magna EuropeII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Eŭropo]] La trematodo estis en Eŭropon enhaŭlita komune kun importo de kanadaj cervoj kaj blankavostaj cervoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La unua mencio pri la grandega fasciolo datiĝas ĉirkaŭ la jaro [[1875]], kiam estis en nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]] en [[Italio]] rimarkita granda mortofteco de cerva bestaro post la antaŭ importo de kanadaj cervoj el [[Usono]]. De ĉi tie ankaŭ devenas priskribo de tiu ĉi specio. La sekvantaj enmetoj de la nordamerikaj blankavostaj cervoj en ĉasarbarojn de aŭstra-hungaraj nobeloj estis kaŭzo de enhaŭligo sur teritorion de [[Ĉeĥio]]. Rilate al fakto, ke cervedoj el Norda Ameriko estis fine de la 19-a jarcento importitaj en la tutan vicon de ĉasarbaraj bredadoj tra la tuta [[Aŭstrio-Hungario]], ekzistas konjekto, ke la trematodo povis aperi ankaŭ sur teritorio de la hodiaŭa [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Tamen krom hazardaj kaj raraj trovoj de la grandega fasciolo el [[Germanio]], [[Pollando]] kaj Italio, la grandega fasciolo estis ĝis la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] trovata en Eŭropo sole ĉe bestaro sur teritorio de Suda kaj Meza [[Bohemio]]. Sed nur en antaŭ nelonga tempo okazis granda apero de la grandega fasciolo ĉe eŭropaj cervedoj. Novaj fokusoj de apero de la parazito estiĝadis en riverejo de [[Danubo]] kaj danubaj herbejaj arbaroj. La parazito estis iom post iom diagnozikata ĉe cervedoj unue en Aŭstrio, poste plu en [[Slovakio]], Hungario kaj en antaŭ nelongaj jaroj ankaŭ en [[Kroatio]]. Altaj [[prevalenco]]j de la apero de la grandega fasciolo ĉe cerva kaj kapreola bestaro (60&nbsp;–&nbsp;90 %) en apuddanubaj arbaroj en Aŭstrio, Slovakio kaj Hungario, samkiel ankaŭ pereoj de la bestaro montras la perfektan adaptiĝon de la grandega fasciolo en tiu ĉi medio. Tial ni povas envicigi la trematodon de la grandega fasciolo inter la plej signifajn aŭtorojn de la parazitaj malsanoj de la cervedoj en [[Mez-Eŭropo]]. == Patogenigo kaj klinikaj simptomoj == [[Dosiero:Fmagna capsule in liver.jpg|eta|230ra|maldekstra|Fibra (ligamenta) [[pseŭdocisto]] en hepata [[parenkimo]] de [[ruĝa cervo]] infektita per la ''grandega fasciolo'']] [[Dosiero:F. magna from liver.jpg|eta|250ra|Plenkreska unuopulo de la grandega fasciolo izolita el tranĉita [[hepato]] de ruĝa cervo]] La klinikaj simptomoj de la fascioloidozo estas ĉiam dependaj de nombro de la trematodoj en la organismo, la speco de gastiganto, la aĝa kategorio de gastiganto kaj de ĝia imuna stato. Ĉe tipaj definitivaj gastigantoj, kiel [[kanada cervo]] kaj [[blankavosta cervo]] en Norda Ameriko aŭ [[ruĝa cervo]] en Eŭropo, okazas la infekto de la grandega fasciolo plej ofte subklinike, do sen neniaj eksteraj simptomoj. Dum amasaj infektoj (proksimume super cent trematodoj) okazas subitaj pereoj de bestoj. La kaŭzoj de pereo plej ofte koneksas kun grandaj perdoj de sango, [[disŝiriĝo|rupturo]] de la [[hepato]], rupturo de la grandaj [[angio]]j aŭ inflamo de la [[peritoneo]]. La pereoj estas oftaj precipe ĉe [[damao]]j kaj [[kapreolo]]j. Ekzemple en la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la 20-a jarcento okazis sekve de la fasciolozoido en [[distrikto Písek]] rapida malaltiĝo de populacio de damaa bestaro. Simile altan mortoftecon ili ekregistris ĉe damaa bestaro en la [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] en apudriverejo de Danubo en Slovakio. El pluaj simptomoj dum la infekto de la grandega fasciolo ĉe cervedoj ni nomu malaltigitajn masajn alkreskaĵojn, malaltigitan kvaliton de [[korno (osto)|kornaro]] aŭ malbonan pason de [[oestro]]. Estas konataj eĉ raraj kazoj de nervaj simptomoj, kiam la trematodo "elvojaĝis" en la [[spino|spinan]] kanalon. Ĉe gastigantoj en la blinda evolua branĉo ne estas simptomoj en literaturo tro priskribitaj. La infekto okazas ĉe ili plej ofte sen la simptomoj. La trematodoj estas ĉe tiuj ĉi gastigantoj trovataj ĉiam en konekso kun veterinara esploro en [[buĉejo]] kaj ili estas motivo de konfisko de la hepato. En Kanado estis rimarkataj pereoj de [[alko]]j post amasaj infektoj. Por la aberantaj gastigantoj, kiel estas ekz. [[ŝafo]] aŭ [[kapro]], la grandega fasciolo estas ĉiam fatala, kio estas pruvo de multe pli granda [[patogenigo]] por [[remaĉulo]]j, ol tio estas ĉe la pli konata [[hepata fasciolo]]. Amerikaj aŭtoroj indikas, ke la ŝafoj kaj kaproj pereas ĝis ses monatoj post engluto de infektaj metacerkarioj. La pereado okazas sen antaŭaj simptomoj aŭ kun simptomoj de plena apatio kaj malapetito. Ĉe eksperimente infektitaj kaproj la pereo okazis inter la 89-a ĝis la 195-a tago post la infekto. En la lokoj de apero de la fasciolozoido de libere vivanta bestaro estas do bredado de ŝafoj kaj kaproj ne ebla. [[Dosiero:F. magna adhesion and fibrin in abdomen.jpg|eta|300ra|[[Sekco (anatomio)|Sekco]] de [[kapro]] infektita per trematodo de la grandega fasciolo: multnombraj [[fibrino|fibrinaj]] kvantoj kaj kunkreskoj sur la [[hepato]] kaj la [[diafragmo]], la nigra pigmentado sekve de migrado de nematuraj trematodoj.]] == Diagnoziko == La [[diagnozo]] ĉe la [[hufohava bestaro]] estas fondita precipe en koprologia esplorado kaj patologie-morfologia esplorado de ĉasitaj aŭ mortintaj unuopuloj. Dum la koprologia esplorado en la pozitiva kazo estas trovataj ovalaj, flavbrunaj ovoj kun grandeco 120-185 μm × 70-90 μm. Sed la ovoj estas en la praktiko nediferencigeblaj de la ovoj de la hepata fasciolo aŭ de ''[[Paramphistomum cervi]]''. Tial estas por la definitiva diagnoziko ĉe la hufohava bestaro decida [[sekco (anatomio)|sekco]] kun trovo de la plenkreskaj trematodoj de la grandega fasciolo en la hepato. Por la infekto de la grandega fasciolo estas ankaŭ tipa nigra- preskaŭ nigrebruna [[pigmento]] en [[parenkimo]] de la hepato kaj sur pluaj organoj de la ventra kavaĵo. La hepato havas nerektan surfacon, sur tranĉo estas videblaj 2–8&nbsp;cm grandaj ligamentaj kavaĵoj (pseŭdocistoj) plenigitaj per bruna preskaŭ nigra fluidaĵo, enhavanta la ariĝintajn ovojn. Tiuj ĉi kavaĵoj ofte konkavas sur la surfacon de la hepato kaj ili estas por palpi malmolaj. Dum la frua stadio de la infekto povas aperi sangaĵoj en la tuta parenkimo de la hepato. Kiel helpmetodo servas esplorado de gastropodoj de la malgranda galbo el la lokoj de la trovo de la infektita bestaro. Dum la sekco de gastropodo oni serĉas larvajn stadiojn de la trematodo (cerkariojn, rediojn). == Terapio kaj prevento == La trematodo de la granda fasciolo grandmezure influas sanstaton de bestaro, precipe ĉe damaa kaj kapreola, kie ĝi kaŭzas oftajn mortojn. Plie ĉi tie estas risko de kontaĝo al hejmaj remaĉuloj. Tial estas necese tiun ĉi parazitozon dampi, kaj nome en nivelo de la definitiva gastiganto aŭ en nivelo de la intergastiganto. En pasinteco por dampi la gastropodojn kaj malaltigi la riskon de la infekto de la bestaro estis uzata vico da metodoj, inter kiuj apartenas sekigado kaj forakvigado de paŝtejoj, falĉado de kreskaĵaro proksime de rojoj kaj akvaj areoj aŭ aplikado de [[moluskocido]]j. Efektiveco de tiuj ĉi disponoj estis tre malalta kaj la uzo de moluskocidoj plie efikis negative al la tuta vico de necelaj akvaj organismoj. Pro kaŭzo de kontamino de akvaj fontoj oni tial forlasis la uzadon de moluskocidoj. Por dampi la grandegan fasciolon ĉe la definitivaj gastigantoj estas uzataj [[antiparazitaĵo]]j, kiuj estas aplikataj en nutraĵon dum vintra alnutrado de la bestaro. Tamen la terapio de la libere vivanta bestaro estas treege komplika kaj longtempa afero. Inter materioj, kiuj estis uzataj por la terapio, apartenas ekzemple [[bithionola sulfoksido]], [[rafoksanido]] aŭ [[albendazolo]]. == Literaturo == * Erhardová-Kotrlá B. The occurrence of Fascioloides magna (Bassi, 1875) in Czechoslovakia. Prague: Academia, 1971. 155 s. {{en}} * Pybus, M.J., 2001. Liver flukes. In: Samuel, W.M., Pybus, M.J., Kocan, A.A. (eds.), Parasitic diseases in wild mammals, Iowa State Press, Iowa City, pp 121–149. * Špakulová M, Rajský D, Sokol J, Vodňanský M. Giant liver fluke (Fascioloides magna), an important liver parasite of ruminants. Bratislava: Parpress, 2003. S. 61. {{en}} * Novobilský, A., 2006. Fascioloides magna (Bassi, 1875) – motolice velká. In: Mlíkovský J., Stýblo P. (eds.), Nedevenaj specioj de la faŭno kaj floro de Ĉeĥio. ČSOP, Praha, pp 202–204. == Vidu ankaŭ == * [[hepata fasciolo]] * [[trematodo]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 Terapio kaj prevento de fascioloidozo de hufohava bestaro – review] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043449/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 |date=2008-01-14 }} * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 Grandega fasciolo (''Fascioloides magna'') ĉe hufohava bestaro en sudbohemiaj lokoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043432/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 |date=2008-01-14 }} * [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 Výskyt ''F. magna'' en Kanado] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130801115246/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 |date=2013-08-01 }} {{en}} * [http://www.vef.hr/vetarhiv/papers/2006-76-7-1.pdf Terapio de fascioloidozo en Kroatio] {{en}} * [http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html ''F. magna'' kaj kanada cervo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514170524/http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html |date=2008-05-14 }} {{en}} * [http://www.unbc.ca/nlui/wildlife_diseases_bc/liver_flukes.htm Liver flukes] {{en}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Platvermoj]] [[Kategorio:Parazitologio]] 7u84ugbykz02q0elgima3f31b2q6puf 9475107 9475103 2026-09-14T09:03:42Z Aidas 3488 /* Historio */ 9475107 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj | temo = biologio | dato = 2012 }} {{Taksonomio |nomo = ''Grandega fasciolo'' |koloro = pink |dosiero = F. magna adult.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Plathelminto]]j ''Platyhelminthes'' |klaso = [[Trematodo]]j ''Trematoda'' |ordo = [[Eĥinostomidoj]] |familio = [[Fasciolidedoj]] |genro = [[Fasciolo]] ''Fasciola'' |specio = ''[[Fascioloidoj]]'' |dunomo = ''Fascioloides magna'' |dunomo aŭtoritato = Bassi, [[1875]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Grandega fasciolo''', latine '''''Fascioloides magna''''' (angle {{fremdlingve|en|''giant liver fluke''}}, {{fremdlingve|en|''large American liver fluke''}} aŭ {{fremdlingve|en|''deer fluke''}}) estas 4–8&nbsp;cm longa kaj 2,5–3,5&nbsp;cm larĝa [[Helmintoj|helminto]] (vermo) apartenanta al klaso de [[trematodoj]] kun dorse-ventra platigita korpo kaj du [[suĉilo]]j, kiu parazitas en [[hepato]] de libere vivantaj, sed ankaŭ de hejmaj [[remaĉulo]]j. La trematodo vivtenas sin per sango de [[gastiganto|definitiva gastiganto]] kaj ĝia komplika evola ciklo okazas tra intergastiganto - tra [[gastropodo]]j. La trematodo devene troviĝis en [[Nord-Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]], [[ruĝa cervo]] kaj [[boaco]]. Sed en la dua duono de la [[19-a jarcento]] la [[parazito]] estis haŭlita sur teritorion de Eŭropo komune kun importado de bestaro. La trematodo bone adaptiĝis en la eŭropaj kondiĉoj kaj ĝi trovis por si ĉi tie novajn definitivajn gastigantojn kaj intergastigantojn. Malsaniĝo, kiun tiu ĉi parazito kaŭzas, nomiĝas [[fascioloidozo]]. Al terapio de la libere vivantaj remaĉuloj estas uzata [[triklabendazolo]] aŭ [[rafoksanido]]. == Historio == Malgraŭ tio ke la devena areo de trovo de la grandega fasciolo estas [[Nord-Ameriko]], la trematodo estis paradokse [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] en [[Italio]], kie ĉirkaŭ la jaro [[1865]] estis rimarkata granda mortofteco de ruĝaj cervoj en reĝa nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]]. Bassi en sia verko notas, ke kaŭzo de tiuj ĉi mortoj estis nova specio de trematodo, kiun li nomis kiel ''Distomum magnum''. Li poste mencias en la verko, ke en farmoj en la ĉirkaŭaĵo de parko estis de tiu ĉi trematodo infikitaj pluaj specioj de bestoj kiel estas [[brutaro]], [[ŝafo]], [[kapro]], [[porko]] kaj [[ĉevalo]]. Bassi ĝuste ekpensis, ke la trematodo devenis el [[ruĝa cervo|ruĝaj cervoj]], kiuj estis introdukitaj en la parkon kelke da jaroj antaŭ la unuaj mortoj de la bestaro. En la jaroj [[1882]] – [[1892]] estis el diversaj lokoj en [[Usono]] kaj [[Kanado]] anoncata trovaĵo de nova ĝis nun nepriskribita trematodo ĉe cervedoj aŭ brutaro kaj ŝafoj. Sed pro nekonsekvenca morfologia priskribo de la trematodo la usonaj aŭtoroj ne akceptis la laboron de sinjoro Bassi kaj donis al la specio diversajn novajn nomojn, ekz. ''Fasciola carnosa'' (Hassall, 1891), ''Distomum texanicum'' (Francis, 1891), ''Fasciola americana'' (Hassall, 1891). Nur Stiles en la jaro [[1891]] komparis ĉiujn trovaĵojn el Norda Ameriko kaj la trovaĵon de Bassi, kaj konstatis, ke temas pri la sama specio de trematodo, kiu estas tre parenca al tiam jam konata [[hepata fasciolo]]. Omaĝe de la unua malkovrinto li donis al la trematodo specian nomon, kiun unuafoje uzis Bassi - '''''Fasciola magna''''' (Bassi 1875) Stiles 1894. Stiles priskribis perfekte la anatomian konstruon de la grandega fasciolo, kiel ĉefajn [[gastiganto]]jn li markis [[brutaro]]n kaj [[blankavosta cervo|blankavostan cervon]]. Li konjektis, ke la evolua ciklo estos simila kiel ĉe la parenca hepata fasciolo, do ke ĝi okazas tra [[intergastiganto]] - akva gastropodo. En la jaro [[1917]] Ward atentigis la diferencan morfologion de la grandega fasciolo kaj la hepata fasciolo kaj kreis tial novan '''specion de ''fasciolodedoj''''' kun unusola reprezentanto '''''Fascioloides magna'' (Bassi 1875) Ward 1917'''. Tiu ĉi nomo restis ĝis nun. En la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento]] okupiĝis per la grandega fasciolo kanada [[parazitologio|parazitologo]] W. E. Swales, kiu detale priskribis la kompletan evoluan ciklon de la grandega fasciolo kaj specifikis, kiuj [[gastropodoj]] rolas en la evolua ciklo de la trematodo rolon de intergastiganto. Ankaŭ li karakterizis patologian bildon de fasciolozoido ĉe cervo, brutaro kaj ŝafo. En Eŭropo detale okupiĝis per studado de la grandega fasciolo doktorino [[Božena Erhardová-Kotrlá]] el Parazitologia instituto de Ĉeĥoslovaka akademio de sciencoj en la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] kaj [[1970-aj jaroj]], kiu plu specifikis la evoluan ciklon de la grandega fasciolo en gastropodo kaj profundigis ekkonon pri tiu ĉi specio en la eŭropa medio. == La evolua ciklo == [[Dosiero:F. magna egg.jpg|maldekstra|eta|150ra|Ovo de ''F. magna'']] [[Dosiero:F. magna cercariae.jpg|eta|200ra|[[Cerkario]] de la grandega fasciolo, liberigita el gasteropodo]] La evolua ciklo de la grandega fasciolo ensumigas akvajn gasteropodojn kiel obligatan [[intergastiganto]]n kaj ili troviĝas sole tie, kie estas por tiu ĉi specio de la gasteropodoj konvenaj kondiĉoj. En la eŭropaj kondiĉoj la intergastiganto estas [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). El la organismo de la definitiva gastiganto (ekz. cervo) foriras per [[ekskremento]] en la eksteran medion ovoj, el kiuj en akva medio post 25-45 tagoj elkoviĝas ciliigitaj [[larvo]]j - [[miracidio]]j. La miracidioj mem aktive elserĉadas en la akvo gasteropodojn, enpenetras en iliajn organismojn, kie ili pasigos pluan evoluon kaj multobliĝas ([[sporocisto]]j, [[redio]]j kaj filinaj redioj). La finala larva stadio en la gasteropodo estas movebla [[cerkario]], kiu forlasas la gasteropodon, venas reen en la akvon. La evoluo en la gasteropodo daŭras proksimume 48-54 tagojn, dum kio el unu miracidio en unu galbo evoluos 180-350 cerkarioj. La cerkarioj naĝantaj en la akvo rapide alkroĉiĝas al kreskaĵoj, ŝtonoj aŭ akvan surfacon, kie ili ujiĝos kaj estiĝos tiel tre rezistemaj stadioj - metacerkarioj. Tiuj estas komune kun vegetaĵo englutitaj dum paŝtado fare de la definitiva gastiganto. En la [[intesto]] de la definitiva gastiganto la metacerkario ŝanĝiĝos en junajn nematurajn trematodojn, kiuj migras tra korpa kavaĵo ĝis la [[hepato]], kie ili ujiĝos en [[ligamento|ligamentajn]] [[pseŭdocisto]]jn, maturiĝas kaj komencas produkti ovojn. Diference de la hepata fasciolo, kiu lokalizas sin en la hepataj [[galdukto]]j, eventuale en [[galveziko]], la grandega fasciolo troviĝas ĉiam rekte en la hepata parenkimo, en la tipaj pseŭdocistoj. La plenkreskuloj povas vivi en la hepato preskaŭ sep jarojn. La tuta evoluo daŭras depende de la kondiĉoj vicon da monatoj. == La definitivaj gastigantoj de la grandega fasciolo == [[Dosiero:White-tailed deer.jpg|eta|230ra|[[Blankavosta cervo]] - la tipa gastiganto de la grandega fasciolo]] La trematodo estis izolita ĉe la tuta vico de mamuloj, tamen plej ofte ĝi aperas ĉe libere vivantaj remaĉuloj. La infekto ĉe homo estis fare de tiu ĉi specio ĝis nun neniam konstatita. La gastigantoj de la grandega fasciolo dividiĝas laŭ patologia-morfologia bildo de la infekto, perceptemo kaj la evoluo de parazito en tri ĉefajn grupojn: * '''definitivaj gastigantoj''': plimulto de specioj de familio de cervedoj ([[cervo]], [[kapreolo]], [[damao]] ktp.); * '''blinda evolua branĉo''': [[brutaro]], [[ĉevalo]], [[porko]], [[bizono]], [[alko]]; * '''aberantaj gastigantoj''': [[ŝafo]], [[kapro]], [[kavio]]. Ĉe la definitivaj gastigantoj la trematodo ĉiam maturiĝas kaj ĝi estas ujigita en la karakterizaj maldikmuraj ligamentaj pseŭdocistoj en la hepata parenkimo. En unu ligamenta pseŭdocisto troviĝas kutime du ĝis kvin unuopuloj de la grandega fasciolo. Tiuj ĉi pseŭdocistoj space komunikas kun galduktoj kaj la ovoj produktataj de la trematodoj tiel povas foriri el la pseŭdocistoj ĝis la galduktoj kaj plu en la inteston kaj la eksteran medion (ĝi markas sin per termino ''patenta infekto''). Al la ĉefaj definitivaj gastigantoj en Norda Ameriko apartenas specio de [[kanada cervo]] (''Cervus elaphus canadensis''), [[blankavosta cervo]] (''Odocoileus virginianus''), [[boaco]] (''Rangifer tarandus caribou'') kaj [[orela cervo]] (''Odocoileus hemionus hemionus''). En Eŭropo estas la ĉefaj gastigantoj de la grandega fasciolo [[ruĝa cervo]] (''Cervus elaphus''), [[damao]] (''Dama dama'') kaj [[kapreolo]] (''Capreolus capreolus''). Ĉe la tiel nomataj ''blindaj gastigantoj'' la trematodoj maturiĝas malofte kaj ili estas ujigitaj en fortemuraj pseŭdocistoj, kiuj ne komunikas kun la galduktoj kaj la ovoj ne povas do foriri en la eksteran medion. Tiuj ĉi gastigantoj do ne povas partopreni en la disvastigado de la parazito (''nepatenta infekto''). La fortemura pseŭdocisto kaj relative malalta patogenigo ĉe tiuj ĉi gastigantoj estas donita per ilia parta rezistanco rilate al tiu ĉi trematodo. Al la plej ofte blinda gastiganto apartenas brutaro, [[apro]], [[gruntbovo]] kaj [[alko]]. Tre rare estis la specio de la grandega fasciolo priskribata ĉe [[ĉevalo]]. Al la aberantaj gastigantoj apartenas precipe reprezentantoj de malgrandaj [[bovedoj|bovedaj]] remaĉuloj. La infekto de tiuj ĉi gastigantoj estas karakterizata per nelimigita migrado de la nematuraj trematodoj, per neĉeesto de la tipaj pseŭdocistoj kaj morto de la gastiganto. La trematodoj sekse nematuriĝas kaj la aberanta gastiganto pereas kutime ĝis ses monatoj depende de la nombro de englutitaj metacerkarioj. Tamen estas priskribitaj eĉ esceptoj, kiam estis trovataj sekse maturaj trematodoj de la grandega fasciolo kaj la ovoj en ekskremento de ŝafoj aŭ kaproj. El hejmaj remaĉuloj apartenas al la aberantaj gastigantoj ŝafo kaj kapro. El libere vivantaj ĉi tie apartenas nordamerika specio de dikkorna ŝafo (parenca specio kun muflono). Eksperimente estis infektitaj [[ĉamo]]j, [[kavio]] kaj [[kuniklo]]. == La intergastigantoj de la grandega fasciolo == Rilate al karaktero de la evolua ciklo la ekzistado de la [[parazito]] estas kunigita kun la ĉeesto de la akva medio, la konvena intergastiganto kaj la konvena definitiva gastiganto. Se unu konsistero mankas, la trematodo ne povas evolui. En Norda Ameriko estas konataj ses specioj de akvaj [[gastropodoj]] (el familio de [[limnedoj]]), ĉe kiuj estis konfirmita la kompleta evoluo de la grandega fasciolo ĝis la infektaj stadioj (metacerkario). [[Biotopo]]j de tiuj ĉi ses specioj parte diferenciĝas, sed ĝenerale validas, ke tiuj ĉi gastropodoj troviĝas precipe en marĉoj, inunditaj fosaĵoj aŭ malgrandaj rojetoj. Pluaj kvin specioj de la nordamerikaj limnedaj gastropodoj estis infektitaj en eksperimentaj kondiĉoj. Ĝis antaŭ nelonga tempo estis unusola natura intergastiganto en la tuta Eŭropo akva gastropodo - [[malgranda galbo]] (''Galba truncatula''). La malgranda galbo estas gastropodo kun larĝa ekologia [[valenco]], kiu troviĝas en marĉoj, akvaj fosaĵoj, malgrandaj fontoj en diversaj supermaraj altecoj (200–800&nbsp;m&nbsp;s.&nbsp;m.) en regiono de foliaj aŭ miksitaj arbaroj. Lastaj esploroj montris, ke ankaŭ gastropodo de specio ''Radix peregra'' figuras kiel intergastiganto de la granda fasciolo. Tiu ĉi gastropodo tre ofte aperas komune kun la malgranda galbo, sed ĝia populacio estas ofte pli nombraj. Rilate al vasta spektro de la intergastigantoj en Norda Ameriko eblas supozi, ke la grandega fasciolo kapablos adaptiĝi al pluaj eŭropaj specioj el familio de limnedoj. "Varmaj" kandidatoj por la novaj eŭropaj intergastigantoj de la grandega fasciolo estas specioj de ''Omphiscola glabra'' kaj ''Stagnicola palustris'', ĉe kiuj la parazito finis la kompletan larvan evoluon dum eksperimenta infekto. Sed nature, la infektitaj gastropodoj de tiuj ĉi specioj ĝis nun ne estis trovitaj en la naturo. [[Dosiero:G. truncatula and R. peregra.jpg|250ra|eta|Intergastigantoj de la grandega fasciolo - akvaj gastropodoj ''G. truncatula'' (supre) kaj ''R. peregra'' (sube).]] {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Norda Ameriko''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''Fossaria bulimoides techella'' |Usono |- | ''Fossaria modicella'' |Usono, Kanado |- | ''Pseudosuccinea columella'' |Usono |- | ''Fossaria parva'' |Kanado |- | ''Stagnicola palustris nuttalliana'' |Kanado |- | ''Ŝlima limneo (Lymnaea stagnalis)'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Usono |- | ''Stagnicola caperata'' |Usono |- | ''Lymnaea ferruginea'' (E) |Usono |- | ''Austropeplea tomentosa'' (E) |Australio (*) |- | ''Lymnaea umbrosa'' (E) |Usono |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Aŭstralio estis infektitaj de trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Usono * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto {| class="wikitable" |+ '''Intergastigantoj de la grandega fasciolo en Eŭropo''' ! Specio de gastropodo !! Lando de deveno de la gastropodo |- | ''Malgranda galbo (Galba truncatula)'' |Ĉeĥio |- | ''Stagnicola palustris'' (E) |Ĉeĥio |- | ''Omphiscola glabra'' (E) |Francio (*) |- | ''Radix peregra'' |Ĉeĥio |} * '''(*)''' gastropodoj devene el Francio estis infektitaj de la trematodo de la ''grandega fasciolo'' el Ĉeĥio * '''(E)''' sole eksperimenta infekto, mankas pruvo pri natura infekto == Disvastiĝo == === La devena areo === [[Dosiero:Distribution F.magna North AmericaII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko]] La devena areo de tiu ĉi parazito estas [[Norda Ameriko]], kie al la ĉefaj gastigantoj apartenas [[blankavosta cervo]] (''O. virginianus''), [[kanada cervo]] (''C. elaphus canadensis'') kaj [[boaco]] (''R. tarandus caribou''). Dum la [[20-a jarcento]] la trovo de la grandega fasciolo en Usono estis anoncita el ŝtatoj [[Montana]], [[Minnesota]], [[Louisiana]], [[Suda Karolino]], [[Texas]], [[Iowa]], [[Michigan]], [[Illinois]], [[Wisconsin]], [[Novjorkio]], [[Kansas]], [[Arkansas]], [[Vaŝingtonio]] kaj [[Oregono]]. En Kanado la parazito estis plej ofte observata ĉe hufohava bestaro en provincoj [[Alberto]], [[Brita Kolumbio]], [[Ontario]] kaj [[Kebekio]]. Nuntempe la trovo de la grandega fasciolo en Norda Ameriko estas limigita en kvin ĉefajn regionojn. Temas pri regiono de [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj lagoj]], suda marbordo de [[Atlantiko]] kaj malsupra fluo de rivero [[Mississippi]], norda marbordo de [[Pacifiko]], regiono de [[Roka Montaro]] kaj norda Kebekio kaj [[Labradoro]]. === Disvastiĝo en Eŭropo === [[Dosiero:Distribution F.magna EuropeII.png|dekstra|300ra|eta|Disvastiĝo de la grandega fasciolo en Eŭropo]] La trematodo estis en Eŭropon enhaŭlita komune kun importo de kanadaj cervoj kaj blankavostaj cervoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La unua mencio pri la grandega fasciolo datiĝas ĉirkaŭ la jaro [[1875]], kiam estis en nacia parko [[La Mandria]] proksime de [[Torino]] en [[Italio]] rimarkita granda mortofteco de cerva bestaro post la antaŭ importo de kanadaj cervoj el [[Usono]]. De ĉi tie ankaŭ devenas priskribo de tiu ĉi specio. La sekvantaj enmetoj de la nordamerikaj blankavostaj cervoj en ĉasarbarojn de aŭstra-hungaraj nobeloj estis kaŭzo de enhaŭligo sur teritorion de [[Ĉeĥio]]. Rilate al fakto, ke cervedoj el Norda Ameriko estis fine de la 19-a jarcento importitaj en la tutan vicon de ĉasarbaraj bredadoj tra la tuta [[Aŭstrio-Hungario]], ekzistas konjekto, ke la trematodo povis aperi ankaŭ sur teritorio de la hodiaŭa [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Tamen krom hazardaj kaj raraj trovoj de la grandega fasciolo el [[Germanio]], [[Pollando]] kaj Italio, la grandega fasciolo estis ĝis la [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] trovata en Eŭropo sole ĉe bestaro sur teritorio de Suda kaj Meza [[Bohemio]]. Sed nur en antaŭ nelonga tempo okazis granda apero de la grandega fasciolo ĉe eŭropaj cervedoj. Novaj fokusoj de apero de la parazito estiĝadis en riverejo de [[Danubo]] kaj danubaj herbejaj arbaroj. La parazito estis iom post iom diagnozikata ĉe cervedoj unue en Aŭstrio, poste plu en [[Slovakio]], Hungario kaj en antaŭ nelongaj jaroj ankaŭ en [[Kroatio]]. Altaj [[prevalenco]]j de la apero de la grandega fasciolo ĉe cerva kaj kapreola bestaro (60&nbsp;–&nbsp;90 %) en apuddanubaj arbaroj en Aŭstrio, Slovakio kaj Hungario, samkiel ankaŭ pereoj de la bestaro montras la perfektan adaptiĝon de la grandega fasciolo en tiu ĉi medio. Tial ni povas envicigi la trematodon de la grandega fasciolo inter la plej signifajn aŭtorojn de la parazitaj malsanoj de la cervedoj en [[Mez-Eŭropo]]. == Patogenigo kaj klinikaj simptomoj == [[Dosiero:Fmagna capsule in liver.jpg|eta|230ra|maldekstra|Fibra (ligamenta) [[pseŭdocisto]] en hepata [[parenkimo]] de [[ruĝa cervo]] infektita per la ''grandega fasciolo'']] [[Dosiero:F. magna from liver.jpg|eta|250ra|Plenkreska unuopulo de la grandega fasciolo izolita el tranĉita [[hepato]] de ruĝa cervo]] La klinikaj simptomoj de la fascioloidozo estas ĉiam dependaj de nombro de la trematodoj en la organismo, la speco de gastiganto, la aĝa kategorio de gastiganto kaj de ĝia imuna stato. Ĉe tipaj definitivaj gastigantoj, kiel [[kanada cervo]] kaj [[blankavosta cervo]] en Norda Ameriko aŭ [[ruĝa cervo]] en Eŭropo, okazas la infekto de la grandega fasciolo plej ofte subklinike, do sen neniaj eksteraj simptomoj. Dum amasaj infektoj (proksimume super cent trematodoj) okazas subitaj pereoj de bestoj. La kaŭzoj de pereo plej ofte koneksas kun grandaj perdoj de sango, [[disŝiriĝo|rupturo]] de la [[hepato]], rupturo de la grandaj [[angio]]j aŭ inflamo de la [[peritoneo]]. La pereoj estas oftaj precipe ĉe [[damao]]j kaj [[kapreolo]]j. Ekzemple en la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la 20-a jarcento okazis sekve de la fasciolozoido en [[distrikto Písek]] rapida malaltiĝo de populacio de damaa bestaro. Simile altan mortoftecon ili ekregistris ĉe damaa bestaro en la [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] en apudriverejo de Danubo en Slovakio. El pluaj simptomoj dum la infekto de la grandega fasciolo ĉe cervedoj ni nomu malaltigitajn masajn alkreskaĵojn, malaltigitan kvaliton de [[korno (osto)|kornaro]] aŭ malbonan pason de [[oestro]]. Estas konataj eĉ raraj kazoj de nervaj simptomoj, kiam la trematodo "elvojaĝis" en la [[spino|spinan]] kanalon. Ĉe gastigantoj en la blinda evolua branĉo ne estas simptomoj en literaturo tro priskribitaj. La infekto okazas ĉe ili plej ofte sen la simptomoj. La trematodoj estas ĉe tiuj ĉi gastigantoj trovataj ĉiam en konekso kun veterinara esploro en [[buĉejo]] kaj ili estas motivo de konfisko de la hepato. En Kanado estis rimarkataj pereoj de [[alko]]j post amasaj infektoj. Por la aberantaj gastigantoj, kiel estas ekz. [[ŝafo]] aŭ [[kapro]], la grandega fasciolo estas ĉiam fatala, kio estas pruvo de multe pli granda [[patogenigo]] por [[remaĉulo]]j, ol tio estas ĉe la pli konata [[hepata fasciolo]]. Amerikaj aŭtoroj indikas, ke la ŝafoj kaj kaproj pereas ĝis ses monatoj post engluto de infektaj metacerkarioj. La pereado okazas sen antaŭaj simptomoj aŭ kun simptomoj de plena apatio kaj malapetito. Ĉe eksperimente infektitaj kaproj la pereo okazis inter la 89-a ĝis la 195-a tago post la infekto. En la lokoj de apero de la fasciolozoido de libere vivanta bestaro estas do bredado de ŝafoj kaj kaproj ne ebla. [[Dosiero:F. magna adhesion and fibrin in abdomen.jpg|eta|300ra|[[Sekco (anatomio)|Sekco]] de [[kapro]] infektita per trematodo de la grandega fasciolo: multnombraj [[fibrino|fibrinaj]] kvantoj kaj kunkreskoj sur la [[hepato]] kaj la [[diafragmo]], la nigra pigmentado sekve de migrado de nematuraj trematodoj.]] == Diagnoziko == La [[diagnozo]] ĉe la [[hufohava bestaro]] estas fondita precipe en koprologia esplorado kaj patologie-morfologia esplorado de ĉasitaj aŭ mortintaj unuopuloj. Dum la koprologia esplorado en la pozitiva kazo estas trovataj ovalaj, flavbrunaj ovoj kun grandeco 120-185 μm × 70-90 μm. Sed la ovoj estas en la praktiko nediferencigeblaj de la ovoj de la hepata fasciolo aŭ de ''[[Paramphistomum cervi]]''. Tial estas por la definitiva diagnoziko ĉe la hufohava bestaro decida [[sekco (anatomio)|sekco]] kun trovo de la plenkreskaj trematodoj de la grandega fasciolo en la hepato. Por la infekto de la grandega fasciolo estas ankaŭ tipa nigra- preskaŭ nigrebruna [[pigmento]] en [[parenkimo]] de la hepato kaj sur pluaj organoj de la ventra kavaĵo. La hepato havas nerektan surfacon, sur tranĉo estas videblaj 2–8&nbsp;cm grandaj ligamentaj kavaĵoj (pseŭdocistoj) plenigitaj per bruna preskaŭ nigra fluidaĵo, enhavanta la ariĝintajn ovojn. Tiuj ĉi kavaĵoj ofte konkavas sur la surfacon de la hepato kaj ili estas por palpi malmolaj. Dum la frua stadio de la infekto povas aperi sangaĵoj en la tuta parenkimo de la hepato. Kiel helpmetodo servas esplorado de gastropodoj de la malgranda galbo el la lokoj de la trovo de la infektita bestaro. Dum la sekco de gastropodo oni serĉas larvajn stadiojn de la trematodo (cerkariojn, rediojn). == Terapio kaj prevento == La trematodo de la granda fasciolo grandmezure influas sanstaton de bestaro, precipe ĉe damaa kaj kapreola, kie ĝi kaŭzas oftajn mortojn. Plie ĉi tie estas risko de kontaĝo al hejmaj remaĉuloj. Tial estas necese tiun ĉi parazitozon dampi, kaj nome en nivelo de la definitiva gastiganto aŭ en nivelo de la intergastiganto. En pasinteco por dampi la gastropodojn kaj malaltigi la riskon de la infekto de la bestaro estis uzata vico da metodoj, inter kiuj apartenas sekigado kaj forakvigado de paŝtejoj, falĉado de kreskaĵaro proksime de rojoj kaj akvaj areoj aŭ aplikado de [[moluskocido]]j. Efektiveco de tiuj ĉi disponoj estis tre malalta kaj la uzo de moluskocidoj plie efikis negative al la tuta vico de necelaj akvaj organismoj. Pro kaŭzo de kontamino de akvaj fontoj oni tial forlasis la uzadon de moluskocidoj. Por dampi la grandegan fasciolon ĉe la definitivaj gastigantoj estas uzataj [[antiparazitaĵo]]j, kiuj estas aplikataj en nutraĵon dum vintra alnutrado de la bestaro. Tamen la terapio de la libere vivanta bestaro estas treege komplika kaj longtempa afero. Inter materioj, kiuj estis uzataj por la terapio, apartenas ekzemple [[bithionola sulfoksido]], [[rafoksanido]] aŭ [[albendazolo]]. == Literaturo == * Erhardová-Kotrlá B. The occurrence of Fascioloides magna (Bassi, 1875) in Czechoslovakia. Prague: Academia, 1971. 155 s. {{en}} * Pybus, M.J., 2001. Liver flukes. In: Samuel, W.M., Pybus, M.J., Kocan, A.A. (eds.), Parasitic diseases in wild mammals, Iowa State Press, Iowa City, pp 121–149. * Špakulová M, Rajský D, Sokol J, Vodňanský M. Giant liver fluke (Fascioloides magna), an important liver parasite of ruminants. Bratislava: Parpress, 2003. S. 61. {{en}} * Novobilský, A., 2006. Fascioloides magna (Bassi, 1875) – motolice velká. In: Mlíkovský J., Stýblo P. (eds.), Nedevenaj specioj de la faŭno kaj floro de Ĉeĥio. ČSOP, Praha, pp 202–204. == Vidu ankaŭ == * [[hepata fasciolo]] * [[trematodo]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 Terapio kaj prevento de fascioloidozo de hufohava bestaro – review] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043449/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3632 |date=2008-01-14 }} * [http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 Grandega fasciolo (''Fascioloides magna'') ĉe hufohava bestaro en sudbohemiaj lokoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080114043432/http://www.vetweb.cz/projekt/clanek.asp?pid=2&cid=3335 |date=2008-01-14 }} * [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 Výskyt ''F. magna'' en Kanado] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130801115246/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680019 |date=2013-08-01 }} {{en}} * [http://www.vef.hr/vetarhiv/papers/2006-76-7-1.pdf Terapio de fascioloidozo en Kroatio] {{en}} * [http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html ''F. magna'' kaj kanada cervo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514170524/http://www.usask.ca/wcvm/herdmed/specialstock/elk/diseases/liverfluke.html |date=2008-05-14 }} {{en}} * [http://www.unbc.ca/nlui/wildlife_diseases_bc/liver_flukes.htm Liver flukes] {{en}} {{Portalo|Zoologio}} [[Kategorio:Platvermoj]] [[Kategorio:Parazitologio]] egbpsq327rpho0akz1bl05l0f4jbj1z 0 219988 9474800 8565516 2026-09-13T18:18:18Z ThomasPusch 1869 9474800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Vladimir Spidla.jpg|eta|Vladimír Špidla (2007)]] '''Vladimír ŠPIDLA''' (naskiĝis la {{daton|21|aprilo|1951}} en [[Prago]]) estas [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[politikisto]]. Li interalie inter la jaroj [[2002]] kaj [[2004]] estis ĉefministro de [[Ĉeĥio]] kaj ekde novembro [[2004]] estis komisionano en la Eŭropa [[Komisiono Barroso 1]], kiu gvidis la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] ekde la [[22-a de novembro]] [[2004]]. En la [[Eŭropa Komisiono]], li regis la fakojn ''laboro, socialaj aferoj kaj egalaj eblecoj''. Vladimir Špidla estas membro de la socialdemokrata partio [[Česká strana sociálně demokratická]] de [[Ĉeĥio]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|ĉeĥo}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Komisiono Barroso 1}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spidla, Vladimir}} [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Barroso 1]] j6egnnr4fdswt3gd1gdftrbmgs1oz1o 0 220002 9474874 8867576 2026-09-13T19:21:11Z ThomasPusch 1869 9474874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dosiero = Markos Kiprianu.jpg <!-- pli bona ol la komuneje prezentitaj bildoj --> | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{CYP}} | periodo = [[2004]]–[[2008]] | antaŭ = – | post = [[Androulla Vassiliou]] }} }} '''Markos KIPRIANU''' (aŭ laŭ franca latinliterigo ''Markos Kyprianou'', en la greka lingvo ''Μάρκος Κυπριανού''), naskiĝis la [[22-an de januaro]] [[1960]] en [[Limasolo]], estas [[Kipro|kipra]] [[politikisto]], kiu interalie estis membro de la Eŭropa [[Komisiono Barroso]], kiu gvidis la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] ekde la [[22-a de novembro]] [[2004]]. En la [[Eŭropa Komisiono]], li prezidis la fakon ''sano''. Li oficis en la Komisiono ekde la [[1-a de majo]] [[2004]], kiam la [[Respubliko Kipro]] iĝis membroŝtato de la Unio. En la [[Eŭropa Komisiono]], li kune kun alia komisionano el la "malnovaj" membroŝtatoj prezidis la fakon ''buĝeto''. Markos Kiprianu estas membro de la liberala partio [[Dimokratikon Komma]] de la [[Respubliko Kipro]]. {{Ĝermo|biografio}} {{Komisiono Barroso}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kiprianu, Markos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Barroso 1]] id182zjmzj3vgr4jiu8ar73ah3qgmbg 9474879 9474874 2026-09-13T19:24:03Z ThomasPusch 1869 9474879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dosiero = Markos Kiprianu.jpg <!-- pli bona ol la komuneje prezentitaj bildoj --> | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{CYP}} | periodo = [[2004]]–[[2008]] | antaŭ = – | post = [[Androulla Vassiliou]] }} }} '''Markos KIPRIANU''' (aŭ laŭ franca latinliterigo ''Markos Kyprianou'', en la greka lingvo ''Μάρκος Κυπριανού''), naskiĝis la [[22-an de januaro]] [[1960]] en [[Limasolo]], estas [[Kipro|kipra]] [[politikisto]], kiu interalie estis membro de la Eŭropa [[Komisiono Barroso]], kiu gvidis la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] ekde la [[22-a de novembro]] [[2004]]. En la [[Eŭropa Komisiono]], li prezidis la fakon ''sano''. Li oficis en la Komisiono ekde la [[1-a de majo]] [[2004]], kiam la [[Respubliko Kipro]] iĝis membroŝtato de la Unio. En la [[Eŭropa Komisiono]], li kune kun alia komisionano el la "malnovaj" membroŝtatoj prezidis la fakon ''buĝeto'' en [[2004]]. De [[2008]] ĝis [[2011]] li estis [[ministro pri eksteraj rilatoj]] de Kipro. Markos Kiprianu estas membro de la liberala partio [[Dimokratikon Komma]] de la [[Respubliko Kipro]]. {{Ĝermo|biografio}} {{Komisiono Barroso}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kiprianu, Markos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Barroso 1]] qziynxyqfpqoj9viud046grnjlogb3f 9474884 9474879 2026-09-13T19:25:56Z ThomasPusch 1869 9474884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dosiero = Markos Kiprianu.jpg <!-- pli bona ol la komuneje prezentitaj bildoj --> | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{CYP}} | periodo = [[2004]]–[[2008]] | antaŭ = – | post = [[Androulla Vassiliou]] }} }} '''Markos KIPRIANU''' (aŭ laŭ franca latinliterigo ''Markos Kyprianou'', en la greka lingvo ''Μάρκος Κυπριανού''), naskiĝis la [[22-an de januaro]] [[1960]] en [[Limasolo]], estas [[Kipro|kipra]] [[politikisto]], kiu interalie estis membro de la Eŭropa [[Komisiono Barroso]], kiu gvidis la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] ekde la [[22-a de novembro]] [[2004]]. En la [[Eŭropa Komisiono]], li prezidis la fakon ''sano'' kaj ''politiko de konsumantoj''. Li oficis en la Komisiono ekde la [[1-a de majo]] [[2004]], kiam la [[Respubliko Kipro]] iĝis membroŝtato de la Unio. En la [[Eŭropa Komisiono]], li kune kun alia komisionano el la "malnovaj" membroŝtatoj prezidis la fakon ''buĝeto'' en [[2004]]. De [[2008]] ĝis [[2011]] li estis [[ministro pri eksteraj rilatoj]] de Kipro. Markos Kiprianu estas membro de la liberala partio [[Dimokratikon Komma]] de la [[Respubliko Kipro]]. {{Ĝermo|biografio}} {{Komisiono Barroso}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kiprianu, Markos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Barroso 1]] h98p7pizot0abb1qo7pxy4bzyhkju00 0 221058 9474648 8989787 2026-09-13T14:04:01Z ThomasPusch 1869 /* Membraj partioj */ 9474648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Summit June 2010 (113).jpg|dekstra|300px]] La '''Eŭropa Popola Partio''' ('''EPP''') estas kunligo de [[Kristana demokratio|kristandemokratiaj]] kaj [[Konservativismo|konservativaj]] partioj en la [[Eŭropa Unio]]. En la [[Eŭropa Parlamento]] la partio estas parto de la frakcio [[Eŭropa Popola Partio kaj Eŭropaj Demokratoj]]. La partio fondiĝis la [[8-an de julio]] [[1976]] en [[Luksemburgio]] fare de la partioj [[Parti social-chrétien|PSC]] kaj [[Christen Democratisch en Vlaams|CD&V]] (tiam [[Christelijke Volkspartij|CVP]]) ([[Belgio]]), [[Mouvement Républicain Populaire|MRP]], komence nur [[Centre des Démocrates Sociaŭ|CDS]] ([[Francio]]), [[CDU]] kaj [[CSU]] ([[Germanio]]), [[Fine Gael]] ([[Irlando]]), [[Democrazia Cristiana|DC]] kaj [[Südtiroler Volkspartei|SVP]] ([[Italio]]), [[Chrëschtlech Sozial Vollekspartei|CSV]] ([[Luksemburgio]]) plus [[Katholieke Volkspartij|KVP]], [[Christelijk-Historische Unie|CHU]] kaj [[Anti-Revolutionaire Partij|ARP]] (intertempe unuiĝintaj en la partio [[Christen Democratisch Appèl]] (CDA) ([[Nederlando]]). La [[Belgio|belga]] [[politikisto]] [[Leo Tindemans]] elektiĝis la unua prezidanto de la eŭropa partio. En la 7-a oficperiodo de la [[Eŭropa Parlamento]] Eŭropa Popola Partio havas 265 seĝojn kaj estas la plej granda [[frakcio (Eŭropa Parlamento)|frakcio]]. Nacilingvaj nomoj de la partio estas interalie: * [[angle]] ''European People's Party''- mallonge EPP * [[france]] ''Parti Populaire Européen'' - mallonge PPE * [[germane]] ''Europäische Volkspartei'' - mallonge EVP kaj * [[hispane]] ''Partido Popular Europeo'' - mallonge PPE Intertempe 40 partioj el 24 membroŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]] estas membroj de la Eŭropa Popola Partio, inter ili grandaj partioj kiel la franca [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] kaj la hispana [[Partido Popular (Hispanio)|Partido Popular]]. Partioj el Bulgario, Kroatio, Norvegio kaj Svislando estas asociigitaj membroj, kaj pluaj partioj estas observantoj. Ekde la jaro 1990 la eksa belga ĉefministro [[Wilfried Martens]] estas prezidanto de la eŭropa partio. == Membraj partioj == {| class="prettytable" !mallongigo !partio !ŝtato |- |ÖVP || [[Österreichische Volkspartei]] (Aŭstria popola partio) || {{Aŭstrio}} |- |CDH || [[Centro Demokrata Humanista]] || {{Belgio}} |- |CD&V || [[Christen-Democratisch en Vlaams]] (Kristandemokratia kaj flandra) || {{Belgio}} |- |DSB || [[Demokrati za Silna Balgarija]] (Demokratoj por forta Bulgario) || {{Bulgario}} |- |DP || Demokraticeska Partija (Demokratia Partio) || {{Bulgario}} |- |GERB || [[GERB]] (Civitanoj por Eŭropa Evoluo de Bulgario) || {{Bulgario}} |- |SDS || [[Sajus na Demokratiĉni Sili]] (Unio de demokratiaj fortoj) ||{{Bulgario}} |- |KD || [[Kristendemokraterne]] (La kristandemokratoj) || {{Danio}} |- |KF || [[Det konservative Folkeparti]] (La konservativa popola partio) || {{Danio}} |- |KDU-ČSL || [[Křesťanská a demokratická unie - Československá strana lidová]] (Kristana kaj demokratia unio - [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovakia]] popola partio) || {{Ĉeĥio}} |- |ODS || [[Občanská demokratická strana]] (Civitana demokratia partio) || {{Ĉeĥio}} |- |IRL || [[Isamaa ja Res Publica Liit]] (Patrolanda kaj Respublika Unio) || {{Estonio}} |- |KOK || [[Nacia koalicio (Finnlando)|Kansallinen Kokoomus-Samlingspartiet]] (Nacia koalicio) || {{Finnlando}} |- |UMP || [[Union pour un mouvement populaire]] (Unio por movado popola) || {{Francio}} |- |CDU || [[Christlich-Demokratische Union]] (Kristane demokrata unio) || {{Germanio}} |- |CSU || [[Christlich-Soziale Union in Bayern]] (Kristane socia unio en Bavario)|| {{Germanio}} ([[Bavario]]) |- |ND || [[Nea Dimokratia]] (Nova demokratio) || {{Grekio}} |- |PP || [[Partido Popular (Hispanio)|Partido Popular]] || {{Hispanio}} |- |UDC || [[Unió Democràtica de Catalunya]] || {{Katalunio}} ([[Hispanio]]) |- |MDF || [[Hungara Demokratia Forumo|Magyar Demokrata Fórum]] || {{Hungario}} |- |Fidesz-MPSZ || [[Fidesz]]-Magyar Polgári Szövetség || {{Hungario}} |- |FG || [[Fine Gael]] (Familio de irlandanoj) || {{Irlando}} |- |UDC || [[Unione dei Democratici Cristiani e Democratici di Centro]] (Unio de demokratoj kristanaj kaj centraj, UDC) || {{Italio}} |- |AP || [[Popolari-Unione Democratici per l'Europa]] (UDEUR) || {{Italio}} |- |FI || [[Forza Italia]] || {{Italio}} |- |SVP || [[Südtiroler Volkspartei]] (Sudtirola popola partio) || {{Italio}} |- |DISY || [[Dimokratikos Synagermos]] || {{Kipro}} |- |TP || [[Tautas Partija]] (Popola partio) || {{Latvio}} |- |JL || [[Jaunais Laiks]] (Nova erao) || {{Latvio}} |- |TS || [[Tėvynės Sąjunga]] (Patria unio) || {{Litovio}} |- |LKD || [[Lietuvos Krikščionys demokratai]] (Litovaj kristandemokratoj) || {{Litovio}} |- |CSV || [[Chrëschtlech Sozial Vollékspartei]] || {{Luksemburgio}} |- |PN || [[Partit Nazzjonalista]] || {{Malto}} |- |CDA || [[Christen Democratisch Appèl]] || {{Nederlando}} |- |PO || [[Civitana Platformo|Platforma Obywatelska]] (Civitana Platformo) || {{Pollando}} |- |PSL || [[Pola Kamparana Unio|Polskie Stronnictwo Ludowe]] (Pola popola partio) || {{Pollando}} |- |PSD || [[Partido Social Democrata]] || {{Portugalio}} |- |UDMR || [[Romániai Magyar Demokrata Szövetség]]/Uniunea Democrată a Maghiarilor din România (Demokratia Unio de la Hungaroj en Rumanio) || {{Rumanio}} |- |PD || [[Partidul Democrat]] || {{Rumanio}} |- |PPCD || [[Partidul Naţional Ţărănesc Creştin Democrat]] || {{Rumanio}} |- |SDKÚ || [[Slovenská Demokratická a Kresťanská Únia]] (Slovaka demokratia kaj kristana unio) || {{Slovakio}} |- |SMK-MKP || [[Partio de la Hungara Koalicio]] (Strana Maďarskej Koalície/Magyar Koalíció Pártja) || {{Slovakio}} |- |KDH || [[Kristandemokratia movado]] (Kreťansko-Demokratické Hnutie) || {{Slovakio}} |- |NSI || [[Nova Slovenio - Kristana Popola Partio]] (Nova Slovenija - Krscanska Ljudska Stranka) || {{Slovenio}} |- |SDS || [[Slovenska Demokratska Stranka]] (Slovena demokratia partio) || {{Slovenio}} |- |SLS || [[Slovenska Ljudska Stranka]] (Slovena popola partio) || {{Slovenio}} |- |KD || [[Kristdemokraterna]] || {{Svedio}} |- |M || [[Moderaterna|Moderata Samlingspartiet]] (modera koalicia partio) || {{Svedio}} |} == Asociigitaj membroj == {| class="prettytable" !mallongigo !partio !ŝtato |- |HDZ || [[Hrvatska Demokratska Zajednica]] (Kroata demokratia komunumo) || {{Kroatio}} |- |[[Høyre]] || || {{Norvegio}} |- |CVP || [[Christlichdemokratische Volkspartei]] || {{Svislando}} |- |EVP || [[Evangelische Volkspartei]] || {{Svislando}} |} == Observantaj partioj == {| class="prettytable" !mallongigo !partio !ŝtato |- |PDSH || [[Partia Demokratike e Shqiperise]] (Albana demokratia partio) || {{Albanio}} |- |PDR || [[Partia Demokrate e Re]] (nova demokratia partio) || {{Albanio}} |- |AHP || [[Abjadnanaja Hramadsjanskaja Partija]] || {{Belarusio}} |- |PBNF || [[Partija BNF]] (Belaruski Narodni Front "Adraĝenje") || {{Belarusio}} |- |SDA || [[Stranka Demokratske Akcije]] (Partio por demokratia agado) || {{Bosnio kaj Hercegovino}} |- |HDZBiH || [[Hrvatska Demokratska Zajednica Bosne i Hercegovine]] (kroata demokratia komunumo de Bosnio kaj Hercegovino) || {{Bosnio kaj Hercegovino}} |- |PDP || [[Partija Demokratskog Progresa]] (Partio por demokratia progreso) || {{Bosnio kaj Hercegovino}} |- |KD || [[Suomen Kristillisdemokraatit]] || {{Finnlando}} |- |DC || [[Demokratski Centar]] (Demokratia centro) || {{Kroatio}} |- |HSS || [[Hrvatska Seljacka Stranka]] (Kroata kamparana partio) || {{Kroatio}} |- |VMRO-DPMNE || [[VMRO-DPMNE|Vnatrešna Makedonska Revolucionerna Organizacija-Demokratska Partija na Makedonija za Nacionalno Edinstvo]] || {{Makedonio}} |- |PPCD || [[Partidul Popular Crestin Democrat (Moldavio)|Partidul Popular Crestin Democrat]] || {{Moldavio}} |- |KRF || [[Kristelig Folkeparti]] || {{Norvegio}} |- |PDCS || [[Partito Democratico Cristiano Sanmarinese]] || {{San-Marino}} |- |DSS || [[Demokratska Stranka Srbije]] || {{Serbio}} |- |DHSS || [[Demohriscanska Stranka Srbije]] || {{Serbio}} |- |G17+ || [[G17 Plus]] || {{Serbio}} |- |AKP || [[Adalet ve Kalkinma Partisi]] (Justeca kaj evolua partio) || {{Turkio}} |- |Ruch || [[Narodnyj Ruch Ukrajiny]] || {{Ukrainio}} |- |NU || [[Naŝa Ukrajina]] (Nia Ukrainio)|| {{Ukrainio}} |} == Eŭropa Popola Partio en eŭropaj institucioj == En la konsisto de EPP estas Prezidantoj de tri ĉefaj eŭropaj institucioj: Prezidanto de [[Eŭropa Komisiono]] [[Jean-Claude Juncker]], Prezidanto de [[Eŭropa Konsilio]] [[Donald Tusk]] kaj Prezidanto de [[Eŭropa Parlamento]] [[Antonio Tajani]]. == Literaturo == * [http://www.gehlen.net/diss/ Andreas von Gehlen: ''Europäische Parteiendemokratie'' (ĉu eŭropa partia demokratio)?] germanlingva publikaĵo kun ampleksa studo de la historio, organiziĝo kaj programaro de la Eŭropa Popola Partio == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.epp-eu.org/ oficiala retejo de la partio EPP] * [http://www.epp-ed.org/ retejo de la frakcio EPP-ED] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080829143754/http://www.epp-ed.org/ |date=2008-08-29 }} {{Frakcioj en la Eŭropa Parlamento}} {{Eŭropaj partioj (8-a periodo)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropaj politikaj partioj]] [[Kategorio:Konservativaj partioj]] 879r30ypc9u8eckl8imoty7qffcumaz 9474651 9474648 2026-09-13T14:06:32Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton. 9474651 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Summit June 2010 (113).jpg|dekstra|300px]] La '''Eŭropa Popola Partio''' ('''EPP''') estas kunligo de [[Kristana demokratio|kristandemokratiaj]] kaj [[Konservativismo|konservativaj]] partioj en la [[Eŭropa Unio]]. En la [[Eŭropa Parlamento]] la partio estas parto de la frakcio [[Eŭropa Popola Partio kaj Eŭropaj Demokratoj]]. La partio fondiĝis la [[8-an de julio]] [[1976]] en [[Luksemburgio]] fare de la partioj [[Parti social-chrétien|PSC]] kaj [[Christen Democratisch en Vlaams|CD&V]] (tiam [[Christelijke Volkspartij|CVP]]) ([[Belgio]]), [[Mouvement Républicain Populaire|MRP]], komence nur [[Centre des Démocrates Sociaŭ|CDS]] ([[Francio]]), [[CDU]] kaj [[CSU]] ([[Germanio]]), [[Fine Gael]] ([[Irlando]]), [[Democrazia Cristiana|DC]] kaj [[Südtiroler Volkspartei|SVP]] ([[Italio]]), [[Chrëschtlech Sozial Vollekspartei|CSV]] ([[Luksemburgio]]) plus [[Katholieke Volkspartij|KVP]], [[Christelijk-Historische Unie|CHU]] kaj [[Anti-Revolutionaire Partij|ARP]] (intertempe unuiĝintaj en la partio [[Christen Democratisch Appèl]] (CDA) ([[Nederlando]]). La [[Belgio|belga]] [[politikisto]] [[Leo Tindemans]] elektiĝis la unua prezidanto de la eŭropa partio. En la 7-a oficperiodo de la [[Eŭropa Parlamento]] Eŭropa Popola Partio havas 265 seĝojn kaj estas la plej granda [[frakcio (Eŭropa Parlamento)|frakcio]]. Nacilingvaj nomoj de la partio estas interalie: * [[angle]] ''European People's Party''- mallonge EPP * [[france]] ''Parti Populaire Européen'' - mallonge PPE * [[germane]] ''Europäische Volkspartei'' - mallonge EVP kaj * [[hispane]] ''Partido Popular Europeo'' - mallonge PPE Intertempe 40 partioj el 24 membroŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]] estas membroj de la Eŭropa Popola Partio, inter ili grandaj partioj kiel la franca [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] kaj la hispana [[Partido Popular (Hispanio)|Partido Popular]]. Partioj el Bulgario, Kroatio, Norvegio kaj Svislando estas asociigitaj membroj, kaj pluaj partioj estas observantoj. Ekde la jaro 1990 la eksa belga ĉefministro [[Wilfried Martens]] estas prezidanto de la eŭropa partio. == Membraj partioj == {| class="prettytable" !mallongigo !partio !ŝtato |- |ÖVP || [[Österreichische Volkspartei]] (Aŭstria popola partio) || {{Aŭstrio}} |- |CDH || [[Centro Demokrata Humanista]] || {{Belgio}} |- |CD&V || [[Christen-Democratisch en Vlaams]] (Kristandemokratia kaj flandra) || {{Belgio}} |- |DSB || [[Demokratoj por forta Bulgario]] (Demokrati za Silna Balgarija, Демократи за силна България, ДСБ) || {{Bulgario}} |- |DP || Demokraticeska Partija (Demokratia Partio) || {{Bulgario}} |- |GERB || [[GERB]] (Civitanoj por Eŭropa Evoluo de Bulgario) || {{Bulgario}} |- |SDS || [[Sajus na Demokratiĉni Sili]] (Unio de demokratiaj fortoj) ||{{Bulgario}} |- |KD || [[Kristendemokraterne]] (La kristandemokratoj) || {{Danio}} |- |KF || [[Det konservative Folkeparti]] (La konservativa popola partio) || {{Danio}} |- |KDU-ČSL || [[Křesťanská a demokratická unie - Československá strana lidová]] (Kristana kaj demokratia unio - [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovakia]] popola partio) || {{Ĉeĥio}} |- |ODS || [[Občanská demokratická strana]] (Civitana demokratia partio) || {{Ĉeĥio}} |- |IRL || [[Isamaa ja Res Publica Liit]] (Patrolanda kaj Respublika Unio) || {{Estonio}} |- |KOK || [[Nacia koalicio (Finnlando)|Kansallinen Kokoomus-Samlingspartiet]] (Nacia koalicio) || {{Finnlando}} |- |UMP || [[Union pour un mouvement populaire]] (Unio por movado popola) || {{Francio}} |- |CDU || [[Christlich-Demokratische Union]] (Kristane demokrata unio) || {{Germanio}} |- |CSU || [[Christlich-Soziale Union in Bayern]] (Kristane socia unio en Bavario)|| {{Germanio}} ([[Bavario]]) |- |ND || [[Nea Dimokratia]] (Nova demokratio) || {{Grekio}} |- |PP || [[Partido Popular (Hispanio)|Partido Popular]] || {{Hispanio}} |- |UDC || [[Unió Democràtica de Catalunya]] || {{Katalunio}} ([[Hispanio]]) |- |MDF || [[Hungara Demokratia Forumo|Magyar Demokrata Fórum]] || {{Hungario}} |- |Fidesz-MPSZ || [[Fidesz]]-Magyar Polgári Szövetség || {{Hungario}} |- |FG || [[Fine Gael]] (Familio de irlandanoj) || {{Irlando}} |- |UDC || [[Unione dei Democratici Cristiani e Democratici di Centro]] (Unio de demokratoj kristanaj kaj centraj, UDC) || {{Italio}} |- |AP || [[Popolari-Unione Democratici per l'Europa]] (UDEUR) || {{Italio}} |- |FI || [[Forza Italia]] || {{Italio}} |- |SVP || [[Südtiroler Volkspartei]] (Sudtirola popola partio) || {{Italio}} |- |DISY || [[Dimokratikos Synagermos]] || {{Kipro}} |- |TP || [[Tautas Partija]] (Popola partio) || {{Latvio}} |- |JL || [[Jaunais Laiks]] (Nova erao) || {{Latvio}} |- |TS || [[Tėvynės Sąjunga]] (Patria unio) || {{Litovio}} |- |LKD || [[Lietuvos Krikščionys demokratai]] (Litovaj kristandemokratoj) || {{Litovio}} |- |CSV || [[Chrëschtlech Sozial Vollékspartei]] || {{Luksemburgio}} |- |PN || [[Partit Nazzjonalista]] || {{Malto}} |- |CDA || [[Christen Democratisch Appèl]] || {{Nederlando}} |- |PO || [[Civitana Platformo|Platforma Obywatelska]] (Civitana Platformo) || {{Pollando}} |- |PSL || [[Pola Kamparana Unio|Polskie Stronnictwo Ludowe]] (Pola popola partio) || {{Pollando}} |- |PSD || [[Partido Social Democrata]] || {{Portugalio}} |- |UDMR || [[Romániai Magyar Demokrata Szövetség]]/Uniunea Democrată a Maghiarilor din România (Demokratia Unio de la Hungaroj en Rumanio) || {{Rumanio}} |- |PD || [[Partidul Democrat]] || {{Rumanio}} |- |PPCD || [[Partidul Naţional Ţărănesc Creştin Democrat]] || {{Rumanio}} |- |SDKÚ || [[Slovenská Demokratická a Kresťanská Únia]] (Slovaka demokratia kaj kristana unio) || {{Slovakio}} |- |SMK-MKP || [[Partio de la Hungara Koalicio]] (Strana Maďarskej Koalície/Magyar Koalíció Pártja) || {{Slovakio}} |- |KDH || [[Kristandemokratia movado]] (Kreťansko-Demokratické Hnutie) || {{Slovakio}} |- |NSI || [[Nova Slovenio - Kristana Popola Partio]] (Nova Slovenija - Krscanska Ljudska Stranka) || {{Slovenio}} |- |SDS || [[Slovenska Demokratska Stranka]] (Slovena demokratia partio) || {{Slovenio}} |- |SLS || [[Slovenska Ljudska Stranka]] (Slovena popola partio) || {{Slovenio}} |- |KD || [[Kristdemokraterna]] || {{Svedio}} |- |M || [[Moderaterna|Moderata Samlingspartiet]] (modera koalicia partio) || {{Svedio}} |} == Asociigitaj membroj == {| class="prettytable" !mallongigo !partio !ŝtato |- |HDZ || [[Hrvatska Demokratska Zajednica]] (Kroata demokratia komunumo) || {{Kroatio}} |- |[[Høyre]] || || {{Norvegio}} |- |CVP || [[Christlichdemokratische Volkspartei]] || {{Svislando}} |- |EVP || [[Evangelische Volkspartei]] || {{Svislando}} |} == Observantaj partioj == {| class="prettytable" !mallongigo !partio !ŝtato |- |PDSH || [[Partia Demokratike e Shqiperise]] (Albana demokratia partio) || {{Albanio}} |- |PDR || [[Partia Demokrate e Re]] (nova demokratia partio) || {{Albanio}} |- |AHP || [[Abjadnanaja Hramadsjanskaja Partija]] || {{Belarusio}} |- |PBNF || [[Partija BNF]] (Belaruski Narodni Front "Adraĝenje") || {{Belarusio}} |- |SDA || [[Stranka Demokratske Akcije]] (Partio por demokratia agado) || {{Bosnio kaj Hercegovino}} |- |HDZBiH || [[Hrvatska Demokratska Zajednica Bosne i Hercegovine]] (kroata demokratia komunumo de Bosnio kaj Hercegovino) || {{Bosnio kaj Hercegovino}} |- |PDP || [[Partija Demokratskog Progresa]] (Partio por demokratia progreso) || {{Bosnio kaj Hercegovino}} |- |KD || [[Suomen Kristillisdemokraatit]] || {{Finnlando}} |- |DC || [[Demokratski Centar]] (Demokratia centro) || {{Kroatio}} |- |HSS || [[Hrvatska Seljacka Stranka]] (Kroata kamparana partio) || {{Kroatio}} |- |VMRO-DPMNE || [[VMRO-DPMNE|Vnatrešna Makedonska Revolucionerna Organizacija-Demokratska Partija na Makedonija za Nacionalno Edinstvo]] || {{Makedonio}} |- |PPCD || [[Partidul Popular Crestin Democrat (Moldavio)|Partidul Popular Crestin Democrat]] || {{Moldavio}} |- |KRF || [[Kristelig Folkeparti]] || {{Norvegio}} |- |PDCS || [[Partito Democratico Cristiano Sanmarinese]] || {{San-Marino}} |- |DSS || [[Demokratska Stranka Srbije]] || {{Serbio}} |- |DHSS || [[Demohriscanska Stranka Srbije]] || {{Serbio}} |- |G17+ || [[G17 Plus]] || {{Serbio}} |- |AKP || [[Adalet ve Kalkinma Partisi]] (Justeca kaj evolua partio) || {{Turkio}} |- |Ruch || [[Narodnyj Ruch Ukrajiny]] || {{Ukrainio}} |- |NU || [[Naŝa Ukrajina]] (Nia Ukrainio)|| {{Ukrainio}} |} == Eŭropa Popola Partio en eŭropaj institucioj == En la konsisto de EPP estas Prezidantoj de tri ĉefaj eŭropaj institucioj: Prezidanto de [[Eŭropa Komisiono]] [[Jean-Claude Juncker]], Prezidanto de [[Eŭropa Konsilio]] [[Donald Tusk]] kaj Prezidanto de [[Eŭropa Parlamento]] [[Antonio Tajani]]. == Literaturo == * [http://www.gehlen.net/diss/ Andreas von Gehlen: ''Europäische Parteiendemokratie'' (ĉu eŭropa partia demokratio)?] germanlingva publikaĵo kun ampleksa studo de la historio, organiziĝo kaj programaro de la Eŭropa Popola Partio == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.epp-eu.org/ oficiala retejo de la partio EPP] * [http://www.epp-ed.org/ retejo de la frakcio EPP-ED] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080829143754/http://www.epp-ed.org/ |date=2008-08-29 }} {{Frakcioj en la Eŭropa Parlamento}} {{Eŭropaj partioj (8-a periodo)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropaj politikaj partioj]] [[Kategorio:Konservativaj partioj]] g88xegixr8qyqtww45scxgo6zgsvyy0 0 221487 9474730 9460964 2026-09-13T17:14:07Z Tirolischleioans 254019 9474730 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Robert Schuman}} {{Informkesto gravulo | nomo = Robert Schumann | dosiero =Robert_Schumann.jpg | priskribo = germana komponisto | grandeco de dosiero = 199 |background = | dato de naskiĝo = {{dato|8|junio|1810}} | loko de naskiĝo = [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio]], [[Germanio]] | dato de morto = [[29-a de julio]] [[1856]] | loko de morto = [[Endenich]], [[Germanio]] }} '''Robert Alexander SCHUMANN''' (naskiĝis la [[8-an de junio]] [[1810]] en [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio|Saksio]], mortis la [[29-an de julio]] [[1856]] en [[Endenich]], proksime de [[Bonn]] kaj nun ties urboparto) estis [[germano|germana]] [[komponisto]], [[pianisto]] kaj influanta [[muzikkritikisto]]. Li estis unu el la plej famaj komponistoj de [[romantismo]] de la [[19-a jarcento]]. Lia edzino, [[Clara Schumann]], nask. Wieck, estis siatempe elstara pianisto kaj unu el la malmultaj inaj komponistoj. == Superrigardo pri lia vivo == Robert Schumann estis filo de librovendisto kaj eldonisto [[August Schumann]] ([[1773]]–[[1826]]). Jam en la aĝo de sep jaroj li ricevis pianolecionojn, studis en [[1828]]–[[1830]] sen granda emo juron en [[Lepsiko]] kaj [[Heidelberg]], vere tamen li sindediĉis tutplene al la muziko kaj ankaŭ komencis komponi. Krom la lernado de pianludo (ĉe [[Friedrich Wieck]], patro de lia posta edzino) kaj [[muzikteorio]] li entreprenis proprajn studojn helpe de la [[bontemperita klavarinstrumento]] de [[Johann Sebastian Bach]]. Fingra trostreĉo ja malebligis la karieron de virtuozo; ekestis tamen pluaj fruaj komponaĵoj. Dum jaroj li publikigis nur verkojn por piano. En [[1834]] Schumann fondis la „[[Neue Zeitschrift für Musik]]“ (nova revuo por muziko), en kiu la parte realaj, parte la inventitaj „Davidsbündler“ (David-liganoj; Eusebius, Florestan k.a.) luktis por alta, „poezia“ muziko. Decidiĝinte kaj sincere en sia romantika-idealisma artisteco, Schumann estis pro sia pli kaj pli forte alinterne direktita karaktero malsukcesa kiel instruisto kaj dirigento kaj kiel komponisto komence preskaŭ nekonata. En [[1840]] Schumann geedziĝis kontraŭ la rezisto de Friedrich Wiecks kun ties filino Clara; en la sama jaro li komponis grandan nombron da [[lido]]j. En [[1843]] li alvenis per [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] al [[Konservatorio je Lepsiko|konservatorio de Lepsiko]], en [[1844]] kiel [[Dirigento|ĥordirigento]] al [[Dresdeno]]. En [[1850]] li fariĝis urba [[muzikdirektoro]] en [[Duseldorfo]] (tie lin vizitis en [[1853]] juna [[Johannes Brahms]]), tamen post kelka tempo spertis tie diversajn humiligojn kaj intrigojn. Jam en siaj junaj jaroj foje li estis sin anoncanta anima krizo fojfoje estis interpretata kiel [[psikozo]] kadre de [[dupolusa obstrukco]], kiu plene eksplodus en [[1854]] post provo de [[sinmortigo]]. Malsanulaj aktoj el la sanigejo Endenich tamen supozigas interligitecon inter la [[Nerva malsano|nervomalsano]] de Schumann kaj frua [[sifiliso]].<ref>Caspar Franzen: ''„Qualen fürchterlichster Melancholie“'', Dtsch Arztebl 2006; 103(30):A 2027-9</ref> Schumann mortis en 1856 en [[Endenich]]. == La fruaj jaroj == === Junaĝo === [[Dosiero:Zwickau Robert Schumann Birth House.jpg|eta|dekstra|300ra|Naskiĝdomo de Robert Schumann en Zwickau]] ''„mi sonĝis, mi estus droninta en la Rejno.“'' Ĉi tiun frazon Schuman notis en la aĝo de 19 jaroj en sian taglibron, en tempo, en kiu li ne povis antaŭvidi, ke li iam ajn pro profesiaj kaŭzoj loĝos en [[Rejnlando]] — kaj ke li tie per salto en la [[Rejno]]n provos sinmortigi. Jam frue Schumann skribis multe, ne nur taglibron. Krom sia artista emo al pianludo (lia patrino estis tre muzikema, tamen ne regis instrumenton) li ŝategis la [[literaturo]]n, heredaĵo de sia patro: August Schumann, kiu konsideris sin literaturisto, verkis romanojn, akiris transregione grandan famon kiel tradukiston de anglalingvaj verkistoj kaj estris kune kun sia frato ekde [[1807]] la eldonejan librovendejon „Gebrüder Schumann“ en Zwickau, kiu estis konata pro la prosperigo de ĝenerala klerigo per eldonado de klasikaj libroj el la tuta mondo en poŝlibra formato. Onidire li disponis pri granda privata biblioteko, kiu unuigis la klasikan literaturon tutmondan. Liaj plej aĝaj filoj poste laboris en la eldona komerco kaj ankaŭ la plej juna – Schumann havis kvar gefratojn: Emilie ([[1796]]), Eduard ([[1799]]), Carl ([[1801]]) kaj Julius ([[1805]]) – ankaŭ provis laŭiri liajn spurojn. Kiel junulo li ne nur verkis komponaĵojn, sed ankaŭ eseojn, poemojn kaj romanfragmentojn samkiel memkritikajn tekstojn. Precipe lin pregis la romantismaj verkistoj, tute aparte [[Jean Paul]]. August Schumann subtenis la muzikajn ambiciojn de sia ido. Nur por tiu li akiris [[pianego]]n, volonte aŭskultis lian ludadon, eĉ klopodis, kvankam malsukcese, donigi al li pianolecionojn ĉe [[Carl Maria von Weber]]. ''„Mi ĝuis la plej zorgeman kaj amoplenan edukadon“'' notis Robert Schumann poste. En [[1826]] August Schumann mortis en la aĝo de 53 jaroj. Li postlasis al sia familio ne tro modestan posedaĵon, la parton de Robert al ĉi tiu administris kiel zorganto tuko- kaj feraĵokomercisto Gottlob Rudel el Zwickau. La lerneja edukado de Schumann estis ampleksa. Li lernis la [[latina lingvo|latinan]], [[Greka lingvo|grekan]] kaj [[Franca lingvo|francan]] kaj validis kiel eksterkutima lingvotalentulo. Lia muzika edukado tamen restis (ĝis [[1828]]) preskaŭ [[diletanto|diletanta]]. Ĉar li pli bone ludis pianon ol lia instruisto, ĉi tiu rekomendis al li la memstudadon, kion Schumann provis realigi per la vizitado de muzikaj prezentadoj kaj la legado de partituroj kaj pianopartituroj de orkestraj verkoj. Kiel junulo li fondis lernejorkestron, krom tio ankaŭ literaturan asocion, en kiu li kun kunlernantoj laŭtlegis diversajn verkojn, i.a. ankaŭ ok dramojn de [[Friedrich Schiller]] en disdonataj roloj. Kiom serioza li konsideris tion, respegulas la asociaj statutoj, de li koncipitaj: Ili minacis "maldecan ridadon“ dum la legadoj per monpunoj. La gimnazian ekzamenon Schumann trapasis kun la vicbona noto „omnino dignus“. Dum tio lia patrino decidintis kune kun lia zorganto, ke Schumann studu [[jurosciencoj]]n, ĉar ambaŭ vidis en lia inklino al arto kaj precipe muziko nenian estontecon. Schumann obeis la deziron kaj sin enlistigis la 29-an de marto 1828 en [[Universitato de Lepsiko]] kiel jurstudento kaj aniĝis en Malnova Lepsika Kolegaro. En 1828 li enloĝis la saman loĝejon kiel lia amiko el la juneco [[Emil Flechsig]]. === Malŝatata studo === [[Lepsiko]], kun tiam ĉ. 41.000 loĝantoj post [[Dresdeno]] la duagranda urbo de [[Saksio]], lasis Schumann-on ne malimpresita: La urbo de komercaj foiroj, de la librokomerco kaj de la libropresado; renomaj eldonejoj kiel [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|Brockhaus]], [[Reclam-Verlag|Reclam]] kaj [[Breitkopf & Härtel]] ĉi tie rezidis. La [[Gewandhaus|Lepsika Gewandhaus-Orkestro]] brilis kun prezentadoj, kiajn Schumann neniam travivis. Li skribis al sia patrino, ke li ''regule iras en la kolegiojn'' kaj pasigis sian tempon per muzikumado, verkado kaj legado, sekvis intertempe [[filozofio|filozofiajn]] prelegojn ekz. de [[Wilhelm Traugott Krug]], pasigis tamen ankaŭ kelkan antaŭtagmezon en negliĝa vesto ĉe "lirika maldiligentado". Lekciosalonon kun juraj okazigoj Schumann verŝajne neniam eniris en Lepsiko. Kelkfoje la konscienco turmentis lin, pri kio liaj tag- kaj jarlibroj faras raporton: : ''„Mi frostas, se mi pensas, kio fariĝus el mi.“'' Kaj poste: : ''„Malforte mi ne volas kaj rajtas esti. Se homo nur volas – li povas ĈION.“'' En la sama jaro Schumann renkontis en la domo de artoŝatanta profesoro la viron, kiu ŝanĝos lian vivon: [[Friedrich Wieck]]. Wieck, kiu origine studis teologion, akirintis famon kiel eksterkutiman pianinstruiston. Sian koncepton, kiu moviĝis inter praktika instruado ĉe la instrumento kaj muzikteoria edukado, li ĉe sia filino Clara ne nur sukcese elprovintis, sed eĉ pruvintis. Schumann decidis, submeti sin al li rilate muzikan pluedukadon. Tamen mankis decidaj fundamentoj kaj je la pianista metio kaj ankaŭ je la kompozicia tekniko. La seniluziiĝo estis granda, Schumann pli kaj pli ofte lasis sin senkulpigi ĉe Wieck kaj finfine ne plu iris al la lecionoj. Ĉar li volis meti finon al la ''„fatala malordemo“'' rilate la profesia edukado, Schumann iris por du semestroj al [[Heidelberg]], por finfine sin deciĉi al la jurstudo. Li aniĝis al la [[studenta korporacio]] [[Corps Saxo-Borussia Heidelberg|Saxo-Borussia]], fake la lokoŝanĝo tamen estis tempomalŝparo. El inter la tie oficantaj profesoroj nur la juristo [[Anton Friedrich Justus Thibaut|Thibaut]] povis fascini lin, ĉar tiu ĉi – mem alte muzika – okazigis en sia domo regulajn muzikvesperojn precipe kun verkoj de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Ĉar tiutempe vojaĝo al [[Italio]] estis konsiderata ege vivnecesa, Schumann deluktis de sia patrino la rimedojn por tio. ''„Italio, Italio, ekde infanaĝo zumis en mia koro“'' li skribis al ŝi. Kio altiris lin tien, estis ''„la grandiozega, movema, viva vivo“''. Li volis konatiĝi kun la ''„blankaj brilaj urboj“, „La oranĝodoroj, sudlandaj floroj“'' kaj kompreneble kun la ''„Italinoj kun arde sopiregaj okuloj“''. Li vizitis la [[Teatro alla Scala|Milanan Skalon]] kaj estis impresita, sed entute li ne povis profiti de la itala muziko kaj precipe de tiu de [[Gioachino Rossini]]. == Returniĝo == [[Dosiero:Robert Schumann 1830.png|eta|dekstra|180ra|Robert Schumann, 1830]] Reveninte al Heidelberg, Schumann skribis post longa interna luktado la 30-an de julio 1830 al sia patrino, ke li intencas fariĝi profesia pianisto. ''„Se mi sekvas mian geniecon, tiu montras al mi la vojon al arto kaj mi kredas al la ĝusta vojo.“'' Ene de ses jaroj li volis ''„konkursi kun ĉiu alia pianludanto.“'' Laŭ lia peto la patrino sin turnis ''„kun tremo kaj interna timo“'' al [[Friedrich Wieck]], ĉar el sia vidpunkto Robert devus komenci la pianistan karieron jam dek jarojn antaŭe, por gajni al si per tio sian ''„panon por la vivo“''. Jam post du tagoj ŝi ricevis respondon. Wieck promesis, formi el Schumann ene de tri jaroj unu el la plej elstaraj pianistoj, kiu estos pli sprita ol [[Ignaz Moscheles]] kaj pli grandioza ol [[Johann Nepomuk Hummel]]. Tamen li ligis tion kun la kondiĉo, ke Schumann venku sian „senbridan fantazion kaj sian ŝanceliĝan intencon“ kaj regule aperu al la lecionoj. Schumann, plena je bonaj intencoj pri sia estonteco, do reiris al Lepsiko kaj tie ekloĝis en ĉambro en la domo de Wieck. === Fino de la pianista kariero === La multpromesa pianista kariero de Schumann subite finiĝis: Schumann, kiun en lia obstineco jam ĉiam ĝenis, ke la fingroj de unu mano staras en dependeco unu de la alia, je kio kelkaj – ekz. la kvara – montriĝis kiel aparte malfortaj, inventis novan mekanikan ilon, kiu donu al ĉiu unuopa fingro fortikan suverenecon. Dum tutaj noktoj elprovite ĉe la dekstra mano, tio rezultigis [[tendenosinovito]]n kun postsekva mova malkapablo de la tuta mano.<ref>Gerhard Böhme: ''Medizinische Porträts berühmter Komponisten'', Elsevier, 1981, ISBN 3-437-10689-9</ref> Kiam ĉi tiu malfortiĝis, la ringofingro de Schumann estis tiel difektita, ke ĝi ne plu taŭgis por profesia pianludado. Ĉi tiu tragedia memeksperimento neniigis lian pianistan karieron. === Novaj vojoj === Schumann koncentriĝis de nun sur la ellernado de komponteknikoj; valoran observomaterialon je tio liveris al li la „bontemperita klavarinstrumento“ de [[Johann Sebastian Bach]]. Komence Schumann komponis preskaŭ nure por piano, lia verko n-ro 1 estas la ''Variacioj sur la nomo ABEGG'', pecoj dediĉitaj al fikcia persono, la „grafino d'Abegg“, kaj baziĝantaj sur la tonsinsekvo A-B-E-G-G (germanaj notonomoj; en Esperanto estus la tonoj A-B♭-E-G-G). Al liaj unuaj komponaĵoj, kiuj atestas la personan stilon de Schumann, ankaŭ apartenas ''Papillons'' (op. 2), dediĉita al tri virinoj de proksima parenceco al Schumann. Li mem faris aludojn rilate ĉi tiun verkon, ke la miniaturoj estas inspiritaj per la romano ''Flegeljahre'' de [[Jean Paul]]. El liaj fruaj komponaĵoj menciindas ''Toccata'' (op. 7), altvirtuoza peco kun aparta ŝarĝo por la eksteraj, fakte pli malfortaj fingroj. En [[1833]] li komencis per ''Etüden im Orchestercharakter'' (studaĵoj laŭ orkestra stilo), ili estis publikigitaj en [[1837]] sub la titolo valida ĝis nun ''Sinfonische Etüden'' (simfoniecaj studaĵoj). Ili estas malpli [[Studaĵo (muziko)|studaĵoj]] laŭ vortsenco ol male variacioj pri temo je la komenco prezentata. [[Dosiero:Nzm.jpg|eta|dekstra|300ra|''„Neue Zeitschrift für Musik“'', titolo de eldono el 1850]] Kune kun Friedrich Wieck, [[Ludwig Schuncke]] kaj kelkaj pluaj amikoj Schumann fondis en [[1834]] la ''[[Neue Zeitschrift für Musik]]'' (Nova revuo pri muziko), konkurenca revuo al lepsika ''Allgemeinen musikalischen Zeitung''. Ĉar la aliaj tamen preskaŭ ne povis malŝpari tempon por la projekto, li surŝultrigis finfine la eldonistecon sole. En sia funkcio kiel kritikisto kaj [[muzikscienco|muziksciencisto]] li metis novajn skalojn, precipe li sin turnis kontraŭ mezkvaliteco kaj triviala virtuozeco. Je tio Schumann premis sur multajn el siaj kritikoj sian stampaĵon: tiun de la poezieca kritiko. Tio ja ne estis tute nova, jam [[E. T. A. Hoffmann]], kiu jardekojn antaŭe skribis sub pseŭdonimo ''Johannes Kreisler'' por ''Allgemeine musikalische Zeitung'', penis por simila stilo. Per Schumann ĉi tiu maniero de verkado vere fariĝis ĝenro. Ĝuste li, kies obstina neparolemo ja estas mita (Clara notis poste en la komunan geedzan taglibron, ke eĉ tri fojojn ŝi devas demandi „kio?“ por kompreni lin), jen evoluas al suprostato kaj montras parolemon, al kiu neniu nuanco fremdas. En liaj tekstoj preskaŭ ĉio estas reprezentata — serioza diskuto, milda moko, sed ankaŭ rikana neniigo. Kaj en ĉi tiu revuo kaj ankaŭ en liaj komponaĵoj grave rolas ĉe tio la fikciaj figuroj ''[[Florestan kaj Eusebius|Florestan]]'' (la pasia Schumann), ''[[Florestan kaj Eusebius|Eusebius]]'' (la Schumann profundiĝinta en si mem) kaj ''[[Florestan kaj Eusebius|Meister Raro]]'' (konsilanto — komence Friedrich Wieck baptopatris por ĉi tiu figuro). Ĉi tiujn diferencajn karakterojn Schumann uzis, por prezenti diversajn vidpunktojn pri verkoj. === La David-liganoj === Jam en 1833 ĉirkaŭ Schumann formiĝis rondo de junaj artistoj, kiuj regule renkontiĝis en la lepsika kafejo ''[[Zum Arabischen Coffe Baum]]''. Ili sin komprenis kiel mala poluso al la [[filistro (socio)|filistroj]], sin nomis [[Davidsbündler]] (David-liganoj) kaj portis – laŭ tradicio de la tiam ŝatataj sekretligoj – fantaziajn nomojn. La ligo ĉiam denove rolis en la verkoj de Schumann (ekz. en la ''Davidsbündlertänzen'', kiujn Schumann dediĉis al la amika komponisto [[Walther Wolfgang von Goethe]]; sed ankaŭ en ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]''). == Privataj evoluoj == === Amaferetoj === Kiam Schumann en 1830 konatiĝis pli bone kun [[Clara Schumann|Clara]] pro sia restado en la domo de Wieck, li povis nur malmulton fari kun la naŭ jarojn pli juna knabino. Foje li promenis kun ŝi kaj observis ŝian maturiĝon en la sekva tempo kun miksaĵo el miro kaj amuziĝo. Li havis kelkajn amaferetojn, kaj el tiu tempo li kunprenis ja ankaŭ memoraĵon, pri kiu li ne parolis ĝis 1855, kiu tamen kunkaŭzis lian fruan morton: la [[sifiliso]]. En 1834 Schumann gefianĉiĝis kun Ernestine von Fricken (nask. [[Zedtwitz#Personen|von Zedtwitz]]), kiun li tiam komprenis kiel filino de riĉa [[Bohemio|bohema]] [[barono]]. Ke temas pri bohema nobelo, ja estis ĝusta, tamen la propraĵa stato de Ernestine estis tute malbona, ĉar ŝi estis nur [[Adopto|adoptinfano]] kaj ne laŭleĝa heredonto. Schumann solvis la gefianĉecon antaŭ la paso de unu jaro. Malgraŭ tio li metis al ŝi muzikan memoraĵon: ''Carnaval''. La familio von Fricken devenis el la bohema urbeto ''[[Aš|Asch]]'' (germana skribmaniero); ĉi tiu lokonomo estas fundamento de ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' tiamaniere, ke Schumann transformis la literojn A-S-C-H en la notojn A-E♭-C-B kaj A♭-C-B kiel tonojn en la miniaturoj. Tio funkcias, ĉar en la germana lingvo oni prononcas la notonomon ''E♭'' same kiel la literumatan ''S'', krome la noton ''B'' oni skribas en germanlingvaj landoj ''H''. Unu peco havas la titolon ''Estrella'', unu estas dediĉita al ''Chiarina'', ankaŭ ne mankas ''Marsch der Davidsbündler gegen die Philister'' kiel krona finaĵo. La komenco de la peco, la ''Preambule'' same kiel la miniaturoj kun la titoloj ''[[Frédéric Chopin|Chopin]]'' kaj ''[[Niccolò Paganini|Paganini]]'' formas escepton en la uzado de la priskribita ludo kun literoj kaj notonomoj. === Serioza amo === Fine de 1835 Schumann kaj [[Clara Schumann|Clara]] interproksimiĝis, fakto, kiu ne restis kaŝita al la trozorgema patro Wieck. Li faris en la sekva tempo ĉion, por malebligi ĉian kontakton inter la ĵus geenamiĝintoj. Nenio plu eblis, neniu renkontiĝo, malofte leteroj, kiuj estis transdonataj sub preskaŭ konspiraj cirkonstancoj, rigardoj nur el la malproksimo. La krudeco de la maljuna Wieck nur pligrandigis la pasion. En 1840 Robert kaj Clara finis la ŝajne senesperan situacion per plendo antaŭ la juĝejo kun la celo, ke aŭ la patro konsentu la geedziĝon aŭ ke la juĝistoj alkonduku la konsenton. La 12-an de septembro 1840 la paro geedziĝis post aprobo de la alvokita juĝejo en la vilaĝa preĝejo de [[Lepsiko|Schönefeld]] ĉe Lepsiko kaj pasigis la posttagmezon sur kavalirbieno Mölkau. == Malakcepto == [[Dosiero:Robert Schumann 1839.jpg|eta|dekstra|250ra|Robert Schumann – [[litografio]] el la jaro 1839]] ''Kreisleriana''-n Schumann jam finfaris en [[1838]]. Laŭidee la peco estas dediĉita al la verkisto [[E.T.A. Hoffmann]], kiu uzas sian kapelmajstron Kreisler ne nur kiel pseŭdonimo por la revuo ''Leipziger musikalische Zeitung'', sed ankaŭ literature levis lin al karakterulo. Kiel atesto de muzika adoro Schumann dediĉis la verkon al [[Frédéric Chopin]], kiun li tre admiris.<ref>[[Neue Zürcher Zeitung]]: "[http://static.nzz.ch/files/4/2/0/19_1.3943420.08_1.3943420.1856++Tod+Robert+Schumann_1.3943420.pdf Robert Schumann]", 19. August 1856, S. 224</ref> La tiamaniere honorito tamen ne povis evoluigi apartan inklinon por la komponaĵoj de Schumann. Ankaŭ aliaj pianistoj kondutis reteneme pri liaj verkoj: [[Franz Liszt]], kiu enprenis kelkajn el liaj verkoj en sian repertuaron, suferis per ili laŭ propra eldiro "grandan fiaskon". La publiko ŝatis lin ne kiel interpretisto de malfacile komprenebla muziko, sed male volis travivi lin kiel aventurulon sur la klavaro. Eĉ Clara, kiu grave kontribuis al pli granda konateco de la pianoverkoj de Schumann, ludis dum koncertoj nur sporade la unu aŭ alian pecon de sia edzo. La aŭskultantoj preferis muzikon, kiu konvenis al ilia samtempa gusto kaj Schumann ne apartenis al tiu. [[Ludwig van Beethoven]] estis admirata, [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Mendelssohn Bartholdy]], [[Frédéric Chopin|Chopin]] kaj [[Domenico Scarlatti|Scarlatti]] estis ŝatataj, [[Sigismund Thalberg]], [[Friedrich Kalkbrenner]], sed ankaŭ [[Henri Herz]], kiun Schumann malŝategis pro lia triviala pianomuziko, estis tiutempe ofte aŭdigitaj komponistoj. Provo de Schumann en 1838/[[1839]], establi sian revuon ''Neue Zeitschrift für Musik'' en [[Vieno]], fiaskis pro la tiam regantaj striktaj direktivoj de la aŭstra [[cenzuro]]. Sed en la sekva jaro [[1840]] Schumann estis honorita: La filozofia fakultatejo de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] dekoraciis lin per [[honora doktoreco]]. == Ĉe la flanko de Clara == [[Dosiero:JH Schramm - Clara Wieck (Zeichnung 1840).jpg|eta|250ra|Clara Wieck 1840, mallonge antaŭ sia geedziĝo kun Robert Schumann]] En sia geedziĝo kun [[Clara Schumann]] Schumann provis ĉiam influi ŝian vivon kaj verkadon. Li ne deziris, ke ŝi, kiu akiris en tuta Eŭropo famon de grandioza pianistino, daŭrigus siajn koncertagadojn. Li ankaŭ volis, ke ŝiaj komponaĵoj, ĝis tiam cedantaj al la romantsima publikogusto, fariĝu pli seriozaj, do pli multe orientiĝu je lia verkado. Lia celo estis muzika dueco en unueco. Kaj tiel lidociklo publikigita en [[1841]] la recenzistojn metis en la embarason, ne povi diri, kiuj el la komponaĵoj estas atribuendaj al Robert kaj kiuj al Clara. === Tempo de kreado === Sendube tamen Schumann sin sentis flugilhava pro ĉi tiu nova vivosekcio kun Clara Schumann ĉe sia flanko. Ene de plej mallonga tempo ekestis lia simfonio n-o 1 en B♭-maĵoro, kies [[motivo (muziko)|motivo]], ludata de la latunblovistoj, baziĝas sur la poemteksto: ''„Oh wende, wende deinen Lauf. Im Tale blüht der Frühling auf!“''. La unuan prezentadon de la t.n. ''Frühlingssinfonie'' (printemposimfonio) direktis la 31-an de marto [[1841]] Felix Mendelssohn Bartholdy. Jam samjare Schumann finverkis simfonion en [[d-minoro]], en kies instrumentaron li origine enigis ankaŭ [[gitaro]]n. Unuafoje prezentita la 6-an de decembro 1841, ĝi tamen ne plaĉis al la publiko. 12 jarojn poste Schumann prilaboris ĝin, kaj nuntempe ĝi estas konata kiel lia 4-a kaj lasta simfonio. Ankaŭ en 1841 naskiĝis la unua filino de la ge-Schumann, Marie. [[Clara Schumann|Ok gefilojn]] havis la paro, la lasta filo [[Felix Schumann|Felix]] enmondiĝis, kiam Schumann jam restis en nervosanigejo. Laŭ lia deziro li estis baptata kun la persona nomo de Felix Mendelssohn Bartholdy. === Tempo de malespero === [[Dosiero:Robert u Clara Schumann 1847.jpg|eta|200ra|Robert kaj Clara Schumann 1847]] En [[1843]] Schumann estis por mallonga tempo instruisto ĉe la [[konservatorio]] je Lepsiko. Sed la financaj zorgoj kreskis. Clara denove turneis, i.a. al [[Rusio]], kio donis al ŝi 6000 talerojn. Schumann akompanis ŝin, en la rigardo de la admirantoj de Clara kiel edzo de eŭropvaste fama pianistino, kio por li estis terura humiligo. Kelkaj diskrete donis al li monon, treege ofendite Schumann notis tion en sian taglibron kun la aldono ''„Kaj la konduto de Klara je tio.“'' En [[1844]] frakasiĝis la espero de Schumann, fariĝi sukcedanto de Mendelssohn Bartholdy ĉe Gewandhaus en Lepsiko. Schumann post tio transloĝiĝis kun sia familio al [[Dresdeno]]. La sekvan tempon ĝis [[1846]] markis malsaniĝoj, li plendis pri laciĝo, nervomalforteco, stato de timiĝoj, kapturniĝoj – kaj li fariĝis melankolia. Robert Schumann suferis de [[dupolusa obstrukco]], ankaŭ nomata mania-depresiva malsano, je kiu li finfine viktimiĝis. Ne ekskludendas, ke la [[sifiliso]] kontribuis al la sanstato. La malsanodosieroj de Schumann, publikigitaj en [[2006]], dokumentas, ke li fakte suferis je ĉi tiu malsano, pri kies infektado li verŝajne jam sciis ekde 1831.<ref>Akio Mayeda: ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Schott, Mainz, 2006, ISBN 3-7957-0527-4</ref> Per granda peno Schumann finverkis simfonion en C-maĵoro (nuntempe konata kiel n-o 2), prezentatan la 5-an de novembro en Gewandhaus en Lepsiko. Sukceson ĝi tiutempe ne alportis. Fiaskis kelkaj klopodoj, ricevi fiksan dungitecon ĉe koncerta aŭ opera domo en Saksio. Nur ekde decembro 1849 Schumann ricevis realan oferton: la sukcedon de [[Ferdinand Hiller]] kiel Urba Muzikdirektoro en [[Duseldorfo]]. La ge-Schumann hezitis. Saksio estis al ili hejmeca, la Rejnlando tiel malproksima. Sed la 1-an de septembro 1850 ili forlasis Dresdenon direkten al okcidento. == En Rejnlando == === Lumaj flankoj === [[Dosiero:Schumann daguerreotypie.jpg|eta|250ra|Robert Schumann – [[dagerotipio]] ĉ. 1850]] La akceptado de Robert Schumann en Duseldorfo estis elkora: La orkestro samkiel la ĥoro enstudintis kelkajn verkojn de li kaj estis aparte por li balo kaj vespermanĝo. Hiller persone enkondukis Schumann-on en artistajn rondojn. La vervemo de la rejnlandanoj vere infektis la ge-Schumann-ojn: Robert komponis kiel obsedita kaj koncipis ene de monato sian [[3-a simfonio (Schumann)|3-an simfonion]] en E♭-maĵoro, la t.n. ''„Rejnlandan“''. Laŭ [[Ludwig van Beethoven|Beethoven-eca]] humoro ([[E♭-maĵoro]] reprezentas heroecon) per ĝi Schumann priskribas sian unuajn impresojn, kiujn li ekhavas de la fremdejo, la movimentoj 1, 2 kaj 5 estas facilmova kaj plena je entuziasmo. La 3-a movimento kun la tempoindiko ''Nicht schnell'' (ne rapida) havas intermezan karakteron kaj estas ĝenra komponaĵo laŭmaniere de la pianominiaturoj de Schumann. La solena 4-a movimento memoras pri solena diservo en pompa eklezia konstruaĵo kaj estas pro tio foje ligata kun la konsekrado de la tiama [[ĉefepiskopo]] Johannes von Geissel al [[kardinalo]], kiu okazis la 12-an de novembro 1850 en la [[Katedralo de Kolonjo]]. Schumann mem tamen ne ĉeestis.<ref>Günther Spies: ''Reclams Musikführer Robert Schumann''. Reclam, 1997, Seite 273, ISBN 3-15-010435-1</ref> === Mallumaj flankoj === Same rapide, kiel la ge-Schumann-oj lasis sin sorĉumi de la rejnlanda mentaleco, same rapide venis la senreviĝo: La sinteno praktikata de la orkestro laŭ la parolturno "se ne hodiaŭ, tiam morgaŭ" ĝenis Schumann-on. Kiam ĝi do ĉeestis kompleta, li luktis kontraŭ fuŝitaj ekludoj. Kiam la latunblovistoj iam pro senatenteco prenis la instrumenton transponan en misan tonalon, anstataŭ kompreno tuj ekestis diskuto. Kaj la ĥoro babilis kaj ridis dum la proboj. Schumann sentis sin prenata por ne serioza. Jam fine de 1851 li pripensis, ĉesigi la laboron, sed sesa ido (Eugenie) sin anoncis. Post kiam Schumann post paŭzo denove sin prezentis kiel dirigento en decembro 1852, ekestis unuaj postuloj pri demisio. Schumann estis profundege vundita. Je pentekosto 1853 li prilaboris sian simfonion en d-minoro, ĉifoje ĝi estis akceptita bonvole far la publiko. === Admiranto el Hamburgo === [[Dosiero:Johannes Brahms 1853.jpg|eta|200ra|Johannes Brahms en 1853]] En la sama jaro la ge-Schumann-oj akceptis la viziton de juna muzikisto el Hamburgo, kiu ĝis tiam ne multe paroligis de si: [[Johannes Brahms]]. Fervore de ties povo kiel pianisto same kiel komponisto, Schumann igis la muzikeldonejon [[Breitkopf & Härtel]] al tio, publiki kelkajn verkojn de Brahms. Krome publikigis li, kiu la eldonistecon de ''Neue Zeitschrift für Musik'' jam ekde longe fordonis en aliajn manojn, eseon pri Brahms sub la titolo ''Neue Bahnen'' (Novaj vojoj). En tiu li preskaŭ himne nomas Brahms kiel elitulo, ''„kiu estas vokita, elparoli la plej altan esprimon de la tempo laŭ ideala maniero“''. La profetajn vortojn de Schumann Brahms sentis kiel granda devo, kiu fortigis sian skrupulan traktadon de siaj propraj komponaĵoj. Brahms daŭrigis en la sekvaj jaroj kelkan tendencon el la malfruaj verkoj de Schumann, ekzemple la emo de Schumann al „malnova“ muziko, precipe al la polifoniaj komponteknikoj de [[Johann Sebastian Bach]]. La komponaĵoj de Schumann havis pregan efikon sur Brahms. Tio montras ekz. komparo de la temoj el la 1-a movimento de la 1-a piankonĉerto de Brahms kun tiuj el la 1-a movimento de la violonkonĉerto de Schumann. Ĉi tiun profundan violonkonĉerton en d-minoro, kiun Robert Schumann verkis en 1853, maljuste retenis Clara Schumann kaj [[Johannes Brahms]]. La kaŭzo estis , ke [[violonisto]] [[Joseph Joachim]], kiu ludis la verkon nur dum proboj, opiniis partojn el ĝi kaj nome la trian movimenton kiel tro malfacilajn. Oni ne opiniis ĝin taŭga por publikigo. Nur en 1937 ĝi estis presata kaj unuafoje prezentata en [[Berlino]]. == La fino == La 10-an de februaro 1854 ja ne komencis la sufertempo de Schumann, lia sufero - kiel oni nun scias - kaŭzita de sifiliso kaj mania-depresiva malsano tamen rapide plimalboniĝis: Li plendis pri "aŭdafekcioj". Tonoj, akordoj, tutaj muzikpecoj tumultis en lia kapo kaj rabis al li la dormon. Tage kaj nokte Schumann nun estis observata far sia edzino kaj gefiloj kaj staris sub kuracista kontrolo, tamen la 27-an de februaro li povis forlasi la domon ĉe Bilker Straße en neobservata momento. Malgraŭ vivoplenaj stratoj je ĉi tiu karnavala lundo neniu rimarkis la figuron, kiu alstrebis la flosponton en Oberkassel. Robert Schumann grimpis trans la balustradon kaj sin faligis, post kiam li ĵetis sian edziĝoringon en la akvon, en la riveron. Rejnŝipistoj tiris la mortemulon sur ferdekon. Li estis kondukata hejmen kaj prizorgata de alvokita kuracisto. Lia edzino [[Clara Schumann|Clara]] rifuĝis kun siaj gefiloj al amikino. [[Dosiero:Bnschum1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Schumann-domo Bonn|Schumann-domo]] en Bonn, la iama sanigejo]] Kiam Schumann estis transportata en la sanigejo resp. flegejo malfermita en 1854 de d-ro Franz Richarz en [[Endenich]] ĉe [[Bonn]], lia posteno kiel muzikdirektoro komence restis neokupita, la salajro estis plue transkontigata al la familio. Diversaj biografioj konjektis, ke Robert rigardus sin dum sia sufertempo kiel "krimulo", kiu povus "suferigi" sian amatan edzinon, kio motivigus lin iri propradecide en privatan sanigejon. Tio ĉi ne estas dokumentita per faktoj kaj intertempe tre disputata. En la taglibronotoj de Robert, kiuj atingas ĝis la 17-an de februaro, pri tio nenio tekstas. Tamen la fonto de la asertoj estas konata: La unua biografiisto pri Clara Schumann, Berthold Litzmann, disvastigis tion en sia trivoluma verko aperinta en 1908 ''Clara Schumann. Ein Künstlerleben. Nach Tagebüchern und Briefen''. La taglibrojn kaj leterojn, estantaj en lia posedaĵo, Litzmann tamen ne postlasis al la posteularo por trarigardo (onidire li bruligis ilin). Diversfoje (tiel ankaŭ Dieter Kühn en ''Clara Schumann. Klavier'') oni supozas, ke Litzmann klarigus la konduton de Clara post la enigado de ŝia edzo en la sanigejon (ŝi vizitis lin - tamen laŭkonsile de la kuracistoj - nur post pli ol du jaroj, nome du tagojn antaŭ lia morto) per tio, ke li prezentis Robert-on kiel riskon por ŝi kaj ŝia familio. Post la publikigo de la malsanodosiero ĉi tiu estas postplenumebla. En la unua jaro de sia restado en la sanigejo Schumann foje ankoraŭ ludis pianon. Li studis komponaĵojn de Brahms kaj legis multe. Sed pli kaj pli lin atingis halucinoj. Sur tiuj li reagis per kolereksplodoj kaj perforto kontraŭ la gardistoj. [[Bettina von Arnim]], [[Joseph Joachim]] kaj [[Johannes Brahms]] vizitis lin, raportis malsame pri lia farto. Clara vizitis Schumann nur mallonge antaŭ lia morto, la 27-an de julio 1856, kiam li jam rifuzis manĝi. La 29-an de julio li mortis; neniu ĉeestis. Je la vespero de la 31-a de julio 1856 Schumann estis entombigita sur la [[Alter Friedhof Bonn|Malnova Tombejo]] en Bonn. Clara transvivis sian edzon je 40 jaroj. Ŝi estis entombigita apud li en la komuna [[honortombo]]. == Verkaro == Robert Schumann verkis komponaĵojn ĉefe por piano, sed ankaŭ kantaĵojn, aranĝojn por orkestro, ĉambran muzikon kaj unu operon. Sube estas kelkaj el la ĉefaj komponaĵoj de Schumann. === Pianoverkoj === * ''[[Ok polonezoj]]'' por piano je 4 manoj, sen verknumero (1828) * Variacioj sur la nomo Abegg, Op. 1 (1830) * ''Papillons'', Op. 2 (1829-1831) * ''Studien für das Pianoforte nach Capricen von Paganini'' op. 3 (1832) * Intermezoj op. 4 (1832) * Impromptus über eine Romanze von [[Clara Schumann|Clara Wieck]] op. 5 (1-a versio: 1833, 2-a versio: 1850) * ''[[Davidsbündlertänze]]''. 18 Charakterstücke op. 6 (1837) * ''[[Tokato]]'' op. 7 (frua versio: 1829/1830,fina versio: 1833) * ''[http://www.youtube.com/watch?v=B_pgp8Rfnxo Allegro Op. 8]'' (1835) * ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' op. 9 (1833 kaj vintre 1834/1835) * ''Sechs Konzert-Etüden nach Capricen von Paganini'' op. 10 (1832/1833) * [[Sonato]] n-o 1 f♯-minora op. 11 (1832–1835) * ''[[Fantazipecoj op. 12]]'' (1837; n-o 7: verŝajne jam 1836) * 12 simfoniaj studaĵoj op. 13 (1-a versio: 1834–1835, eble ankaŭ 1836, 2-a versio: 1849–1851) * Koncerto sen orkestro (sonato n-o 3 f-minora) op. 14 (1-a versio: 1835/1836, 2-a versio: inter aprilo 1850 kaj junio 1852) * ''[[Kinderszenen]]'' ("Infanaĝaj scenoj") op. 15 (1838; n-o 6 kaj 9: supozeble jam 1837) * ''[[Kreisleriana]]'' op. 16 (1838) * Fantazio, Op. 17 (1836/1838) * ''Arabeske'', Op. 18 (1838–1839) * ''Blumenstück'' op. 19 (1838–1839) * ''[[Humoresko]]'' op. 20 (1838–1839) * ''Novelettes'', op. 21 (1838) * Sonato n-o 2 g-minora op. 22 (junio 1830, 1833, oktobro 1835 kaj decembro 1838) * ''Nachtstücke'' op. 23 (1839/1840) * ''Faschingsschwank aus Wien''. Fantazibildoj por piano op. 26 (n-oj 1-4: 1839; n-o 5: supozeble vintron 1839/1840) * Tri romancoj op. 28 (1839) * Skerco, ĝigo, romanco kaj fugeto op. 32 (n-oj 1-3: 1838; n-o 4: oktobre 1839) * Andante kaj variacioj B♭-maĵora por du pianoj op. 46 (1843) (originala versio por du pianoj, du violonĉeloj kaj korno) * Studaĵoj por pedalpianego. Ses pecoj laŭ kanona formo op. 56 (1845) * ''Skizoj por pedalpianego'' op. 58 (1845) * 6 [[fugo]]j pri BACH por [[orgeno]] aŭ pedalpianego op. 60 (1845; revizado: 1846) * ''Bilder aus Osten''. Ses impromptuoj op. 66 (je 4 manoj) (1848) * [[Album für die Jugend]] op. 68 (1848) * Kvar fugoj op. 72 (1845) * Kvar marŝoj op. 76 (1849) * ''Waldszenen''. Naŭ pecoj op. 82 (1848–1849) * Dek du pianopecoj je 4 manoj por malgrandaj kaj grandaj infanoj op. 85 (1849) * ''Bunte Blätter''. Dek kvar pianopecoj op. 99 (1834/1835(?)-1849, kompilado de la albumo: fine de 1850) * ''Ball-Szenen''. Naŭ karkerizaj pecoj (je 4 manoj) op. 109 (1849/1851) * ''[[Fantasiestücke op. 111 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]]'' op. 111 (1851) * ''Drei Klaviersonaten für die Jugend'' op. 118 (1853) * ''Albumblätter''. 20 pianopecoj op. 124 (1832/1833, 1835–1839, 1841, 1843, 1845, 1853) * ''Sieben Klavierstücke in Fughettenform'' op. 126 (1853) * ''Kinderball''. Ses facilaj dancopecoj (je kvar manoj) op. 130 (1853; Nr. 3: verŝajne 1850) * ''Gesänge der Frühe''. Kvin pianopecoj op. 133 (1853) * [[Geistervariationen|Temo kun variacioj E♭-maĵora]] ''(Geistervariationen)'' (1854) === Simfonioj === * [[1-a simfonio (Schumann)|n-o 1 en B♭-maĵoro]] op. 38, ''Printempa simfonio'' (1841) * [[2-a simfonio (Schumann)|n-o 2 en C-maĵoro]] op. 61, (1845/1846, Revision 1846/1847) * [[3-a simfonio (Schumann)|n-o 3 en E♭-maĵoro]] op. 97, ''Rejnlanda simfonio'' (1850) * [[4-a simfonio (Schumann)|n-o 4 en d-minoro]] op. 120 (unua versio 1841, translaborado al fina versio 1851) * ''Jugendsinfonie'' resp. ''Zwickauer Sinfonie'' en g-minoro (1832/1833) === Konĉertaj verkoj === * [[pianokonĉerto (Schumann)|Konĉerto por piano]] kaj orkestro en a-minoro op. 54 (Originala versio de la 1-a movimento: majon 1841; revizado: aŭguste 1841, januare 1843, denove ĝisfine de julio 1845; 2-a kaj 3-a movimento: 1845) * Konĉertpeco por kvar kornoj kaj granda orkestro F-maĵoro op. 86 (18-an de februaro ĝis 11-an de marto 1849); ankaŭ versio por piano kaj orkestro far la komponisto * Introduktion und Allegro appassionato. Konĉertpeco por piano kaj orkestro op. 92 (18-an – 26-an de septembro 1849) * Konĉerto por violonĉelo kaj orkestro en a-minoro op. 129 (oktobro/novembro 1850); ankaŭ versio por violono kaj orkestro far la komponisto * Konĉert-''Allegro'' kun enkonduko por piano kaj orkestro op. 134 (24.–30. Aŭgusto 1853) * [[Violonkonĉerto (Schumann)|Konĉerto por violono kaj orkestro]] en d-minoro sen verknumero 23 (21-an de septembro ĝis 3-an de oktobro 1853) === Orkestroverkoj kaj ĥorverkoj kun orkestro (elekto) === * [[Uverturo]], skerco kaj finalo por orkestro op. 52 (1841/45) * ''Manfred''. Drameca poemo en tri partoj laŭ [[George Gordon Byron|Lord Byron]] op. 115 (1848) * [[Das Paradies und die Peri]]. Poeziaĵo el „Lalla Rookh“ de Thomas Moore por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 50 (teksto: 1841–42; skizado kaj ellaborado: 1843) * ''Der Rose Pilgerfahrt'' ([[Heinrich Moritz Horn]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro op. 112 (1851) * ''Des Sängers Fluch''. Balado laŭ [[Ludwig Uhland]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 139 (teksto: 1851; skizoj kaj partituro: Januaro 1852; revidita la 9-an de oktobro 1852) * ''Missa sacra'' (Messe in c-Moll) por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 147 (Februaro ĝis aprilo 1852; ofertorio kaj versio kun orgenakompanado: marto 1853) * [[Rekviemo]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 148 (1852) * ''Szenen aus Goethes Faust'' por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro; verko sen verknumero 3 (1844–1853) === Ĉambromuziko === * Tri [[arĉkvarteto]]j op. 41, n-o 1 a-minora, n-o 2 F-maĵora, m-o 3 A-maĵora (1842) * [[Kvinteto E♭-maĵora op. 44 (Schumann)|Pianokvinteto E♭-maĵora op. 44]] (septembro/oktobro 1842) * [[Pianokvarteto]] E♭-maĵora op. 47 (oktobro/novembro 1842) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 1 d-minora op. 63 (1847) * Adaĝo kaj ''Allegro'' por piano kaj korno (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 70 (14-an – 17-an de februaro 1849) * [[Fantasiestücke op. 73 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]] por piano kaj klarneto (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 73 (11-an – 13-an, eble 15-an de februaro 1849) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 2 F-maĵoro op. 80 (Skizado kaj ellaborado: 2-an – 4-an de aŭgusto 1847, revizado: 26-an de septembro ĝis 1-an de novembro 1847 kaj 5-an – 9-an de aprilo 1849) * [[Fantasiestücke op. 88 (Schumann)|Fantasiestücke op. 88]] por piano, violono kaj violonĉelo * Tri romancoj por hobojo kaj piano (violono aŭ klarneto laŭplaĉe) op. 94 (7-an – 12-an de decembro 1849) * ''Fünf Stücke im Volkston'' por violoncelo (violono laŭplaĉe) kaj piano op. 102 (13-an – 15-an kaj 17-an de aprilo 1849) * Violonsonato n-o 1 a--minora op. 105 (12-an – 16-an de septembro 1851) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 3 g-minora op. 110 (2-an – 9-an de oktobro 1851) * [[Märchenbilder (Schumann)|Märchenbilder]] por piano kaj vjolo (violono laŭplaĉe) op. 113 (1-an – 4-an de marto 1851) * Violonsonato n-o 2 d-minora op. 121 (26-an de oktobro ĝis 2-an de novembro 1851) * [[Märchenerzählungen (Schumann)|Märchenerzählungen]] por klarneto (violono laŭplaĉe), vjolo kaj piano op. 132 (9-an – 11-an de oktobro 1853) * Violonsonato n-o 3 a-minora sen verknumero 2 (inkluzive movimentojn 2 kaj 4 el la ''F.A.E.-Sonate'', komuna komponaĵo de Robert Schumann, Johannes Brahms kaj Albert Dietrich) (21-an de oktobro ĝis 1-an de novembro 1853) === Lidoj (elekto) === * ''Liederkreis'' laŭ [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 24 (Februaro 1840) * ''Myrthen''. [[Lido]]ciklo por kantvoĉo kaj piano op. 25 (Januaro ĝis aprilo 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por plurvoĉa kantado kaj piano op. 29 (n-o 1 und 2: Fine de julio/komence de aŭgusto 1840; n-o 3: oktobron 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por kantvoĉo kaj piano op. 30 (31-an de julio ĝis 2-an de aŭgusto 1840) * Tri kantoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 31 (13-an kaj 14-an de julio 1840) * Dek du lidoj: Lidoserio laŭ [[Justinus Kerner]] por kantvoĉo kaj piano op. 35 (20-an de novembro ĝis 29-an de decembro 1840) * Dek du poemoj el ''Liebesfrühling'' de [[Friedrich Rückert]] por kantvoĉo kaj piano (kune kun Clara Schumann) op. 37 (1841) [[Dosiero:Schumann Liederkreis Mondnacht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Mondnacht“'']] [[Dosiero:Schumann Liederkreis Zwielicht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Zwielicht“'']] * [[Liederkreis op. 39 (Schumann)|Liederkreis op. 39]] laŭ [[Joseph von Eichendorff|Joseph Freiherrn von Eichendorff]] por kantvoĉo kaj piano (1-an ĝis 20-an de majo 1840; revizado 1849) * ''[[Frauenliebe und -leben]]''. Ok lidoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 42 (Skizado: 11-an kaj 12-an de julio, ellaborado: aŭgusto 1840, revizado: 7-an de majo 1843) * ''[[Dichterliebe]]''. Lidociklo el ''Buch der Lieder'' de [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 48 (24-an de Mai ĝis 1-an de Juni 1840) * ''Belsatzar''. Balado laŭ [[Heinrich Heine]] por malalta kantvoĉo kaj piano op. 57 (7-an de februaro 1840) * Lieder für die Jugend op. 79 (fine de aprilo – fine de junio 1849) * ''Gedichte der Königin [[Maria Stuart]]'' por kantvoĉo kaj piano op. 135 (9-an – 10-an, 13-an – 15-an und 16-an de decembro 1852) === Ĥormuziko === * Romancoj kaj baladoj por miksita ĥoro, kajeroj 1 kaj 2 op. 67/op. 75 (marto/aprilo 1849) * Romancoj kaj baladoj por ĥoro, kajeroj 3 kaj 4 op. 145/op. 146 (1849) === Opero === * ''[[Genoveva (Oper)|Genoveva]]'' op. 81 (1847/48) == Monumentoj == [[Dosiero:Robertschumann.jpg|eta|250ra|Robert-Schumann, sidoskulpturo de [[Johannes Hartmann (skulptisto)|Johannes Hartmann]] in Zwickau]] [[Dosiero:Bonn Schumannhaus Robert Schumann Statue Hrdlicka 2009 05 31.jpg|eta|250ra|[[Alfred Hrdlicka]]:<br />''Robert Schumann'']] * 1875, Robert-Schumann-monumento ĉe Moritzbastei en [[Lepsiko]] * 1880, Monumento por la tombejo de Schumann sur [[Alter Friedhof Bonn|Alter Friedhof]] en [[Bonn]] de [[Adolf von Donndorf]] * 1901, Robert-Schumann-monumento sur Hauptmarkt en [[Zwickau]] de Johannes Hartmann, Lepsiko * 1901, Robert-Schumann-memortabulo en [[Aš|Aš/Asch]] ''([[Ĉeĥio]])'' * 1986, Robert-Schumann-steleo ĉe Zwingerteich malantaŭ la Semperoper en Dresdeno de [[Charlotte Sommer-Landgraf]] * 1997, Robert-Schumann-busto en Kurpark je [[Kreischa]] (ĉe [[Dresdeno]], [[Saksio]]) de Hans Kazzer * 2006, Robert-Schumann-monumento antaŭ la Schumann-domo en Bonn-Endenich de [[Alfred Hrdlicka]] == Filmigoj == * ''[[Amkanto (filmo)|Amkanto]]'' (Usono, 1947). Ĉefroluloj: [[Katharine Hepburn]] kiel Clara Schumann, [[Paul Henreid]] kiel Robert Schumann, krome: [[Leo G. Carroll]], [[Henry Daniell]]. Reĝio: [[Clarence Brown]] * ''[[Frühlingssinfonie (Film)|Frühlingssinfonie]]'' (Germanio 1982). Ĉefroluloj: [[Nastassja Kinski]] kiel Clara Schumann, [[Herbert Grönemeyer]] kiel Robert Schumann, krome [[André Heller]], [[Rolf Hoppe]], [[Gidon Kremer]], [[Bernhard Wicki]]. Reĝio: [[Peter Schamoni]]; libro: Peter Schamoni kaj [[Hans A. Neunzig]] * ''[[Dr. Robert Schumann, Teufelsromantiker]]'' (Germanio, 1999). Ĉefroluloj: [[Michael Maertens]] kiel Robert Schumann, [[Bettina Kurth]] kiel Clara Wieck, krome: [[Will Quadflieg]], [[Ulrich Wildgruber]], [[Monica Bleibtreu]]. Reĝio: [[Ernst-Günter Seibt]], [[Christine Soetbeer]] * ''[[Geliebte Clara]]'' (Germanio/Fancio/Hungario 2008). Ĉefroluloj: [[Martina Gedeck]] kiel Clara Schumann, [[Pascal Greggory]] kiel Robert Schumann kaj [[Malik Zidi]] kiel Johannes Brahms. Reĝio: [[Helma Sanders-Brahms]] * ''[[Hommage an Robert Schumann]]'' (Germanio, 2010). Ĉefroluloj: [[Marie Versini]] kiel Clara kaj [[Timur Sergeynia]]. Reĝio: [[Pierre Viallet]] == Pluaĵoj == Robert Schumann estis dumvive ĝis sia restado en Endenich fervora ludanto de [[ŝako]]. Tion dokumentas notoj en liaj taglibroj<ref>Robert Schumann: ''Leipziger Lebensbuch (Tagebuch) 1831–1838'', S. 163ff., Robert-Schumann-Haus Zwickau, Archiv-Nr. 4871,VII,A,a,4-A3</ref> pri ludantoj el lia studotempo en Lepsiko, partiofragmentoj kaj kopioj de finaj fazoj de ŝakludoj el libro. == Literaturo == [[Dosiero:DBP 1956 234 Robert Schumann.jpg|eta|250ra|[[Briefmarken-Jahrgang 1956 der Deutschen Bundespost|Briefmarke der Deutschen Bundespost (1956)]] zum 100. Todestag]] [[Dosiero:DDR-robertschumann20-1956.jpg|eta|250ra|Briefmarke der DDR (1956) zum 100. Todestag]] * Siegfried Kross: ''Robert Schumann im Spannungsfeld von Romantik und Biedermeier'', in: Bonner Geschichtsblätter Band 33 (1981), Bonner Heimat- und Geschichtsverein und Stadtarchiv Bonn * Barbara Meier: ''Robert Schumann'', überarbeitete Neuausgabe, Rowohlt Verlag, Reinbek 2010, ISBN 978-3-499-50714-4 * Leander Hotaki: ''Robert Schumanns Mottosammlung. Übertragung, Kommentar, Einführung'', Freiburg i.Br. 1998, ISBN 3-7930-9173-2 * Ernst Burger: ''Robert Schumann – Eine Lebenschronik in Bildern und Dokumenten'', Schott Verlag Mainz 1998, ISBN 3-7957-0343-3 * Arnfried Edler: ''Robert Schumann und seine Zeit'', Laaber-Verlag, 3. korrigierte und erweiterte Aufl. 2008, ISBN 978-3-89007-653-9 * Wolfgang Boetticher: ''Robert Schumann – Leben und Werk'', Noetzel Verlag 2004, ISBN 3-7959-0804-3 [http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701032934/http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm |date=2007-07-01 }} * Udo Rauchfleisch: ''Robert Schumann – Eine psychoanalytische Annäherung'', Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 2004, ISBN 3-525-01627-1 * Helmut Loos (Hrsg.): ''Robert Schumann. Interpretationen seiner Werke'', 2 Bände, Laaber-Verlag 2005, ISBN 3-89007-447-2 * Ulrich Tadday (Hrsg.): ''Schumann Handbuch'', Kassel und Stuttgart 2006, ISBN 3-476-01671-4 * Gerd Nauhaus und Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Dichtergarten für Musik. Eine Anthologie für Freunde der Literatur und Musik'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-003-0 / 978-3-86600-003-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Bernhard R. Appel (Hrsg.): ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Verlag Schott, Mainz 2006, ISBN 3-7957-0527-4 * Ingrid Bodsch/ Gerd Nauhaus (Hrsg.): ''Zwischen Poesie und Musik. Robert Schumann – früh und spät. Begleitbuch zur gleichnamigen Sonderausstellung'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-000-6 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch/ Ute Bär/ Susanna Kosmale (Hrsg.): ''Clara Schumann. Blumenbuch für Robert'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-001-4 [im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn vergriffen! Erhältlich nur noch in wenigen Exemplaren an der Kasse des Robert-Schumann-Hauses Zwickau] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Clara und Robert Schumann. Ehetagebücher'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-002-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Edda Burger-Güntert: ''Robert Schumanns Szenen aus Goethes Faust – Dichtung und Musik'', Rombach Verlag, Freiburg i.Br. 2006, ISBN 3-7930-9455-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Robert Schumann}} {{Vikicitaro|Robert Schumann}} === Partituroj === * [http://imslp.org/wiki/Schumann Partituroj de la komponaĵoj de Schumann en IMSLP] === Literaturo de kaj pri Schumann === * {{DNB|118611666}} * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz68987.html#indexcontent Robert Schumann] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.saw-leipzig.de/forschung/projekte/edition-der-briefe-robert-und-clara-schumanns-mit-freunden-und-kuenstlerkollegen Saksa Akademio de Sciencoj]: Eldono de la leteroj de Robert kaj Clara Schumann kun amikoj kaj artokolegoj ({{de}}) * [http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ Robert Schumann, Biografio de G. Nauhaus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151018181736/http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ |date=2015-10-18 }} ({{de}}) * [http://www.zeno.org/Musik/M/Abert,+Hermann/Robert+Schumann La Schumann-biografio de [[Hermann Abert]] kiel digitala plenteksto] * [http://www.koelnklavier.de/quellen/schumann/_index.html koelnklavier.de] – Robert Schumann: Gesammelte Schriften über Musik und Musiker (Leipzig, 1854) – kiel konektita versio (eltiraĵoj) * [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&tid=55&tid2=55&cHash=4f12e01712 Unuhora legaĵo el la fruaj geedzaj taglibroj de la Schumann] * [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann.html Robert Schumann. Elsendoserio okaze de la 200-a naskiĝdatreveno]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[RBB]], 3-an de januaro - 27-an de junio 2010, kun [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann/beitraege/robert_schumann_manuskripte.html manuskriptoj]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Sonregistraĵoj === * [http://www.impresario.ch/karaoke/index.php?query=Schumann Selektaj lidoj (MIDI)] * [http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 Piano Society – Schumann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070709060956/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 |date=2007-07-09 }} – libere alireblaj sonregistraĵoj * [http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 Davidsbündlertänze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312042018/http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 |date=2007-03-12 }} – libere alirebla sonregistraĵo === Ceteraĵoj === * [http://www.schumannhaus-bonn.de La Schumann-domo en Bonn-Endenich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171006212334/http://www.schumannhaus-bonn.de/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.schumann-verein.de Schumann-domo en Lepsiko] * [http://www.robert-schumann-haus.de Naskigdomo de Schumann en Zwickau] * [http://www.schumann-gesellschaft.de/ Hejmpaĝaro de la Robert-Schumann-Gesellschaft Düsseldorf e.V.] * [http://www.schumanniade.de/ Hejmpaĝaro de Kunst- und Kulturverein „Robert Schumann“ Kreischa e.&nbsp;V. kaj de ties Schumann-festivalo] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Schumann Informoj pri Robert Schumann kaj verklisto] * [http://www.schumann-portal.de schumann.portal.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526035349/http://www.schumann-portal.de/ |date=2006-05-26 }} – Portalo pri Robert Schumann * [http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp Muzikaj domaj kaj vivreguloj ĉe www.schumannzwickau.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130615061900/http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp |date=2013-06-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Portalo Muziko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|39}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schumann, Robert}} [[Kategorio:Robert Schumann| ]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Zwickau]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] dj3t1p8ub3iz5abd5alz4aw3w32dqot 9474745 9474730 2026-09-13T17:27:26Z Tirolischleioans 254019 /* Referencoj */ 9474745 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Robert Schuman}} {{Informkesto gravulo | nomo = Robert Schumann | dosiero =Robert_Schumann.jpg | priskribo = germana komponisto | grandeco de dosiero = 199 |background = | dato de naskiĝo = {{dato|8|junio|1810}} | loko de naskiĝo = [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio]], [[Germanio]] | dato de morto = [[29-a de julio]] [[1856]] | loko de morto = [[Endenich]], [[Germanio]] }} '''Robert Alexander SCHUMANN''' (naskiĝis la [[8-an de junio]] [[1810]] en [[Zwickau]], [[Reĝlando Saksio|Saksio]], mortis la [[29-an de julio]] [[1856]] en [[Endenich]], proksime de [[Bonn]] kaj nun ties urboparto) estis [[germano|germana]] [[komponisto]], [[pianisto]] kaj influanta [[muzikkritikisto]]. Li estis unu el la plej famaj komponistoj de [[romantismo]] de la [[19-a jarcento]]. Lia edzino, [[Clara Schumann]], nask. Wieck, estis siatempe elstara pianisto kaj unu el la malmultaj inaj komponistoj. == Superrigardo pri lia vivo == Robert Schumann estis filo de librovendisto kaj eldonisto [[August Schumann]] ([[1773]]–[[1826]]). Jam en la aĝo de sep jaroj li ricevis pianolecionojn, studis en [[1828]]–[[1830]] sen granda emo juron en [[Lepsiko]] kaj [[Heidelberg]], vere tamen li sindediĉis tutplene al la muziko kaj ankaŭ komencis komponi. Krom la lernado de pianludo (ĉe [[Friedrich Wieck]], patro de lia posta edzino) kaj [[muzikteorio]] li entreprenis proprajn studojn helpe de la [[bontemperita klavarinstrumento]] de [[Johann Sebastian Bach]]. Fingra trostreĉo ja malebligis la karieron de virtuozo; ekestis tamen pluaj fruaj komponaĵoj. Dum jaroj li publikigis nur verkojn por piano. En [[1834]] Schumann fondis la „[[Neue Zeitschrift für Musik]]“ (nova revuo por muziko), en kiu la parte realaj, parte la inventitaj „Davidsbündler“ (David-liganoj; Eusebius, Florestan k.a.) luktis por alta, „poezia“ muziko. Decidiĝinte kaj sincere en sia romantika-idealisma artisteco, Schumann estis pro sia pli kaj pli forte alinterne direktita karaktero malsukcesa kiel instruisto kaj dirigento kaj kiel komponisto komence preskaŭ nekonata. En [[1840]] Schumann geedziĝis kontraŭ la rezisto de Friedrich Wiecks kun ties filino Clara; en la sama jaro li komponis grandan nombron da [[lido]]j. En [[1843]] li alvenis per [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] al [[Konservatorio je Lepsiko|konservatorio de Lepsiko]], en [[1844]] kiel [[Dirigento|ĥordirigento]] al [[Dresdeno]]. En [[1850]] li fariĝis urba [[muzikdirektoro]] en [[Duseldorfo]] (tie lin vizitis en [[1853]] juna [[Johannes Brahms]]), tamen post kelka tempo spertis tie diversajn humiligojn kaj intrigojn. Jam en siaj junaj jaroj foje li estis sin anoncanta anima krizo fojfoje estis interpretata kiel [[psikozo]] kadre de [[dupolusa obstrukco]], kiu plene eksplodus en [[1854]] post provo de [[sinmortigo]]. Malsanulaj aktoj el la sanigejo Endenich tamen supozigas interligitecon inter la [[Nerva malsano|nervomalsano]] de Schumann kaj frua [[sifiliso]].<ref>Caspar Franzen: ''„Qualen fürchterlichster Melancholie“'', Dtsch Arztebl 2006; 103(30):A 2027-9</ref> Schumann mortis en 1856 en [[Endenich]]. == La fruaj jaroj == === Junaĝo === [[Dosiero:Zwickau Robert Schumann Birth House.jpg|eta|dekstra|300ra|Naskiĝdomo de Robert Schumann en Zwickau]] ''„mi sonĝis, mi estus droninta en la Rejno.“'' Ĉi tiun frazon Schuman notis en la aĝo de 19 jaroj en sian taglibron, en tempo, en kiu li ne povis antaŭvidi, ke li iam ajn pro profesiaj kaŭzoj loĝos en [[Rejnlando]] — kaj ke li tie per salto en la [[Rejno]]n provos sinmortigi. Jam frue Schumann skribis multe, ne nur taglibron. Krom sia artista emo al pianludo (lia patrino estis tre muzikema, tamen ne regis instrumenton) li ŝategis la [[literaturo]]n, heredaĵo de sia patro: August Schumann, kiu konsideris sin literaturisto, verkis romanojn, akiris transregione grandan famon kiel tradukiston de anglalingvaj verkistoj kaj estris kune kun sia frato ekde [[1807]] la eldonejan librovendejon „Gebrüder Schumann“ en Zwickau, kiu estis konata pro la prosperigo de ĝenerala klerigo per eldonado de klasikaj libroj el la tuta mondo en poŝlibra formato. Onidire li disponis pri granda privata biblioteko, kiu unuigis la klasikan literaturon tutmondan. Liaj plej aĝaj filoj poste laboris en la eldona komerco kaj ankaŭ la plej juna – Schumann havis kvar gefratojn: Emilie ([[1796]]), Eduard ([[1799]]), Carl ([[1801]]) kaj Julius ([[1805]]) – ankaŭ provis laŭiri liajn spurojn. Kiel junulo li ne nur verkis komponaĵojn, sed ankaŭ eseojn, poemojn kaj romanfragmentojn samkiel memkritikajn tekstojn. Precipe lin pregis la romantismaj verkistoj, tute aparte [[Jean Paul]]. August Schumann subtenis la muzikajn ambiciojn de sia ido. Nur por tiu li akiris [[pianego]]n, volonte aŭskultis lian ludadon, eĉ klopodis, kvankam malsukcese, donigi al li pianolecionojn ĉe [[Carl Maria von Weber]]. ''„Mi ĝuis la plej zorgeman kaj amoplenan edukadon“'' notis Robert Schumann poste. En [[1826]] August Schumann mortis en la aĝo de 53 jaroj. Li postlasis al sia familio ne tro modestan posedaĵon, la parton de Robert al ĉi tiu administris kiel zorganto tuko- kaj feraĵokomercisto Gottlob Rudel el Zwickau. La lerneja edukado de Schumann estis ampleksa. Li lernis la [[latina lingvo|latinan]], [[Greka lingvo|grekan]] kaj [[Franca lingvo|francan]] kaj validis kiel eksterkutima lingvotalentulo. Lia muzika edukado tamen restis (ĝis [[1828]]) preskaŭ [[diletanto|diletanta]]. Ĉar li pli bone ludis pianon ol lia instruisto, ĉi tiu rekomendis al li la memstudadon, kion Schumann provis realigi per la vizitado de muzikaj prezentadoj kaj la legado de partituroj kaj pianopartituroj de orkestraj verkoj. Kiel junulo li fondis lernejorkestron, krom tio ankaŭ literaturan asocion, en kiu li kun kunlernantoj laŭtlegis diversajn verkojn, i.a. ankaŭ ok dramojn de [[Friedrich Schiller]] en disdonataj roloj. Kiom serioza li konsideris tion, respegulas la asociaj statutoj, de li koncipitaj: Ili minacis "maldecan ridadon“ dum la legadoj per monpunoj. La gimnazian ekzamenon Schumann trapasis kun la vicbona noto „omnino dignus“. Dum tio lia patrino decidintis kune kun lia zorganto, ke Schumann studu [[jurosciencoj]]n, ĉar ambaŭ vidis en lia inklino al arto kaj precipe muziko nenian estontecon. Schumann obeis la deziron kaj sin enlistigis la 29-an de marto 1828 en [[Universitato de Lepsiko]] kiel jurstudento kaj aniĝis en Malnova Lepsika Kolegaro. En 1828 li enloĝis la saman loĝejon kiel lia amiko el la juneco [[Emil Flechsig]]. === Malŝatata studo === [[Lepsiko]], kun tiam ĉ. 41.000 loĝantoj post [[Dresdeno]] la duagranda urbo de [[Saksio]], lasis Schumann-on ne malimpresita: La urbo de komercaj foiroj, de la librokomerco kaj de la libropresado; renomaj eldonejoj kiel [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|Brockhaus]], [[Reclam-Verlag|Reclam]] kaj [[Breitkopf & Härtel]] ĉi tie rezidis. La [[Gewandhaus|Lepsika Gewandhaus-Orkestro]] brilis kun prezentadoj, kiajn Schumann neniam travivis. Li skribis al sia patrino, ke li ''regule iras en la kolegiojn'' kaj pasigis sian tempon per muzikumado, verkado kaj legado, sekvis intertempe [[filozofio|filozofiajn]] prelegojn ekz. de [[Wilhelm Traugott Krug]], pasigis tamen ankaŭ kelkan antaŭtagmezon en negliĝa vesto ĉe "lirika maldiligentado". Lekciosalonon kun juraj okazigoj Schumann verŝajne neniam eniris en Lepsiko. Kelkfoje la konscienco turmentis lin, pri kio liaj tag- kaj jarlibroj faras raporton: : ''„Mi frostas, se mi pensas, kio fariĝus el mi.“'' Kaj poste: : ''„Malforte mi ne volas kaj rajtas esti. Se homo nur volas – li povas ĈION.“'' En la sama jaro Schumann renkontis en la domo de artoŝatanta profesoro la viron, kiu ŝanĝos lian vivon: [[Friedrich Wieck]]. Wieck, kiu origine studis teologion, akirintis famon kiel eksterkutiman pianinstruiston. Sian koncepton, kiu moviĝis inter praktika instruado ĉe la instrumento kaj muzikteoria edukado, li ĉe sia filino Clara ne nur sukcese elprovintis, sed eĉ pruvintis. Schumann decidis, submeti sin al li rilate muzikan pluedukadon. Tamen mankis decidaj fundamentoj kaj je la pianista metio kaj ankaŭ je la kompozicia tekniko. La seniluziiĝo estis granda, Schumann pli kaj pli ofte lasis sin senkulpigi ĉe Wieck kaj finfine ne plu iris al la lecionoj. Ĉar li volis meti finon al la ''„fatala malordemo“'' rilate la profesia edukado, Schumann iris por du semestroj al [[Heidelberg]], por finfine sin deciĉi al la jurstudo. Li aniĝis al la [[studenta korporacio]] [[Corps Saxo-Borussia Heidelberg|Saxo-Borussia]], fake la lokoŝanĝo tamen estis tempomalŝparo. El inter la tie oficantaj profesoroj nur la juristo [[Anton Friedrich Justus Thibaut|Thibaut]] povis fascini lin, ĉar tiu ĉi – mem alte muzika – okazigis en sia domo regulajn muzikvesperojn precipe kun verkoj de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Ĉar tiutempe vojaĝo al [[Italio]] estis konsiderata ege vivnecesa, Schumann deluktis de sia patrino la rimedojn por tio. ''„Italio, Italio, ekde infanaĝo zumis en mia koro“'' li skribis al ŝi. Kio altiris lin tien, estis ''„la grandiozega, movema, viva vivo“''. Li volis konatiĝi kun la ''„blankaj brilaj urboj“, „La oranĝodoroj, sudlandaj floroj“'' kaj kompreneble kun la ''„Italinoj kun arde sopiregaj okuloj“''. Li vizitis la [[Teatro alla Scala|Milanan Skalon]] kaj estis impresita, sed entute li ne povis profiti de la itala muziko kaj precipe de tiu de [[Gioachino Rossini]]. == Returniĝo == [[Dosiero:Robert Schumann 1830.png|eta|dekstra|180ra|Robert Schumann, 1830]] Reveninte al Heidelberg, Schumann skribis post longa interna luktado la 30-an de julio 1830 al sia patrino, ke li intencas fariĝi profesia pianisto. ''„Se mi sekvas mian geniecon, tiu montras al mi la vojon al arto kaj mi kredas al la ĝusta vojo.“'' Ene de ses jaroj li volis ''„konkursi kun ĉiu alia pianludanto.“'' Laŭ lia peto la patrino sin turnis ''„kun tremo kaj interna timo“'' al [[Friedrich Wieck]], ĉar el sia vidpunkto Robert devus komenci la pianistan karieron jam dek jarojn antaŭe, por gajni al si per tio sian ''„panon por la vivo“''. Jam post du tagoj ŝi ricevis respondon. Wieck promesis, formi el Schumann ene de tri jaroj unu el la plej elstaraj pianistoj, kiu estos pli sprita ol [[Ignaz Moscheles]] kaj pli grandioza ol [[Johann Nepomuk Hummel]]. Tamen li ligis tion kun la kondiĉo, ke Schumann venku sian „senbridan fantazion kaj sian ŝanceliĝan intencon“ kaj regule aperu al la lecionoj. Schumann, plena je bonaj intencoj pri sia estonteco, do reiris al Lepsiko kaj tie ekloĝis en ĉambro en la domo de Wieck. === Fino de la pianista kariero === La multpromesa pianista kariero de Schumann subite finiĝis: Schumann, kiun en lia obstineco jam ĉiam ĝenis, ke la fingroj de unu mano staras en dependeco unu de la alia, je kio kelkaj – ekz. la kvara – montriĝis kiel aparte malfortaj, inventis novan mekanikan ilon, kiu donu al ĉiu unuopa fingro fortikan suverenecon. Dum tutaj noktoj elprovite ĉe la dekstra mano, tio rezultigis [[tendenosinovito]]n kun postsekva mova malkapablo de la tuta mano.<ref>Gerhard Böhme: ''Medizinische Porträts berühmter Komponisten'', Elsevier, 1981, ISBN 3-437-10689-9</ref> Kiam ĉi tiu malfortiĝis, la ringofingro de Schumann estis tiel difektita, ke ĝi ne plu taŭgis por profesia pianludado. Ĉi tiu tragedia memeksperimento neniigis lian pianistan karieron. === Novaj vojoj === Schumann koncentriĝis de nun sur la ellernado de komponteknikoj; valoran observomaterialon je tio liveris al li la „bontemperita klavarinstrumento“ de [[Johann Sebastian Bach]]. Komence Schumann komponis preskaŭ nure por piano, lia verko n-ro 1 estas la ''Variacioj sur la nomo ABEGG'', pecoj dediĉitaj al fikcia persono, la „grafino d'Abegg“, kaj baziĝantaj sur la tonsinsekvo A-B-E-G-G (germanaj notonomoj; en Esperanto estus la tonoj A-B♭-E-G-G). Al liaj unuaj komponaĵoj, kiuj atestas la personan stilon de Schumann, ankaŭ apartenas ''Papillons'' (op. 2), dediĉita al tri virinoj de proksima parenceco al Schumann. Li mem faris aludojn rilate ĉi tiun verkon, ke la miniaturoj estas inspiritaj per la romano ''Flegeljahre'' de [[Jean Paul]]. El liaj fruaj komponaĵoj menciindas ''Toccata'' (op. 7), altvirtuoza peco kun aparta ŝarĝo por la eksteraj, fakte pli malfortaj fingroj. En [[1833]] li komencis per ''Etüden im Orchestercharakter'' (studaĵoj laŭ orkestra stilo), ili estis publikigitaj en [[1837]] sub la titolo valida ĝis nun ''Sinfonische Etüden'' (simfoniecaj studaĵoj). Ili estas malpli [[Studaĵo (muziko)|studaĵoj]] laŭ vortsenco ol male variacioj pri temo je la komenco prezentata. [[Dosiero:Nzm.jpg|eta|dekstra|300ra|''„Neue Zeitschrift für Musik“'', titolo de eldono el 1850]] Kune kun Friedrich Wieck, [[Ludwig Schuncke]] kaj kelkaj pluaj amikoj Schumann fondis en [[1834]] la ''[[Neue Zeitschrift für Musik]]'' (Nova revuo pri muziko), konkurenca revuo al lepsika ''Allgemeinen musikalischen Zeitung''. Ĉar la aliaj tamen preskaŭ ne povis malŝpari tempon por la projekto, li surŝultrigis finfine la eldonistecon sole. En sia funkcio kiel kritikisto kaj [[muzikscienco|muziksciencisto]] li metis novajn skalojn, precipe li sin turnis kontraŭ mezkvaliteco kaj triviala virtuozeco. Je tio Schumann premis sur multajn el siaj kritikoj sian stampaĵon: tiun de la poezieca kritiko. Tio ja ne estis tute nova, jam [[E. T. A. Hoffmann]], kiu jardekojn antaŭe skribis sub pseŭdonimo ''Johannes Kreisler'' por ''Allgemeine musikalische Zeitung'', penis por simila stilo. Per Schumann ĉi tiu maniero de verkado vere fariĝis ĝenro. Ĝuste li, kies obstina neparolemo ja estas mita (Clara notis poste en la komunan geedzan taglibron, ke eĉ tri fojojn ŝi devas demandi „kio?“ por kompreni lin), jen evoluas al suprostato kaj montras parolemon, al kiu neniu nuanco fremdas. En liaj tekstoj preskaŭ ĉio estas reprezentata — serioza diskuto, milda moko, sed ankaŭ rikana neniigo. Kaj en ĉi tiu revuo kaj ankaŭ en liaj komponaĵoj grave rolas ĉe tio la fikciaj figuroj ''[[Florestan kaj Eusebius|Florestan]]'' (la pasia Schumann), ''[[Florestan kaj Eusebius|Eusebius]]'' (la Schumann profundiĝinta en si mem) kaj ''[[Florestan kaj Eusebius|Meister Raro]]'' (konsilanto — komence Friedrich Wieck baptopatris por ĉi tiu figuro). Ĉi tiujn diferencajn karakterojn Schumann uzis, por prezenti diversajn vidpunktojn pri verkoj. === La David-liganoj === Jam en 1833 ĉirkaŭ Schumann formiĝis rondo de junaj artistoj, kiuj regule renkontiĝis en la lepsika kafejo ''[[Zum Arabischen Coffe Baum]]''. Ili sin komprenis kiel mala poluso al la [[filistro (socio)|filistroj]], sin nomis [[Davidsbündler]] (David-liganoj) kaj portis – laŭ tradicio de la tiam ŝatataj sekretligoj – fantaziajn nomojn. La ligo ĉiam denove rolis en la verkoj de Schumann (ekz. en la ''Davidsbündlertänzen'', kiujn Schumann dediĉis al la amika komponisto [[Walther Wolfgang von Goethe]]; sed ankaŭ en ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]''). == Privataj evoluoj == === Amaferetoj === Kiam Schumann en 1830 konatiĝis pli bone kun [[Clara Schumann|Clara]] pro sia restado en la domo de Wieck, li povis nur malmulton fari kun la naŭ jarojn pli juna knabino. Foje li promenis kun ŝi kaj observis ŝian maturiĝon en la sekva tempo kun miksaĵo el miro kaj amuziĝo. Li havis kelkajn amaferetojn, kaj el tiu tempo li kunprenis ja ankaŭ memoraĵon, pri kiu li ne parolis ĝis 1855, kiu tamen kunkaŭzis lian fruan morton: la [[sifiliso]]. En 1834 Schumann gefianĉiĝis kun Ernestine von Fricken (nask. [[Zedtwitz#Personen|von Zedtwitz]]), kiun li tiam komprenis kiel filino de riĉa [[Bohemio|bohema]] [[barono]]. Ke temas pri bohema nobelo, ja estis ĝusta, tamen la propraĵa stato de Ernestine estis tute malbona, ĉar ŝi estis nur [[Adopto|adoptinfano]] kaj ne laŭleĝa heredonto. Schumann solvis la gefianĉecon antaŭ la paso de unu jaro. Malgraŭ tio li metis al ŝi muzikan memoraĵon: ''Carnaval''. La familio von Fricken devenis el la bohema urbeto ''[[Aš|Asch]]'' (germana skribmaniero); ĉi tiu lokonomo estas fundamento de ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' tiamaniere, ke Schumann transformis la literojn A-S-C-H en la notojn A-E♭-C-B kaj A♭-C-B kiel tonojn en la miniaturoj. Tio funkcias, ĉar en la germana lingvo oni prononcas la notonomon ''E♭'' same kiel la literumatan ''S'', krome la noton ''B'' oni skribas en germanlingvaj landoj ''H''. Unu peco havas la titolon ''Estrella'', unu estas dediĉita al ''Chiarina'', ankaŭ ne mankas ''Marsch der Davidsbündler gegen die Philister'' kiel krona finaĵo. La komenco de la peco, la ''Preambule'' same kiel la miniaturoj kun la titoloj ''[[Frédéric Chopin|Chopin]]'' kaj ''[[Niccolò Paganini|Paganini]]'' formas escepton en la uzado de la priskribita ludo kun literoj kaj notonomoj. === Serioza amo === Fine de 1835 Schumann kaj [[Clara Schumann|Clara]] interproksimiĝis, fakto, kiu ne restis kaŝita al la trozorgema patro Wieck. Li faris en la sekva tempo ĉion, por malebligi ĉian kontakton inter la ĵus geenamiĝintoj. Nenio plu eblis, neniu renkontiĝo, malofte leteroj, kiuj estis transdonataj sub preskaŭ konspiraj cirkonstancoj, rigardoj nur el la malproksimo. La krudeco de la maljuna Wieck nur pligrandigis la pasion. En 1840 Robert kaj Clara finis la ŝajne senesperan situacion per plendo antaŭ la juĝejo kun la celo, ke aŭ la patro konsentu la geedziĝon aŭ ke la juĝistoj alkonduku la konsenton. La 12-an de septembro 1840 la paro geedziĝis post aprobo de la alvokita juĝejo en la vilaĝa preĝejo de [[Lepsiko|Schönefeld]] ĉe Lepsiko kaj pasigis la posttagmezon sur kavalirbieno Mölkau. == Malakcepto == [[Dosiero:Robert Schumann 1839.jpg|eta|dekstra|250ra|Robert Schumann – [[litografio]] el la jaro 1839]] ''Kreisleriana''-n Schumann jam finfaris en [[1838]]. Laŭidee la peco estas dediĉita al la verkisto [[E.T.A. Hoffmann]], kiu uzas sian kapelmajstron Kreisler ne nur kiel pseŭdonimo por la revuo ''Leipziger musikalische Zeitung'', sed ankaŭ literature levis lin al karakterulo. Kiel atesto de muzika adoro Schumann dediĉis la verkon al [[Frédéric Chopin]], kiun li tre admiris.<ref>[[Neue Zürcher Zeitung]]: "[http://static.nzz.ch/files/4/2/0/19_1.3943420.08_1.3943420.1856++Tod+Robert+Schumann_1.3943420.pdf Robert Schumann]", 19. August 1856, S. 224</ref> La tiamaniere honorito tamen ne povis evoluigi apartan inklinon por la komponaĵoj de Schumann. Ankaŭ aliaj pianistoj kondutis reteneme pri liaj verkoj: [[Franz Liszt]], kiu enprenis kelkajn el liaj verkoj en sian repertuaron, suferis per ili laŭ propra eldiro "grandan fiaskon". La publiko ŝatis lin ne kiel interpretisto de malfacile komprenebla muziko, sed male volis travivi lin kiel aventurulon sur la klavaro. Eĉ Clara, kiu grave kontribuis al pli granda konateco de la pianoverkoj de Schumann, ludis dum koncertoj nur sporade la unu aŭ alian pecon de sia edzo. La aŭskultantoj preferis muzikon, kiu konvenis al ilia samtempa gusto kaj Schumann ne apartenis al tiu. [[Ludwig van Beethoven]] estis admirata, [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Mendelssohn Bartholdy]], [[Frédéric Chopin|Chopin]] kaj [[Domenico Scarlatti|Scarlatti]] estis ŝatataj, [[Sigismund Thalberg]], [[Friedrich Kalkbrenner]], sed ankaŭ [[Henri Herz]], kiun Schumann malŝategis pro lia triviala pianomuziko, estis tiutempe ofte aŭdigitaj komponistoj. Provo de Schumann en 1838/[[1839]], establi sian revuon ''Neue Zeitschrift für Musik'' en [[Vieno]], fiaskis pro la tiam regantaj striktaj direktivoj de la aŭstra [[cenzuro]]. Sed en la sekva jaro [[1840]] Schumann estis honorita: La filozofia fakultatejo de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] dekoraciis lin per [[honora doktoreco]]. == Ĉe la flanko de Clara == [[Dosiero:JH Schramm - Clara Wieck (Zeichnung 1840).jpg|eta|250ra|Clara Wieck 1840, mallonge antaŭ sia geedziĝo kun Robert Schumann]] En sia geedziĝo kun [[Clara Schumann]] Schumann provis ĉiam influi ŝian vivon kaj verkadon. Li ne deziris, ke ŝi, kiu akiris en tuta Eŭropo famon de grandioza pianistino, daŭrigus siajn koncertagadojn. Li ankaŭ volis, ke ŝiaj komponaĵoj, ĝis tiam cedantaj al la romantsima publikogusto, fariĝu pli seriozaj, do pli multe orientiĝu je lia verkado. Lia celo estis muzika dueco en unueco. Kaj tiel lidociklo publikigita en [[1841]] la recenzistojn metis en la embarason, ne povi diri, kiuj el la komponaĵoj estas atribuendaj al Robert kaj kiuj al Clara. === Tempo de kreado === Sendube tamen Schumann sin sentis flugilhava pro ĉi tiu nova vivosekcio kun Clara Schumann ĉe sia flanko. Ene de plej mallonga tempo ekestis lia simfonio n-o 1 en B♭-maĵoro, kies [[motivo (muziko)|motivo]], ludata de la latunblovistoj, baziĝas sur la poemteksto: ''„Oh wende, wende deinen Lauf. Im Tale blüht der Frühling auf!“''. La unuan prezentadon de la t.n. ''Frühlingssinfonie'' (printemposimfonio) direktis la 31-an de marto [[1841]] Felix Mendelssohn Bartholdy. Jam samjare Schumann finverkis simfonion en [[d-minoro]], en kies instrumentaron li origine enigis ankaŭ [[gitaro]]n. Unuafoje prezentita la 6-an de decembro 1841, ĝi tamen ne plaĉis al la publiko. 12 jarojn poste Schumann prilaboris ĝin, kaj nuntempe ĝi estas konata kiel lia 4-a kaj lasta simfonio. Ankaŭ en 1841 naskiĝis la unua filino de la ge-Schumann, Marie. [[Clara Schumann|Ok gefilojn]] havis la paro, la lasta filo [[Felix Schumann|Felix]] enmondiĝis, kiam Schumann jam restis en nervosanigejo. Laŭ lia deziro li estis baptata kun la persona nomo de Felix Mendelssohn Bartholdy. === Tempo de malespero === [[Dosiero:Robert u Clara Schumann 1847.jpg|eta|200ra|Robert kaj Clara Schumann 1847]] En [[1843]] Schumann estis por mallonga tempo instruisto ĉe la [[konservatorio]] je Lepsiko. Sed la financaj zorgoj kreskis. Clara denove turneis, i.a. al [[Rusio]], kio donis al ŝi 6000 talerojn. Schumann akompanis ŝin, en la rigardo de la admirantoj de Clara kiel edzo de eŭropvaste fama pianistino, kio por li estis terura humiligo. Kelkaj diskrete donis al li monon, treege ofendite Schumann notis tion en sian taglibron kun la aldono ''„Kaj la konduto de Klara je tio.“'' En [[1844]] frakasiĝis la espero de Schumann, fariĝi sukcedanto de Mendelssohn Bartholdy ĉe Gewandhaus en Lepsiko. Schumann post tio transloĝiĝis kun sia familio al [[Dresdeno]]. La sekvan tempon ĝis [[1846]] markis malsaniĝoj, li plendis pri laciĝo, nervomalforteco, stato de timiĝoj, kapturniĝoj – kaj li fariĝis melankolia. Robert Schumann suferis de [[dupolusa obstrukco]], ankaŭ nomata mania-depresiva malsano, je kiu li finfine viktimiĝis. Ne ekskludendas, ke la [[sifiliso]] kontribuis al la sanstato. La malsanodosieroj de Schumann, publikigitaj en [[2006]], dokumentas, ke li fakte suferis je ĉi tiu malsano, pri kies infektado li verŝajne jam sciis ekde 1831.<ref>Akio Mayeda: ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Schott, Mainz, 2006, ISBN 3-7957-0527-4</ref> Per granda peno Schumann finverkis simfonion en C-maĵoro (nuntempe konata kiel n-o 2), prezentatan la 5-an de novembro en Gewandhaus en Lepsiko. Sukceson ĝi tiutempe ne alportis. Fiaskis kelkaj klopodoj, ricevi fiksan dungitecon ĉe koncerta aŭ opera domo en Saksio. Nur ekde decembro 1849 Schumann ricevis realan oferton: la sukcedon de [[Ferdinand Hiller]] kiel Urba Muzikdirektoro en [[Duseldorfo]]. La ge-Schumann hezitis. Saksio estis al ili hejmeca, la Rejnlando tiel malproksima. Sed la 1-an de septembro 1850 ili forlasis Dresdenon direkten al okcidento. == En Rejnlando == === Lumaj flankoj === [[Dosiero:Schumann daguerreotypie.jpg|eta|250ra|Robert Schumann – [[dagerotipio]] ĉ. 1850]] La akceptado de Robert Schumann en Duseldorfo estis elkora: La orkestro samkiel la ĥoro enstudintis kelkajn verkojn de li kaj estis aparte por li balo kaj vespermanĝo. Hiller persone enkondukis Schumann-on en artistajn rondojn. La vervemo de la rejnlandanoj vere infektis la ge-Schumann-ojn: Robert komponis kiel obsedita kaj koncipis ene de monato sian [[3-a simfonio (Schumann)|3-an simfonion]] en E♭-maĵoro, la t.n. ''„Rejnlandan“''. Laŭ [[Ludwig van Beethoven|Beethoven-eca]] humoro ([[E♭-maĵoro]] reprezentas heroecon) per ĝi Schumann priskribas sian unuajn impresojn, kiujn li ekhavas de la fremdejo, la movimentoj 1, 2 kaj 5 estas facilmova kaj plena je entuziasmo. La 3-a movimento kun la tempoindiko ''Nicht schnell'' (ne rapida) havas intermezan karakteron kaj estas ĝenra komponaĵo laŭmaniere de la pianominiaturoj de Schumann. La solena 4-a movimento memoras pri solena diservo en pompa eklezia konstruaĵo kaj estas pro tio foje ligata kun la konsekrado de la tiama [[ĉefepiskopo]] Johannes von Geissel al [[kardinalo]], kiu okazis la 12-an de novembro 1850 en la [[Katedralo de Kolonjo]]. Schumann mem tamen ne ĉeestis.<ref>Günther Spies: ''Reclams Musikführer Robert Schumann''. Reclam, 1997, Seite 273, ISBN 3-15-010435-1</ref> === Mallumaj flankoj === Same rapide, kiel la ge-Schumann-oj lasis sin sorĉumi de la rejnlanda mentaleco, same rapide venis la senreviĝo: La sinteno praktikata de la orkestro laŭ la parolturno "se ne hodiaŭ, tiam morgaŭ" ĝenis Schumann-on. Kiam ĝi do ĉeestis kompleta, li luktis kontraŭ fuŝitaj ekludoj. Kiam la latunblovistoj iam pro senatenteco prenis la instrumenton transponan en misan tonalon, anstataŭ kompreno tuj ekestis diskuto. Kaj la ĥoro babilis kaj ridis dum la proboj. Schumann sentis sin prenata por ne serioza. Jam fine de 1851 li pripensis, ĉesigi la laboron, sed sesa ido (Eugenie) sin anoncis. Post kiam Schumann post paŭzo denove sin prezentis kiel dirigento en decembro 1852, ekestis unuaj postuloj pri demisio. Schumann estis profundege vundita. Je pentekosto 1853 li prilaboris sian simfonion en d-minoro, ĉifoje ĝi estis akceptita bonvole far la publiko. === Admiranto el Hamburgo === [[Dosiero:Johannes Brahms 1853.jpg|eta|200ra|Johannes Brahms en 1853]] En la sama jaro la ge-Schumann-oj akceptis la viziton de juna muzikisto el Hamburgo, kiu ĝis tiam ne multe paroligis de si: [[Johannes Brahms]]. Fervore de ties povo kiel pianisto same kiel komponisto, Schumann igis la muzikeldonejon [[Breitkopf & Härtel]] al tio, publiki kelkajn verkojn de Brahms. Krome publikigis li, kiu la eldonistecon de ''Neue Zeitschrift für Musik'' jam ekde longe fordonis en aliajn manojn, eseon pri Brahms sub la titolo ''Neue Bahnen'' (Novaj vojoj). En tiu li preskaŭ himne nomas Brahms kiel elitulo, ''„kiu estas vokita, elparoli la plej altan esprimon de la tempo laŭ ideala maniero“''. La profetajn vortojn de Schumann Brahms sentis kiel granda devo, kiu fortigis sian skrupulan traktadon de siaj propraj komponaĵoj. Brahms daŭrigis en la sekvaj jaroj kelkan tendencon el la malfruaj verkoj de Schumann, ekzemple la emo de Schumann al „malnova“ muziko, precipe al la polifoniaj komponteknikoj de [[Johann Sebastian Bach]]. La komponaĵoj de Schumann havis pregan efikon sur Brahms. Tio montras ekz. komparo de la temoj el la 1-a movimento de la 1-a piankonĉerto de Brahms kun tiuj el la 1-a movimento de la violonkonĉerto de Schumann. Ĉi tiun profundan violonkonĉerton en d-minoro, kiun Robert Schumann verkis en 1853, maljuste retenis Clara Schumann kaj [[Johannes Brahms]]. La kaŭzo estis , ke [[violonisto]] [[Joseph Joachim]], kiu ludis la verkon nur dum proboj, opiniis partojn el ĝi kaj nome la trian movimenton kiel tro malfacilajn. Oni ne opiniis ĝin taŭga por publikigo. Nur en 1937 ĝi estis presata kaj unuafoje prezentata en [[Berlino]]. == La fino == La 10-an de februaro 1854 ja ne komencis la sufertempo de Schumann, lia sufero - kiel oni nun scias - kaŭzita de sifiliso kaj mania-depresiva malsano tamen rapide plimalboniĝis: Li plendis pri "aŭdafekcioj". Tonoj, akordoj, tutaj muzikpecoj tumultis en lia kapo kaj rabis al li la dormon. Tage kaj nokte Schumann nun estis observata far sia edzino kaj gefiloj kaj staris sub kuracista kontrolo, tamen la 27-an de februaro li povis forlasi la domon ĉe Bilker Straße en neobservata momento. Malgraŭ vivoplenaj stratoj je ĉi tiu karnavala lundo neniu rimarkis la figuron, kiu alstrebis la flosponton en Oberkassel. Robert Schumann grimpis trans la balustradon kaj sin faligis, post kiam li ĵetis sian edziĝoringon en la akvon, en la riveron. Rejnŝipistoj tiris la mortemulon sur ferdekon. Li estis kondukata hejmen kaj prizorgata de alvokita kuracisto. Lia edzino [[Clara Schumann|Clara]] rifuĝis kun siaj gefiloj al amikino. [[Dosiero:Bnschum1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Schumann-domo Bonn|Schumann-domo]] en Bonn, la iama sanigejo]] Kiam Schumann estis transportata en la sanigejo resp. flegejo malfermita en 1854 de d-ro Franz Richarz en [[Endenich]] ĉe [[Bonn]], lia posteno kiel muzikdirektoro komence restis neokupita, la salajro estis plue transkontigata al la familio. Diversaj biografioj konjektis, ke Robert rigardus sin dum sia sufertempo kiel "krimulo", kiu povus "suferigi" sian amatan edzinon, kio motivigus lin iri propradecide en privatan sanigejon. Tio ĉi ne estas dokumentita per faktoj kaj intertempe tre disputata. En la taglibronotoj de Robert, kiuj atingas ĝis la 17-an de februaro, pri tio nenio tekstas. Tamen la fonto de la asertoj estas konata: La unua biografiisto pri Clara Schumann, Berthold Litzmann, disvastigis tion en sia trivoluma verko aperinta en 1908 ''Clara Schumann. Ein Künstlerleben. Nach Tagebüchern und Briefen''. La taglibrojn kaj leterojn, estantaj en lia posedaĵo, Litzmann tamen ne postlasis al la posteularo por trarigardo (onidire li bruligis ilin). Diversfoje (tiel ankaŭ Dieter Kühn en ''Clara Schumann. Klavier'') oni supozas, ke Litzmann klarigus la konduton de Clara post la enigado de ŝia edzo en la sanigejon (ŝi vizitis lin - tamen laŭkonsile de la kuracistoj - nur post pli ol du jaroj, nome du tagojn antaŭ lia morto) per tio, ke li prezentis Robert-on kiel riskon por ŝi kaj ŝia familio. Post la publikigo de la malsanodosiero ĉi tiu estas postplenumebla. En la unua jaro de sia restado en la sanigejo Schumann foje ankoraŭ ludis pianon. Li studis komponaĵojn de Brahms kaj legis multe. Sed pli kaj pli lin atingis halucinoj. Sur tiuj li reagis per kolereksplodoj kaj perforto kontraŭ la gardistoj. [[Bettina von Arnim]], [[Joseph Joachim]] kaj [[Johannes Brahms]] vizitis lin, raportis malsame pri lia farto. Clara vizitis Schumann nur mallonge antaŭ lia morto, la 27-an de julio 1856, kiam li jam rifuzis manĝi. La 29-an de julio li mortis; neniu ĉeestis. Je la vespero de la 31-a de julio 1856 Schumann estis entombigita sur la [[Alter Friedhof Bonn|Malnova Tombejo]] en Bonn. Clara transvivis sian edzon je 40 jaroj. Ŝi estis entombigita apud li en la komuna [[honortombo]]. == Verkaro == Robert Schumann verkis komponaĵojn ĉefe por piano, sed ankaŭ kantaĵojn, aranĝojn por orkestro, ĉambran muzikon kaj unu operon. Sube estas kelkaj el la ĉefaj komponaĵoj de Schumann. === Pianoverkoj === * ''[[Ok polonezoj]]'' por piano je 4 manoj, sen verknumero (1828) * Variacioj sur la nomo Abegg, Op. 1 (1830) * ''Papillons'', Op. 2 (1829-1831) * ''Studien für das Pianoforte nach Capricen von Paganini'' op. 3 (1832) * Intermezoj op. 4 (1832) * Impromptus über eine Romanze von [[Clara Schumann|Clara Wieck]] op. 5 (1-a versio: 1833, 2-a versio: 1850) * ''[[Davidsbündlertänze]]''. 18 Charakterstücke op. 6 (1837) * ''[[Tokato]]'' op. 7 (frua versio: 1829/1830,fina versio: 1833) * ''[http://www.youtube.com/watch?v=B_pgp8Rfnxo Allegro Op. 8]'' (1835) * ''[[Carnaval (Schumann)|Carnaval]]'' op. 9 (1833 kaj vintre 1834/1835) * ''Sechs Konzert-Etüden nach Capricen von Paganini'' op. 10 (1832/1833) * [[Sonato]] n-o 1 f♯-minora op. 11 (1832–1835) * ''[[Fantazipecoj op. 12]]'' (1837; n-o 7: verŝajne jam 1836) * 12 simfoniaj studaĵoj op. 13 (1-a versio: 1834–1835, eble ankaŭ 1836, 2-a versio: 1849–1851) * Koncerto sen orkestro (sonato n-o 3 f-minora) op. 14 (1-a versio: 1835/1836, 2-a versio: inter aprilo 1850 kaj junio 1852) * ''[[Kinderszenen]]'' ("Infanaĝaj scenoj") op. 15 (1838; n-o 6 kaj 9: supozeble jam 1837) * ''[[Kreisleriana]]'' op. 16 (1838) * Fantazio, Op. 17 (1836/1838) * ''Arabeske'', Op. 18 (1838–1839) * ''Blumenstück'' op. 19 (1838–1839) * ''[[Humoresko]]'' op. 20 (1838–1839) * ''Novelettes'', op. 21 (1838) * Sonato n-o 2 g-minora op. 22 (junio 1830, 1833, oktobro 1835 kaj decembro 1838) * ''Nachtstücke'' op. 23 (1839/1840) * ''Faschingsschwank aus Wien''. Fantazibildoj por piano op. 26 (n-oj 1-4: 1839; n-o 5: supozeble vintron 1839/1840) * Tri romancoj op. 28 (1839) * Skerco, ĝigo, romanco kaj fugeto op. 32 (n-oj 1-3: 1838; n-o 4: oktobre 1839) * Andante kaj variacioj B♭-maĵora por du pianoj op. 46 (1843) (originala versio por du pianoj, du violonĉeloj kaj korno) * Studaĵoj por pedalpianego. Ses pecoj laŭ kanona formo op. 56 (1845) * ''Skizoj por pedalpianego'' op. 58 (1845) * 6 [[fugo]]j pri BACH por [[orgeno]] aŭ pedalpianego op. 60 (1845; revizado: 1846) * ''Bilder aus Osten''. Ses impromptuoj op. 66 (je 4 manoj) (1848) * [[Album für die Jugend]] op. 68 (1848) * Kvar fugoj op. 72 (1845) * Kvar marŝoj op. 76 (1849) * ''Waldszenen''. Naŭ pecoj op. 82 (1848–1849) * Dek du pianopecoj je 4 manoj por malgrandaj kaj grandaj infanoj op. 85 (1849) * ''Bunte Blätter''. Dek kvar pianopecoj op. 99 (1834/1835(?)-1849, kompilado de la albumo: fine de 1850) * ''Ball-Szenen''. Naŭ karkerizaj pecoj (je 4 manoj) op. 109 (1849/1851) * ''[[Fantasiestücke op. 111 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]]'' op. 111 (1851) * ''Drei Klaviersonaten für die Jugend'' op. 118 (1853) * ''Albumblätter''. 20 pianopecoj op. 124 (1832/1833, 1835–1839, 1841, 1843, 1845, 1853) * ''Sieben Klavierstücke in Fughettenform'' op. 126 (1853) * ''Kinderball''. Ses facilaj dancopecoj (je kvar manoj) op. 130 (1853; Nr. 3: verŝajne 1850) * ''Gesänge der Frühe''. Kvin pianopecoj op. 133 (1853) * [[Geistervariationen|Temo kun variacioj E♭-maĵora]] ''(Geistervariationen)'' (1854) === Simfonioj === * [[1-a simfonio (Schumann)|n-o 1 en B♭-maĵoro]] op. 38, ''Printempa simfonio'' (1841) * [[2-a simfonio (Schumann)|n-o 2 en C-maĵoro]] op. 61, (1845/1846, Revision 1846/1847) * [[3-a simfonio (Schumann)|n-o 3 en E♭-maĵoro]] op. 97, ''Rejnlanda simfonio'' (1850) * [[4-a simfonio (Schumann)|n-o 4 en d-minoro]] op. 120 (unua versio 1841, translaborado al fina versio 1851) * ''Jugendsinfonie'' resp. ''Zwickauer Sinfonie'' en g-minoro (1832/1833) === Konĉertaj verkoj === * [[pianokonĉerto (Schumann)|Konĉerto por piano]] kaj orkestro en a-minoro op. 54 (Originala versio de la 1-a movimento: majon 1841; revizado: aŭguste 1841, januare 1843, denove ĝisfine de julio 1845; 2-a kaj 3-a movimento: 1845) * Konĉertpeco por kvar kornoj kaj granda orkestro F-maĵoro op. 86 (18-an de februaro ĝis 11-an de marto 1849); ankaŭ versio por piano kaj orkestro far la komponisto * Introduktion und Allegro appassionato. Konĉertpeco por piano kaj orkestro op. 92 (18-an – 26-an de septembro 1849) * Konĉerto por violonĉelo kaj orkestro en a-minoro op. 129 (oktobro/novembro 1850); ankaŭ versio por violono kaj orkestro far la komponisto * Konĉert-''Allegro'' kun enkonduko por piano kaj orkestro op. 134 (24.–30. Aŭgusto 1853) * [[Violonkonĉerto (Schumann)|Konĉerto por violono kaj orkestro]] en d-minoro sen verknumero 23 (21-an de septembro ĝis 3-an de oktobro 1853) === Orkestroverkoj kaj ĥorverkoj kun orkestro (elekto) === * [[Uverturo]], skerco kaj finalo por orkestro op. 52 (1841/45) * ''Manfred''. Drameca poemo en tri partoj laŭ [[George Gordon Byron|Lord Byron]] op. 115 (1848) * [[Das Paradies und die Peri]]. Poeziaĵo el „Lalla Rookh“ de Thomas Moore por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 50 (teksto: 1841–42; skizado kaj ellaborado: 1843) * ''Der Rose Pilgerfahrt'' ([[Heinrich Moritz Horn]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro op. 112 (1851) * ''Des Sängers Fluch''. Balado laŭ [[Ludwig Uhland]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 139 (teksto: 1851; skizoj kaj partituro: Januaro 1852; revidita la 9-an de oktobro 1852) * ''Missa sacra'' (Messe in c-Moll) por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 147 (Februaro ĝis aprilo 1852; ofertorio kaj versio kun orgenakompanado: marto 1853) * [[Rekviemo]] por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro op. 148 (1852) * ''Szenen aus Goethes Faust'' por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro; verko sen verknumero 3 (1844–1853) === Ĉambromuziko === * Tri [[arĉkvarteto]]j op. 41, n-o 1 a-minora, n-o 2 F-maĵora, m-o 3 A-maĵora (1842) * [[Kvinteto E♭-maĵora op. 44 (Schumann)|Pianokvinteto E♭-maĵora op. 44]] (septembro/oktobro 1842) * [[Pianokvarteto]] E♭-maĵora op. 47 (oktobro/novembro 1842) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 1 d-minora op. 63 (1847) * Adaĝo kaj ''Allegro'' por piano kaj korno (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 70 (14-an – 17-an de februaro 1849) * [[Fantasiestücke op. 73 (Schumann)|Drei Fantasiestücke]] por piano kaj klarneto (violono aŭ violonĉelo laŭplaĉe) op. 73 (11-an – 13-an, eble 15-an de februaro 1849) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 2 F-maĵoro op. 80 (Skizado kaj ellaborado: 2-an – 4-an de aŭgusto 1847, revizado: 26-an de septembro ĝis 1-an de novembro 1847 kaj 5-an – 9-an de aprilo 1849) * [[Fantasiestücke op. 88 (Schumann)|Fantasiestücke op. 88]] por piano, violono kaj violonĉelo * Tri romancoj por hobojo kaj piano (violono aŭ klarneto laŭplaĉe) op. 94 (7-an – 12-an de decembro 1849) * ''Fünf Stücke im Volkston'' por violoncelo (violono laŭplaĉe) kaj piano op. 102 (13-an – 15-an kaj 17-an de aprilo 1849) * Violonsonato n-o 1 a--minora op. 105 (12-an – 16-an de septembro 1851) * Trio por piano, violono kaj violonĉelo n-o 3 g-minora op. 110 (2-an – 9-an de oktobro 1851) * [[Märchenbilder (Schumann)|Märchenbilder]] por piano kaj vjolo (violono laŭplaĉe) op. 113 (1-an – 4-an de marto 1851) * Violonsonato n-o 2 d-minora op. 121 (26-an de oktobro ĝis 2-an de novembro 1851) * [[Märchenerzählungen (Schumann)|Märchenerzählungen]] por klarneto (violono laŭplaĉe), vjolo kaj piano op. 132 (9-an – 11-an de oktobro 1853) * Violonsonato n-o 3 a-minora sen verknumero 2 (inkluzive movimentojn 2 kaj 4 el la ''F.A.E.-Sonate'', komuna komponaĵo de Robert Schumann, Johannes Brahms kaj Albert Dietrich) (21-an de oktobro ĝis 1-an de novembro 1853) === Lidoj (elekto) === * ''Liederkreis'' laŭ [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 24 (Februaro 1840) * ''Myrthen''. [[Lido]]ciklo por kantvoĉo kaj piano op. 25 (Januaro ĝis aprilo 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por plurvoĉa kantado kaj piano op. 29 (n-o 1 und 2: Fine de julio/komence de aŭgusto 1840; n-o 3: oktobron 1840) * Tri poemoj laŭ [[Emanuel Geibel]] por kantvoĉo kaj piano op. 30 (31-an de julio ĝis 2-an de aŭgusto 1840) * Tri kantoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 31 (13-an kaj 14-an de julio 1840) * Dek du lidoj: Lidoserio laŭ [[Justinus Kerner]] por kantvoĉo kaj piano op. 35 (20-an de novembro ĝis 29-an de decembro 1840) * Dek du poemoj el ''Liebesfrühling'' de [[Friedrich Rückert]] por kantvoĉo kaj piano (kune kun Clara Schumann) op. 37 (1841) [[Dosiero:Schumann Liederkreis Mondnacht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Mondnacht“'']] [[Dosiero:Schumann Liederkreis Zwielicht.png|eta|250ra|''„Liederkreis op. 39“:'' Komenco de la lido ''„Zwielicht“'']] * [[Liederkreis op. 39 (Schumann)|Liederkreis op. 39]] laŭ [[Joseph von Eichendorff|Joseph Freiherrn von Eichendorff]] por kantvoĉo kaj piano (1-an ĝis 20-an de majo 1840; revizado 1849) * ''[[Frauenliebe und -leben]]''. Ok lidoj laŭ [[Adelbert von Chamisso]] por kantvoĉo kaj piano op. 42 (Skizado: 11-an kaj 12-an de julio, ellaborado: aŭgusto 1840, revizado: 7-an de majo 1843) * ''[[Dichterliebe]]''. Lidociklo el ''Buch der Lieder'' de [[Heinrich Heine]] por kantvoĉo kaj piano op. 48 (24-an de Mai ĝis 1-an de Juni 1840) * ''Belsatzar''. Balado laŭ [[Heinrich Heine]] por malalta kantvoĉo kaj piano op. 57 (7-an de februaro 1840) * Lieder für die Jugend op. 79 (fine de aprilo – fine de junio 1849) * ''Gedichte der Königin [[Maria Stuart]]'' por kantvoĉo kaj piano op. 135 (9-an – 10-an, 13-an – 15-an und 16-an de decembro 1852) === Ĥormuziko === * Romancoj kaj baladoj por miksita ĥoro, kajeroj 1 kaj 2 op. 67/op. 75 (marto/aprilo 1849) * Romancoj kaj baladoj por ĥoro, kajeroj 3 kaj 4 op. 145/op. 146 (1849) === Opero === * ''[[Genoveva (Oper)|Genoveva]]'' op. 81 (1847/48) == Monumentoj == [[Dosiero:Robertschumann.jpg|eta|250ra|Robert-Schumann, sidoskulpturo de [[Johannes Hartmann (skulptisto)|Johannes Hartmann]] in Zwickau]] [[Dosiero:Bonn Schumannhaus Robert Schumann Statue Hrdlicka 2009 05 31.jpg|eta|250ra|[[Alfred Hrdlicka]]:<br />''Robert Schumann'']] * 1875, Robert-Schumann-monumento ĉe Moritzbastei en [[Lepsiko]] * 1880, Monumento por la tombejo de Schumann sur [[Alter Friedhof Bonn|Alter Friedhof]] en [[Bonn]] de [[Adolf von Donndorf]] * 1901, Robert-Schumann-monumento sur Hauptmarkt en [[Zwickau]] de Johannes Hartmann, Lepsiko * 1901, Robert-Schumann-memortabulo en [[Aš|Aš/Asch]] ''([[Ĉeĥio]])'' * 1986, Robert-Schumann-steleo ĉe Zwingerteich malantaŭ la Semperoper en Dresdeno de [[Charlotte Sommer-Landgraf]] * 1997, Robert-Schumann-busto en Kurpark je [[Kreischa]] (ĉe [[Dresdeno]], [[Saksio]]) de Hans Kazzer * 2006, Robert-Schumann-monumento antaŭ la Schumann-domo en Bonn-Endenich de [[Alfred Hrdlicka]] == Filmigoj == * ''[[Amkanto (filmo)|Amkanto]]'' (Usono, 1947). Ĉefroluloj: [[Katharine Hepburn]] kiel Clara Schumann, [[Paul Henreid]] kiel Robert Schumann, krome: [[Leo G. Carroll]], [[Henry Daniell]]. Reĝio: [[Clarence Brown]] * ''[[Frühlingssinfonie (Film)|Frühlingssinfonie]]'' (Germanio 1982). Ĉefroluloj: [[Nastassja Kinski]] kiel Clara Schumann, [[Herbert Grönemeyer]] kiel Robert Schumann, krome [[André Heller]], [[Rolf Hoppe]], [[Gidon Kremer]], [[Bernhard Wicki]]. Reĝio: [[Peter Schamoni]]; libro: Peter Schamoni kaj [[Hans A. Neunzig]] * ''[[Dr. Robert Schumann, Teufelsromantiker]]'' (Germanio, 1999). Ĉefroluloj: [[Michael Maertens]] kiel Robert Schumann, [[Bettina Kurth]] kiel Clara Wieck, krome: [[Will Quadflieg]], [[Ulrich Wildgruber]], [[Monica Bleibtreu]]. Reĝio: [[Ernst-Günter Seibt]], [[Christine Soetbeer]] * ''[[Geliebte Clara]]'' (Germanio/Fancio/Hungario 2008). Ĉefroluloj: [[Martina Gedeck]] kiel Clara Schumann, [[Pascal Greggory]] kiel Robert Schumann kaj [[Malik Zidi]] kiel Johannes Brahms. Reĝio: [[Helma Sanders-Brahms]] * ''[[Hommage an Robert Schumann]]'' (Germanio, 2010). Ĉefroluloj: [[Marie Versini]] kiel Clara kaj [[Timur Sergeynia]]. Reĝio: [[Pierre Viallet]] == Pluaĵoj == Robert Schumann estis dumvive ĝis sia restado en Endenich fervora ludanto de [[ŝako]]. Tion dokumentas notoj en liaj taglibroj<ref>Robert Schumann: ''Leipziger Lebensbuch (Tagebuch) 1831–1838'', S. 163ff., Robert-Schumann-Haus Zwickau, Archiv-Nr. 4871,VII,A,a,4-A3</ref> pri ludantoj el lia studotempo en Lepsiko, partiofragmentoj kaj kopioj de finaj fazoj de ŝakludoj el libro. == Literaturo == [[Dosiero:DBP 1956 234 Robert Schumann.jpg|eta|250ra|[[Briefmarken-Jahrgang 1956 der Deutschen Bundespost|Briefmarke der Deutschen Bundespost (1956)]] zum 100. Todestag]] [[Dosiero:DDR-robertschumann20-1956.jpg|eta|250ra|Briefmarke der DDR (1956) zum 100. Todestag]] * Siegfried Kross: ''Robert Schumann im Spannungsfeld von Romantik und Biedermeier'', in: Bonner Geschichtsblätter Band 33 (1981), Bonner Heimat- und Geschichtsverein und Stadtarchiv Bonn * Barbara Meier: ''Robert Schumann'', überarbeitete Neuausgabe, Rowohlt Verlag, Reinbek 2010, ISBN 978-3-499-50714-4 * Leander Hotaki: ''Robert Schumanns Mottosammlung. Übertragung, Kommentar, Einführung'', Freiburg i.Br. 1998, ISBN 3-7930-9173-2 * Ernst Burger: ''Robert Schumann – Eine Lebenschronik in Bildern und Dokumenten'', Schott Verlag Mainz 1998, ISBN 3-7957-0343-3 * Arnfried Edler: ''Robert Schumann und seine Zeit'', Laaber-Verlag, 3. korrigierte und erweiterte Aufl. 2008, ISBN 978-3-89007-653-9 * Wolfgang Boetticher: ''Robert Schumann – Leben und Werk'', Noetzel Verlag 2004, ISBN 3-7959-0804-3 [http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701032934/http://www.nadir.org/nadir/periodika/jungle_world/_98/50/08b.htm |date=2007-07-01 }} * Udo Rauchfleisch: ''Robert Schumann – Eine psychoanalytische Annäherung'', Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 2004, ISBN 3-525-01627-1 * Helmut Loos (Hrsg.): ''Robert Schumann. Interpretationen seiner Werke'', 2 Bände, Laaber-Verlag 2005, ISBN 3-89007-447-2 * Ulrich Tadday (Hrsg.): ''Schumann Handbuch'', Kassel und Stuttgart 2006, ISBN 3-476-01671-4 * Gerd Nauhaus und Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Dichtergarten für Musik. Eine Anthologie für Freunde der Literatur und Musik'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-003-0 / 978-3-86600-003-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Bernhard R. Appel (Hrsg.): ''Robert Schumann in Endenich (1854–1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte'', Verlag Schott, Mainz 2006, ISBN 3-7957-0527-4 * Ingrid Bodsch/ Gerd Nauhaus (Hrsg.): ''Zwischen Poesie und Musik. Robert Schumann – früh und spät. Begleitbuch zur gleichnamigen Sonderausstellung'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-000-6 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch/ Ute Bär/ Susanna Kosmale (Hrsg.): ''Clara Schumann. Blumenbuch für Robert'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2006, ISBN 3-86600-001-4 [im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn vergriffen! Erhältlich nur noch in wenigen Exemplaren an der Kasse des Robert-Schumann-Hauses Zwickau] * Gerd Nauhaus/ Ingrid Bodsch (Hrsg.): ''Clara und Robert Schumann. Ehetagebücher'', StadtMuseum Bonn, Bonn und Stroemfeld-Verlag, Frankfurt-Basel 2007, ISBN 3-86600-002-2 [erhältlich im Buchhandel und beim StadtMuseum Bonn] * Edda Burger-Güntert: ''Robert Schumanns Szenen aus Goethes Faust – Dichtung und Musik'', Rombach Verlag, Freiburg i.Br. 2006, ISBN 3-7930-9455-3 == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Robert Schumann}} {{Vikicitaro|Robert Schumann}} === Partituroj === * [http://imslp.org/wiki/Schumann Partituroj de la komponaĵoj de Schumann en IMSLP] === Literaturo de kaj pri Schumann === * {{DNB|118611666}} * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz68987.html#indexcontent Robert Schumann] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.saw-leipzig.de/forschung/projekte/edition-der-briefe-robert-und-clara-schumanns-mit-freunden-und-kuenstlerkollegen Saksa Akademio de Sciencoj]: Eldono de la leteroj de Robert kaj Clara Schumann kun amikoj kaj artokolegoj ({{de}}) * [http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ Robert Schumann, Biografio de G. Nauhaus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151018181736/http://schumannhaus-bonn.de/schumannhaus/schumann-biographie/ |date=2015-10-18 }} ({{de}}) * [http://www.zeno.org/Musik/M/Abert,+Hermann/Robert+Schumann La Schumann-biografio de [[Hermann Abert]] kiel digitala plenteksto] * [http://www.koelnklavier.de/quellen/schumann/_index.html koelnklavier.de] – Robert Schumann: Gesammelte Schriften über Musik und Musiker (Leipzig, 1854) – kiel konektita versio (eltiraĵoj) * [http://www.literaturport.de/index.php?id=28&tid=55&tid2=55&cHash=4f12e01712 Unuhora legaĵo el la fruaj geedzaj taglibroj de la Schumann] * [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann.html Robert Schumann. Elsendoserio okaze de la 200-a naskiĝdatreveno]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[RBB]], 3-an de januaro - 27-an de junio 2010, kun [http://www.daskulturradio.de/programm/schema/sendungen/robert_schumann/beitraege/robert_schumann_manuskripte.html manuskriptoj]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Sonregistraĵoj === * [http://www.impresario.ch/karaoke/index.php?query=Schumann Selektaj lidoj (MIDI)] * [http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 Piano Society – Schumann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070709060956/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=88 |date=2007-07-09 }} – libere alireblaj sonregistraĵoj * [http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 Davidsbündlertänze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312042018/http://www.classicistranieri.com/dblog/articolo.asp?articolo=6034 |date=2007-03-12 }} – libere alirebla sonregistraĵo === Ceteraĵoj === * [http://www.schumannhaus-bonn.de La Schumann-domo en Bonn-Endenich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171006212334/http://www.schumannhaus-bonn.de/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.schumann-verein.de Schumann-domo en Lepsiko] * [http://www.robert-schumann-haus.de Naskigdomo de Schumann en Zwickau] * [http://www.schumann-gesellschaft.de/ Hejmpaĝaro de la Robert-Schumann-Gesellschaft Düsseldorf e.V.] * [http://www.schumanniade.de/ Hejmpaĝaro de Kunst- und Kulturverein „Robert Schumann“ Kreischa e.&nbsp;V. kaj de ties Schumann-festivalo] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Schumann Informoj pri Robert Schumann kaj verklisto] * [http://www.schumann-portal.de schumann.portal.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526035349/http://www.schumann-portal.de/ |date=2006-05-26 }} – Portalo pri Robert Schumann * [http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp Muzikaj domaj kaj vivreguloj ĉe www.schumannzwickau.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130615061900/http://www.schumannzwickau.de/zitate_lebensregeln.asp |date=2013-06-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Portalo Muziko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|39}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schumann, Robert}} [[Kategorio:Robert Schumann| ]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] j5cib1m8sn5ossdv4qfu39y7ih5ktsv 0 222203 9474591 9474262 2026-09-13T12:14:24Z Filozofo 3592 /* */ 9474591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], [[duvalenta rilato]] ''R'' sur [[aro (matematiko)|aro]] ''X'' estas '''antisimetria''' se, por ĉiuj ''a'' kaj ''b'' en ''X'', se ''a'' estas rilatanta al ''b'' kaj ''b'' estas rilatanta al ''a'', tiam''a=b'': :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land b R a \; \Rightarrow \; a = b</math> aŭ, ekvivalente: :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land a \ne b \Rightarrow \lnot b R a</math> [[Neegalaĵo (pli granda, malpli granda)|Neegalaĵoj]] kun nombroj "malpli granda ol aŭ egala al" kaj "pli granda ol aŭ egala al" estas antisimetriaj, ĉar ''a≤b'' kaj samtempe ''b≤a'' povas esti [[se kaj nur se]] ''a=b''. Estas notinde, ke ''antisimetria rilato'' ne estas malo de ''simetria rilato'': "antisimetria" en tiu ĉi kunteksto ĝenerale ne estas la samo kiel "[[malsimetria rilato|malsimetria]]" (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], "kontraŭsimetria"). Antisimetrieco de rilato ne garantias eĉ ne-simetriecon (ĉe simetria rilato, ĉiam ''aRb = bRa''; kaj do [[egaleco (matematiko)|egaleco]] "=" estas ekzemplo de rilato, kiu estas samtempe simetria kaj antisimetria). La problemon pri intuicia malklareco de tiuj terminoj kaŭzas tio, ke la laŭvortaj signifoj de la vortoj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas malfacile distingeblaj unu de la alia. Plu, en multaj lingvoj por la nocioj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas uzataj vortoj kun laŭlitera senco "nesimetria". Notindas ankaŭ tio, ke tute alia (multe pli simpla!) estas la situacio pri la termino ''[[malrefleksiva rilato]]'' (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], ''kontraŭrefleksiva rilato''), kiu estas ne nur "nesimetria", sed eĉ ĝuste la polusa malo de "simetria rilato". Konklude: la neeviteblan elekton de la termino "antisimetria rilato" diktas ĝia absoluta internacieco: verŝajne en '''ĉiuj''' lingvoj la koncerna termino rekte respondas al la formo "antisimetria rilato". == Specoj de rilatoj enhavantaj antisimetriecon == * [[Parta ordo|Parta malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]]. * [[Tuteca ordo|Tuteca malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]] kaj [[Tuteca rilato|tuteca]]. == Vidu ankaŭ == * [[Simetrio en matematiko]] * [[Simetria rilato]] * [[Malsimetria rilato]] * [[Nesimetria rilato]] * [[Parta ordo]] [[Kategorio:Rilatoj]] cflvyhzjq3h9q1z6gjn6zb4g0maf8eh 9474592 9474591 2026-09-13T12:18:31Z Filozofo 3592 Korektis faktan eraron en klarigo 9474592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], [[duvalenta rilato]] ''R'' sur [[aro (matematiko)|aro]] ''X'' estas '''antisimetria''' se, por ĉiuj ''a'' kaj ''b'' en ''X'', se ''a'' estas rilatanta al ''b'' kaj ''b'' estas rilatanta al ''a'', tiam''a=b'': :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land b R a \; \Rightarrow \; a = b</math> aŭ, ekvivalente: :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land a \ne b \Rightarrow \lnot b R a</math> [[Neegalaĵo (pli granda, malpli granda)|Neegalaĵoj]] kun nombroj "malpli granda ol aŭ egala al" kaj "pli granda ol aŭ egala al" estas antisimetriaj, ĉar ''a≤b'' kaj samtempe ''b≤a'' povas esti [[se kaj nur se]] ''a=b''. Estas notinde, ke ''antisimetria rilato'' ne estas malo de ''simetria rilato'': "antisimetria" en tiu ĉi kunteksto ĝenerale ne estas la samo kiel "[[malsimetria rilato|malsimetria]]" (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], "kontraŭsimetria"). Antisimetrieco de rilato ne garantias eĉ ne-simetriecon (ĉe simetria rilato, ĉiam ''aRb = bRa''; kaj do [[egaleco (matematiko)|egaleco]] "=" estas ekzemplo de rilato, kiu estas samtempe simetria kaj antisimetria). La problemon pri intuicia malklareco de tiuj terminoj kaŭzas tio, ke la laŭvortaj signifoj de la vortoj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas malfacile distingeblaj unu de la alia. Plu, en multaj lingvoj por la nocioj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas uzataj vortoj kun laŭlitera senco "nesimetria". Notindas ankaŭ tio, ke tute alia (multe pli simpla!) estas la situacio pri la termino ''[[malrefleksiva rilato]]'' (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], ''kontraŭrefleksiva rilato''), kiu estas ne nur "nerefleksiva", sed eĉ ĝuste la polusa malo de "refleksiva rilato". Konklude: la neeviteblan elekton de la termino "antisimetria rilato" diktas ĝia absoluta internacieco: verŝajne en '''ĉiuj''' lingvoj la koncerna termino rekte respondas al la formo "antisimetria rilato". == Specoj de rilatoj enhavantaj antisimetriecon == * [[Parta ordo|Parta malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]]. * [[Tuteca ordo|Tuteca malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]] kaj [[Tuteca rilato|tuteca]]. == Vidu ankaŭ == * [[Simetrio en matematiko]] * [[Simetria rilato]] * [[Malsimetria rilato]] * [[Nesimetria rilato]] * [[Parta ordo]] [[Kategorio:Rilatoj]] bq62tl8zk7nijykj5u7dwyj5f2y7t50 9474593 9474592 2026-09-13T12:20:45Z Filozofo 3592 /* */ Interpunkcia plibonigo 9474593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], [[duvalenta rilato]] ''R'' sur [[aro (matematiko)|aro]] ''X'' estas '''antisimetria''' se, por ĉiuj ''a'' kaj ''b'' en ''X'', se ''a'' estas rilatanta al ''b'' kaj ''b'' estas rilatanta al ''a'', tiam''a=b'': :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land b R a \; \Rightarrow \; a = b</math> aŭ, ekvivalente: :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land a \ne b \Rightarrow \lnot b R a</math> [[Neegalaĵo (pli granda, malpli granda)|Neegalaĵoj]] kun nombroj "malpli granda ol aŭ egala al" kaj "pli granda ol aŭ egala al" estas antisimetriaj, ĉar ''a≤b'' kaj samtempe ''b≤a'' povas esti, [[se kaj nur se]] ''a=b''. Estas notinde, ke ''antisimetria rilato'' ne estas malo de ''simetria rilato'': "antisimetria" en tiu ĉi kunteksto ĝenerale ne estas la samo kiel "[[malsimetria rilato|malsimetria]]" (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], "kontraŭsimetria"). Antisimetrieco de rilato ne garantias eĉ ne-simetriecon (ĉe simetria rilato, ĉiam ''aRb = bRa''; kaj do [[egaleco (matematiko)|egaleco]] "=" estas ekzemplo de rilato, kiu estas samtempe simetria kaj antisimetria). La problemon pri intuicia malklareco de tiuj terminoj kaŭzas tio, ke la laŭvortaj signifoj de la vortoj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas malfacile distingeblaj unu de la alia. Plu, en multaj lingvoj por la nocioj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas uzataj vortoj kun laŭlitera senco "nesimetria". Notindas ankaŭ tio, ke tute alia (multe pli simpla!) estas la situacio pri la termino ''[[malrefleksiva rilato]]'' (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], ''kontraŭrefleksiva rilato''), kiu estas ne nur "nerefleksiva", sed eĉ ĝuste la polusa malo de "refleksiva rilato". Konklude: la neeviteblan elekton de la termino "antisimetria rilato" diktas ĝia absoluta internacieco: verŝajne en '''ĉiuj''' lingvoj la koncerna termino rekte respondas al la formo "antisimetria rilato". == Specoj de rilatoj enhavantaj antisimetriecon == * [[Parta ordo|Parta malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]]. * [[Tuteca ordo|Tuteca malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]] kaj [[Tuteca rilato|tuteca]]. == Vidu ankaŭ == * [[Simetrio en matematiko]] * [[Simetria rilato]] * [[Malsimetria rilato]] * [[Nesimetria rilato]] * [[Parta ordo]] [[Kategorio:Rilatoj]] mv853ptzxvjz79gulfjim0efuoitggz 9474599 9474593 2026-09-13T12:30:24Z Filozofo 3592 /* */ Igis eksplikojn pli klaraj 9474599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], [[duvalenta rilato]] ''R'' sur [[aro (matematiko)|aro]] ''X'' estas '''antisimetria''' se, por ĉiuj ''a'' kaj ''b'' en ''X'', se ''a'' estas rilatanta al ''b'' kaj ''b'' estas rilatanta al ''a'', tiam''a=b'': :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land b R a \; \Rightarrow \; a = b</math> aŭ, ekvivalente: :<math>\forall a, b \in X,\ a R b \land a \ne b \Rightarrow \lnot b R a</math> [[Neegalaĵo (pli granda, malpli granda)|Neegalaĵoj]] kun nombroj "malpli granda ol aŭ egala al" kaj "pli granda ol aŭ egala al" estas antisimetriaj, ĉar ''a≤b'' kaj samtempe ''b≤a'' povas esti, [[se kaj nur se]] ''a=b''. Estas notinde, ke ''antisimetria rilato'' ne estas malo de ''simetria rilato'': "antisimetria" en tiu ĉi kunteksto ĝenerale ne estas la samo kiel ''[[malsimetria rilato|malsimetria]]'' (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], ''antirefleksiva'' aŭ ''kontraŭsimetria''). Antisimetrieco de rilato ne garantias eĉ ne-simetriecon (ĉe simetria rilato, ĉiam ''aRb = bRa''; kaj do [[egaleco (matematiko)|egaleco]] "=" estas ekzemplo de rilato, kiu estas samtempe simetria kaj antisimetria). La problemon pri intuicia malklareco de tiuj terminoj kaŭzas tio, ke la laŭvortaj signifoj de la vortoj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas malfacile distingeblaj unu de la alia. Plu, en multaj lingvoj por la nocioj "antisimetria" kaj "malsimetria" estas uzataj vortoj kun laŭlitera senco "nesimetria". Notindas ankaŭ tio, ke tute alia (multe pli simpla!) estas la situacio pri la termino ''[[malrefleksiva rilato]]'' (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], ''kontraŭrefleksiva rilato''), kiu estas ne nur nerefleksiva, sed eĉ ĝuste la polusa malo de refleksiva rilato. Konklude: la neeviteblan elekton de la termino "antisimetria rilato" diktas ne nur tio, ke ne ekzistas natura skemisma sinonimo por nomi tiun ĉi nocion, sed ankaŭ ĝia absoluta internacieco: verŝajne en '''ĉiuj''' lingvoj la koncerna termino rekte respondas al la formo "antisimetria rilato". == Specoj de rilatoj enhavantaj antisimetriecon == * [[Parta ordo|Parta malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]]. * [[Tuteca ordo|Tuteca malstrikta ordo]] estas antisimetria rilato, kiu estas ankaŭ [[Transitiva rilato|transitiva]] kaj [[Tuteca rilato|tuteca]]. == Vidu ankaŭ == * [[Simetrio en matematiko]] * [[Simetria rilato]] * [[Malsimetria rilato]] * [[Nesimetria rilato]] * [[Parta ordo]] [[Kategorio:Rilatoj]] 8p6vfbplv6ynkpwzjth7jh6hhduoa53 0 223145 9474727 7149416 2026-09-13T17:11:56Z Tirolischleioans 254019 9474727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Andrea LUCHESI''' [] (naskiĝis la [[23-a de majo|23-an de majo]], [[1741]], mortis la [[21-a de marto|21-an de marto]], [[1801]]) estis [[Italio|itala]] [[komponisto]] kaj [[orgenisto]] de la [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika epoko]]. Luchesi naskiĝis en [[Motta di Livenza]], [[Italio]]. Lia pli aĝa frato, pastro, instruisto kaj orgenisto, donis al li ĝeneralan kaj muzikan edukadon. Poste li loĝis en [[Venecio]] (ĉirkaŭ 1756 – 1771) kaj en [[Bonn|Bonno]], [[Germanio]] (1771 – 1801). En 1774 li fariĝis ''kapellmeister'' ([[kapelestro]]) en la kortego de la [[ĉefepiskopo]] kaj [[Princo-elektisto]] de [[Kolonjo]] en Bonno. La junaj [[Ludwig van Beethoven|Betoveno]] kaj [[Antonín Rejcha ]] estis liaj lernantoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klasikepokaj komponistoj|Luchesi, Andrea]] [[Kategorio:Italaj muzikistoj|Luchesi, Andrea]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj|Luchesi, Andrea]] [[Kategorio:Operkomponistoj|Luchesi,Andrea]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn|Luchesi]] ng6awe5q4rcezo8abym6zlpnzpz7aff 0 223554 9475065 9470349 2026-09-14T08:01:22Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9475065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | urbo | blazono = HUN Zalaszentgrót COA.jpg | areo = 82 | loĝantaro = 6552 | loĝantaro_denseco = auto | areo_kodo = 83 | poŝtkodo = 8790 | regiono-ISO = HU | mapo lokumilo = iso | mapligilo = jes | zomo = 10 }} '''Zalaszentgrót''' [zalasentgrOt] estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Zala]], en [[Distrikto Zalaszentgrót]], kies centro ĝi estas. La [[loknomo]] signifas: [[Zala (rivero)]]-[[Sankta Gerardo]]. [[Dosiero:Batthyány-kiskastély1.JPG|eta|maldekstre|Kasteleto de Batthyány en Zalaszentgrót]] == Situo == Zalaszentgrót situas en [[valo]] de [[rivero]] Zala, laŭ flanko[[vojo]]j, iam estis ankaŭ fervojo. == Historio == Oni trovis restaĵojn el la [[kuprepoko]], baldaŭe [[keltoj]], fine [[romianoj]] alvenis antaŭ la [[hungaroj]]. La unua skriba mencio devenis el [[1247]]. La [[komunumo]] havis [[fortikaĵo]]n, kiu en [[1710]] tute detruiĝis. En [[1830]] ĝi ricevis la rangon [[kampurbo]], en [[1846]] ekfunkciis [[ŝtono]][[ponto]]. En [[1887]] la urbeto iĝis distriktejo. Inter [[1939]]-[[1944]] en la urbeto tendaro de [[poloj|polaj]] rifuĝintoj funkciis. En [[1984]] kune kun 7 najbaraj vilaĝoj formiĝis urbo. Ekde [[2001]] termala banejo ekfunkciis. Oni profitas ankaŭ [[mineralakvo]]n "NaturAqua". == Vinvilaĝo == Unu el la 7 apudaj aliĝaj vilaĝoj Csáford ankaŭ havas la titolon vinvilaĝo. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Batthyány-kastély és parkja1.JPG|eta|Kastelo de Zalaszentgrót]] * [[Preĝejo Emeriko de Hungario (Zalaszentgrót)]] * [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Zalaszentgrót)]] * [[Kastelo de Zalaszentgrót]] == Famuloj == * En Zalaszentgrót naskiĝis: ** [[aktoro]] [[Kamill Kricsár]] ** [[arkivisto]] [[Imre Ódor]] ** [[pastro]] [[Antal Pezenhoffer]]. * En la tiama ''Szentgrót'' naskiĝis: ** [[pastro]]-[[pedagogo]] [[Pál Kis]] ** [[episkopo]] [[Vilmos Batthyány]] ** [[ministro]] [[Tivadar Batthyány]] ** [[monaĥo]] [[Anzelm Kálmán Szentes]] ** [[politikisto]] [[Zsigmond Károly Batthyány]]. *En la iama Zalaudvarnok naskiĝis: komisaro [[Jenő Hamburger]]. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Germersheim]], [[Germanio]] {{Projektoj}} {{Komunumoj laŭ Zala (rivero)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Zalaszentgrót| ]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] 7h29wnogpssewkexu23p3ns2sdaihcq 0 223835 9474945 9277441 2026-09-13T20:23:43Z Alifono 114488 Robotiko biologia 9474945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Robotiko''' estas [[interdisciplineco|interdisciplina]] [[scienco]] ([[mekaniko]], [[aŭtomatiko]], [[elektroniko]], [[kibernetiko]] kaj [[komputiko]]), kies celo estas prilabori [[roboto]]jn. Unu el la fakoj de robotiko estas [[artefarita intelekto]]. == Fakoj de robotiko == * [[teoria robotiko]] * [[industria robotiko]] * [[medicina robotiko]] * [[mobila robotiko]] ** [[randa roboto|randaj robotoj]] ** [[paŝa roboto|paŝaj robotoj]] ** [[fluga roboto|flugaj robotoj]] ** [[subakva roboto|subakvaj robotoj]] ** [[kosma roboto|kosaj robotoj]] == Etimologio de nomo == Unuafoje robotiko estis uzata de [[Isaac Asimov]] en lia [[sciencfikcio|sciencfikcia]] [[novelo]] "Tuŝludo" (pl:"Zabawa w berka", en:"Runaround"), editata en marto 1942. Tamen, Asimov ne sciis ke li kreis novan terminon. Robotiko estas derivata de la termino '[[roboto]]' kiu estis ankaŭ nova vorto, unuafoje uzata en 1920 de la ĉeĥa verkisto [[Karel Čapek]] por lia teatraĵo [[R.U.R.]] (Rosumaj Universal-Rlobotoj). == Robothelpa lingvo-instruado == [[Dosiero:Nao Robot Close up.JPG|alternative=NAO humanoida roboto|eta|Homsimila roboto NAO]] Formala instruado de dua lingvo ankaŭ fariĝis ĉiam pli parto de edukprogramoj de bazaj lernejoj ene de Eŭropa Unio. Kvankam la EU-multlingvisma politiko rekomendas komenci instrui infanojn duan lingvon en juna agho, en la praktiko, krom kelkaj esceptoj, la plej multaj landoj elektas por la angla kiel dua instruata lingvo en bazaj lernejoj kaj antaŭe. L2TOR (de la hispana ''El Tutor'' aŭ 'privata profesoro') estas esplorprojekto kies vizio estas ke sociaj robotoj povas kontribui al la EU-celo instrui al ĉiu infano duan lingvon ne grupe, sed pere de instruisto rekte al unuopa lernanto <ref>(france) [http://www.l2tor.eu/general-public/ Mon prof de langues est un robot] (Mia profesoro de lingvoj estas roboto)</ref><ref name=":1">(angla) L2TOR [http://www.l2tor.eu/general-public/ esplorprojekto]</ref>. La EU kiu financas la projekton en la kadro de [[Horizon2000]], celas helpe de robotoj disvolvi la scion de dua lingvo ĉe bazlernejaj migrintdevenaj infanoj en Germanio, Nederlando kaj Turkio. La projekto fokusas sur la instruado de la angla kiel dua lingvo al infanoj kiuj estas denaskaj parolantoj de la nederlanda, germana kaj turka, dum al enmigrintaj infanoj parolante la turkan kiel denaska lingvo oni instruas la nederlandan kaj germanan kiel dua lingvo, depende de lando en kiu ili loĝas.<ref name=":2">(angle) [https://www.researchgate.net/publication/289345666_L2TOR_-_Second_Language_Tutoring_using_Social_Robots L2TOR - Second Language Tutoring using Social Robot]s (L2TOR-instruado de dua lingvo uzante robotojn)</ref> L2TOR devenas konsorcio de kvin universitatoj kaj du eŭropaj teknologiaj entreprenoj en kiu kunlaboras lingvistoj kaj robotikistoj<ref name=":1" />. Homsimilaj robotoj havas avantaĝojn super ekranbazitaj teknologioj en edukado, kaj en lernorezultoj kaj motivado. Ĉar lingvo-akirado utilas por frua, personigita kaj interaga instruado, la nuna uzata perado de lingvoscio ofte estas malbone ekipita por trakti kun tio ĉi : Instrui duan lingvon al infanoj individue estas io kion plejparte ne eblas per grupa instruado antaŭ klasĉambro kun (preskaŭ) denaskaj parolantaj en eduka kaj hejma kuntekstoj. La fina celo de la projekto estas krei serion de lingvaj programoj pri diversaj temoj (kiel nombroj kaj spacaj konceptoj). L2TOR priskribas en dokumento la ĉefajn esplorfadenojn kaj atendatajn rezultojn de la projekto.<ref name=":2" /> La esploristoj kiu evoluigis L2TOR ankaŭ esperas uzi la robotn por helpi lerni la lingvon de sia nova adoptolando al la infanojn de migrintoj-rifuĝintoj. Kritiko pri la uzo de robotoj en la lingvo-instruado al jam traumatizitaj rifuĝintaj infanoj estas ke ĝi postulas specialan homan prizorgon, io kio ne povas doni al ili la roboto.<ref>(germane) [http://www.fluter.de/guten-morgen-herr-c3po Guten Morgen, Herr C3PO!] (bonan matenon, sinjoron C3PO!)</ref> == Efikoj sur la labormerkato == En 1930 la brita [[ekonomikisto]] [[John Maynard Keynes]] avertis por la kresko de teknologio. Li prediktis ke estontece estus multe da senlaboreco pro la teknologigo. En 2013, la totala nombro de industriaj robotoj en uzo estis 1332 milionoj da ekzempleroj. Tiu nombro estis taksita je 1,480,800 antaŭ la fino de 2014 kaj ĝis 2,327,000 robotoj fino de 2018. Tiuj ciferoj estas bazitaj sur averaĝe dekdujara vivo de industriaj robotoj.<ref>(angla) [http://www.ifr.org/industrial-robots/statistics/ «Industrial Robots Statistics»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160327031517/http://www.ifr.org/industrial-robots/statistics/ |date=2016-03-27 }} <small>[World Robotics 2014]</small>, Industrial Robots (arkivo) sur ''IFR International Federation of Robotics'' (<small>(konsultita la 13an augusto 16)</ref> Laŭ esploristo de L2TOR<ref name=":1" /> socia lingvoinstrua roboto kia la [[humanoido]] NAO kostus nur ĉ. 6000 usonaj dolaroj kaj povus eble revolucii la lingvoinstruan politikon kie mankas monrimedoj por pagi instruistojn.<ref>(franca) [http://cursus.edu/article/26718/des-robots-pour-enseigner-les-langues/ Des robots pour enseigner les langues] (robotoj por instrui la lingvojn).</ref> == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Zora roboto.jpg|alternative=Roboto Zora eble klopodos paroli en Esperanto estontece..|eta|320x320ra|'''''Roboto Zora eble klopodos paroli en Esperanto estontece..''''']] * [[Humanoida roboto]] * [[Roboto]] * [[Robotiko biologia]] * [[Mekatroniko]] * [[Robot Hall of Fame]] * [[Artefarita intelekto]] * [[Historio de tekniko]] * [[ROMO]] * [[Domotiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=robotik}} (angla) [http://www.ifr.org/ Internacia Federacio de Robotiko (IFR)] (angla) http://www.robotlab.com/ (angla) [http://www.l2tor.eu/ L2TOR] (franca) Tot-Cursus, [http://cursus.edu/article/26718/des-robots-pour-enseigner-les-langues/ 'Des robots pour enseigner les langues'] (robotoj pro instrui la lingvojn) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Robotiko| ]] [[Kategorio:Inĝenierarto]] [[Kategorio:Robotoj]] [[Kategorio:Kibernetiko]] 7uq8yfti3e9maeblrab0yw0qozpegso 0 224668 9474643 9441460 2026-09-13T13:57:38Z Arbarulo 135469 9474643 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=substanco kiu povas akcepti protonojn, do malo de acido|apa=Bazo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Tualetsapo.jpg|eta|La sapo estas bazo.]] '''Bazo''' en [[ĥemio]] estas ĉefe pripensata kiel substanco, kiu povas akcepti [[protono]]jn (atomojn de [[hidrogeno]]). La koncepto rilatas al la teorio de [[Johannes Nicolaus Brønsted|Brønsted]] kaj [[Martin Lowry|Lowry]] pri [[acido]]j kaj bazoj. Laŭ iom restriktita koncepto, kiel bazo estas konsiderata iu ajn [[ĥemia kombinaĵo]] kiu, kiam solvita en [[akvo]], donas solvon kun [[pH (kemia parametro)|pH-valoro]] pli granda ol 7,0. Tiusence, bazoj estas la malo de [[acido]]j. [[Ĥemia reakcio]] inter acido kaj bazo estas nomata [[neŭtraligado]]. Bazoj kaj acidoj estas konsiderataj kiel malaj inter si, ĉar la reakcio inter la du rezultigas [[salo|salan solvon]] kaj [[akvo]]n. Konataj bazoj estas: * [[kalcia karbonato]] (CaCO₃) * [[kalia hidroksido]] (KOH) * [[magnezia hidroksido]] (Mg(OH)₂) * [[natria hidroksido]] (NaOH) * [[sodo|natro]] (Na₂CO₃) * En biologio gravas la [[nuklea bazo|nukleaj bazoj]] ([[nitrogena bazo|nitrogenaj bazoj]]), gravaj konsistigiloj de [[DNA]]. Kelkaj substancoj povas depende de la medio efiki jen kiel bazoj, jen kiel acidoj. Ili nomiĝas (baz-acid-)[[amfotereco|amfoteraj]]. == Etimologio == [[Dosiero:Guillaume-François Rouelle.jpg|eta|dekstre|220px|[[Guillaume-François Rouelle]] konstatis, ke acidoj transformiĝas al saloj, kiam ili kombiniĝas kun certaj substancoj.]] En 1754, kiam ĥemio jam konis la koncepton de [[acido]], la franca ĥemiisto [[Guillaume-François Rouelle]] konstatis, ke acidoj transformiĝas al saloj, kiam ili kombiniĝas kun certaj substancoj. Rouelle konsideris tiujn substancojn kiel "bazojn" por la ekesto de salo, kiuj "detruas la [[volatileco]]n … de la acido kaj donas la solidecon (t. e. donas konkretan bazon) al la rezultanta salo"<ref>{{Cito | URL=http://www.che.uc.edu/Jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/129.%20Base.pdf | Aŭtoro=William B. Jensen | Titolo=The Origin of the Term Base | Gazeto=Journal of Chemical Éducation | Serio=Ask the historian | Numero=1130 | Volumo=83 | Paĝoj=1–2 | Eldonodato=2006-08-08 | Alirdato=2013-04-28 | Lingvo={{en}} | Citaĵo = which supposedly destroyed the volatility … of the acid and which imparted the property of solidity (i.e., gave a concrete base) to the resulting salt }}</ref>. Tiel naskiĝis la historia termino "bazo". La franca vorto "base", kiun uzis Rouelle deriviĝas de la helena vorto βάσις ''básis'' "paŝo, bazo". == Ecoj de bazoj == {{Sen fontoj|sekcio=jes}} Ĝeneralaj ecoj de bazoj estas interalie: * [[Amaro (gusto)|amara]] gusto, * ŝlima aŭ sapa tuŝo (bazoj [[sapo|sapigas]] la grason sur la haŭto), * [[elektro]]-kondukto de solvitaj aŭ fanditaj bazoj, * reakcio kun indikiloj: bazoj bluigas ruĝan [[lakmusa papero|lakmusan paperon]], ruĝigas [[fenolftaleino]]n kaj flavigas [[metiloranĝaĵo]]n. Multaj bazoj konsistas el metala(j) atomo(j) kaj hidroksida(j) grupo(j) (OH) kaj solvate en akvo disociiĝas je pozitivaj metalo-jonoj kaj negativaj hidroksid-jonoj. La bazan ĥemiefikon kaŭzas la hidroksid-jonoj. Bazo estas tiom valenta, kiom da hidroksid-jonoj ĝi sendas en la solvaĵon dum la solviĝo en akvo. Ekz. NaOH estas unuvalenta bazo, kaj Na(OH)₂ estas duvalenta bazo, ĉar por neŭtraligi unu molon de tiaj bazoj necesas de unuvalenta acido kvanto de unu respektive du moloj. :B + H₂O → BH⁺ + OH⁻ Tie B simbolas iun bazon, BH estas protonon ricevinta bazo, kiu protonon ricevas helpe de dissociiĝo de akvomolekulo, kaj OH⁻ estas hidroksida jono. La akvaj solvaĵoj de bazoj bone konduktas la elektran kurenton, ili estas [[elektrolito]]j. La gusto de maldensa solvaĵo de bazoj ĝenerale estas amara. La palpo de iom densaj solvaĵoj de bazoj estas glata, sapeca, sed kaŭstika. == Diversaj difinoj == [[NPIV]] (2002) identigas la konceptojn "bazo" kaj "[[alkalo]]" kaj bazas sian difinon de bazo sur historia koncepto, kiu konsideras la gravan okazon, ke bazo estas [[hidroksido]] de [[metalo]] ''m''; tia hidroksido kapablas reagi kun acido konsistanta el [[halogeno]] ''h'' kaj [[hidrogeno]], kies halogeno anstataŭas la (OH)-grupon de la hidroksido, tiel ke ekestas [[salo]]. La (OH)-grupo kombiniĝas kun la hidrogeno kaj formas akvon. En la plej simpla formo tiu reago aspektas jene: :m(OH) + Hh → mh + H₂O Ekzemplo estas la reago de natria hidroksido kun [[klorida acido]], kiu rezultigas [[kuirsalo]]n (kaj akvon): :Na(OH) + HCl → NaCl + H₂O Ĉi tiu historia difino baziĝas sur la laboro de [[Guillaume-François Rouelle]], menciita supre en la sekcio [[#Etimologio|etimologio]]. Ĝi kovras gravan parton de la fenomeno de bazeco; tamen ekzistas substancoj, kiuj kondutas tre simile kiel ĉi tiuj metalaj hidroksidoj, sed ne apartenas al ili. Pro tio la ĥemio anstataŭigis ĉi tiun historian difinon, kiu baziĝas sur la molekula strukturo, per pli abstraktaj, kiuj baziĝas sur la konduto de substanco. Tiajn difinojn proponis unue [[August Svante Arrhenius|Arrhenius]], poste Brønsted kaj Lowry, kaj poste [[Gilbert Newton Lewis|Lewis]]. Ĉiu el ĉi tiuj difinoj ampleksis pli da substancoj ol la antaŭaj. === La difino de Arrhenius === [[Dosiero:Svante Arrhenius.jpg|eta|170px|maldekstra|La sveda ĥemiisto [[August Svante Arrhenius]], kiu proponis la klasikan difinon pri acidoj kaj bazoj.]] Laŭ [[August Svante Arrhenius]] bazo estas substanco, kiu disociiĝas en akvo produktante OH⁻-jonojn<ref name="silvestroni">{{Cito | Aŭtoro=Paolo Silvestroni | Titolo=Fondamenti di chimica | Eldonejo=CEA | Eldonodato=1996 | Eldono=10-a eldono | ISBN=88-408-0998-8 }}, p. 407</ref>. Tiaj substancoj estas ekzemple natria hidroksido NaOH aŭ kalia hidroksido KOH. Acido, kontraŭe, estas substanco kiu disociiĝas produktante H⁺-jonojn. La difino de Arrhenius en 1923 anstataŭis la malnovan. La difino de Arrhenius baziĝas ne sur la molekula strukturo de substanco (ekz. metalo + OH-grupo), sed sur ĝia konduto en akvo. Ekzemple [[amoniako]], NH₃, kondutas baze, kvankam ĝi ne enhavas OH-grupon; sed ĝi ja kapablas forpreni H⁺-jonon de akva molekulo kaj tiel produkti HO⁺-jonojn: :NH₃ + H₂O → NH₄⁺ + OH⁻ Aliaj ekzemploj de bazoj sen (OH)-grupo estas [[sodo|natro]] (CO₃Na₂) kaj [[kalcia karbonato]] (CaCO₃). Kalcia karbonato estas problemo por la difino de Arrhenius, ĉar ĝi preskaŭ ne solviĝas en akvo. Acidon Arrhenius difinas kiel substancon, kiu en akvo disociiĝas produktante H⁺-jonojn. Per tiuj difinoj acideco kaj bazeco estas pli-malpli reciproke ekskludaj, ĉar kiam en akva solvaĵo ĉeestas kaj OH⁻- kaj H⁺-jonoj, ili emas kombiniĝi por formi akvon: :H⁺ + OH⁻ → H₂O Nur en akvo, kiu havas neŭtralan pozicion inter acidoj kaj bazoj, kunekzistas certa kvanto da pozitivaj kaj negativaj jonoj, kiuj dinamike kombiniĝas kaj malkombiniĝas: :H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻ La ĉi-supra ekzemplo pri amoniako tamen montras, ke akvo povas ankaŭ funkcii kiel acido. === La difino de Brønsted kaj Lowry === [[Dosiero:Johannes Brønsted.jpg|eta|dekstre|170ra|Johannes Brønsted.]] [[Dosiero:Thomas Martin Lowry2.jpg|eta|dekstre|170ra|Johannes Brønsted kaj Thomas Martin Lowry sendepende formulis la ideon ke acidoj donas protonojn (H+) dum bazoj ricevas protonojn.]] [[Johannes Nicolaus Brønsted]] kaj [[Martin Lowry]] difinas bazon kiel substancon kapablan akcepti H⁺-jonojn de alia speco de ĥemiaj substancoj, la acidoj<ref>Silvestroni, citita verko, p. 408</ref>. Ĉi tiu difino estas aplikebla ankaŭ al substancoj, kies konduton en akvo ne eblas esplori. Ankaŭ la difino de Brønsted kaj Lowry difinas bazecon ne tiom kiel econ, sed kiel konduton de substanco: Bazeco estas difinata per la konduto al acidoj, do bazeco ekzistas nur, kie estas acido. En ĉi tiu difino bazeco kaj acideco estas pli forte ligitaj ol ĉe Arrhenius: bazoj estas difinitaj per sia konduto al acidoj kaj inverse. Dum la difino ne metas iajn kondiĉojn al la strukturo de bazoj, ĝi ja metas kondiĉon al la strukturo de acidoj: Ili kapablas doni H⁺-jonon, do ili devas enhavi hidrogen-atomo(j)n. La difino do konservas la klasikan rolon de hidrogeno kiel acido-formanto. === La difino de Lewis === Laŭ la difino de [[Gilbert Newton Lewis]] bazo estas substanco, kiu kapablas cedi (doni) elektron-duon al alia speco de ĥemiaj substancoj, la acidoj<ref>Silvestroni, citita verko, p. 411</ref>. Kompare al la difino de Brønsted kaj Lowry ĝi anstataŭas la transdonon de H-jono per transdono de elektron-duo en la inversa direkto. Kompare al la difino de Brønsted-Lowry la difino de Lewis kovras ekzemple la bazecon de [[bromo]] (Br₂). La difino de Lewis ne faras kondiĉojn pri la strukturo aŭ konsisto de bazoj aŭ acidoj. Ĝi permesas bazojn sen (OH)-grupo kaj acidojn sen hidrogeno, kiujn oni nomas Lewis-acidoj. Lewis-acido en tia rolo nomiĝas ankaŭ "akceptanto" kaj Lewis-bazo "donanto". Ekzemplo estas la konduto de amoniako (kiel bazoj) kaj trifluorido de [[boro]] (kiel acido): :H₃N: + BF₃ → H₃N→BF₃ Por emfazi la elektronduon, simbolatan de la dupunkto, ĉe la [[nitrogeno|nitrogena]] atomo, la amoniako estas notata ne kiel NH₃, sed kiel ₃N:. Notindas, ke acidoj laŭ la difino de Brønsted-Lowry ne mem egalas acidojn de Lewis. Acidoj laŭ Brønsted-Lowry estas donantoj de H⁺-jonoj, kaj tiuj funkcias kiel acido de Lewis. == Reakcioj inter bazoj kaj akvo == La jena reakcio reprezentas la ĝeneralan reakcion inter bazo (B) kaj akvo por produkti konjugacian acidon (BH⁺) kaj konjugacian bazon (OH⁻):<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 257.</ref> <chem display="block">{B}_{(aq)} + {H2O}_{(l)} <=> {BH+}_{(aq)} + {OH- }_{(aq)}</chem>La ekvlibrokonstanto, K_b, por tiu reakcion povas esti trovebla uzante la jenan ĝeneralan ekvacion:<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 257.</ref> : <math>K_b = \frac{[BH^+][OH^-]}{[B]}</math> En ĉi tiu ekvacio, la bazo (B) kaj la ekstreme forta bazo (la konjugaciita bazo OH−) konkurencas por la protono.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 258.</ref> Kiel rezulto, bazoj kiuj reakcias kun akvo havas relative malgrandajn ekvilibrajn konstantajn valorojn.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 258.</ref> La bazo estas pli malforta kiam ĝi havas pli malaltan ekvilibran konstantan valoron.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 257.</ref> ==Neŭtraligo de acidoj== [[Dosiero:Hydrochloric acid ammonia.jpg|thumb|[[Amoniako]] fumas el akveca [[amonia hidroksido]] (en testotubo) reakciante kun [[klorida acido]] (en precipitujo) por produkti [[amonia klorido|amonian kloridon]] (blanka fumo).]] Bazoj reakcias kun acidoj por neŭtraligi unu la alian rapide kaj en akvo kaj en alkoholo.<ref name=Gilbert /> Se dissolvite en akvo, la forta bazo [[natria hidroksido]] jonigas en hidroksidon kaj natriajn jonojn: :<chem>NaOH -> Na+ + OH-</chem> kaj simile, en akvo la acida [[hidrogena klorido]] formas hidroniajn kaj kloridajn jonojn: :<chem>HCl + H2O -> H3O+ + Cl-</chem> Kiam la du solvaĵoj estas miksitaj, la jonoj de H3O+ kaj de OH− kombiniĝas por formi akvomolekulojn: :<chem>H3O+ + OH- -> 2H2O</chem> Se egalaj kvantoj de NaOH kaj HCl estas dissolvitaj, la bazo kaj la acido neŭtraligas precize, lasante nur NaCl, efektive [[salo|tablosalon]], en solvaĵo. Malfortaj bazoj, kiel baksodo aŭ ovoblanko, devas esti uzataj por neŭtraligi iujn acidajn verŝaĵojn. Neŭtraliganta acidelverŝaĵo kun fortaj bazoj, kiel ekzemple [[natria hidroksido]] aŭ [[kalia hidroksido]], povas kaŭzi perfortan eksoterman reakcion, kaj la bazo mem povas kaŭzi same multe da damaĝo kiel la origina acidverŝaĵo. ==Alkaleco de nehidroksidoj== Bazoj estas ĝenerale kunmetaĵoj kiuj povas neŭtraligi kvanton da acido. Kaj [[natria karbonato]] kaj [[amoniako]] estas bazoj, kvankam neniu el tiuj substancoj enhavas <chem>OH-</chem> grupojn. Ambaŭ kunmetaĵoj akceptas H⁺ kiam dissolvite en protaj solviloj kiel ekzemple akvo: :<chem>Na2CO3 + H2O -> 2Na+ + HCO3- + OH-</chem> :<chem>NH3 + H2O -> NH4+ + OH-</chem> El tio, [[pH]], aŭ acideco, povas esti kalkulata por akvecaj solvaĵoj de bazoj. Bazo estas difinita ankaŭ kiel molekulo kiu havas la kapablon akcepti elektronan parligon enirante la valentan ŝelon de alia atomo per sia posedo de unu elektrona paro.<ref name=Gilbert/> Estas limigita nombro da elementoj kiuj havas atomojn kun la kapablo havigi molekulon kun bazaj trajtoj.<ref name=Gilbert /> [[Karbono]] povas funkcii kiel bazo same kiel [[nitrogeno]] kaj [[oksigeno]]. Ankaŭ fluoro kaj foje raraj gasoj posedas ĉi tiun kapablon.<ref name=Gilbert /> Tio okazas tipe en kunmetaĵoj kiel ekzemple butil-litio, alkoksidoj, kaj metalamidoj kiel ekzemple [[sodamido]]. Bazoj de karbono, nitrogeno kaj oksigeno sen resonanca stabiligo estas kutime tre fortaj, aŭ superbazoj, kiuj ne povas ekzisti en akvosolvaĵo pro la acideco de akvo. Resonanca stabiligo, aliflanke, ebligas pli malfortajn bazojn kiel ekzemple karboksilatoj; ekzemple, [[natria acetato]] estas malforta bazo. == Fortaj bazoj == Bazo nomiĝas ''forta'', se ĝi komplete disociiĝas, do se okazas kompleta joniĝo de ĉiuj molekuloj. Forta bazo estas baza ĥemia kunmetaĵo kiu povas forigi protonon (H⁺) de (deprotonigi) molekulo de eĉ tre malforta acido (kiel ekzemple akvo) en acido-baza reakcio. Oftaj ekzemploj de fortaj bazoj estas hidroksidoj de [[Alkala metalo|alkalaj metaloj]] kaj [[Teralkala metalo|teralkalaj metaloj]], kiel [[natria hidroksido]] kaj [[kalcia hidroksido]], respektive. Pro ilia malalta [[solvebleco]], kelkaj bazoj, kiel teralkalaj hidroksidoj, povas esti uzataj kiam la solvofaktoro ne estas konsiderata. <ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 255.</ref> [[Dosiero:Potassium hydroxide.jpg|eta|maldekstre|180ra|[[Kalia hidroksido]] KOH.]] Unu avantaĝo de tiu malalta solvebleco estas ke "multaj kontraŭacidoj estis [[suspensio]]j de metalhidroksidoj kiel ekzemple [[aluminia hidroksido]] kaj [[magnezia hidroksido]]";<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> kunmetaĵoj kun malalta solvebleco kaj la kapablo ĉesigi pliiĝon en la koncentriĝo de la hidroksida jono, malhelpante la damaĝon de la histoj en la buŝo, ezofago, kaj stomako.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> Dum la reakcio daŭras kaj la saloj dissolviĝas, la [[stomaka acido]] reakcias kun la hidroksido produktita de la suspensioj.<ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> Fortaj bazoj hidrolizas en akvo preskaŭ tute, rezultigante la ebenigan efikon.<ref name=Gilbert /> En ĉi tiu procezo, la akvomolekulo kombiniĝas kun forta bazo, pro la amfotera kapablo de la akvo; kaj, hidroksida jono estas liberigita.<ref name=Gilbert > Lewis, Gilbert N. (Septembro 1938). [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0016003238916916 "Acids and Bases".] ''Journal of the Franklin Institute''. 226 (3): 293–313. doi:10.1016/S0016-0032(38)91691-6. Arkivita el la originalo la 2an de Novembro 2021. Alirita la 3an de Septembro 2020. </ref> Tre fortaj bazoj eĉ povas malprotonigi tre malforte acidajn C-H-grupojn en foresto de akvo. Fortaj bazoj estas jenaj: * [[Baria hidroksido]] Ba(OH)₂ * [[Cezia hidroksido]] CsOH * [[Kalia hidroksido]] KOH * [[Kalko]] CaO [[Dosiero:Guanidine 3D.png|eta|dekstre|160ra|Tridimensia ĥemia strukturo de la [[Guanidino]] HNC(NH₂)₂.]] * [[Kalcia hidroksido]] Ca(OH)₂ * [[Litia hidroksido]] LiOH * [[Magnezia hidroksido]] Mg(OH)₂ * [[Natria hidroksido]] NaOH * [[Rubidia hidroksido]] RbOH * [[Stroncia hidroksido]] Sr(OH)₂ * [[Tetrametilamonia hidroksido]] N(CH|₃)₄OH * [[Guanidino]] HNC(NH₂)₂ En la koncepto de Lewis necesas fari plian distingon, inter molaj kaj malmolaj bazoj (kaj same acidoj). Ili diferencas laŭ la naturo de la ĥemia ligo, kiu ekestas inter bazoj kaj acidoj. La katjonoj de tiuj fortaj bazoj aperas en la unua kaj dua grupoj de la [[perioda tabelo]] (alkalaj kaj teralkalaj metaloj). Ankaŭ tetraalkilatitaj amonihidroksidoj estas fortaj bazoj ĉar ili disiĝas tute en akvo. [[Guanidino]] estas speciala kazo de specio, kiu estas escepte stabila kiam protonata, analoge al la kialo, kiu faras [[Perklorata acido|perkloratan acidon]] kaj [[Sulfata acido|sulfatan acidon]] tre fortaj acidoj. Acidoj kun p''K_a'' de pli ol proksimume 13 estas konsideritaj tre malfortaj, kaj iliaj konjugaciitaj bazoj estas fortaj bazoj. ===Superbazoj=== Grupo 1-saloj de karbonjonoj, amidaj jonoj kaj [[hidrido]]j tendencas esti eĉ pli fortaj bazoj pro la ekstrema malforto de siaj konjugaciitaj acidoj, kiuj estas stabilaj hidrokarbidoj, aminoj kaj dihidrogeno. Kutime, ĉi tiuj bazoj estas kreitaj aldonante purajn alkalajn metalojn kiel ekzemple [[natrio]] en la konjugaciitan acidon. Ili estas nomitaj ''superbazoj'', kaj ne eblas konservi ilin en akvaj solvaĵoj, ĉar ili estas pli fortaj bazoj ol la [[Hidroksido|hidroksida]] jono. Ekzemple, la etoksidjono (konjugita bazo de etanolo) spertas tiun reakcion kvante en ĉeesto de akvo.<ref name="AlkoxideLibreText">{{cite web |title=10.4.1. Alkoxide Ions |url=https://chem.libretexts.org/Courses/Purdue/Purdue_Chem_26100%3A_Organic_Chemistry_I_(Wenthold)/Chapter_10%3A_Alcohols/10.4_Acidity_of_Alcohols/10.4.1._Alkoxide_Ions |website=Chemistry Libretexts |date=16a de Julio 2015 |publisher=LibreText |access-date=28a de Oktobro 2022}}</ref> :<chem>CH3CH2O- + H2O -> CH3CH2OH + OH-</chem> [[Dosiero:Sodium-hydride-3D-vdW.png|eta|dekstre|170ra|Ĥemia strukturo de la [[Natria hidrido]] (NaH).]] Ekzemploj de oftaj superbazoj estas jenaj: * n-Butillitio (n-C₄H₉Li) * Litia diisopropilamido (LDA) [(CH₃)₂CH]₂NLi * Litia dietilamido (LDEA) (C₂H₅)₂NLi * [[Sodamido]] (NaNH₂) * [[Natria hidrido]] (NaH) * Litia bis(trimetilsilil)amido [(CH₃)₃Si]₂NLi Plej fortaj superbazoj estas sintezigitaj nur en gasfazo: * Orto-dietinilbenzena dianjono (C₆H₄(C₂)₂)²⁻ (the strongest superbase ever synthesized) * Meta-dietinilbenzena dianjono (C₆H₄(C₂)₂)²⁻ (dua plej forta superbazo) * Para-dietinilbenzena dianjono (C₆H₄(C₂)₂)²⁻ (tria plej forta superbazo) * Litia monoksida anjono (LiO⁻) estis konsiderata la plej forta superbazo antaŭ dietinilbenzenaj dianjonoj estis kreitaj. == Malfortaj bazoj == Malforta bazo estas tiu kiu ne plene jonigas en [[akva solvaĵo]], aŭ en kiu protonigo estas nekompleta. Ekzemple, [[amoniako]] transdonas protonon al akvo laŭ la ekvacio<ref>{{cite book |last1=Whitten |first1=Kenneth W. |last2=Gailey |first2=Kenneth D. |last3=Davis |first3=Raymond E. |title=General Chemistry |date=1992 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=0-03-072373-6 |page=358 |edition=4th}}</ref> :NH₃(aq) + H₂O(l) &rarr; NH{{su|b=4|p=+}}(aq) + OH⁻(aq) La ekvilibrokonstanto por tiu reakcio je 25 °C estas 1.8 x 10⁻⁵,<ref>{{cite book |last1=Petrucci |first1=Ralph H. |last2=Harwood |first2=William S. |last3=Herring |first3=F. Geoffrey |title=General Chemistry. Principles and Modern Applications |date=2002 |publisher=Prentice Hall |isbn=0-13-014329-4 |page=678 |edition=8th}}</ref> tia ke la amplekso de reakcio aŭ grado da jonigo estas tre malgranda. == Lewis bazoj == [[Gilbert Newton Lewis|Lewis]]-bazo aŭ ''elektron-para donacanto'' estas [[molekulo]] kun unu aŭ pluraj alt-energiaj izolaj paroj de [[elektrono]]j kiuj povas esti kunhavataj kun malalt-energia vaka orbitalo en akceptanta molekulo por formi [[adukto]]n. Aldone al H⁺, eblaj ''elektron-paraj akceptantoj'' (Lewis-acidoj) estas neŭtralaj molekuloj kiel ekzemple BF₃ kaj altaj oksigenitajn metaljonojn kiel ekzemple Ag²⁺, Fe³⁺ kaj Mn⁷⁺. Alduktoj implikantaj metaljonojn estas kutime priskribitaj kiel [[Kunordiga komplekso|kunordigaj kompleksoj]].<ref>{{cite book |last1=Miessler |first1=Gary L. |last2=Tarr |first2=Donald A. |title=Inorganic Chemistry |date=1999 |publisher=Prentice-Hall |isbn=0-13-841891-8 |pages=157–159 |edition=2nd}}</ref> Laŭ la origina formuliĝo de [[Gilbert Newton Lewis|Lewis]], kiam neŭtrala bazo formas ligon kun neŭtrala acido, okazas kondiĉo de elektra streso.<ref name=Gilbert /> La acido kaj la bazo kunhavas la elektronparon kiu antaŭe apartenis al la bazo.<ref name=Gilbert /> Kiel rezulto, estas kreita alta dupolusa momento, kiu povas esti malpliigita nur al nulo rearanĝante la molekulojn.<ref name=Gilbert /> == Solidaj bazoj == Ekzemploj de solidaj bazoj estas jenaj: * Oksidaj miksaĵoj: SiO₂, Al₂O₃; MgO, SiO₂; CaO, SiO₂<ref name=Tanabe>{{cite book |last1=Tanabe |first1=Kozo |title=Solid Acids and Bases: their catalytic properties |publisher=Academic Press |year=1970 |page=2 |isbn=9780323160582 |url=https://books.google.com/books?id=tFfBYuHg4vAC&pg=PP1 |access-date=19a de Februaro 2015 |archive-date=8a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008015036/https://books.google.com/books?id=tFfBYuHg4vAC&pg=PP1 |url-status=live }}</ref> * Muntitaj bazoj: LiCO₃ sur siliko; NR₃, NH₃, KNH₂ on alumina; NaOH, KOH muntita sur siliko sur aluminio<ref name="Tanabe"/> * Neorganikaj ĥemiaĵoj: BaO, KNaCO₃, BeO, MgO, CaO, KCN<ref name="Tanabe"/> * Anjonŝanĝaj rezinoj<ref name="Tanabe"/> * Karbo kiu estis traktita je 900 gradoj Celsiusaj aŭ funkciigita pere de N₂O, NH₃, ZnCl₂-NH₄Cl-CO₂<ref name="Tanabe"/> Depende de la kapablo de solida surfaco sukcese formi konjugacian bazon per absorbado de elektre neŭtrala acido, baza forto de la surfaco estas determinita.<ref name="books.google.com"/> La "nombro de bazaj ejoj per unuo de surfacareo de la solido" estas uzata por esprimi kiom da baza forto troviĝas sur solida bazkatalizilo.<ref name="books.google.com"/> Sciencistoj evoluigis du metodojn por mezuri la kvanton de bazaj ejoj: unu, titrado kun benzoa acido uzante indikilojn kaj gasacida adsorbado.<ref name="books.google.com"/> Solido kun sufiĉe da baza forto sorbos elektre neŭtralacidan indikilon kaj igos la koloron de la acida indikilo ŝanĝiĝi al la koloro de sia konjugita bazo.<ref name="books.google.com"/> Dum elfarado de la gasacida adsorbadmetodo, [[nitrogena monooksido]] estas uzata.<ref name="books.google.com"/> La bazaj ejoj tiam estas determinitaj per kalkulado de la kvanto de karbona dioksido kiu estas sorbita.<ref name="books.google.com"/> ==Bazoj kiel kataliziloj== Bazaj substancoj povas esti uzataj kiel [[Solvebleco|nesolveblaj]] heterogenaj [[Katalizo|kataliziloj]] por [[Ĥemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]]. Kelkaj ekzemploj estas metaloksidoj kiel ekzemple [[magnezia oksido]], [[kalcia oksido]], kaj [[baria oksido]], same kiel [[Kalia fluorido|kalia fluorido sur alumino]] kaj kelkaj [[zeolito]]j. Multaj [[transirmetalo]]j fariĝas bonaj kataliziloj, multaj el kiuj formas bazajn substancojn. Bazaj kataliziloj estas uzitaj por hidrogenado, migrado de [[Duobla ligo|duoblaj ligoj]], en la Meerwein-Ponndorf-Verley-redukcio, la Michael-reakcio, kaj multaj aliaj. Kaj CaO kaj BaO povas esti tre aktivaj kataliziloj se ili estas varmigitaj al altaj temperaturoj.<ref name="books.google.com">{{cite book |last1=Tanabe |first1=K. |last2=Misono |first2=M. |last3=Ono |first3=Y. |last4=Hattori |first4=H. |title=New Solid Acids and Bases: their catalytic properties |publisher=Elsevier |year=1990 |page=14 |isbn=9780080887555 |url=https://books.google.com/books?id=Aq9cdug9hM0C&pg=PA14 |access-date=19a de Februaro 2015 |archive-date=8a de Oktobro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008015036/https://books.google.com/books?id=Aq9cdug9hM0C&pg=PA14 |url-status=live }}</ref> ==Uzoj de bazoj== * Natria hidroksido estas uzata en la fabrikado de [[sapo]], [[papero]] kaj la sinteza fibro [[rajono]]. * Kalcia hidroksido (malfunkciigita [[kalko]]) estas uzata en la fabrikado de blankiga pulvoro. * Kalcia hidroksido estas uzata ankaŭ por purigi la [[Sulfura dioksido|sulfuran dioksidon]], kiu estas kaŭzita de la ellasilo, kiu troviĝas en elektrocentraloj kaj fabrikoj. <ref>Zumdahl & DeCoste (2013), p. 256.</ref> * Magnezia hidroksido estas uzata kiel "kontraŭacido" por neŭtraligi troan acidon en la stomako kaj kuraci malbone funkciantan digeston. * [[Natria karbonato]] estas uzata kiel lava [[sodo]] kaj por mildigi malmolan akvon. * [[Natria bikarbonato]] (aŭ natria hidrogenkarbonato) estas uzata kiel [[bikarbonato]] en kuirado de manĝaĵoj, por fari bakpulvorojn, kiel kontraŭacido por kuraci malbone funkciantan digeston kaj en sodacida fajroestingilo. * [[Amonia hidroksido]] estas uzata por forigi grasajn makulojn el vestaĵoj. == Monoprotaj kaj poliprotaj bazoj == [[File:Sodium hydroxide image .jpg|thumb|[[Natria hidroksido]].]] Bazoj kun nur unu [[Jonigo|jonigebla]] [[hidroksido|hidroksida]] (OH⁻) jono por formula unuo estas nomataj '''monoprotaj''' (aŭ unuprotaj), ĉar ili povas ricevi unu protonon (H⁺). Bazoj kun pli ol unu OH- por formula unuo estas nomataj '''poliprotaj''' (aŭ plurprotaj).<ref>{{Cite web|date=2016-07-13|title=Polyprotic Acids & Bases|url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Physical_and_Theoretical_Chemistry_Textbook_Maps/Supplemental_Modules_(Physical_and_Theoretical_Chemistry)/Acids_and_Bases/Monoprotic_Versus_Polyprotic_Acids_And_Bases/Polyprotic_Acids_and_Bases_1|access-date=2022-01-09|website=Chemistry LibreTexts|language=en|archive-date=9a de Januaro 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109005712/https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Physical_and_Theoretical_Chemistry_Textbook_Maps/Supplemental_Modules_(Physical_and_Theoretical_Chemistry)/Acids_and_Bases/Monoprotic_Versus_Polyprotic_Acids_And_Bases/Polyprotic_Acids_and_Bases_1|url-status=live}}</ref> La nombro de [[Jonigo|jonigeblaj]] [[hidroksido|hidroksidaj]] (OH⁻) jonoj ĉeestantaj en unu formula unuo de bazo estas nomita ankaŭ '''acideco''' de la bazo.<ref>{{Cite web |url=http://www.citycollegiate.com/acidbasesalt4.htm |title=Electrophile – Nucleophile – Basicity – Acidity – pH Scale |website=City Collegiate |access-date=20a de Junio 2016 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630222902/http://www.citycollegiate.com/acidbasesalt4.htm |archive-date=30a de Junio 2016 }}</ref><ref name=Toppr>{{Cite web|url=https://www.toppr.com/guides/chemistry/acids-bases-and-salts/introduction-to-bases/|title=Introduction to Bases: Classification, Examples with Questions & Videos|date=2a de Februaro 2018|website=Toppr-guides|language=en-US|access-date=14a de Marto 2019|archive-date=26a de Julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726153900/https://www.toppr.com/guides/chemistry/acids-bases-and-salts/introduction-to-bases/|url-status=dead}}</ref> Surbaze de acideco, bazoj povas esti klasifikitaj en tri tipoj: monoacidaj, diacidaj kaj triacidaj. === Monoacidaj bazoj === Kiam unu molekulo de bazo per kompleta [[jonigo]] produktas unu [[hidroksido|hidroksidan]] jonon, la bazo laŭnome estas monoacida aŭ '''monoprota''' bazo. Ekzemploj de monoacidaj bazoj estas: [[Natria hidroksido]], [[Kalia hidroksido]], [[Arĝenta hidroksido]], [[Amonia hidroksido]], ktp. === Diacidaj bazoj === [[File:BARIUM HYDROXIDE IMAGE.jpg|thumb|[[Baria hidroksido]].]] Kiam unu molekulo de bazo per kompleta [[jonigo]] produktas du [[hidroksido|hidroksidajn]] jonojn, la bazo laŭnome estas diacida aŭ '''diprota''' bazo. Ekzemploj de fiacidaj bazoj estas: [[Baria hidroksido]], [[Magnezia hidroksido]], [[Kalcia hidroksido]], [[Zinka hidroksido]], [[Fera (II) hidroksido]], [[Stana (II) hidroksido]], [[Plumba (II) hidroksido]], [[Kupra (II) hidroksido]], ktp. === Triacidaj bazoj === Kiam unu molekulo de bazo per kompleta [[jonigo]] produktas tri [[hidroksido|hidroksidajn]] jonojn, la bazo laŭnome estas triacida aŭ '''triprota''' bazo. Ekzemploj de triacidaj bazoj estas: [[Aluminia hidroksido]], [[Fera (II) hidroksido]], [[Hidroksido|Ora trihidroksido]], ktp.<ref name=Toppr/> == Notoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Amaral, Luciano (1995). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8515012413 ''Química''.] São Paulo: Edições Loyola. 113 pp. ISBN 9788515012411. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Brena, Nilson Antônio (2009). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8590245896 ''A Chuva Ácida e os seus Efeitos sobre as Florestas'',] 2a eldono. São Paulo: Do Autor. 208 pp. ISBN 9788590245896. Konsultita la 12an de januaro 2013 * A. Caamaño, D. Obach, E. Pérez-Rendón (2005). «10». ''Física y química''. Teide. ISBN 8430746528. * Damodaran, Srinivasan; Parkin, Kirk L; Fennema, Owen R (2010). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8536323345 ''Quimica de Alimentos de Fennema'',] 4a eldono. [S.l.]: Artmed. 900 pp. ISBN 9788536323343. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Ferreira, Maíra; Morais, Lavínia; Nichele, Tatiana Zarichta; Del Pino, José Cláudio (2007). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8536310758 ''Química Orgânica''.] Porto Alegre: Artmed. 150 pp. ISBN 9788536310756. Konsultita la 12an de januaro 2013 * GEPEQ (2005). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8531407044 ''Interações e Transformações: Aluno - Química e a Sobrevivência: Hidrosfera - Fonte de Materiais''.] 4. São Paulo: Editora da USP. 195 pp. ISBN 9788531407048. Konsultita la 12an de januaro 2013 * James Huheey, Ellen A Keiter, Richard L Keiter, André Pousse (trad. de la angla) kaj Jean Fischer (trad. de la angla), ''Chimie inorganique'', Paris Bruxelles, De Boeck, 1996, 964 p. (ISBN 978-2-8041-2112-9, BNF 37670940). Aparte, ĉapitro 9a, «La chimie des bases et des acides», pp. 318-358. * Mateus, Alfredo Luis (2001). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8570412916 ''Química na cabeça - experiências espetaculares para você fazer em casa ou na escola''.] Belo Horizonte: Editora UFMG. 127 pp. ISBN 9788570412911. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Oliveira, Mayron Augusto Borges de (2010). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8590806545 ''Padronização, ph e solução tampão''.] Cachoeiro de Itapemirim: Noryam. 40 pp. ISBN 9788590806547. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Silveira, Benedito Inácio (2011). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8578938771 ''Produção de Biodiesel - Análise e Projeto de Reatores Químicos''.] [S.l.]: biblioteca24horas. 416 pp. ISBN 9788578938772. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Paolo Silvestroni, ''Fondamenti di chimica'', 10a eldono, CEA, 1996, ISBN 88-408-0998-8. * T. W. Graham Solomons, ''Chimica organica'', 2a eldono, Bologna, Zanichelli, 2001, pp. 58-66, ISBN 88-08-09414-6. * Teresi, Dick; Eichenberg, Rosaura (trad.) (2008). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8535911790 ''Descobertas perdidas: as raízes antigas da ciência moderna, dos babilônios aos maias''.] [S.l.]: Companhia Das Letras. 439 pp. ISBN 9788535911794. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Thibodeau, Gary A; Patton, Kevin T (2002). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8520412599 ''Estrutura e funções do corpo humano'',] 11a eldono. [S.l.]: Editora Manole. 528 pp. ISBN 9788520412596. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Whitten, Kenneth W.; Peck, Larry; Davis, Raymond E.; Lockwood, Lisa; Stanley, George G. (2009). [https://archive.org/details/chemistry0000unse_c3m0 Chemistry] (9a eldono). ISBN 0-495-39163-8. * Wolke, Robert L (2003). [https://www.google.com.br/search?hl=pt-BR&tbo=p&tbm=bks&q=isbn:8571108927 ''O que Einstein disse ao seu cozinheiro''] - volume 1. Rio de Janeiro: Jorge Zahar Ed. 299 pp. ISBN 9788571106925. Konsultita la 12an de januaro 2013 * Zumdahl, Steven; DeCoste, Donald (2013). Chemical Principles (7a eldono). Mary Finch. == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Kemio}} * [[Ĥemia ekvilibro]] * [[Ĥemia reakcio]] * [[Johannes Nicolaus Brønsted]] * [[Gilbert Newton Lewis]] * [[August Svante Arrhenius]] * [[Acido]] {{Havenda artikolo|Bazo (ĥemio)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Acido-baza kemio]] 8at1lkyh7vw1tdcuyz617cvvpuf15bp 4 227735 9475034 9470892 2026-09-14T04:35:28Z Sergio 46486 /* Teoremoj de nekompleteco → Teoremoj pri nekompleteco */ nova sekcio 9475034 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Litocimo]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ligis l'artikolon al "''bed bug''" kaj ne al ''Cimex lactularius''. Tiele ''Cimex lactularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' povus esti traktota en la sama artikolo [[Litocimo]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:55, 1 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Mi ne estas administranto, sed oni diris al mi, kiam evidentas mi rajtas alinomi artikolojn.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:04, 2 sep. 2026 (UTC) ::Nu, vi ŝajne ne alinomis la artikolon, sed movis ĝian enhavon al alia artikolo, kiu estis nur alidirektilo. Laŭ mia kompreno tio estas malrekomendinda (kaj verŝajne malfarinda), ĉar tio ne konservas la historion de la artikolo en la ĝusta loko. Ni bezonas la helpon de administrantoj, ĉar nur ili povas forigi la artikolon ĉe [[Litocimo]] por ebligi ĝustamanieran alinomadon de [[Cimo (insekto)]]. (Vidu ankaŭ la helpajn informojn ĉe [[Helpo:Alinomi paĝon#Problemo: ne funkcias]].) {{re|ThomasPusch|Salatonbv}} eble unu el vi povus helpi aŭ konsili ĉi-rilate. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 18:30, 2 sep. 2026 (UTC) :::{{farite}} Nun la enhavo kun la tuta redaktohistorio estas movita de Cimo (insekto) al [[Litocimo]]. Bonvolu kontroli ankoraŭ ĉu mi ion malkaptis, sed laŭ mi aspektas bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:02, 2 sep. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Ĉi tie post la 3 voĉdonoj de la diurno vespero de la 17-a ĝis posttagmezo de la 18-a de aprilo laŭ grenviĉa tempo moviĝis ekzakte nenio. Do: Me leviĝis ajn kontraŭa aŭ duba voĉo. Sendube jam komence de majo eblintus movi la tekston, despli post pliaj 4 atendaj monatoj komence de septembro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:14, 2 sep. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::Mi sincere dirite tute konfuziĝis per la longa argumenado tien reen. Ĉiukaze mi ne estas konvinkita pri la propono ŝovi la nocion al nova "laŭ PIV arkaika" titolo "biontologio", kaj laŭ mi ankaŭ tre malmultaj aliaj voĉoj varmiĝis subteni tiun alinomigon. Pri natura historo kaj natura scienco/naturscienco mi estus malferma, sed se la diskutantoj ne povas interkonsenti, tiam probable nenio okazos pri alinomigo, kaj tio estos fakta voĉdono por "natura historio"... Aŭ ĉu vi tamen sukcesos interkonsenti je klara, voĉdonebla propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 2 sep. 2026 (UTC) ==Subŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[Durango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) ::::::Se estas nur tio: alinomigon Artefarita planedo (megastrukturo) --> Artefarita planedo mi povas fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:33, 2 sep. 2026 (UTC) :::::::Efektive, nur tio estas farenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:53, 3 sep. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) :::: {{farite}} la pagxo [[Vitikulturado en Marko]] estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:09, 30 aŭg. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:56, 7 aŭg. 2026 (UTC) ::Ne forgesu ankaŭ la aliajn Sigismondojn (vidu ekz-e en paĝo [[Sigismundo]]) kaj tie plu, interalie [[Universitato Reĝo Sigismondo]]. Ĉiam rekontrolu ke vi ne akcidente ruĝigis bluajn ligilojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:54, 7 aŭg. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) :Mi provis ŝanĝi tion mem, sed mi tute ne sukcesas trovi kie tio estas difinita. {{U|Tlustulimu}}, ĉu vi povas helpi? Verŝajne vi estas la sola kiu kapablas. Antaŭdankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 9 aŭg. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj difinoj de "nukleo" komenciĝas per "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) :Por klarigi la aferon mi ĵus nigrigis la taŭgan terminon pri ĉiu kazo. Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:56, 3 aŭg. 2026 (UTC)-- == [[Adversus Haereses]] → Kontraŭ herezoj == Strangas ke greklingva libro en Esperanta Vikipedio estas menciata per Latina titolo. Kvankam tia tradicio ekzistas en multaj Okcidentaj landoj, tamen Esperanto havas pli vastajn horizontojn. Kaj pluraj Vikipedioj, eĉ en la lingvoj de landoj tradicie romkatolikaj, uzas tradukitan titolon: : [[:en:Against Heresies]] : [[:es:Contra las herejías]] : [[:fi:Harhaoppeja vastaan (Irenaeus)]] : [[:fr:Contre les hérésies]] : [[:id:Melawan Ajaran Sesat]] : [[:pt:Contra Heresias]] : [[:ru:Против ересей]] : [[:sh:Protiv jeresi]] : [[:sv:Mot heresierna]] : [[:uk:Проти єресей]] Tikla punkto estas la artikolo. Ŝajne la libro ne pretendas trakti ''ĉiujn'' herezojn, kaj la angla traduko estas senartikola. Do laŭ la rekomendo «en dubaj okazoj artikolon prefere ne uzu», mi proponas imiti la anglan tradukon senartikolan.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 11:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun tiu prezento de la situacio. Aldone, ni jam havas kutimon traduki titolojn de skribaj verkoj, se tio nekomplike eblas. :Por tuta travideblo estas bone mencii, ke ''Kontraŭ herezoj'' estas traduko de la latina titolo, ne la greka, sed tio ŝajnas esti norma inter ĉiuj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 8 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi volonte akceptas vian proponitan alinomadon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:46, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:06, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:40, 12 aŭg. 2026 (UTC) == [[Malpruvebleco]] → [[Refutebleco]] == Ĉar "malpruvebleco" (la ebleco malpruvi, ebleco refuti) estas facile mis-analizata (malo de pruvebleco). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:52, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} Mi konsentas, ke «refuteblo» (kial aldoni la redundan ‑ec?) estas malpli ambigua ol «malpruveblo»; tamen mi iom dubas pri la verboj. «Pruvi», «malpruvi», «refuti» precipe temas pri (mal)pruvo ''logika'', per ''argumentado''; dum la koncerna artikolo temas, kiom mi komprenas, pri empiria ''kontraŭekzemplo''. Tiurilate pli taŭgus la verboj ''konfirmi / malkonfirmi''. Bedfaŭrinde ''malkonfirmeblo'' estas same ambigua, kiel ''malpruveblo''. Tamen estas malofta simpla verbo '''dementi''', kiun ReVo kaj NPIV difinas per la egaligo «dementi = malkonfirmi»; kaj la ReVaj ekzemploj parolas ĝuste pri empiria malkonfirmo: <blockquote> * nur reviviĝintaj dinosaŭroj eble povos veni iutage dementi [3]; * la rasa teorio estis konvinke dementita danke al la malkovro de la civilizo de la indusa valo… </blockquote> {{ReVo|dement|dementi}} {{ReVo|refut|refuti}} «Malkonfirmi» certe estus la plej trafa vorto; sed ĝia egaleco al «dementi» estas malpli evidenta. Kaj la francoj ial preferis la terminon «Réfutabilité»…--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:41, 9 aŭg. 2026 (UTC) :Cetere, ni povus malambiguigi per malkompono de la termino: «'''la eblo malkonfirmi'''»: :: por ke teorio rajtu pretendi je ''scienceco'' necesas ke ekzistu eblo ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:56, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::: Aŭ eble «'''eventualo malkonfirmi'''» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:06, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::::Aŭ ni povus malambiguigi per divida streketo: '''malkonfirm-ebleco'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::Al mi ŝajnas, ke pli natura kaj klara estus proksimume jena vortumo: "Teorio estas ''scienca'', se principe eblas ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto nekongrua kun ĝi." Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:27, 9 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kano]] → [[Arundo (planto)]] == La artikolo temas nur pri la genro ''Arundo'', sed laŭ PIV kaj ReVo la signifo de la vorto estas multe pli larĝsenca. PIV eĉ specife mencias, ke kanoj inkluzivas [[fragmito]]jn, [[arundo]]jn, [[bambuo]]jn, [[kanao (planto)|kanao]]jn, [[sukerkano|sakaro]]jn. Laŭ mi, ĉe la titolo [[Kano]] troviĝu apartigilo, kiu klarigas pri la fundamenta/PIV-a/ReVo-a signifo kaj direktas al diversaj koncernaj artikoloj (i.a. ''[[Phragmites australis]]'', kiu komunlingve nomiĝas "kano" aŭ "ordinara kano" en multaj lingvoj). [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:29, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Ĝenerale {{por}}, sed mi preferus [[Arundo]] sen interkrampaĵo, ĉar ĝi ŝajnas al mi pli baza temo por tutmonda legantaro ol [[Arundo (urbo)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:30, 11 aŭg. 2026 (UTC) :La artikolo certe havu la titolon '''Arundo''', sed ankaŭ mi ne estas certa pri la parentezo. Eble [[Arundo (genro)]], simile kiel [[Ambrozio (genro)]], [[Driado (genro)]], [[Oleo (genro)]], ... [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 18:51, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::Jes, se ni aldonos parentezaĵon, [[Arundo (genro)]] ŝajnas tute bona. Sed ankaŭ sen parentezaĵo, kiel sugestis Arbarulo, povus eble tamen esti preferinda. (Cetere, mi elektis [[Arundo (planto)]] laŭ [[Kanao (planto)]] listigita en la apartigilo [[Kanao]], sed mi rimarkas nun, ke tiu ligilo plusendas al artikolo, kiu fakte ne nomiĝas tiel sed "[[Kanaacoj]]".) [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 20:52, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Post du semajnoj ĉiuj komentintoj opinias, ke la artikolo "Kano" moviĝu. Ne necesas administraj rajtoj por tio, do mi decidis [[Vikipedio:Redaktu kun kuraĝo|redakti kun kuraĝo]] kaj mem fari la ŝanĝon: {{farite}} movi [[Kano]] al [[Arundo (genro)]], kaj krei novan apartigilon ĉe [[Kano]]. :Ankoraŭ ne estas decidite, ĉu la artikolo troviĝu ĉe [[Arundo (genro)]] aŭ [[Arundo]], do ankoraŭ necesas pli da opinioj pri tio. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:22, 27 aŭg. 2026 (UTC) == Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj == Ĉi tiu demando jam estis levita (62. «Natura historio => Biontologio» ĉi-supre), sed senrezulte. Pli ĝuste, sekve de tiu diskuto mi reverkis la artikolon [[Naturalis Historia]] kaj klarigis, kiel estiĝis la mistermino [[Natura historio]] — taŭga Latine, erara Esperante. Tamen ni plu havas la artikolon [[Natura historio]], malaprobatan {{ReVo|histor.natur0o|naturhistorio}} kaj en NPIV ([http://vortaro.net/#naturhistorio naturhistorio]). Ambaŭ egaligas ĝin al «naturscienco(j)» — ReVo ununombre, NPIV plurnombre. Mi opinias, ke NPIV fuŝas: temas pri ''unu'' integra, sinteza, tegmenta fako. Ni ankaŭ havas la artikolon [[Naturscienco]], ununombran titole, sed plurnombran en la teksto. La samon mi vidas en [[:en:Natural science]]. Ruse estas pli honeste: [[:ru:Естествознание]] (Naturscienco) kunmetite kaj ununombre; [[:ru:Естественные науки]] (naturaj sciencoj) duvorte kaj plurnombre. La franca Vikipedio provis analizi tiun kaĉon (mi tradukas la unuajn 3 alineojn de [[:fr:Science de la nature]], kie vi povas trovi la originalon): <blockquote> La '''sciencoj pri la naturo''', aŭ '''naturaj sciencoj''', studas la naturan mondon. Ĉi tiuj terminoj estas ĉefe uzataj en la kunteksto de lerneja edukado. La terminoj «natursciencoj», «naturaj sciencoj» kaj «naturhistorio» estas praktike ekvivalentaj kaj emfazas la diversecon de la sciencoj, ĉiu specialigita, studantaj la naturon. La ununombra formo «'''naturscienco'''» estas lastatempa modernigo de «naturhistorio», la plej malnova el la tri terminoj. Ĉi tiu modernigo enkondukas semantikan nuancon: la ununombra formo esprimas la unuecon (kunecon??) de la sciencoj studantaj la naturon. </blockquote> Mi ne tute konsentas kun tiu analizo. Naturscienco (ununombra) estas # stadio en la historio (!) de la scienco, precipe en la 17ª–19ª jarcentoj; # studobjekto en la elementa lernejo, kiam oni ankoraŭ de apartigas fizikon, biologion ktp. Dum la plurnombra formo «'''natursciencoj'''» fakte priskribas ''sciencan metodon'', propran al la koncernaj sciencoj. Tute alia afero. Mi opinias fuŝaĵo karakterizi metodon per la studobjekto kaj diferencigi la sencojn per la gramatika nombro. Fakte temas pri '''empiriaj sciencoj''', kiuj uzas eksperimentojn kajaŭ observatajn fenomenojn kiel kriterion. Kaj la angla artikolo ja diras: “'''Natural science''' or '''Empirical science''' is a branch of science …” '''Empiriaj sciencoj''' estas multe pli trafa termino. Empiriaj sciencoj estas kontrastigataj al la sciencoj spekulativaj — antaŭe al [[Naturfilozofio]], nun al [[Formalaj sciencoj]]. Resume mi proponas: * [[Naturscienco]] (la artikolo) iĝu «Empiriaj sciencoj» * [[Natura historio]] iĝu «Naturscienco» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:41, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Tio ŝajnas al mi taŭga solvo. Estus bone ripari la lamajn paŭsaĵojn, kiuj ne reflektas la nunan staton kaj rolojn de koncernaj sciencaj kampoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:17, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} La esprimo ''natura historio'' kelkfoje estas mistraduko de la angla esprimo ''natural history'', kiu hodiaŭ plej ofte signifas specon de malmoderna biologio, kiun mi preferus nomo biontologio. Jen mia traduko de la unua frazo de https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_history: "Biontologio estas fako de esplorado pri organismoj, inkluzive de bestoj, fungoj kaj plantoj, en ilia natura medio, pli inklina al observado ol eksperimentado." [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:13, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::«Naurhistorio» estas mistraduko ne el la angla, sed el Latino (''Naturalis historia''). Kaj ne ĉie ĝi tiel malvastiĝis, kiel en la angla. Ekz‑e en Francio, kies lingvo egale suferas je tiu mallogikaĵo, ĝi restas tradicie vasta (samkiel «naturscienco» en Rusio), kiel atestas la artikolo [[:fr:Histoire naturelle]]: ::: «En la 21-a jarcento, la Nacia Muzeo pri Naturhistorio proponas jenan difinon de la termino "„naturhistorio“ (''histoire naturelle''): :::: „Historie ĝi estas esplorado kaj priskribo de ĉio videbla en la natura mondo: animala, vegetala kaj minerala.“ ::: La ''Manifesto de la Muzeo'' (2017)[2] indikas, ke la studo de la diverseco de homaj socioj estas integra parto de naturhistorio: la ''Musée de l'Homme'' (Muzeo de la Homo), muzeo pri antropologio, estas parto de la Nacia Muzeo pri Naturhistorio, kiu havas plurajn katedrojn pri antropologio. La Muzeo notas, ke konceptoj pri naturhistorio konstante evoluis laŭlonge de la tempo, citante laŭvice sciencistojn kiaj [[Karlo Lineo]], Georges-Louis Leclerc de Buffon, Jean-Baptiste Lamarck kaj Charles Darwin, por konkludi, ke: :::: „Naturhistorio hodiaŭ estas la studo de la diverseco de la vivantaj kaj mineralaj mondoj kaj iliaj interagoj kun la homaro. Temas pri kompreno, kiel ĉi tiu diverseco disvolviĝis kaj kia estas ĝia dinamiko.“» ::--&nbsp;[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:39, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉi tiu propono aĉetas iom da plilogikeco ĉe la nuna [[Natura historio]] per granda malplilogikeco ĉe la nuna [[Naturscienco]]. Ni ne povas nomi tion "empiria scienco" ĉar ankaŭ la sociaj sciencoj estas empiriaj. Fakte ankaŭ la angla lingvo tion agnoskas, malgraŭ la menciita aserto de la anglalingva vikipedio egaliganta ''natural science'' kaj ''empirical science'' - tiu aserto ne havas fonton kaj fakte kontraŭdiras la normalan vortuzon de la angla lingvo, ekzemple vidu [https://criticalthinking.pressbooks.tru.ca/chapter/formal-vs-empirical-sciences/] :Aliflanke, la PIV-a difino de "natursciencoj" ŝajnas pli bone respondi al nia [[Natura historio]] ol nia [[Naturscienco]]. Plej frape ĝi ekskludas fizikon kaj ĥemion. Do mi povus apogi [[Natura historio]] --> [[Naturscienco]] se pli bona solvo estos trovita por la nuna [[Naturscienco]]. (Tamen mi dubas, ĉu tiu PIV-a difino efektive sekvas la kutiman uzon.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::{{Respondo al|Arbarulo}} Viaj argumentoj estas tute pravaj … kaj favoraj al mia propono<code> ;-)</code> ::La angla artikolo [[:en:Natural science]] kombinas (por ne diri «konfuzas») la molan kaj la varman, la studobjekton (naturo) kaj la metodon (empirian). Tiel okazis, ke la empiria metodo unue sukcesis en fiziko (kaj aliaj prinaturaj sciencoj), kaj dum longa tempo nur tie ĝi estis aplikata; sed nun oni aplikas ĝin ankaŭ ekz‑e en psiĥologio kaj sciencoj sociaj; tial ''necesas'' trakti ĝin en aparta artikolo, sendependa disde la naturscienco. Kaj ni en nia Vikipedio tian artikolon havas, kvankam sub malkonvena titolo [[Naturscienco]]. Necesas alinomi tiun artikolon al «empiriaj sciencoj», kaj iom ĝin redakti. Intervikie ĝi plu ligiĝu al [[:en:Natural science]], ĉar ŝajne tiu estas la ĉefa loko kie la angla Vikipedio iom detale parolas pri «empiriaj sciencoj»; dum la studobjektan parton ni traktu en la eksa [[Natura historio]], kiu ricevu la liberigitan titolon «Naturscienco». ::En tia aranĝo estos nenia surprizo ke ankaŭ la sociaj sciencoj havos lokon sub la titolo «empiriaj sciencoj». Ĝuste tion mi celis, en la Esperanta Vikipedio la du apartajn nociojn traktu apartaj artikoloj. ::La NPIV-a difino estas fuŝega: ::: '''natursciencoj'''. Tuto de la sciencoj pri la naturo (biologio, anatomio, fiziologio, ekologio k geologio). ::Kial plurnombro? Ĉu eblas «naturscienco» ununombra? Kaj fakte, internacie kaj en Esperanto, tiun tegmentan signifon havas ĝuste la ''ununombra'' «naturscienco» — kp la francan «''Science de la nature'' '''au singulier'''» en la ĉi-supra citaĵo, la difinon kaj la realajn uzojn Esperantajn ekzemple cititajn ĉe {{ReVo|scienc.natur0o|naturscienco}}. ::Min tamen surprizas ke viaj pravaj argumentoj favoraj al mia propono igis vin voĉdoni «kontraŭ».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:07, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::[[Naturscienco]] estas pri "sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo." Tio estas alia koncepto ol empiriaj sciencoj.--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:01, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{Respondo al|Arbarulo}} Prave. «Empiriaj sciencoj» karakterizas sciencojn per ''metodo''. «Naturaj sciencoj», per ''studobjekto''. Ĉiuj modernaj naturaj sciencoj estas empiriaj, sed ne ĉiuj empiriaj sciencoj estas prinaturaj. '''Tial''' mi proponis alinomi ''kaj disigi'', ke la nuna [[Naturscienco]] ne plu estu «Naturscienco», sed iĝu, laŭ la ĉefa parto de ĝiaj teksto kaj skemo, «Empiriaj sciencoj»; kaj iom redakti la tekston tiel, ke ĝi pli emfaze prezentu la empirian metodon, kaj la «naturaj sciencoj» restu nur kiel ''unu el la ekzemploj'' pri la empiriaj sciencoj (prefere apud aliaj ekzemploj, ekz‑e el la sociaj sciencoj). Kaj tio ebligos uzi la titolon «Naturscienco» por alia artikolo (por la nuna «[[Natura historio]]», cetere ankaŭ iom redaktenda).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:17, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::Prefere do ni klare distingu inter proponoj ''alinomi'' artikolon kaj proponoj ''ŝanĝi ĝian temon''. Laŭ mia kompreno, la nuna propono estas eltranĉi grandan parton de [[Naturscienco]] (verŝajne ĉion krom "Principoj de la naturscienco") kaj kunigi ĝin kun [[Natura historio]]. Tiel la temoj de ambaŭ artikoloj ŝanĝiĝus. :::::Mi restas {{kontraŭ}} ĉar ambaŭ konceptoj, pri kiuj temas niaj nunaj artikoloj, klare estas menciindaj kaj almenaŭ al mi ŝajnas distingindaj, ĉu per la nunaj nomoj aŭ aliaj. Ankaŭ "Principoj de la naturscienco" ne estas tiel taŭga por artikolo pri empiriaj sciencoj (inklude sociajn) ol en sia nuna situo, ĉar ĝi tute temas pri eksperimentado, kaj en sociaj sciencoj eksperimentado ne tiom superregas. Ĉiuokaze, se malgraŭ tio oni decidos favore al la propono, la kunigo [[Natura historio]] + parto de [[Naturscienco]] devos havi la intervikiojn de [[Naturscienco]], ĉar la alilingvaj artikoloj estas pri studado de la naturo, kaj la stumpo pri empiriaj sciencoj devos ligiĝi kun [[:nl:Empirische wetenschap]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:51, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::(aŭ kun [[:en:Empirical research]] ktp.; ne klaras al mi kial la nederlanda vikipedio havas du artikolojn.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:00, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Nu, mi rekte vin demandu: ::::::Ĉu vi konsentas, ke en Esperanto la vorto «historio» ne havas la anglan signifon ::::::: 7. a systematic account of any set of natural phenomena without particular reference to time (Random House Webster’s Unabridged Dictionary)? ::::::Ke sekve «natura historio» por la senco “natural history” estas kruda eraro, mistraduko kiu kompromitas Esperanton kiel racian lingvon internacian (ĉar en diversaj lingvoj tiusenca «natura historio» ja estas agnoskita kiel termino arkaika kaj evitinda; kp "ark" in NPIV, "ark evi" en ReVo)? ::::::Ke sekve ni korektu la vortuzon en nia Vikipedio? ::::::Se jes, do kiel?—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:24, 16 aŭg. 2026 (UTC) :::::::Eble ĝi kompromitas Esperanton kiel racian lingvon, sed nur en senco, en kiu Esperanto delonge kaj pli grave kompromitiĝas de vortoj kiel ekzemple "[[terpomo]]" por afero kiu malmulte similas al pomo. Tial mi pensas ke la elekto de la artikolkreinto paŭsi la enradikiĝintajn nacilingvajn terminojn estis laŭdinde singarda, kaj la decido ŝanĝi ĝin prefere venus de konstato, ke oni efektive nomas ĝin alie en Esperanto, ne de teoriumado. :::::::Tamen mi ankaŭ komprenas la volon plilogikigi la nomon. Se oni elektos tiel, la malplej malbona ideo, kiu venas en mian kapon, estas distingi [[Naturscienco]] --> [[Naturscienco (temaro)]] kaj [[Natura historio]] --> [[Naturscienco (metodaro)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:07, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Arbarulo}} Oni efektive preferas la pli modernan kaj pli logikan formon. En la [[Tekstaro de Esperanto]] estas ::::::::* '''24''' trafoj por 'natursciencon?\b' (ununombra ''natursienco'') — vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac5796a2c8 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturhistorion?\b' (''naturhistorio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac631db288 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturan? historion?\b' (''natura historio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8acc594b575 . ::::::::Krome, kaj NPIV, kaj ReVo preferas la pli logikan formon. [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:26, 23 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Neniam estis disputate, ĉu la vorto "naturscienco" ekzistas, sed estas disputate ''kion ĝi signifas''. Kaj tiuj serĉrezultoj indikas, ke regas malunueco pri tio. :::::::::Pluraj trafoj de "naturscienco" evidente celas la koncepton, kiu jam havas tiun titolon en Vikipedio, ekzemple [https://tekstaro.com/t?nomo=malgranda-revuo&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=malgranda-revuo-1944-2&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=ds671&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=natursciencon%3F%5Cb#ds671]. La recenzo pri ''Lingvo kaj menso'', kiu aperas en la serĉrezultoj, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2010-12&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl7260&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=naturhistorion%3F%5Cb#dl7260] eksplice pruvas ke laŭ [[Jens S. Larsen]] ''natural history'' estas "naturhistorio", ne "naturscienco" nek "biontologio". Kompreneble iuj aliaj rezultoj montras, ke aliaj homoj uzas tiujn samajn vortojn alie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 23 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::{{re|Arbarulo}} Ne, la signifo de «naturscienco» estas pli klara, stabila kaj unuece komprenata ol tiu de «naturhistorio», kies laŭvorta signifo en la modernaj lingvoj (krom en la angla) estas alia ol la celata (ĉar ne temas pri «historio»). :::::::::::: {Natural history}, in its broadest sense, a history or description of nature as a whole, incuding the sciences of {botany}, {zoology}, {geology}, {mineralogy}, {paleontology}, {chemistry}, and {physics}. In recent usage the term is often restricted to the sciences of botany and zoology collectively, and sometimes to the science of zoology alone. [Webster1913] ::::::::::Dum du jarmiloj ''naturalis historia'' inkludis «la mineralan regnon»; nun evidente en la angla lingvo ĝi malvastiĝis ĝis biologio; sed «naturscienco» plu kovras la tutan kampon. Tial Jens S. Larsen, protestante kontraŭ la bizara «biontologio», proponas la angle stumpigitan «naturhistorio»n; «naturscienco» ne taŭgus, ĉar ĝi ja restas pli vasta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:03, 24 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::Ĉu vi rimarkas, ke la temo de [[natura historio]] ne estas "pli vasta?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:14, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::{{re|Arbarulo}} Ĉar tiu artikolo esprimas specife anglalingvan signifon. France, germane, ruse (kaj laŭ ReVo kaj NPIV) tiu termino restas arkaikiĝinta sinonimo de «naturscienco» — vd la koncernajn Vikipediojn. La angla signifo estas neinternacia. Krome, malklaras kiel ĝi diferencas disde la nemiskomprenebla [[biologio]].—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 00:45, 25 aŭg. 2026 (UTC). :::::::::::::Vikipedia artikolo komencas de koncepto, kaj la titolo sekvas de tio, ne inverse. Ĉi tie la koncepto estas "scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, '''klin[a] pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado'''". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::::{{re|Arbarulo}} Do, ne nur la titolo de artikolo estas tradukeraro, sed ankaŭ la prezento de ĝia signifo estas anglece neinternacia, malaktuala kaj historie malĝusta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:40, 26 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::::::La fakto, ke koncepto ne havas nomon en iuj lingvoj, estas neniu kialo forigi ĝian artikolon de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:14, 26 aŭg. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} Mi certe estas kontraŭ "[[Natura historio]] → [[Naturscienco]]". Kiel menciite, mi preferus "[[Natura historio]] → Biontologio". Eble vi faru apartan proponon pri "[[Naturscienco]] → Empiriaj sciencoj", ĉar tiun ŝanĝon eblus fari sendepende. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 12:04, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Alexander von Humboldt]] == Novulo alinomis la paĝon (malgraŭ antaŭaj konsiloj). Bonvolu tuj malfari (kaj ŝlosi la paĝon kontraŭ tio?). Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi realinomigis la paĝon, klarigis mian paŝon diskutpaĝe kaj ŝlosis la paĝon je daŭro de unu jaro... provizore. Tamen, tiu ŝloso signifas ke nun nur administrantoj povas redakti la paĝon. Tio ŝajnas al mi tro drasta. Sed alternativo nur estas malebligi redaktojn de anonimuloj - estas nenio inter tiuj du protektoŝtupoj. Malebligi redaktojn de anonimuloj ĉi tie ne sufiĉus, sed serioze komplete enfrostigi la paĝon nun por plena jaro ŝajnus al mi mem tro drasta kaj radikala ago. Ankoraŭ eblus frostigi la esperantlingvan titolon kontraŭ redaktoj. Mi pensas ke mi faros tion morgaŭ... Kvankam tio ne malebligus ŝanĝi la titolon al iom variigita vortumo... Sed eblas ankaŭ pedagogie lasi la malebligon de redakto por nur simbola monato - monato rapide pasas, tio ne ŝajnus al mi tro radikala ago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 17 aŭg. 2026 (UTC) == [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]] == Mi profunde reviziis kaj prilaboris la paĝojn [[Misalo]] kaj [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]], kiuj estis duoblaĵoj, ambaŭ kreitaj de {{u|Ludovica}}. Nun restas nur unu artikolo, ne duobligita, sub la titolo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]. Tamen la preferinda titolo estas nek tiu nek [[Misalo]] sed '''[[Meslibro]]'''. Mi mem ne rajtas alinomi, do mi petas ke iu administranto ({{u|ThomasPusch}} aŭ iu alia) faru tion. Dankon! Unu plia paŝo en ordigo de Ludovikaĵoj. Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) :Koran dankon pro via energia ordigado. {{Farite}} la alinomigo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 17 aŭg. 2026 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:43, 18 aŭg. 2026 (UTC) == [[Pano kaj ludoj]] → Panon kaj cirkludojn == La latinaĵo ''panem et circenses'' estas akuzativa, kaj objektokazaj estas ĝiaj tradukoj en la lingvojn posedantajn tian kazon:<br> la amaso postulas ''panon kaj cirkludojn!'', la imperiestro provizas ''panon kaj cirkludojn'' (tamen ne al la «romianoj» kiel asertas la artikolo, sed nur al la ''romanoj'', enloĝantoj de Romo). Kp en aliaj akuzativohavaj Vikipedioj: : [[:el:Άρτον και θεάματα]] : [[:pl:Chleba i igrzysk]] : [[:ru:Хлеба и зрелищ]] : [[:sh:Hljeba i igara]], [[:sr:Хлеба и игара]] : [[:uk:Хліба та видовищ]] Nu, Esperanto havas akuzativon. Krome, ekster kunteksto «ludoj» estas malklara kaj eĉ misgvida. Resume, la ĝusta esperantigo estas '''Panon kaj cirkludojn'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 12:14, 21 aŭg. 2026 (UTC) :{{sindetena}} pri akuzativigo. Ŝajnas al mi ke nia artikolo ne estas pri la cito, sed pri la politika taktiko kiun ĝi nomis, do la ĝenerala principo ke artikoltitoloj estu nominativaj aplikindas. Tamen la fakto, ke alilingvaj vikipedioj uzas akuzativon, eble indikas ke mia opinio estas misa. (Ĝi eble anstataŭe indikas, ke iliaj artikoloj estas malsimilaj de nia.) :{{por}} "cirkludoj" anstataŭ "ludoj", kiel pli bona traduko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:47, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Jes, estas enhava diferenco. ::La artikolo Esperanta (samkiel ĝia probabla anglalingva fonto) prezentas la kurantan uzon Usonan: popolismo. ::La Vikipedio pola priskribas la frazon alie: «la slogano de la roma plebo postulanta distron kaj kontentigon de materiaj bezonoj». ::Evidente, la akuzativo markas la frazon kiel sloganon kaj sugestas ĝian originalan sencon (ŝajne perditan por la anglalingvanoj). ::Kvankam la franca lingvo malhavas akuzativon, la franca Vikipedio estas pli klera ol la Esperanta: ::: «Hodiaŭ, ĝi estas uzata por signifi la rilaton, kiu povas disvolviĝi inter: :::: 1. popolo, kiu lasas sin konduki, kontenta sin nutri kaj distri, sen zorgi pri pli gravaj aferoj aŭ la kolektiva destino; :::: 2. potenco, kiu profitas ĉi tiun tendencon…». ::Evidente, la du flankoj estas interrilataj, kaj unu implicas la alian. Tamen ''rektasence'' la frazo priskribas la flankon (1), kaj nur implice la flankon (2); dum la Vikipedioj angla kaj Esperanta reduktas ĉion al (2). Tio estas maĝusta historie kaj neracia: por (2) ja ekzistas la termino «[[popolismo]]»; por (1), la koncerna frazo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:26, 22 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kalkulebla aro]] → [[Numerebla aro]] ; [[Nekalkulebla aro]] → [[Nenumerebla aro]]== {{Projektoj|ReVo=numer.0ebla}} Jam delonge la Esperanta termino por ĉi tiu nocio estas '''numerebla aro'''. Tiel estis jam en [[PIV1970]], en [[Komputada Leksikono]], en [[ReVo]], en [[NPIV]], en la [[Matematika vortaro (Bavant 2003)]] k.a. «Numerebla aro» estas pli trafa kaj pli preciza: «kalkulebla aro» estas konfuzebla kun «[[komputebla aro]]», kio estas alia afero.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:19, 28 aŭg. 2026 (UTC) ::Tiu alinomado valoras ankaŭ pri [[Nekalkulebla aro]]. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 5 sep. 2026 (UTC) :{{por}} laŭ la rezonoj de la proponinto. Dankinda korekto! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 28 aŭg. 2026 (UTC) :{{Por}} [[numerebla aro]]. Mi jam plurfoje emis proponi tion, pensante, ke tia estus pli rekonebla termino... Dankon, Sergio, ke vi faris tion! Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:28, 3 sep. 2026 (UTC) :{{Por}} [[numerebla aro]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:25, 5 sep. 2026 (UTC) :{{farite}}: [[Numerebla aro]], [[Nenumerebla aro]]—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:42, 7 sep. 2026 (UTC) == [[Preciza malsupra rando]], [[Preciza supra rando]] → [[infimo]], [[supremo]] == La tradiciaj matematikaj terminoj estas [[infimo]], [[supremo]]. Tiel estas en la PIV-oj, en ReVo, en la matematika vortaro de M.Bavant. Krome, en matematiko [[rando (topologio)]] estas nocio topologia (la nunaj titoloj ŝajne paŭsas la terminojn rusajn, en kiuj «грань» tamen signifas ne «edro/rando», sed «граница» t.e. «[[baro (matematiko)]]»). Mi ne konas Esperantan fontojn por la nunaj titoloj. — Nun la normaj titoloj aperas kiel alidirektiloj, kune kun aliaj same fantaziaj kaj malnecesaj variantoj (Preciza malsupera rando, Preciza suba rando ktp). Mi proponas tute forigi tiujn fantaziaĵojn, kaj titoli per la tradiciaj [[infimo]] kaj [[supremo]] (tamen ĉar ĉi tiuj jam ekzistas kiel alidirektiloj, tion probable faru iu administranto?).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:26, 3 sep. 2026 (UTC) :{{por}} infimo, supremo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:29, 3 sep. 2026 (UTC) ::{{por}} laŭ la enketado de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:53, 3 sep. 2026 (UTC) == [[Teoremoj de nekompleteco]] → Teoremoj pri nekompleteco == La prepozicio ''de'' estas troŝarĝita en la lingvoj latinidaj (kaj certagrade, ankaŭ en Esperanto). Tial ni profitu je ĉia eblo uzi prepozicion pli precizan. Ĉi-okaze tio facilas: se la nomo indikas la temon, uzu '''''pri''''' : * [[Teoremo pri bonordigo]], * [[Teoremo pri resto de polinomo]] ktp; kaj '''''de''''' indiku la aŭtoron: [[Teoremo de Pitagoro]], [[Teoremo de Bézout]] ktp. Tiel ni evitos la ambiguecon de ekz‑e [[:it:Teoremi di incompletezza di Gödel]] (t.e. «Teoremoj de Godelo pri nekompleteco», aŭ «Godelaj teoremoj pri nekompleteco»).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:35, 14 sep. 2026 (UTC) k7b1850vbe3h5uxy5705ing67hns96y 9475063 9475034 2026-09-14T07:49:32Z Filozofo 3592 /* Teoremoj de nekompleteco → Teoremoj pri nekompleteco */ Respondo 9475063 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Litocimo]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ligis l'artikolon al "''bed bug''" kaj ne al ''Cimex lactularius''. Tiele ''Cimex lactularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' povus esti traktota en la sama artikolo [[Litocimo]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 09:55, 1 sep. 2026 (UTC) :{{Farite}} Mi ne estas administranto, sed oni diris al mi, kiam evidentas mi rajtas alinomi artikolojn.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 17:04, 2 sep. 2026 (UTC) ::Nu, vi ŝajne ne alinomis la artikolon, sed movis ĝian enhavon al alia artikolo, kiu estis nur alidirektilo. Laŭ mia kompreno tio estas malrekomendinda (kaj verŝajne malfarinda), ĉar tio ne konservas la historion de la artikolo en la ĝusta loko. Ni bezonas la helpon de administrantoj, ĉar nur ili povas forigi la artikolon ĉe [[Litocimo]] por ebligi ĝustamanieran alinomadon de [[Cimo (insekto)]]. (Vidu ankaŭ la helpajn informojn ĉe [[Helpo:Alinomi paĝon#Problemo: ne funkcias]].) {{re|ThomasPusch|Salatonbv}} eble unu el vi povus helpi aŭ konsili ĉi-rilate. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 18:30, 2 sep. 2026 (UTC) :::{{farite}} Nun la enhavo kun la tuta redaktohistorio estas movita de Cimo (insekto) al [[Litocimo]]. Bonvolu kontroli ankoraŭ ĉu mi ion malkaptis, sed laŭ mi aspektas bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:02, 2 sep. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Ĉi tie post la 3 voĉdonoj de la diurno vespero de la 17-a ĝis posttagmezo de la 18-a de aprilo laŭ grenviĉa tempo moviĝis ekzakte nenio. Do: Me leviĝis ajn kontraŭa aŭ duba voĉo. Sendube jam komence de majo eblintus movi la tekston, despli post pliaj 4 atendaj monatoj komence de septembro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:14, 2 sep. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::Mi sincere dirite tute konfuziĝis per la longa argumenado tien reen. Ĉiukaze mi ne estas konvinkita pri la propono ŝovi la nocion al nova "laŭ PIV arkaika" titolo "biontologio", kaj laŭ mi ankaŭ tre malmultaj aliaj voĉoj varmiĝis subteni tiun alinomigon. Pri natura historo kaj natura scienco/naturscienco mi estus malferma, sed se la diskutantoj ne povas interkonsenti, tiam probable nenio okazos pri alinomigo, kaj tio estos fakta voĉdono por "natura historio"... Aŭ ĉu vi tamen sukcesos interkonsenti je klara, voĉdonebla propono? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 2 sep. 2026 (UTC) ==Subŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[Durango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) ::::::Se estas nur tio: alinomigon Artefarita planedo (megastrukturo) --> Artefarita planedo mi povas fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:33, 2 sep. 2026 (UTC) :::::::Efektive, nur tio estas farenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:53, 3 sep. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) :::: {{farite}} la pagxo [[Vitikulturado en Marko]] estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:09, 30 aŭg. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:56, 7 aŭg. 2026 (UTC) ::Ne forgesu ankaŭ la aliajn Sigismondojn (vidu ekz-e en paĝo [[Sigismundo]]) kaj tie plu, interalie [[Universitato Reĝo Sigismondo]]. Ĉiam rekontrolu ke vi ne akcidente ruĝigis bluajn ligilojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:54, 7 aŭg. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) :Mi provis ŝanĝi tion mem, sed mi tute ne sukcesas trovi kie tio estas difinita. {{U|Tlustulimu}}, ĉu vi povas helpi? Verŝajne vi estas la sola kiu kapablas. Antaŭdankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 9 aŭg. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj difinoj de "nukleo" komenciĝas per "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) :Por klarigi la aferon mi ĵus nigrigis la taŭgan terminon pri ĉiu kazo. Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:56, 3 aŭg. 2026 (UTC)-- == [[Adversus Haereses]] → Kontraŭ herezoj == Strangas ke greklingva libro en Esperanta Vikipedio estas menciata per Latina titolo. Kvankam tia tradicio ekzistas en multaj Okcidentaj landoj, tamen Esperanto havas pli vastajn horizontojn. Kaj pluraj Vikipedioj, eĉ en la lingvoj de landoj tradicie romkatolikaj, uzas tradukitan titolon: : [[:en:Against Heresies]] : [[:es:Contra las herejías]] : [[:fi:Harhaoppeja vastaan (Irenaeus)]] : [[:fr:Contre les hérésies]] : [[:id:Melawan Ajaran Sesat]] : [[:pt:Contra Heresias]] : [[:ru:Против ересей]] : [[:sh:Protiv jeresi]] : [[:sv:Mot heresierna]] : [[:uk:Проти єресей]] Tikla punkto estas la artikolo. Ŝajne la libro ne pretendas trakti ''ĉiujn'' herezojn, kaj la angla traduko estas senartikola. Do laŭ la rekomendo «en dubaj okazoj artikolon prefere ne uzu», mi proponas imiti la anglan tradukon senartikolan.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 11:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun tiu prezento de la situacio. Aldone, ni jam havas kutimon traduki titolojn de skribaj verkoj, se tio nekomplike eblas. :Por tuta travideblo estas bone mencii, ke ''Kontraŭ herezoj'' estas traduko de la latina titolo, ne la greka, sed tio ŝajnas esti norma inter ĉiuj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 8 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi volonte akceptas vian proponitan alinomadon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:46, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:06, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:40, 12 aŭg. 2026 (UTC) == [[Malpruvebleco]] → [[Refutebleco]] == Ĉar "malpruvebleco" (la ebleco malpruvi, ebleco refuti) estas facile mis-analizata (malo de pruvebleco). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:52, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} Mi konsentas, ke «refuteblo» (kial aldoni la redundan ‑ec?) estas malpli ambigua ol «malpruveblo»; tamen mi iom dubas pri la verboj. «Pruvi», «malpruvi», «refuti» precipe temas pri (mal)pruvo ''logika'', per ''argumentado''; dum la koncerna artikolo temas, kiom mi komprenas, pri empiria ''kontraŭekzemplo''. Tiurilate pli taŭgus la verboj ''konfirmi / malkonfirmi''. Bedfaŭrinde ''malkonfirmeblo'' estas same ambigua, kiel ''malpruveblo''. Tamen estas malofta simpla verbo '''dementi''', kiun ReVo kaj NPIV difinas per la egaligo «dementi = malkonfirmi»; kaj la ReVaj ekzemploj parolas ĝuste pri empiria malkonfirmo: <blockquote> * nur reviviĝintaj dinosaŭroj eble povos veni iutage dementi [3]; * la rasa teorio estis konvinke dementita danke al la malkovro de la civilizo de la indusa valo… </blockquote> {{ReVo|dement|dementi}} {{ReVo|refut|refuti}} «Malkonfirmi» certe estus la plej trafa vorto; sed ĝia egaleco al «dementi» estas malpli evidenta. Kaj la francoj ial preferis la terminon «Réfutabilité»…--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:41, 9 aŭg. 2026 (UTC) :Cetere, ni povus malambiguigi per malkompono de la termino: «'''la eblo malkonfirmi'''»: :: por ke teorio rajtu pretendi je ''scienceco'' necesas ke ekzistu eblo ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:56, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::: Aŭ eble «'''eventualo malkonfirmi'''» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:06, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::::Aŭ ni povus malambiguigi per divida streketo: '''malkonfirm-ebleco'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::Al mi ŝajnas, ke pli natura kaj klara estus proksimume jena vortumo: "Teorio estas ''scienca'', se principe eblas ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto nekongrua kun ĝi." Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:27, 9 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kano]] → [[Arundo (planto)]] == La artikolo temas nur pri la genro ''Arundo'', sed laŭ PIV kaj ReVo la signifo de la vorto estas multe pli larĝsenca. PIV eĉ specife mencias, ke kanoj inkluzivas [[fragmito]]jn, [[arundo]]jn, [[bambuo]]jn, [[kanao (planto)|kanao]]jn, [[sukerkano|sakaro]]jn. Laŭ mi, ĉe la titolo [[Kano]] troviĝu apartigilo, kiu klarigas pri la fundamenta/PIV-a/ReVo-a signifo kaj direktas al diversaj koncernaj artikoloj (i.a. ''[[Phragmites australis]]'', kiu komunlingve nomiĝas "kano" aŭ "ordinara kano" en multaj lingvoj). [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:29, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Ĝenerale {{por}}, sed mi preferus [[Arundo]] sen interkrampaĵo, ĉar ĝi ŝajnas al mi pli baza temo por tutmonda legantaro ol [[Arundo (urbo)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:30, 11 aŭg. 2026 (UTC) :La artikolo certe havu la titolon '''Arundo''', sed ankaŭ mi ne estas certa pri la parentezo. Eble [[Arundo (genro)]], simile kiel [[Ambrozio (genro)]], [[Driado (genro)]], [[Oleo (genro)]], ... [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 18:51, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::Jes, se ni aldonos parentezaĵon, [[Arundo (genro)]] ŝajnas tute bona. Sed ankaŭ sen parentezaĵo, kiel sugestis Arbarulo, povus eble tamen esti preferinda. (Cetere, mi elektis [[Arundo (planto)]] laŭ [[Kanao (planto)]] listigita en la apartigilo [[Kanao]], sed mi rimarkas nun, ke tiu ligilo plusendas al artikolo, kiu fakte ne nomiĝas tiel sed "[[Kanaacoj]]".) [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 20:52, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Post du semajnoj ĉiuj komentintoj opinias, ke la artikolo "Kano" moviĝu. Ne necesas administraj rajtoj por tio, do mi decidis [[Vikipedio:Redaktu kun kuraĝo|redakti kun kuraĝo]] kaj mem fari la ŝanĝon: {{farite}} movi [[Kano]] al [[Arundo (genro)]], kaj krei novan apartigilon ĉe [[Kano]]. :Ankoraŭ ne estas decidite, ĉu la artikolo troviĝu ĉe [[Arundo (genro)]] aŭ [[Arundo]], do ankoraŭ necesas pli da opinioj pri tio. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:22, 27 aŭg. 2026 (UTC) == Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj == Ĉi tiu demando jam estis levita (62. «Natura historio => Biontologio» ĉi-supre), sed senrezulte. Pli ĝuste, sekve de tiu diskuto mi reverkis la artikolon [[Naturalis Historia]] kaj klarigis, kiel estiĝis la mistermino [[Natura historio]] — taŭga Latine, erara Esperante. Tamen ni plu havas la artikolon [[Natura historio]], malaprobatan {{ReVo|histor.natur0o|naturhistorio}} kaj en NPIV ([http://vortaro.net/#naturhistorio naturhistorio]). Ambaŭ egaligas ĝin al «naturscienco(j)» — ReVo ununombre, NPIV plurnombre. Mi opinias, ke NPIV fuŝas: temas pri ''unu'' integra, sinteza, tegmenta fako. Ni ankaŭ havas la artikolon [[Naturscienco]], ununombran titole, sed plurnombran en la teksto. La samon mi vidas en [[:en:Natural science]]. Ruse estas pli honeste: [[:ru:Естествознание]] (Naturscienco) kunmetite kaj ununombre; [[:ru:Естественные науки]] (naturaj sciencoj) duvorte kaj plurnombre. La franca Vikipedio provis analizi tiun kaĉon (mi tradukas la unuajn 3 alineojn de [[:fr:Science de la nature]], kie vi povas trovi la originalon): <blockquote> La '''sciencoj pri la naturo''', aŭ '''naturaj sciencoj''', studas la naturan mondon. Ĉi tiuj terminoj estas ĉefe uzataj en la kunteksto de lerneja edukado. La terminoj «natursciencoj», «naturaj sciencoj» kaj «naturhistorio» estas praktike ekvivalentaj kaj emfazas la diversecon de la sciencoj, ĉiu specialigita, studantaj la naturon. La ununombra formo «'''naturscienco'''» estas lastatempa modernigo de «naturhistorio», la plej malnova el la tri terminoj. Ĉi tiu modernigo enkondukas semantikan nuancon: la ununombra formo esprimas la unuecon (kunecon??) de la sciencoj studantaj la naturon. </blockquote> Mi ne tute konsentas kun tiu analizo. Naturscienco (ununombra) estas # stadio en la historio (!) de la scienco, precipe en la 17ª–19ª jarcentoj; # studobjekto en la elementa lernejo, kiam oni ankoraŭ de apartigas fizikon, biologion ktp. Dum la plurnombra formo «'''natursciencoj'''» fakte priskribas ''sciencan metodon'', propran al la koncernaj sciencoj. Tute alia afero. Mi opinias fuŝaĵo karakterizi metodon per la studobjekto kaj diferencigi la sencojn per la gramatika nombro. Fakte temas pri '''empiriaj sciencoj''', kiuj uzas eksperimentojn kajaŭ observatajn fenomenojn kiel kriterion. Kaj la angla artikolo ja diras: “'''Natural science''' or '''Empirical science''' is a branch of science …” '''Empiriaj sciencoj''' estas multe pli trafa termino. Empiriaj sciencoj estas kontrastigataj al la sciencoj spekulativaj — antaŭe al [[Naturfilozofio]], nun al [[Formalaj sciencoj]]. Resume mi proponas: * [[Naturscienco]] (la artikolo) iĝu «Empiriaj sciencoj» * [[Natura historio]] iĝu «Naturscienco» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:41, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Tio ŝajnas al mi taŭga solvo. Estus bone ripari la lamajn paŭsaĵojn, kiuj ne reflektas la nunan staton kaj rolojn de koncernaj sciencaj kampoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:17, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} La esprimo ''natura historio'' kelkfoje estas mistraduko de la angla esprimo ''natural history'', kiu hodiaŭ plej ofte signifas specon de malmoderna biologio, kiun mi preferus nomo biontologio. Jen mia traduko de la unua frazo de https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_history: "Biontologio estas fako de esplorado pri organismoj, inkluzive de bestoj, fungoj kaj plantoj, en ilia natura medio, pli inklina al observado ol eksperimentado." [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:13, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::«Naurhistorio» estas mistraduko ne el la angla, sed el Latino (''Naturalis historia''). Kaj ne ĉie ĝi tiel malvastiĝis, kiel en la angla. Ekz‑e en Francio, kies lingvo egale suferas je tiu mallogikaĵo, ĝi restas tradicie vasta (samkiel «naturscienco» en Rusio), kiel atestas la artikolo [[:fr:Histoire naturelle]]: ::: «En la 21-a jarcento, la Nacia Muzeo pri Naturhistorio proponas jenan difinon de la termino "„naturhistorio“ (''histoire naturelle''): :::: „Historie ĝi estas esplorado kaj priskribo de ĉio videbla en la natura mondo: animala, vegetala kaj minerala.“ ::: La ''Manifesto de la Muzeo'' (2017)[2] indikas, ke la studo de la diverseco de homaj socioj estas integra parto de naturhistorio: la ''Musée de l'Homme'' (Muzeo de la Homo), muzeo pri antropologio, estas parto de la Nacia Muzeo pri Naturhistorio, kiu havas plurajn katedrojn pri antropologio. La Muzeo notas, ke konceptoj pri naturhistorio konstante evoluis laŭlonge de la tempo, citante laŭvice sciencistojn kiaj [[Karlo Lineo]], Georges-Louis Leclerc de Buffon, Jean-Baptiste Lamarck kaj Charles Darwin, por konkludi, ke: :::: „Naturhistorio hodiaŭ estas la studo de la diverseco de la vivantaj kaj mineralaj mondoj kaj iliaj interagoj kun la homaro. Temas pri kompreno, kiel ĉi tiu diverseco disvolviĝis kaj kia estas ĝia dinamiko.“» ::--&nbsp;[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:39, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉi tiu propono aĉetas iom da plilogikeco ĉe la nuna [[Natura historio]] per granda malplilogikeco ĉe la nuna [[Naturscienco]]. Ni ne povas nomi tion "empiria scienco" ĉar ankaŭ la sociaj sciencoj estas empiriaj. Fakte ankaŭ la angla lingvo tion agnoskas, malgraŭ la menciita aserto de la anglalingva vikipedio egaliganta ''natural science'' kaj ''empirical science'' - tiu aserto ne havas fonton kaj fakte kontraŭdiras la normalan vortuzon de la angla lingvo, ekzemple vidu [https://criticalthinking.pressbooks.tru.ca/chapter/formal-vs-empirical-sciences/] :Aliflanke, la PIV-a difino de "natursciencoj" ŝajnas pli bone respondi al nia [[Natura historio]] ol nia [[Naturscienco]]. Plej frape ĝi ekskludas fizikon kaj ĥemion. Do mi povus apogi [[Natura historio]] --> [[Naturscienco]] se pli bona solvo estos trovita por la nuna [[Naturscienco]]. (Tamen mi dubas, ĉu tiu PIV-a difino efektive sekvas la kutiman uzon.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::{{Respondo al|Arbarulo}} Viaj argumentoj estas tute pravaj … kaj favoraj al mia propono<code> ;-)</code> ::La angla artikolo [[:en:Natural science]] kombinas (por ne diri «konfuzas») la molan kaj la varman, la studobjekton (naturo) kaj la metodon (empirian). Tiel okazis, ke la empiria metodo unue sukcesis en fiziko (kaj aliaj prinaturaj sciencoj), kaj dum longa tempo nur tie ĝi estis aplikata; sed nun oni aplikas ĝin ankaŭ ekz‑e en psiĥologio kaj sciencoj sociaj; tial ''necesas'' trakti ĝin en aparta artikolo, sendependa disde la naturscienco. Kaj ni en nia Vikipedio tian artikolon havas, kvankam sub malkonvena titolo [[Naturscienco]]. Necesas alinomi tiun artikolon al «empiriaj sciencoj», kaj iom ĝin redakti. Intervikie ĝi plu ligiĝu al [[:en:Natural science]], ĉar ŝajne tiu estas la ĉefa loko kie la angla Vikipedio iom detale parolas pri «empiriaj sciencoj»; dum la studobjektan parton ni traktu en la eksa [[Natura historio]], kiu ricevu la liberigitan titolon «Naturscienco». ::En tia aranĝo estos nenia surprizo ke ankaŭ la sociaj sciencoj havos lokon sub la titolo «empiriaj sciencoj». Ĝuste tion mi celis, en la Esperanta Vikipedio la du apartajn nociojn traktu apartaj artikoloj. ::La NPIV-a difino estas fuŝega: ::: '''natursciencoj'''. Tuto de la sciencoj pri la naturo (biologio, anatomio, fiziologio, ekologio k geologio). ::Kial plurnombro? Ĉu eblas «naturscienco» ununombra? Kaj fakte, internacie kaj en Esperanto, tiun tegmentan signifon havas ĝuste la ''ununombra'' «naturscienco» — kp la francan «''Science de la nature'' '''au singulier'''» en la ĉi-supra citaĵo, la difinon kaj la realajn uzojn Esperantajn ekzemple cititajn ĉe {{ReVo|scienc.natur0o|naturscienco}}. ::Min tamen surprizas ke viaj pravaj argumentoj favoraj al mia propono igis vin voĉdoni «kontraŭ».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:07, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::[[Naturscienco]] estas pri "sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo." Tio estas alia koncepto ol empiriaj sciencoj.--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:01, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{Respondo al|Arbarulo}} Prave. «Empiriaj sciencoj» karakterizas sciencojn per ''metodo''. «Naturaj sciencoj», per ''studobjekto''. Ĉiuj modernaj naturaj sciencoj estas empiriaj, sed ne ĉiuj empiriaj sciencoj estas prinaturaj. '''Tial''' mi proponis alinomi ''kaj disigi'', ke la nuna [[Naturscienco]] ne plu estu «Naturscienco», sed iĝu, laŭ la ĉefa parto de ĝiaj teksto kaj skemo, «Empiriaj sciencoj»; kaj iom redakti la tekston tiel, ke ĝi pli emfaze prezentu la empirian metodon, kaj la «naturaj sciencoj» restu nur kiel ''unu el la ekzemploj'' pri la empiriaj sciencoj (prefere apud aliaj ekzemploj, ekz‑e el la sociaj sciencoj). Kaj tio ebligos uzi la titolon «Naturscienco» por alia artikolo (por la nuna «[[Natura historio]]», cetere ankaŭ iom redaktenda).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:17, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::Prefere do ni klare distingu inter proponoj ''alinomi'' artikolon kaj proponoj ''ŝanĝi ĝian temon''. Laŭ mia kompreno, la nuna propono estas eltranĉi grandan parton de [[Naturscienco]] (verŝajne ĉion krom "Principoj de la naturscienco") kaj kunigi ĝin kun [[Natura historio]]. Tiel la temoj de ambaŭ artikoloj ŝanĝiĝus. :::::Mi restas {{kontraŭ}} ĉar ambaŭ konceptoj, pri kiuj temas niaj nunaj artikoloj, klare estas menciindaj kaj almenaŭ al mi ŝajnas distingindaj, ĉu per la nunaj nomoj aŭ aliaj. Ankaŭ "Principoj de la naturscienco" ne estas tiel taŭga por artikolo pri empiriaj sciencoj (inklude sociajn) ol en sia nuna situo, ĉar ĝi tute temas pri eksperimentado, kaj en sociaj sciencoj eksperimentado ne tiom superregas. Ĉiuokaze, se malgraŭ tio oni decidos favore al la propono, la kunigo [[Natura historio]] + parto de [[Naturscienco]] devos havi la intervikiojn de [[Naturscienco]], ĉar la alilingvaj artikoloj estas pri studado de la naturo, kaj la stumpo pri empiriaj sciencoj devos ligiĝi kun [[:nl:Empirische wetenschap]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:51, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::(aŭ kun [[:en:Empirical research]] ktp.; ne klaras al mi kial la nederlanda vikipedio havas du artikolojn.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:00, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Nu, mi rekte vin demandu: ::::::Ĉu vi konsentas, ke en Esperanto la vorto «historio» ne havas la anglan signifon ::::::: 7. a systematic account of any set of natural phenomena without particular reference to time (Random House Webster’s Unabridged Dictionary)? ::::::Ke sekve «natura historio» por la senco “natural history” estas kruda eraro, mistraduko kiu kompromitas Esperanton kiel racian lingvon internacian (ĉar en diversaj lingvoj tiusenca «natura historio» ja estas agnoskita kiel termino arkaika kaj evitinda; kp "ark" in NPIV, "ark evi" en ReVo)? ::::::Ke sekve ni korektu la vortuzon en nia Vikipedio? ::::::Se jes, do kiel?—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:24, 16 aŭg. 2026 (UTC) :::::::Eble ĝi kompromitas Esperanton kiel racian lingvon, sed nur en senco, en kiu Esperanto delonge kaj pli grave kompromitiĝas de vortoj kiel ekzemple "[[terpomo]]" por afero kiu malmulte similas al pomo. Tial mi pensas ke la elekto de la artikolkreinto paŭsi la enradikiĝintajn nacilingvajn terminojn estis laŭdinde singarda, kaj la decido ŝanĝi ĝin prefere venus de konstato, ke oni efektive nomas ĝin alie en Esperanto, ne de teoriumado. :::::::Tamen mi ankaŭ komprenas la volon plilogikigi la nomon. Se oni elektos tiel, la malplej malbona ideo, kiu venas en mian kapon, estas distingi [[Naturscienco]] --> [[Naturscienco (temaro)]] kaj [[Natura historio]] --> [[Naturscienco (metodaro)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:07, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Arbarulo}} Oni efektive preferas la pli modernan kaj pli logikan formon. En la [[Tekstaro de Esperanto]] estas ::::::::* '''24''' trafoj por 'natursciencon?\b' (ununombra ''natursienco'') — vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac5796a2c8 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturhistorion?\b' (''naturhistorio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac631db288 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturan? historion?\b' (''natura historio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8acc594b575 . ::::::::Krome, kaj NPIV, kaj ReVo preferas la pli logikan formon. [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:26, 23 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Neniam estis disputate, ĉu la vorto "naturscienco" ekzistas, sed estas disputate ''kion ĝi signifas''. Kaj tiuj serĉrezultoj indikas, ke regas malunueco pri tio. :::::::::Pluraj trafoj de "naturscienco" evidente celas la koncepton, kiu jam havas tiun titolon en Vikipedio, ekzemple [https://tekstaro.com/t?nomo=malgranda-revuo&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=malgranda-revuo-1944-2&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=ds671&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=natursciencon%3F%5Cb#ds671]. La recenzo pri ''Lingvo kaj menso'', kiu aperas en la serĉrezultoj, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2010-12&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl7260&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=naturhistorion%3F%5Cb#dl7260] eksplice pruvas ke laŭ [[Jens S. Larsen]] ''natural history'' estas "naturhistorio", ne "naturscienco" nek "biontologio". Kompreneble iuj aliaj rezultoj montras, ke aliaj homoj uzas tiujn samajn vortojn alie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 23 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::{{re|Arbarulo}} Ne, la signifo de «naturscienco» estas pli klara, stabila kaj unuece komprenata ol tiu de «naturhistorio», kies laŭvorta signifo en la modernaj lingvoj (krom en la angla) estas alia ol la celata (ĉar ne temas pri «historio»). :::::::::::: {Natural history}, in its broadest sense, a history or description of nature as a whole, incuding the sciences of {botany}, {zoology}, {geology}, {mineralogy}, {paleontology}, {chemistry}, and {physics}. In recent usage the term is often restricted to the sciences of botany and zoology collectively, and sometimes to the science of zoology alone. [Webster1913] ::::::::::Dum du jarmiloj ''naturalis historia'' inkludis «la mineralan regnon»; nun evidente en la angla lingvo ĝi malvastiĝis ĝis biologio; sed «naturscienco» plu kovras la tutan kampon. Tial Jens S. Larsen, protestante kontraŭ la bizara «biontologio», proponas la angle stumpigitan «naturhistorio»n; «naturscienco» ne taŭgus, ĉar ĝi ja restas pli vasta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:03, 24 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::Ĉu vi rimarkas, ke la temo de [[natura historio]] ne estas "pli vasta?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:14, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::{{re|Arbarulo}} Ĉar tiu artikolo esprimas specife anglalingvan signifon. France, germane, ruse (kaj laŭ ReVo kaj NPIV) tiu termino restas arkaikiĝinta sinonimo de «naturscienco» — vd la koncernajn Vikipediojn. La angla signifo estas neinternacia. Krome, malklaras kiel ĝi diferencas disde la nemiskomprenebla [[biologio]].—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 00:45, 25 aŭg. 2026 (UTC). :::::::::::::Vikipedia artikolo komencas de koncepto, kaj la titolo sekvas de tio, ne inverse. Ĉi tie la koncepto estas "scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, '''klin[a] pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado'''". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::::{{re|Arbarulo}} Do, ne nur la titolo de artikolo estas tradukeraro, sed ankaŭ la prezento de ĝia signifo estas anglece neinternacia, malaktuala kaj historie malĝusta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:40, 26 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::::::La fakto, ke koncepto ne havas nomon en iuj lingvoj, estas neniu kialo forigi ĝian artikolon de Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:14, 26 aŭg. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} Mi certe estas kontraŭ "[[Natura historio]] → [[Naturscienco]]". Kiel menciite, mi preferus "[[Natura historio]] → Biontologio". Eble vi faru apartan proponon pri "[[Naturscienco]] → Empiriaj sciencoj", ĉar tiun ŝanĝon eblus fari sendepende. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 12:04, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Alexander von Humboldt]] == Novulo alinomis la paĝon (malgraŭ antaŭaj konsiloj). Bonvolu tuj malfari (kaj ŝlosi la paĝon kontraŭ tio?). Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi realinomigis la paĝon, klarigis mian paŝon diskutpaĝe kaj ŝlosis la paĝon je daŭro de unu jaro... provizore. Tamen, tiu ŝloso signifas ke nun nur administrantoj povas redakti la paĝon. Tio ŝajnas al mi tro drasta. Sed alternativo nur estas malebligi redaktojn de anonimuloj - estas nenio inter tiuj du protektoŝtupoj. Malebligi redaktojn de anonimuloj ĉi tie ne sufiĉus, sed serioze komplete enfrostigi la paĝon nun por plena jaro ŝajnus al mi mem tro drasta kaj radikala ago. Ankoraŭ eblus frostigi la esperantlingvan titolon kontraŭ redaktoj. Mi pensas ke mi faros tion morgaŭ... Kvankam tio ne malebligus ŝanĝi la titolon al iom variigita vortumo... Sed eblas ankaŭ pedagogie lasi la malebligon de redakto por nur simbola monato - monato rapide pasas, tio ne ŝajnus al mi tro radikala ago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 17 aŭg. 2026 (UTC) == [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]] == Mi profunde reviziis kaj prilaboris la paĝojn [[Misalo]] kaj [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]], kiuj estis duoblaĵoj, ambaŭ kreitaj de {{u|Ludovica}}. Nun restas nur unu artikolo, ne duobligita, sub la titolo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]. Tamen la preferinda titolo estas nek tiu nek [[Misalo]] sed '''[[Meslibro]]'''. Mi mem ne rajtas alinomi, do mi petas ke iu administranto ({{u|ThomasPusch}} aŭ iu alia) faru tion. Dankon! Unu plia paŝo en ordigo de Ludovikaĵoj. Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) :Koran dankon pro via energia ordigado. {{Farite}} la alinomigo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 17 aŭg. 2026 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:43, 18 aŭg. 2026 (UTC) == [[Pano kaj ludoj]] → Panon kaj cirkludojn == La latinaĵo ''panem et circenses'' estas akuzativa, kaj objektokazaj estas ĝiaj tradukoj en la lingvojn posedantajn tian kazon:<br> la amaso postulas ''panon kaj cirkludojn!'', la imperiestro provizas ''panon kaj cirkludojn'' (tamen ne al la «romianoj» kiel asertas la artikolo, sed nur al la ''romanoj'', enloĝantoj de Romo). Kp en aliaj akuzativohavaj Vikipedioj: : [[:el:Άρτον και θεάματα]] : [[:pl:Chleba i igrzysk]] : [[:ru:Хлеба и зрелищ]] : [[:sh:Hljeba i igara]], [[:sr:Хлеба и игара]] : [[:uk:Хліба та видовищ]] Nu, Esperanto havas akuzativon. Krome, ekster kunteksto «ludoj» estas malklara kaj eĉ misgvida. Resume, la ĝusta esperantigo estas '''Panon kaj cirkludojn'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 12:14, 21 aŭg. 2026 (UTC) :{{sindetena}} pri akuzativigo. Ŝajnas al mi ke nia artikolo ne estas pri la cito, sed pri la politika taktiko kiun ĝi nomis, do la ĝenerala principo ke artikoltitoloj estu nominativaj aplikindas. Tamen la fakto, ke alilingvaj vikipedioj uzas akuzativon, eble indikas ke mia opinio estas misa. (Ĝi eble anstataŭe indikas, ke iliaj artikoloj estas malsimilaj de nia.) :{{por}} "cirkludoj" anstataŭ "ludoj", kiel pli bona traduko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:47, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Jes, estas enhava diferenco. ::La artikolo Esperanta (samkiel ĝia probabla anglalingva fonto) prezentas la kurantan uzon Usonan: popolismo. ::La Vikipedio pola priskribas la frazon alie: «la slogano de la roma plebo postulanta distron kaj kontentigon de materiaj bezonoj». ::Evidente, la akuzativo markas la frazon kiel sloganon kaj sugestas ĝian originalan sencon (ŝajne perditan por la anglalingvanoj). ::Kvankam la franca lingvo malhavas akuzativon, la franca Vikipedio estas pli klera ol la Esperanta: ::: «Hodiaŭ, ĝi estas uzata por signifi la rilaton, kiu povas disvolviĝi inter: :::: 1. popolo, kiu lasas sin konduki, kontenta sin nutri kaj distri, sen zorgi pri pli gravaj aferoj aŭ la kolektiva destino; :::: 2. potenco, kiu profitas ĉi tiun tendencon…». ::Evidente, la du flankoj estas interrilataj, kaj unu implicas la alian. Tamen ''rektasence'' la frazo priskribas la flankon (1), kaj nur implice la flankon (2); dum la Vikipedioj angla kaj Esperanta reduktas ĉion al (2). Tio estas maĝusta historie kaj neracia: por (2) ja ekzistas la termino «[[popolismo]]»; por (1), la koncerna frazo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:26, 22 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kalkulebla aro]] → [[Numerebla aro]] ; [[Nekalkulebla aro]] → [[Nenumerebla aro]]== {{Projektoj|ReVo=numer.0ebla}} Jam delonge la Esperanta termino por ĉi tiu nocio estas '''numerebla aro'''. Tiel estis jam en [[PIV1970]], en [[Komputada Leksikono]], en [[ReVo]], en [[NPIV]], en la [[Matematika vortaro (Bavant 2003)]] k.a. «Numerebla aro» estas pli trafa kaj pli preciza: «kalkulebla aro» estas konfuzebla kun «[[komputebla aro]]», kio estas alia afero.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:19, 28 aŭg. 2026 (UTC) ::Tiu alinomado valoras ankaŭ pri [[Nekalkulebla aro]]. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 16:22, 5 sep. 2026 (UTC) :{{por}} laŭ la rezonoj de la proponinto. Dankinda korekto! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 28 aŭg. 2026 (UTC) :{{Por}} [[numerebla aro]]. Mi jam plurfoje emis proponi tion, pensante, ke tia estus pli rekonebla termino... Dankon, Sergio, ke vi faris tion! Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:28, 3 sep. 2026 (UTC) :{{Por}} [[numerebla aro]].--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 15:25, 5 sep. 2026 (UTC) :{{farite}}: [[Numerebla aro]], [[Nenumerebla aro]]—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:42, 7 sep. 2026 (UTC) == [[Preciza malsupra rando]], [[Preciza supra rando]] → [[infimo]], [[supremo]] == La tradiciaj matematikaj terminoj estas [[infimo]], [[supremo]]. Tiel estas en la PIV-oj, en ReVo, en la matematika vortaro de M.Bavant. Krome, en matematiko [[rando (topologio)]] estas nocio topologia (la nunaj titoloj ŝajne paŭsas la terminojn rusajn, en kiuj «грань» tamen signifas ne «edro/rando», sed «граница» t.e. «[[baro (matematiko)]]»). Mi ne konas Esperantan fontojn por la nunaj titoloj. — Nun la normaj titoloj aperas kiel alidirektiloj, kune kun aliaj same fantaziaj kaj malnecesaj variantoj (Preciza malsupera rando, Preciza suba rando ktp). Mi proponas tute forigi tiujn fantaziaĵojn, kaj titoli per la tradiciaj [[infimo]] kaj [[supremo]] (tamen ĉar ĉi tiuj jam ekzistas kiel alidirektiloj, tion probable faru iu administranto?).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:26, 3 sep. 2026 (UTC) :{{por}} infimo, supremo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:29, 3 sep. 2026 (UTC) ::{{por}} laŭ la enketado de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:53, 3 sep. 2026 (UTC) == [[Teoremoj de nekompleteco]] → Teoremoj pri nekompleteco == La prepozicio ''de'' estas troŝarĝita en la lingvoj latinidaj (kaj certagrade, ankaŭ en Esperanto). Tial ni profitu je ĉia eblo uzi prepozicion pli precizan. Ĉi-okaze tio facilas: se la nomo indikas la temon, uzu '''''pri''''' : * [[Teoremo pri bonordigo]], * [[Teoremo pri resto de polinomo]] ktp; kaj '''''de''''' indiku la aŭtoron: [[Teoremo de Pitagoro]], [[Teoremo de Bézout]] ktp. Tiel ni evitos la ambiguecon de ekz‑e [[:it:Teoremi di incompletezza di Gödel]] (t.e. «Teoremoj de Godelo pri nekompleteco», aŭ «Godelaj teoremoj pri nekompleteco»).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:35, 14 sep. 2026 (UTC) :{{por}} "pri" por indiki temon. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 07:49, 14 sep. 2026 (UTC) 49ygta7frxz31bztm834r1nx72mmkz5 0 230502 9475100 8951775 2026-09-14T09:00:46Z Sj1mor 12103 9475100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alan CROSS''' estas [[kanada]] [[Radiofonio|radiofonia]] [[dissendisto]] kaj [[verkisto]] pri [[populara muziko]]. Li estas la nuna [[programa direktoro]] de [[CFNY-FM]] en [[Toronto (Ontario)]]. Li realigas la programon, ''[[The Ongoing History of New Music]]'' (La daŭra historio de nova muziko). Alan Cross loĝis origine en [[Stonewall (Manitobo)|Stonewall]], urbeto en [[Manitobo]]. Lia radiofonia kariero komenciĝis ĉe la studenta [[radiostacio]] de [[Universitato de Vinipego]]. Poste, li laboris ĉe aliaj radiostacioj en [[Selkirk (Manitobo)]], [[Kenora (Ontario)]], kaj [[Brandon (Manitobo)]]. Li eklaboris ĉe CFNY la [[3-an de oktobro]] [[1986]] kiel nokta anoncisto. Post tri jaroj, li komencis labori dum pli bonaj horoj. En [[februaro]] [[1993]], li kreis la programon ''The Ongoing History of New Music''. Cross foriris CFNY-on en [[2001]] por iĝi la programa direktoro ĉe alia radiosacio, [[CJXY-FM]] en [[Hamiltono (Ontario)]]. Li revenis al CFNY en januaro de [[2004]]. == Libroj == * ''[[The Alternative Music Almanac]]'' (1995) * ''[[The Making of Pretty Hate Machine and The Downward Spiral]]'' (1996) * ''[[Over the Edge: The Revolution and Evolution of New Rock]]'' (1997) * ''[[20th Century Rock and Roll: Alternative Rock]]'' (2000) == Eksteraj ligiloj (anglaj) == * [http://www.edge102.com/bio/alan.cfm Alan Cross ĉe Edge 102] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080210044905/http://www.edge102.com/bio/alan.cfm |date=2008-02-10 }} * [http://www.spiritofradio.ca/Personalities.asp?Show=Cross%2C+Alan Alan Cross ĉe SpiritOfRadio] * [http://cfox.com/shows/ongoing_history_of_new_music.cfm?bck=984 Ongoing History of New Music ĉe 99.3 CFOX] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071026211752/http://cfox.com/shows/ongoing_history_of_new_music.cfm?bck=984 |date=2007-10-26 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kanadaj verkistoj|Cross, Alan]] 7iigz8hns2pjxx89ln5xbd2i4qlyfnn 0 236392 9474827 9385144 2026-09-13T18:51:53Z Sj1mor 12103 9474827 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nová Dubnica | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Újtölgyés''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Neudubnitz''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Nová Dubnica - Mierové námestie.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Nová Dubnica.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nová Dubnica | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trenčín | distrikto = Distrikto Ilava | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Stredné Považie | ŝoseo = | limo = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | rivero = Váh | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | montaro = Okcidentaj Karpatoj <!-- *** Situo *** --> | situo = Nová Dubnica | leviĝo = 240 | lat_d = 48 | lat_m = 56 | lat_s = 06 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 08 | long_s = 50 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 11.253 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 11781 | loĝantaro_dato = 31.12.2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1951 | establita_tipo = Fondo | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 018 51 | areo_kodo = +421-42 | areo_kodo_tipo = | kodo = IL | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 513440 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trenčín | mapo1_lokumilo = Regiono Trenčín <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.novadubnica.sk/ www.novadubnica.sk] | commons = Nová Dubnica | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Nová Dubnica''' ([[hungare]] ''Újtölgyés'', [[germane]] ''Neudubnitz'') estas [[urbo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Trenčín]], en [[Distrikto Ilava]]. La urbocentro estas praktike dividita en kvin apartaj unuoj: ''Mírové náměstí'', ''Sad'', ''Nálepky'', ''Cirilo kaj Metodo'', ''Komenio'' kaj ''Pribin''. Dank' al la granda kvanto da verdaĵoj, ĉi tiuj fruktoplantejoj aspektas kiel enfermitaj kortoj rememorigaj pri pli malgrandaj parkoj. La "loĝloko" iĝis memstara komunumo la 1-an de januaro [[1957]] kaj ricevis sian nomon - Nová Dubnica kiu oficiale iĝis urbo en [[1960]]. == Situo == La urbo situas en maldekstra [[bordo]] de [[Váh]], laŭ la ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Bratislavo]]-[[Žilina]]. [[Trenčín]] troviĝas 8 km. La flughaveno en [[Slavnica|Slávnice]] kaj [[Trenčín]] ankaŭ estas proksima al la urbo. == Historio == Nová Dubnica estis projektita de [[arkitekto]] Jiří Kroh en [[1951]]. Ĝi devis esti modelo de laŭplana solvo de la loĝproblemo, ne-loĝeja loko - ideale funkcianta urbo en natura reliefo. Samjare oni komencis konstrui novan urbon el 4 vilaĝpartoj: Dubnica nad Váhom, Veľký Kolačín kaj Malý Kolačín. La unuaj loĝantoj alvenis post unu [[jaro]]. En [[1956]] jam pli ol 2 mil da loĝantoj vivis tie. Nová Dubnica iĝis oficiale urbo en [[1960]]. == Esperanto == Komence de [[2021]] jaro, en Nova Dubnica lokiĝas oficejo de [[E@I]].<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=E@I: Nova oficejo, nova urbo, nova estonteco|url=https://sezonoj.ru/2021/07/slovakio-32/|aŭtoro=Peter Baláž|dato=2021-07-21|redakcio=La Ondo de Esperanto}}</ref> == Allogaĵo == La [[kinejo]] ''Panorex'', kiu estis la unua panorama kinejo en Slovakio, estas uzata por organizado de kulturaj eventoj. == Demografio == Laŭ datumoj de [[2011]] jaro, en Nova Dubnica loĝas 11.466 de homoj. Loĝantaro de Nova Dubnica laŭ religio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://pop-stat.mashke.org/slovakia-religion-loc2011.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240422064520/http://pop-stat.mashke.org/slovakia-religion-loc2011.htm |arkivdato=2024-04-22 }}</ref> {| class="wikitable" !Religio !Kvanto de homoj |- |[[katolikismo]] |7222 |- |[[luteranismo]] |314 |- |[[kalvinismo]] |13 |- |[[ortodoksismo]] |21 |- |[[atestantoj de Jehovo]] |26 |- |[[metodismo]] |15 |- |[[baptismo]] |7 |- |[[adventismo]] |3 |- |[[judaismo]] |1 |- |[[mormonismo]] |2 |- |aliaj religioj |108 |- |sen religio |3616 |} Loĝantaro de Nova Dubnica laŭ etno.<ref>http://pop-stat.mashke.org/slovakia-ethnic-loc2011.htm</ref> {| class="wikitable" !Etno !Kvanto de homoj |- |[[slovakoj]] |11.215 |- |[[hungaroj]] |20 |- |[[ciganoj]] |4 |- |[[rusinoj]] |2 |- |[[ĉeĥoj]] |167 |- |[[ukrainoj]] |9 |- |[[germanoj]] |9 |- |[[poloj]] |12 |- |[[rusoj]] |5 |- |[[serboj]] |5 |- |aliaj etnoj |18 |} == Partneraj urboj == * {{Flago|Italio}} [[San Daniele del Friuli]] [[Italio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Červený Kameň (Ilava)]], [[Slovakio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Slavičín]], [[Ĉeĥio]] * [[Dubna (Moskva provinco)|Dubna]], [[Rusio]] (2011) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.novadubnica.eu Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20140315231310/http://www.dubnican.sk/ Magazine about life in Dubnica and Nová Dubnica] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Regiono Trenčín|Distrikto Ilava}} [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Distrikto Ilava]] n4xkub2j6luuyoyu0ai1r4l2fbjqjef 0 238796 9474877 8525442 2026-09-13T19:23:32Z Sj1mor 12103 9474877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mariusz AGNOSIEWICZ''' (vera nomo: '''Mariusz GAWLIK''', naskiĝis la [[4-a de januaro|4-an de januaro]] [[1979]] en [[Bolesławiec]], [[Pollando]]) estas [[Pollando|pola]] [[ĵurnalisto]], retredaktoro kaj eldonisto. Aktivulo de la [[Pola Raciisma Asocio|Raciisma Asocio]], ĝia fondinto kaj la unua prezidanto. Membro de belga grupo [[Liberales]]. ==Vidu ankaŭ== *[[Humanismo]] *[[Raciismo]] *[[Pola Raciisma Asocio]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.racjonalista.pl/kk.php/d,140 Biografio ĉe Racjonalista.pl] (nur [[Pola lingvo|pole]]) *[http://www.liberales.be/ Liberales - oficiala paĝo] (nur [[Angla lingvo|angle]] kaj [[Franca lingvo|france]]) {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Agnosiewicz, Mariusz}} [[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Polaj ateistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Pollando]] bn2nhkvbfewvu03rsksyokjr62v2ea0 2 248480 9474969 5221805 2026-09-13T21:58:22Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Giganta rado]] 9474969 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Giganta rado]] qzjqpkcox43b53r05dx6wiv4a7r22e3 3 248481 9474972 5221828 2026-09-13T21:58:52Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Giganta rado]] 9474972 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Giganta rado]] 26e3koru6wylh059rxoyt8z9bbq34pf 0 251386 9474995 9311984 2026-09-13T23:05:12Z ThomasPusch 1869 /* Kelkaj konataj fastostrikoj */ 9474995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Fastostriko''' aŭ '''politika fasto''' estas [[senperforto|neperforta]] [[protesto|protesta]] [[fasto]], per kiu homo morale premas la publikon kaj regantojn, por ke ili agu favore kaj helpe al iu, pro konsciencdevo, aŭ plenumu ion, permesu aŭ malpermesu ion. La aktivulo plenvole, libere, decidas [[fasto|fasti]] ĝis sukceso, riskante morton. == Kelkaj konataj fastostrikoj == {{Sen fontoj|temo=politiko|dato=2024|sekcio=jes}} En [[1961]], la franca pacisto [[Louis Lecoin]] sukcesis, ke oni aprobu leĝon favore al la militrifuzantoj, ke estu aparta statuto por tiuj kiuj, pro moralaj motivoj, rifuzas obei mortigordon kaj lernadon de tio. Dank'al tiu ago estis liberigitaj junuloj jam en [[prizono]] dum pluraj jaroj pro la motivo rifuzo de la [[militservo]]. En [[1963]] [[Lanza del Vasto]] fastis dum 40 tagoj en Romo, dum la [[koncilio|koncilio Vatikano II]], por peti de la papo [[Paŭlo la 6-a]] ke li publike parolu rifuze al ajna milito. En [[2011]], fastostrikojn perluktis studentoj dum la [[Priedukadaj movadoj en Ĉilio en 2011|priedukadaj movadoj en Ĉilio]] en [[2011]]. Nuntempe ĝi ofte estas uzata de rifuĝintoj por akiro de restadpermeso en iu lando. ==Medicina etiko== Artikolo 8 de la [[Tokia Deklaro]], farita en 1975 de la [[Monda Medicina Asocio]] (MMA), asertas, ke kuracistoj devas ne perforte manĝigi eĉ malliberajn fastostrikantojn, sed kompreni ties sendependajn volojn. Ĝi rekomendas serĉi duan opinion pri la kapablo de la [[malliberulo]] kompreni la sekvojn de sia decido kaj fari informitan [[Konsento|konsenton]]. :Kie malliberulo malakceptas nutron, kaj estas konsiderata de la medicinisto kiel kapabla formi nedamaĝitan kaj racian juĝon pri la sekvoj de tia memvola malakcepto de nutro, oni ne manĝigu tiun arte. La decido pri la kapablo de la malliberulo formi tian juĝon devas esti konfirmita de almenaŭ unu senrilata medicinisto. La sekvoj de la malakcepto de nutro estu klarigitaj de la medicinisto al la malliberulo.<ref>{{cite web |url=https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-tokyo-guidelines-for-physicians-concerning-torture-and-other-cruel-inhuman-or-degrading-treatment-or-punishment-in-relation-to-detention-and-imprisonment/ | title=WMA – the World Medical Association – WMA DECLARATION OF TOKYO – GUIDELINES FOR PHYSICIANS CONCERNING TORTURE AND OTHER CRUEL, INHUMAN OR DEGRADING TREATMENT OR PUNISHMENT IN RELATION TO DETENTION AND IMPRISONMENT | access-date=28-a de januaro 2020 | archive-date=17-a de januaro 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200117195626/https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-tokyo-guidelines-for-physicians-concerning-torture-and-other-cruel-inhuman-or-degrading-treatment-or-punishment-in-relation-to-detention-and-imprisonment/ | url-status=live }}</ref> La nuna reviziita versio de la Malta Deklaro de la Monda Medicina Asocio konstatas klarsence en sia artikolo 21, ke perforta manĝigo estas malhumana kaj maldigniga trakto.<ref>{{cite web |url=https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-malta-on-hunger-strikers/ | title=WMA – the World Medical Association-WMA Declaration of Malta on Hunger Strikers | access-date=29-a de aŭgusto 2017 | archive-date=29-a de aŭgusto 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170829162730/https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-malta-on-hunger-strikers/ | url-status=live }}</ref> La vortumo de la deklaroj de MMA pri taksado de la mensa kapablo de la malliberulo antaŭsupozas normalan fidbazitan rilaton inter kuracato kaj kuracisto. Tamen, en la praktiko tia rilato ne ĉiam estas reala en la medioj, kie [[fitrakto]]j, [[torturo]]j, aŭ neglektoj okazas, kaj kie fastostriko povas esti la sola praktikebla protesto.<ref name=":4">{{en}}[http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140673608613136/fulltext ''{{lang|en|Clinical care of hunger strikers}}''], Lancet, 2008;372:777.</ref> En [[Usono]] estas konflikto inter la medicinaj aŭtoritatoj kaj la registaro pri traktado de fastostrikantoj. La [[Usona Medicina Asocio]] estas membra asocio de MMA kaj formale voĉis por la Tokia Deklaro. Aliflanke, la usona [[Kodo de Federaj Reguloj (Usono)|Kodo de Federaj Reguloj]] diras pri fastostrikantoj, "Respondecas la Buroo pri Malliberejoj kontroladi la sanon kaj farton de unuopaj [[malliberigito]]j, kaj zorgi, ke procedoj estu efektivigataj por konservi vivon." Krome ĝi ordonas, ke "kiam medicina neceso de tuja kuraco de vivminaca aŭ sanminaca situacio ekzistas, la medicinisto povas ordoni, ke oni faru kuracon sen la konsento de la malliberigito."<ref>{{cite web|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=6d4a56492db450206fc427b40751ae2a&rgn=div6&view=text&node=28:2.0.3.3.21.5&idno=28 |title=Title 28: Judicial Administration |publisher=Electronic Code of Federal Regulations |access-date=1-a de septembro 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612141625/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=6d4a56492db450206fc427b40751ae2a&rgn=div6&view=text&node=28%3A2.0.3.3.21.5&idno=28 |archive-date=12-an de decembro 2011 }}</ref> En 2006 en ''[[The Lancet]]'', David Nicholl kaj 250 aliaj eminentaj internaciaj medicinistoj kondamnis la [[perforta manĝigo|perfortan manĝigadon]] de fastostrikantoj en [[Golfo de Guantanamo]].<ref name=":4">{{en}}[http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140673608613136/fulltext ''{{lang|en|Clinical care of hunger strikers}}''], Lancet, 2008;372:777.</ref> Ankaŭ la Usona Medicina Asocio skribis plurajn leterojn al la registaro kaj publikajn deklarojn kontraŭ la partopreno de usonaj medicinistoj en perforta manĝigado de malliberuloj malrespekte al medicina etiko.<ref>{{cite web|url=http://thinkprogress.org/security/2013/04/30/1940121/ama-force-feeding-gitmo|title=American Medical Association Opposes Force-Feeding Prisoners On Hunger Strike At Gitmo|website=[[ThinkProgress]]|access-date=2-a de oktobro 2014|archive-date=6-a de oktobro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006072527/http://thinkprogress.org/security/2013/04/30/1940121/ama-force-feeding-gitmo/|url-status=live}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Pacismo]] * [[Anarki-pacismo]] * [[Striko]] * [[Aminatu Haidar]] ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lepost.fr/tag/greve-de-la-faim (franclingve) listo de freŝdataj fastostrikoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{projektoj|n=Kategorio:Malsatstrikoj}} {{Pluraj problemoj|NPOV|fontoj}} [[Kategorio:Fastostriko| ]] [[Kategorio:Politika rezisto]] [[Kategorio:Moralo]] g7bwgobndxoaqr8t63x4ncnaeidmev4 0 252881 9475119 8830625 2026-09-14T09:15:10Z Sj1mor 12103 9475119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Akoj}} La '''Akoj''' estas nomada [[Pigmeo|pigmea tribo]] de [[Afriko]], pli precize el la [[Centr-Afrika Respubliko]]. Ili estas popolo da ĉasistoj kaj plukistoj, kaj cetere komercas kun la [[Ngbandi]]-farmistoj. Ili inventis kompleksan, {{N|polifonia muziko}}, kiu estis atenteme studita de pluraj muzikologoj kiel [[Simha Arom]] kaj [[Mauro Campagnoli]]. Ili studadis la uzitajn muzikilojn, kaj komparis ilin kun tiuj de aliaj pigmeaj triboj kiel la [[Bakoj]]. Kelkaj okcidentaj komponistoj kiel [[György Ligeti]], [[Steve Reich]] kaj [[Pierre-Laurent Aimard]] ankaŭ interesiĝis pri tiu muziko. La parolaj tradicioj de la aka popolo apartenas al la nemateria heredaĵo de [[UNESKO]] ekde [[2003]]. == Vidu ankaŭ == * [[Silokoj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etnoj en Centr-Afrika Respubliko]] jl87yjpq1nwleqaqb0y7kqhlhr9cvw8 0 253670 9474652 9158850 2026-09-13T14:08:03Z Roberto 609 /* Esperanto en Liepāja */ 9474652 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo=LiepajaCollage.jpg |bildo-larĝeco = 300px |ŝtato=[[Latvio]] |regiono=[[Kuronio]] |distrikto=[[eksterdistrikta urbo]] |regiono-ISO=LV-LPX |zomo=10 |urborajto=1625 |tel=(+371) 634 }} '''Liepāja''' ({{lang-lt|Liepoja}}, {{lang-de|Libau}}, {{lang-pl|Lipawa}}, {{lang-ru|Либава}} (''Libava'') aŭ ''{{lang|ru|Лиепая}}'' (''Liepaja''), {{lang-yi|ליבאַװע}}, ''Libave'') estas la tria plej granda urbo en [[Latvio]]. Ĝi situas sudokcidente de la lando borde de la [[Balta Maro]] kaj inkluzivas unu el la plej gravaj senglaciaj havenoj de la maro. Liepāja situas en la historia regiono [[Kuronio]] -&nbsp;[[latve]] ''Kurzeme''&nbsp;- 223 kilometrojn okcidente de [[Rigo]] kaj 60 kilometrojn norde de la litova marborda urbo [[Palanga]]. Komence de la jaro [[2005]] Liepāja havis {{unuo|86264}} loĝantojn. Liepāja disponas pri du havenoj, komerca kaj armea. La simbolo de la urbo estas la ŝtono [[sukceno]]. Laŭplane la urbo en 2027 estos unu el la du [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj]], kune kun [[Évora]] en [[Portugalio]]. == Historio == La urbo ekestis el eta [[kurona lingvo|kurona]] vilaĝo ĉe la loko, kie la rivereto ''Līva'' enfluas la maron. Dokumente la loko unuafoje menciiĝas sub la nomo ''Lyva'' dum la jaro 1253. Ĉi-tie albordiĝis romiaj, bizancaj kaj skandinaviaj ŝipoj. Ekde la jaro 1560 dokumente pruveblas la nomo ''Libau'' germane respektive ''Liepāja'' latve. La urbajn rajtojn la havena setlejo ricevis dum la jaro 1625 fare de duko ''Friedrich von Kettler'' de [[Kuronio]] (konfirmita dum 1626 fare de reĝo [[Sigismundo la 3-a Vasa]] de [[Pollando-Litovio]]). Svedaj reĝoj, germanaj baronoj kaj simplaj civitanoj de [[germanaj baltoj]], finnaj Jäger-volontuloj kaj rusaj caroj lasis siajn spurojn<ref name=":0" />. En 1919 dum la Liberiga milito Liepāja iun tempon estis ĉefurbo de Latvio ĉar al ĝi translokiĝis latvia registaro<ref name=":0" />. [[Dosiero:Liepaja-Beach.jpg|eta|200px|{{centre|Plaĝo de Liepaja}}]] La armea haveno "Karosta" ripete difinis la sorton de la urbo, aparte dum la [[Unua Mondmilito|Unua]] kaj [[Dua Mondmilito]]j kaj la pli ol 50-jara okupiĝo fare de la [[Sovetunio]], kiel grava sovetunia armea bazo. La komerca haveno antaŭ la Dua Mondmilito estis grava pordego al la cetera mondo ... ĝi prosperigis komercon, industrion kaj kulturon.[[Dosiero:Liepaja centr.JPG|eta|267x267px|{{centre|Fasadoj en la arkitektura stilo [[Secesio (stilo)|secesio]] en la urbocentro}}|maldekstra]] == Vidindaĵoj == * la urbocentro kun la historia stokeja kvartalo, * la larĝa kaj fajna sabla plaĝo ĉe la [[Balta Maro]] * la [[luteranismo|luterana]] preĝejo [[Sankta Anna]] (inaŭguro: 1587) kun sia monumenta, lignoĉizita altara dekoraĵo de 1697, majstroverko de la [[baroka epoko]], * la [[luteranismo|luterana]] preĝejo [[Sankta Triunuo]] (inaŭguro: 1758), proksime de la Roza Placo - * la preĝeja orgeno en preĝejo de Sankta Triunuo, havante 131 [[Registro (orgeno)|registrojn]], kvar [[klavaro]]j kaj pli ol 7.000 [[orgenfajfilo]]jn, unu el la plej grandaj mekanikaj orgenoj en [[Eŭropo]] (ĝis 1912 la plej granda en la mondo). * la [[katolikismo|katolika]] katedralo [[Sankta Jozefo]] (inaŭguro: 1762) proksime de la Malnova Merkatoplaco,[[Dosiero:Liepaja market.JPG|eta|200px|{{centre|La historia merkatohalo}}]] * la ortodoksa preĝejo [[Sankta Triunuo]], konstruita dum 1867, * la arme-havena urbokvartalo ''Karosta'' kun la ortodoksa katedralo [[Sankta Nikolao]], konstruita inter 1901 kaj 1903 * la historia armea malliberejo, kiu dum pli ol 100 jaroj uzeĝis fare de la ŝanĝiĝantaj regantoj. La konstruaĵo nuntempe gastigas muzeon kaj gastejon. [[Dosiero:Oldlibau.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Plano de la urbo ''Libau'', 1875}}]] * la fortikaĵo (naŭ partoj, du el ili ĉe la armea haveno). == Arkitekturo == Unika arkitekturo de Liepāja per diverseco de stiloj kreas specifan atmosferon karakterizan nur por tiu urbo - la plej granda kvanto da lignaj konstruaĵoj, multaj belegaj domoj de germana arkitekto Paul Max Bertschy, stratetoj kovritaj per ŝtona pavimo. Tamen ne nur pri historiaj konstruaĵoj povas fieri liepajanoj - en 2015 ili akiris vastan kaj modernan koncerthalon „La granda sukceno", ĉar ĝuste [[sukceno]] estas unu el simboloj de la urbo<ref name=":0" />. == Muziko == Oni nomas Liepāja ĉefurbo de Latvia muziko. Krom jam menciita ''Aleo de la Famo'' pri tio atestas multaj kun muziko ligitaj objektoj - la plej granda tamburo en Latvio, Arbo de Fantomoj, turisma itinero „Liepāja - kiel laŭ muziknotoj" k.a. La urba himno nomiĝas „En urbo kie naskiĝas vent".  En Liepāja oni povas trovi grupon de skulptaĵoj dediĉitan al ĉiu strofo de la fama kanto <ref name=":0" />. == Esperanto en Liepāja == Liepāja havas ankaŭ riĉan Esperanto-historion - Esperanto-societo tie estis fondita en 1925. Nun ĝi estas la sola urbo en Latvio, kie oni povas trovi straton de Esperanto<ref name=":0">[http://www.esperanto.lv/ Liepāja – urbo de BET-53], Latvia Esperanto-Asocio, 2017</ref>. Dankʼ al la populara Esperanto-kantistino liepajanino [[Austra Pumpure]] la urba himno „En urbo kie naskiĝas vent" estas bone konata al multaj esperantistoj. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Elmārs Virkavs]]; *[[Josef Kaplan]]; == Famuloj == * [[Alexander Faltin]], juristo * [[Eduard Tisse]] * [[Mirdza Ķempe]] == Partneraj urboj kaj regionoj == {| style="background: #FFFFFF; padding:0em 1em 0em 1em;" | width = "350" valign = "top" | * [[Dosiero:Flago-de-Svedio.svg|20px]] [[Nynäshamn]], [[Svedio]], ekde 1990 * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20px]] [[Elbląg]], [[Pollando]], ekde 1991 * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Bellevue (Vaŝingtonio)]] [[Usono]], ekde 1992 * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Darmstadt]], [[Germanio]], ekde 1993 * [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20px]] [[Nykøbing Falster]], [[Danio]], ekde 1993 * [[Dosiero:Flago-de-Svedio.svg|20px]] [[Karlshamn]], [[Svedio]], ekde 1997 * [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|20px]] [[Klaipėda]], [[Litovio]], ekde 1997<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> | width = "50%" valign = "top" | * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20px]] Gdinio / [[Gdynia]], [[Pollando]], ekde 1999 * [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|20px]] [[Homel]], [[Belorusio]], ekde 1999 * [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|20px]] provinco [[Rogaland]], [[Norvegio]], ekde 1999 * [[Dosiero:Flago-de-Norvegio.svg|20px]] urboparto Årstad en [[Bergen (Norvegio)|Bergen]], [[Norvegio]], ekde 2001 * [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|20px]] [[Palanga]], [[Litovio]], ekde 2001 * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20px]] okcidenta parto de la [[Moskva provinco]], [[Rusio]], ekde 2004 * [[Dosiero:Flago-de-Svedio.svg|20px]] [[Helsingborg]], [[Svedio]], ekde 2005 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Zamenhof-Esperanto-Objektoj ([[Zamenhof/Esperanto-objekto|ZEO]]) * [[Tramtransporto en Liepāja]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.liepaja.lv Oficialaj retaj paĝoj de la urbo, en la latva, angla, rusa kaj germana lingvoj] [[Kategorio:Liepāja| ]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Urboj de Latvio]] fifkxqgsucq2qodio0k2rkjweewye7y 0 255168 9474825 9330451 2026-09-13T18:51:22Z Sj1mor 12103 9474825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#property:P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=TR-34 |situo sur mapo =Turkio Istanbulo |zomo=13 }} [[Dosiero:Constantinople mediaeval map.jpg|eta|250px|Mapo de [[Konstantinopolo]] (1420s-1430s) far [[Florenco|Firenca]] mapisto Cristoforo Buondelmonte, montrante [[Beyoğlu|Pera]] ĉe la nordo de [[Ora Korno]], Konstantinopolo sude, kaj la Kız Kulesi dekstre, meze de la maro, apud [[Üsküdar]], urbeto ĉe la Azio bordo de la [[Bosporo]]]] [[Dosiero:Maiden tower.JPG|eta|250px|Kız Kulesi je sunsubiro]] '''{{lang|tr|Kız Kulesi}}''' (signifante ''Edzinonta Turo''), ankaŭ konata en la [[Antikva Grekio|antikva greka]] lingvo kaj [[mezepoko|mezepoka]] [[Bizanca imperio|Bizanca]] periodo kiel '''Turo de Leandros''', restas sur insuleto en la [[Bospora markolo]] apud la [[Üsküdar]] bordo en [[Istanbulo]], [[Turkio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kizkulesi.com.tr/default_en.aspx Maiden's Tower oficiala retpaĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091121031921/http://www.kizkulesi.com.tr/default_en.aspx |date=2009-11-21 }} (angle). * [http://www.kizkulesi.com.tr oficiala retpaĝaro] (turke). * [http://www.videosofturkey.com/video_details.asp?id=24 Videoj de la Bosporo de la Kiz Kulesi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100329034710/http://www.videosofturkey.com/video_details.asp?id=24 |date=2010-03-29 }}. {{en}} <!--{{Koordinato|NS=41/01/16/N|EW=29/00/15/E|montru=entekste|type=landmark |region=TR}}--> [[Kategorio:Konstruaĵoj en Istanbulo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 18-a jarcento]] 6lilhbqlfsloki5hgbs96lx8j8s9cd4 0 255243 9474839 9438860 2026-09-13T18:53:48Z Sj1mor 12103 9474839 wikitext text/x-wiki La '''Monda Konferenco kontraŭ Rasismo, rasa diskriminacio, Ksenofobio kaj rilata maltoleremo''' okazis ekde la [[28-a de aŭgusto]] ĝis la [[1-a de septembro]] [[2001]] en la konferencejo Kingsmead de [[Durbano]], [[Sudafriko]], organizita de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. [[UEA]] partoprenis en tiu konferenco, reprezentita de [[Elisee By'elongo]]. ==Edukado, Informado, Komunikado kaj Ĵurnalismo== La laboroj de la Monda [[Konferenco]] kontraŭ [[Rasismo]], [[Ksenofobio]] kaj ĉiuj [[maltoleremo]]j efektiviĝis en [[komisiono]]j. Tiuj komisionoj diskutis la rolon de [[edukado]] por lukti kontraŭ rasismo kaj diskriminacio. Oni konsideris multajn aspektojn kiuj koncernas, ekzemple la rolon de [[televido|televid-dissendado]] kaj [[radio|radiodisaŭdigo]] kaj [[debato]] fariĝis pri interkultura aranĝo kaj edukado kiuj devas valorigi impresojn de [[homaj rajtoj]]. Specifaj punktoj estis pritraktitaj, ekzemple malkonsidero aŭ malbona konsidero de gentoj kaj rasa malekvilibro, malegaleco estis debatitaj. Oni rimarkis ke 90% el teknikaj [[gvidanto]]j estas [[viro]]j kiam 90% el administraj respondeculoj estas [[virino]]j. Historie oni hontis vidi, ke virinoj postulas nur facilajn laborojn kaj malsame viroj iras al duraj laboroj. Inform-stacio kaj retoj kiuj rilatas al [[komunikado]] estas kontrolataj de malgranda grupo de individuoj, ĉefe venantaj el riĉaj nordaj landoj. Tial informdissendado estas uzata kia [[ilo]] por protekti ekonomiajn interesojn de la kontrolanta grupo. Koncerne homajn rajtojn, oni agnoskis kun propono de [[juĝisto]] [[Jesús García]] (propono aprobita de partoprenantoj), ke [[UN]] kaj registaroj konsideris rajton al edukado kiel devigan kaj necesan por evoluigi la tutan mondon. ==Leĝaj mezuroj, politikoj kaj praktikoj== Partoprenantoj en tiu ĉi [[aranĝo]] pridiskutis [[proceduro]]jn, [[strategio]]jn kaj planojn kiujn [[registaro]]j devas apliki por efektive sekvi [[rezolucio]]jn aprobitaj de [[Monda Forumo]]. Aldone al tio la komisiono diskutis pri [[krimaj leĝoj]] kaj rimedoj por neŭtraligi [[rasismo]]n en naciaj [[politiko]]j kaj aliaj aspektoj de la vivo. Diskriminacio pro kiu [[dalito]]j, [[afrikanido]]j, [[Afriko|afrikano]]j kaj [[romao]]j suferis aŭ suferas estis koncerno de tiu ĉi komisiono. Estas notinda, ke diskutiĝis problemo inter [[Israelo]] kaj [[Palestino]]. Multaj partoprenantoj aprobis decidon laŭ kiu [[cionismo]] de Israelo estas registaro kiu praktikas rasan diskriminacion kaj rasismon. Kvankam [[judoj]] rifuzis tion kaj diris, ke nur ili rajtas tiun landon, fina kaj ĉefa deklaro de forumo substrekas ke Israelo faras [[apartismo]]n kontraŭ la popolo palestina kaj ke UN, registaroj kaj [[NRO]]j devas interveni diversmaniere por efike helpi al palestina popolo akiri [[sendependeco]]n. Tamen palestinaj NROj estis brutalaj kontraŭ israelanoj kiam tiuj ne permesis al israelidoj esprimi iliajn pensojn, kvankam tiuj lastaj restis kvietaj kaj malbrutalaj. Multaj NROj tamen parolis por palestina popolo kaj do estas deklaro kiu petas UN helpi por rajte disponigi parton de la lando ankaŭ al palestina popolo. ==Religiaj maltoleroj== Multaj intervenantoj sugestis al registaroj, ekleziestroj kaj NROj agadojn por nuligi diskriminacion kontraŭ iu ajn formo de [[religio]] aŭ [[kredo]]. Ĉiu individuo rajtas aliĝi en ia ajn religio sen diskriminacio iaforma. NROj estis kuraĝigitaj same kiel UN fari planon por kontraŭi diskriminacion fare de religianoj. Tio helpos nuligi religiajn maltolerojn. ==Kompenso, kontribucio kaj riparado== Problemo pri kompenso kaj kontribucio fare de landoj kiuj praktikis rasismon, rasan diskriminacion, [[sklavkomerco]]n kaj [[koloniismo]]n al viktimaj landoj estis unu el eminentaj debatoj dum forumo de NROj de monda konferenco. En tiu ĉi laborgrupo, konferencanoj sindemandis profunde kaj detale kiel prezenti demandon de riparado al [[viktimo]]j de sklavkomerco, komerco de [[nigrulo]]j kaj koloniismo fare de respondecaj aktoroj de tiuj fiagoj. Estis varma diskuto, kiam debato malfermiĝis pri malakcepto de [[Usono]] partopreni efektive kaj globe mondan konferencon kaj ties procesojn. NROj diskutis pri kiel tiu malbona ekzemplo povas disinflui aliajn agantojn kaj tiel malhelpi al leĝaj proceduroj reliefigante kompenson kaj kontribucion kiel rimedoj por riparado al landoj kiuj suferis, suferas pro koloniismo aŭ sklavkomerco iam faritaj de [[potenculo]]j. Estas notinde, ke kvankam [[usona registaro]] ne volis agnoski kaj aprobi riparadon kaj kompenson kiel necesajn rimedojn por kontribucii al viktimoj de koloniismo, sklavkomerco, [[sklavtranslokiĝado]] de nigruloj farita de [[eŭropanoj]] (bone difinitaj), ĉiuj NROj el Usono decidis, konsentis daŭrigi siajn luktojn pridemandante kompletan riparadon, kompletan kompenson kaj kompletan kontribucion fare de registaro de Usono al viktimoj. NROj usonaj sindonos subteni [[afrikusonanoj]]n kiuj suferis pro mistraktoj, miskonsideroj, fiagoj kaj mortigadoj tra [[sklavsistemo]] kaj sklavkomerco. ==Junuloj kaj infanoj== Junuloj demandis multajn aferojn i.a. ili volas, ke ne-formala, ne oficiala edukado estu restrukturita tre bone kaj menciota en deklaracio de NROj. Interkultura edukado promocias kaj devas respekti malsamecojn de ĉiuj [[kulturo]]j. Estas multaj problemoj pro kiuj [[junulo]]j kaj [[infano]]j suferas pro diskriminacioj multnombraj. Estis subliniigita ke problemoj kiel [[perfortigo]] kaj brutala konsidero fare de [[plenaĝulo]]j al junuloj kaj infanoj, kaj aliaj problemoj ligitaj al [[prostitucio]] aŭ [[seksa komerco]] de junuloj kaj infanoj estas malleĝaj, kaj ĉiuj NROj kaj registaroj devas adresi atenton, ĉar tiuj praktikoj estu neŭtraligotaj. Edukado ne estas [[privilegio]] aŭ [[donaco]] al junuloj kaj infanoj sed male tio estas [[rajto]]. Do, ĉiuj junuloj profitu de tio. Tiu helpos al la mondo limigi [[krimo]]jn kaj aliajn maltolerojn farataj de infanoj kaj junuloj. ==Trafikoj kaj komerco== Temkomisiono kiu traktis problemojn rilate al trafikaj diskriminacioj subliniigis la problemon de malleĝa [[trafiko]] kaj [[komerco]] pro kiuj virinoj kaj infanoj suferas kaj kiel faktoroj i.a [[malriĉeco]], [[senlaboreco]] kaj sen [[edukebleco]] kaj aliaj [[parametro]]j kontribuas al malleĝaj trafikoj aŭ komerco. Prof. [[Helena Theodora]] el Universitato de Sociologio en [[Rio de Janeiro]] en [[Brazilo]], klarigis rilaton inter malriĉeco kaj malleĝa komerco fare de virinoj kaj aliaj socio-ekonomiaj aspektoj en Brazilo. NROj diskutis interdependecon de [[aŭtoritato]]j kaj materiaj fortoj kun seksaj [[ekspluatado]]j pro kiuj virinoj estas viktimoj kaj donis ekzemplon de [[Sambo|sambaj]] [[dancisto]]j kiuj estas enkondukitaj al [[Eŭropo]] kiel dancistoj sed kiuj poste estas ekspluatitaj por [[seksa komerco]]. ==Aidoso kaj kunligitaj malsanoj== Inter aliaj problemoj oni substrekis bezonon konsideri [[homo]]jn kun [[viruso]] kiel aliajn [[persono]]jn sen suferigi ilin pro [[diskriminacio]]. Oni ne devas diskriminacii malsanulojn precipe tiuj kiuj suferas pro [[Aidoso]]. Kazo de Sudafriko estis bona ekzemplo ĉar multaj homoj vivas kun viruso kaj jam aliaj suferas pro tio. Estus ĝentile se progresintaj landoj kaj industriaj potenculoj konsentus helpi al malriĉaj landoj lukti kontraŭ danĝeraj malsanoj kaj tiel savi la [[homaro]]n. Se ekzemple estos riparado aŭ [[kompenso–pagado]], propono estas ke agantoj de koloniismo kaj sklavkomerco povos kontribucii disponigante [[kuracilo]]jn kaj [[medikamento]]jn al viktimoj de tiuj malleĝaj iamfaritaj ekspluatadoj. == Bibliografio == Martin Solly. [http://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-solly.htm Ksenofobia gvidlibro al la italoj], Tradukis [[Anna Löwenstein|A. Löwenstein]]. Geografio, vojaĝoj. Eld. IEF, Milano, 2006, [http://www.ipernity.com/blog/stanislavo-belov/3260462 amuzstila libreto kun faktoj kaj fantazioj pri italoj].  Rodney Bolt, [https://www.monato.be/2009/009802.php Ksenofobia gvidlibro al la nederlandanoj], Tradukis [[Simon Davies|S. Davies]]. Geografio, vojaĝoj. Eld. Bero, Rotterdam, 2008. == Vidu ankaŭ == [[Interkultura edukado]] [[Interkultura komunikado]] [[Kategorio:Kulminkonferenco de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Rasismo]] [[Kategorio:Unesko]] 3ezbjwx77ma9aju0whruuylppj321tp 0 255830 9474861 8105690 2026-09-13T19:14:26Z Roberto 609 /* Esperanto-movado */ 9474861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT}} [[Dosiero:Estremoz-FlickrCCby-PhillipC.jpg|eta|dekstra|200px|Estremoz]] '''Estremoz''' estas portugala [[ urbo]] en la [[distrikto]] [[ Évora]], regiono [[Alentejo]] kaj subregiono [[Centra Alentejo]], kun ĉ. 9 000 loĝantoj. Ĝi estas sidejo de [[municipo]] kun 513,82 km² kaj 15 673 loĝantoj (2001), subdividita en 13 [[fregezioj]]. La urbo estas survoje de [[Madrido]] (tra [[Badajoz]] kaj [[Elvas]]) al [[Lisbono]]. Sufiĉe proksime de la hispana landlimo bezonis de antikve defendan [[kastelo]]n kun tre alta kaj granda turo videblas de malproksime, kie nuntempe funkcias ''pousada'' (ŝtata hotelo kaj restoracio). Ĉe centra granda placo estas muzeoj, preĝejoj, kafejoj kaj funkcianta surstrata merkato. == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. En Estremoz sidejis la esperanta gazeto ''[[La Karavelo]]'' pri portugala kaj universala literaturoj kaj kulturoj. Estas gravaj rilatoj inter la gazeto kaj eldonejo kun la urba konsilantaro. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Manuel Fontes]]; {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Portugalio]] 5bl3yle3oh9yisg0vhk0r0i4vfkfb9x 0 257431 9474702 9462595 2026-09-13T15:40:10Z ~2026-49530-34 263352 /* Biografio */ 9474702 wikitext text/x-wiki <!-- NOTO AL REDAKTANTOJ: ----------------KIM PEEK NE ESTAS AŬTISMULO--------------------- bv ne aldoni kategoriojn rilatajn al aŭtismo - ĉi teme bv legi la diskuton ĉe anglalingva artikolo http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Kim_Pee --> {{Informkesto homo | nomo = Kim Peek | dosiero = Kim Peek, diagnosed with Savant syndrome.jpg | priskribo = Kim Peek, escepta erudiciulo<br /> ''<small>kun afabla permeso de Darold A. Treffert, M.D. kaj de Wisconsin Medical Society''</small> | grandeco de dosiero = 180px |background = | dato de naskiĝo = [[11-a de novembro]] [[1951]] | loko de naskiĝo = [[Salt Lake City]], [[Utah]], [[Usono]] | dato de morto = [[19-a de decembro]] [[2009]] | loko de morto = }} '''Kim Peek''' (la {{daton|11|novembro|1951}}, [[Salt Lake City]] — la {{daton|19|decembro|2009}}) estis [[Erudicio-sindromo|escepta erudiciulo]] kun {{alilingve|fr|eidetika memoro|mémoire eidetique}}. La ĉefrolo de la filmo ''{{alilingve|en|Rain Man}}'' estas inspirita de li. == Biografio == Li naskiĝis kun {{alilingve|fr|makrocefalio|macrrocéphalie}} damaĝita [[cerbeto]], sen [[kaloza korpo]] nek {{alilingve|en|antaŭa komisuro|Anterior commissure}}, sed kun [[eidetika memoro]]<ref>'''eidetika''': el la greka 'eidos'=bildo. Eidetika bildo estas bildo ege preciza el halucina precizeco. Eidetikuloj estas homoj kiuj sentas tiajn bildojn. {{de}}: eidetisch (1913) {{fr}}: éidétique (1925) {{en}}: eidetic </ref> kaj iaj nekapabloj verŝajne ligitaj kun liaj denaskaj nenormalaĵoj. Tamen iuj scienculoj alte taksas lian memorkapablon asertante ke malgraŭ malĉeesto de kaloza korpo, liaj neŭronoj interkonektiĝas. Oni diras ke Kim Peek suferis pro [[Sciegula simptomaro]]. Malgraŭ ĉio, li kapablis, laŭ sia patro Francis, memori informojn ekde kiam li aĝis 16 monatojn. Infano li enmemorigis plenajn librojn nur legante ilin unufoje. Kiam finlegitajn li ordigis ilin inversitajn sur breto por ne legi ilin duan fojon. Li ekagis tiamaniere dum li ne jam kapablis marŝi. Li ekmarŝis kiam 4-jara. [[Dosiero:Peek2.jpg|eta|maldekstra|Kim Peek kaj lia patro Fran. <br />''<small>kun afabla permeso de Darold A. Treffert, M.D. kaj de Wisconsin Medical Society''</small>]] Li laboris en dumtaga centro por handikapuloj de 1969. Li memorigis impresan kvanton da informoj. Temoj estas diversaj: [[historio]], [[literaturo]] [[geografio]], [[nombroj]]/[[aritmetiko]], [[sporto]]j, [[muziko]] kaj [[dato]]j. Li kapablis legi je rapideco de po unu paĝo en 10 sekundoj (tio estas ĉ. unu libro en unu horo) kaj precize memoras pli ol 98 %. Li kapablis legi samtempe du paĝojn : dekstra okulo legante dekstran paĝon dum maldekstra okulo la maldekstran paĝon. Liaj kuracistoj komparas lin kun rettraserĉilo. Li memoras la tutan entenon de ĉ. 12 000 libroj. Li ankaŭ kapablis mense kalkuli komplikajn kalkulojn; ekzemple li mense pretigis pagpaĝojn por salajruloj de la dumtaga centro. De 2002 li ekzercis sian talenton por [[piano]]ludi. Tiu deziro subite aperis, dum li antaŭe montris neniun muzikan talenton, kvankam li kapablis memori tutajn sinfoniojn dum pluraj jardekoj. Li ankaŭ kapablis komenti la muzikaĵon kiun li estas ludanta, kompari diversajn muzikaĵojn kun tiuj kiujn li iam aŭdis kaj aŭskultante distingi kiu instrumento ludas kiun parton kaj ŝategas diveni kiu komponis nove aŭditan muzikaĵon nur komparante kun miloj da specimenoj kiujn li memorigis. Tamen li havis iajn malkapablojn kiaj butonumi ĉemizon kaj malfacile plenumas movajn taskojn de la ĉiutago, kiaj lavbrosi siajn dentojn, surmeti ŝuojn, verŝajne pro sia mankanta cerbeto. Inteligentotestoj montris ke li estas sub averaĝa nivelo pri ĝeneralaj temoj sed tre super en apartaj fakoj. Oni de tio konkludis ke tiaj testoj ne taŭgas por taksi la kapablojn de Peek. Lia patro sciigis ke lia sento pri humuro disvolviĝis de 2004, kaj ke liaj kapabloj kunligi informojn kiujn li memoris pruvas kreokapablon. Li tamen daŭre sentis malfacilaĵojn en iuj abstraktaj kampoj, kiaj kapti la signifon de proverbo aŭ de metaforo. En [[1984]], la [[Scenaro|scenaroverkisto]] [[Barry Morrow]] renkontis Peek-on en {{alilingve|en |Arlington |Arlington, Texas}} en [[Teksaso]]. Tio estis unu el inspirfontoj por la sukcesega filmo {{alilingve|en|Rain Man}} (1988). [[Dustin Hoffman]] (kiu rolas la personon Raymond en la filmo) ankaŭ renkontis Peek-on kaj aŭtismulojn por penetriĝi de ilia aparteco. Sekve de la apero de la filmo Peek ofte estis invitita en televidaj elsendoj en Usono. Tiu petado al li plikreskigis sian memestimon. En [[2004]], esploristoj de [[NASA]] tutan aron da testoj pri Peek, inter kiuj {{alilingve|fr|tomografio|tomographie}} kaj {{alilingve|fr|Nuklea Magenta Resonanco|Résonance magnétique nucléaire}}. Ili deziris konstati la evoluon de lia cerbo post la antaŭaj esploroj de 1988. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- NOTO AL REDAKTANTOJ: ----------------KIM PEEK NE ESTAS AŬTISMULO--------------------- bv ne aldoni kategoriojn rialtajn al aŭtismo - ĉi teme bv legi la diskuton ĉe anglalingva artikolo http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Kim_Pee --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peek, Kim}} [[Kategorio:Eidetika memoro]] [[Kategorio:Usonanoj]] ncnx6n6ncqptdkp512z6oa4ot68xxfs 0 262293 9474737 8542476 2026-09-13T17:20:06Z Tirolischleioans 254019 9474737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:A.W.Schlegel.jpg|eta|Schlegel ĉ. 1800]] [[Dosiero:August_Wilhelm_von_Schlegel.jpg|eta|August Wilhelm Schlegel]] '''August Wilhelm von SCHLEGEL''' (naskiĝis la [[8-an de septembro]] [[1767]] en [[Hanovro]]; mortis la [[12-an de majo]] [[1845]] en [[Bonn]]) estis germana literaturhistoriisto, [[tradukisto]], [[verkisto]], [[hindologio|hindologo]] kaj [[filozofo]]. Kune kun sia frato [[Friedrich Schlegel]] li estas rigardata kiel kunfondinto de la germana [[romantikismo]]. Li estis filo de [[Johann Adolf Schlegel]]. == Vivo == Schlegel frekventis en Hanovro la gimnazion kaj ekstudentis en 1786 en [[Göttingen]] pri teologio. Baldaŭ li aliorientiĝis, influite de Heyne, pri filologio kaj verkado. [[Gottfried August Bürger]] gajnis decidan influon sur lin estetike (li ankaŭ proklamis la laŭdindan poetecon de Schlegel en unu sia [[soneto]]) kiel ankaŭ [[Friedrich Ludewig Bouterweck]] kiu entuziasmigis Schlegel pri romantikisma poezio. Post finitaj akademiaj studoj Schlegel estis inter 1791–95 administro en la domo de la bankisto Muilman en [[Amsterdam]]. Reveninte en aŭtuno 1795 al Germanujo li setlis en la sekvinta printempo en [[Jena]]. Tie li estis arano (ofte kun sia edzino, filino de profesoro Michaelis el Göttingen, kiun li poste eksedzinigis) de kleraj rondoj kaj engaĝiĝis pri »Horen« kaj »Musenalmanach« de [[Friedrich Schiller]] kaj pri la gazeto surloka »Allgemeine Literaturzeitung«. Krome li montris grandan talenton en la germanlingvigo de verkoj de konataj fremdaj aŭtoroj (Shakespeare, Calderón, Dante, Guarini, Cervantes, Camões). Li ja iĝis modelo por perfekta poetika traduko. En 1797 li ekmalamikiĝis - same kiel la frato [[Friedrich Schlegel]] - kun Ŝilero, dume [[Goeto]] kontinuigis bonajn kontaktojn kun li. Neniun alian kontraŭulon de [[Romantikismo]] Schlegel tiom akre persekutis kiom [[August von Kotzebue]]. En 1798 nomumis lin duko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)|Karl August]] profesoro eksterordinara ĉe la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]]. Kune kun la frato Friedrich li eldonis la gazeton »Athenäum« (1798–1900), restonte ĝis 1801 en Jena. Poste li iris [[Berlino]]n kie li prelegis pri [[beletro]] kaj artoj, kio bonvolege akceptitis de multnombra aŭskultantaro. Ekde 1804 li vivis plejtempe ekster Germanujo sur la bieno Coppet ĉe la [[Lemano|Lemana Lago]] kiun posedis [[Madamo de Staël]] - ŝin li akkompanis en Italion, Francion, Svedion kaj Brition. Schlegel konsentis la ideojn de ŝi pri necesa konatiĝo de la [[francoj]] kun la novaj fazoj de germana spirita vivo. En la verko »Comparaison entre la Phèdre de Racine et celle d'Euripide« (Paris 1807) Schlegel batalis disde la vidpunkto romantikisma - la francan [[klasikismo]]n. Inspirite per vojaĝado liaj interesoj pli kaj pli iĝis pentraj. En [[Vieno]] li faris en 1808 prelegojn ege aplaŭditajn pri dramarto kaj artoj. Dum la kampanjoj de 1813 kaj 1814 li estis sekretario de la tiama tronheredanta princo de [[Svedio]], [[Jean-Baptiste Bernadotte]], kies proklamaĵojn Schlegel redaktis. Post la milito li vivis denove ĉe la Lemana Lago; ekde 1815 li nobeligis sian nomon pro diplomo certa donita fare de imperiestro [[Ferdinando la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 3-a]] al la prapatroj ŝlegelaj. En 1818 li sekvis vokon je profesoreco pri literaturo ĉe la universitato de [[Bonn]]. Dua geedziĝo kun Sophie, filino de la ekleziulo [[Heinrich Eberhard Gottlob Paulus|Paulus]], finiĝis eĉ pli rapide ol la unua. En Bonn Schlegel prefere okupiĝis pri [[orientalistiko]], ĉefe [[sanskrito|sanskritaĵoj]]. Tiuj studoj venigis lin plurfoje en Francion kaj en 1823 en Brition. En Bonn li fondigis presejon kies laboristoj scipovis uzi malnovhindiajn literojn. Dum longa restado en Berlino en 1827 li prelegis pri teorio kaj historio de artoj. Konvertiĝo je [[katolikismo]], tipa por ne malmultaj romantikismemuloj, ĉe li ne okazis. En la verko »Berichtigung einiger Mißdeutungen« (1828) li eĉ prezentis siajn pensojn kontraŭ tiaj paŝoj. Dum la lastaj jardekoj vivtempaj petoleco kaj memkonfidaĉo certa pli kaj pli videblis, kio primokigis multajn samtempulojn, ekz. [[Heinrich Heine]]. Li dum bonnaj tempoj estis ankoraŭ lia fervora disĉiplo. Tamen inverse ankaŭ Schlegel mem daŭrigis primokadon, kiel montras liaj mokaj versoj en la kolekto »Musenalmanach auf 1832« de Wendt. == Graveco == Kontraŭe al aliaj agadoj la poeta agado de Schlegel restis malmenciinda. Mankas al liaj verkoj varmeco kora kaj inter la epigramoj kaj sonetoj nur tiuj iel bonas kie temas pri spriteco-montro. Ne prisilentatu la romantikaĵo »Arion« (1799 ĉe »Musenalmanach« de Schiller) kaj la elegio »Rom«, dediĉita al Madamo de Staël. Lia dramo »Ion« (Hamburg 1803) restis tute filologa poeziaĵo. Sed gravega estis Schlegel kiel tradukanto de verkoj de [[Ŝekspiro]]: la germanlingvanoj danke al li baldaŭ konsideris Ŝeksiron propra poeto, danke al la ŝlegelaj tradukaĵoj: kvankam li tradukis nur 17 dramojn (la reĝajn dramojn krom »Heinrich VIII.«, »Romeo«, »Julius Cäsar«, »Hamlet«, »Sommernachtstraum«, »Kaufmann von Venedig«, »Der Sturm«, »Was ihr wollt«, »Wie es euch gefällt«, Berlin 1797–1810, 10 vol.) Lerte kaj kvazaŭ sammajstre li tradukis ankaŭ kvin dramojn de [[Pedro Calderón de la Barca]] (»Spanisches Theater«, Berlin 1803–09, 2 vol.) kaj aliajn romantikismaĵojn (»Blumensträuße italienischer, spanischer und portugiesischer Poesie«, Berlin 1803). Estante estetikisto li malfermis, kune kun la frato, la romantikisman movadon en [[Germanlingvio]]. Kun la frato li eldonis kritikajn eseojn (»Charakteristiken und Kritiken«, Kenigsbergo 1801) kaj senfrate la kolekton »Kritische Schriften« (Berlin 1828, 2 vol.). Multo en tiuj aferoj havas daŭran valoron, tamen ne mankas en ili kritikegoj. En la verkoj »Vorlesungen über dramatische Kunst und Literatur« (Heidelberg 1805–11) kaj »Über Theorie und Geschichte der bildenden Künste« (Berlin 1827) li plej bone disvolvigis sian talentegon. Menciindas inter la filologiaj laboraĵoj jenaj: »Observations sur la langue et la littérature provençale« (Paris 1818), la gazeto »Indische Bibliothek« (Bonn 1823–30), la eldono de »Bhagavad-Gitâ« (Berlin 1823) kaj de »Râmâyana« (Berlin 1829–1846). Koncerne sanskritaĵojn li vere pioniris en Germanlingvio. == Fonto == Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 833-834, kio [http://www.zeno.org/nid/2000742583X legeblas tie ĉi interrete.] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB|118607960}} * [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1795_0awschlegel.html August Wilhelm Schlegel: Briefe über Poesie, Silbenmaaß und Sprache] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607065700/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1795_0awschlegel.html |date=2007-06-07 }}, 1795; en [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ projekto "Lirikteorio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607053505/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ |date=2007-06-07 }} * [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1798_awschlegel.html August Wilhelm Schlegel: Lyrische Dichtungsart] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607065303/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1798_awschlegel.html |date=2007-06-07 }}, 1798; en [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ projekto "Lirikteorio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607053505/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ |date=2007-06-07 }} * [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1801_awschlegel.html August Wilhelm Schlegel: Von den Dichtarten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607070053/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1801_awschlegel.html |date=2007-06-07 }}, 1803; en [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ projekto "Lirikteorio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607053505/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ |date=2007-06-07 }} * [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1803_awschlegel.html August Wilhelm Schlegel: Petrarca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607064709/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/texte/1803_awschlegel.html |date=2007-06-07 }}, 1803; en [http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ projekto "Lirikteorio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070607053505/http://www.uni-duisburg-essen.de/lyriktheorie/ |date=2007-06-07 }} * [http://www.phf.uni-rostock.de/institut/igerman/forschung/litkritik/litkritik/Kritiker/AeAWSchlegel.htm Biografio kaj verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070703103839/http://www.phf.uni-rostock.de/institut/igerman/forschung/litkritik/litkritik/Kritiker/AeAWSchlegel.htm |date=2007-07-03 }} * [http://www.textkritik.de/briefkasten/schlegel_a_w/schlegel_a_w_index.htm Letera komunikado] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schlegel, August Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj hindologoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] kf2bm4ogakt2aq4uxhr9edbvzue8tx0 0 272767 9474713 9424756 2026-09-13T16:13:14Z Hike395 37955 Uzu mapon kun pli alta distingivo el 2013 9474713 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|nacia parko |priskribo de bildo= |establita= 1890 | lando = Usono | lando_flago = 1 | ŝtato = Kalifornio | distrikto = kantono Tuolumne | distrikto1 = kantono Mariposa | distrikto2 = kantono Madera | distrikto3 = kantono Mono | histregiono = Pajuteoj | montaro = [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]] | rivero = Merced | konstruaĵo = Hotelo Wawona | orogenezo = Valo Yosemite | orogenezo_tipo = Valo | planto = | planto_tipo = | geologio_tipo = Rokaro | geologio = El Capitan | geologio1 = | biomo = arbaro | aliro = el [[Mariposa (Kalifornio)|Mariposa]] | vizito = 3 242 644 (jaro 2006) | horzono = [[Pacifika tempa zono|PTZ]] | utc_offset =-8 | horzono_DST = [[Pacifika tempa zono|PTZ]] | utc_offset_DST =-7 |regiono-ISO=US-CA |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo=iso |zomo = 8 |alto-koord = jes |portalo=Usono <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Nacia parko Yosemite | unesko_jaro = 1984 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, viii | unesko_regiono = 6 | unesko_numero = 308 }} [[dosiero:1 yosemite valley tunnel view 2010.JPG|eta|Valo Yosemite vidita el Tunnel]] [[Dosiero:Yosemite.JPG|eta|250px|Parko Yosemite]] La '''Nacia Parko Yosemite''' (/joʊˈsɛm.ɪ.ti/, {{lang-en|Yosemite National Park}}, esperanta prononco "joŭSEmiti")<ref>"[https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=GNISPQ:3:::NO::P3_FID:255923 Yosemite National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210629230317/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:255923 |date=2021-06-29 }}". ''Geographic Names Information System''. United States Geological Survey.</ref><ref>"[https://www.nps.gov/yose/learn/management/statistics.htm Park Statistics]". Yosemite National Park (U.S. National Park Service). Alirita je la 22-a de julio 2018.</ref> estas usona [[nacia parko]] en [[Kalifornio]],<ref>{{harvnb|Harris|1998|p=324}}</ref><ref name="VisitCal2">{{cite web|url=http://www.visitcalifornia.com/region/discover-high-sierra|title=Discover the High Sierra|publisher=[[California Office of Tourism]]|accessdate=2021-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603003117/http://www.visitcalifornia.com/region/discover-high-sierra|archivedate=2020-06-03}}</ref> ĉirkaŭita sudoriente de Nacia Arbaro Sierra kaj nordokcidente de Nacia Arbaro Stanislaus. Ene de la [[nacia parko]] situas la "[[valo Yosemite]]", kiu donis sian nomon al la tuta teritorio. Administras la parkon la [[Nacia Parka Agentejo]] kaj la parko havas areon de {{Nombro|3074}} km²<ref>"[https://www.nps.gov/yose/learn/management/statistics.htm Park Statistics]". Yosemite National Park (U.S. National Park Service). Alirita je la 22-a de julio 2018.</ref> kaj situas ĉe la okcidenta rando de la montaro [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]]. Ĝi estas en kvar [[County|gubernioj]], centrante en Tuolumne kaj Mariposa, etendiĝante norden kaj orienten al Mono kaj suden al Madera. Nomite [[Monda heredaĵo de Unesko|monda heredaĵo]] en 1984, Yosemite estas internacie agnoskita pro ĝiaj granitaj krutaĵoj, akvofaloj, klaraj riveretoj, boskoj de egaj [[sekvojo]]j, lagoj, montoj, herbejoj, glaciejoj, kaj [[Biodiverseco|biologia diverseco]].<ref name="naturehistory2">{{cite web|title=Nature & History|publisher=United States National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/archive/yose/nature/nature.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125062753/http://www.nps.gov/archive/yose/nature/nature.htm|archive-date=January 25, 2007|date=October 13, 2006|access-date=January 27, 2007}}</ref> Preskaŭ 95% de la parko estas nomita sovaĝejo.<ref>{{cite web|title=Yosemite Wilderness|publisher=United States National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/yosemitewilderness.htm|access-date=March 15, 2008}}</ref> Yosemite estas unu el la plej grandaj kaj malpli fragmentigita vivaĵarejo en la montaro Sierra Nevada, kaj la parko subtenas diversecon de plantoj kaj bestoj. La parko havas altecon kiu varias de {{Nombro|648}} ĝis {{Nombro|3997}} metroj, kaj enhavas kvin ĉefajn [[Vivozono|plantajn zonojn]]: [[Ĉaparalo|ĉaparala]] kaj [[Kverko|kverka]] arbaro, malalta montana arbaro, supra [[Montano (ekologio)|montana arbaro]], subalpa zono, kaj [[Alpa herbejo|alpa zono]]. El {{Nombro|7000}} plantaj specioj de Kalifornio, proksimume 50% troviĝas en la montaro Sierra Nevada, kaj pli ol 20% troviĝas ene de Yosemite. La parko enhavas taŭgan vivejon por pli ol {{Nombro|160}} maloftaj plantoj, kun maloftaj lokaj [[Geologio|geologiaj]] formaĵoj kaj unikaj [[Grundo|grundoj]] difinantaj la restriktitajn vivlokojn kiujn multaj ĉi tiuj plantoj okupas.<ref name="naturehistory2" />[[Dosiero:Half Dome at sunset.jpg|eta|250px|La monto ''Half Dome'' dum krepusko|maldekstra]]La geologio de Yosemite havas granitajn rokojn kaj restaĵojn de pli malnovaj rokoj. Antaŭ proksimume 10 milionoj da jaroj, la montaro Sierra Nevada estis levita kaj poste klinita kaj tiel fariĝas havanta mildajn okcidentajn deklivojn kaj pli ekstremaj orientaj deklivoj. La levo pliigis la deklivecon de bordoj de riveroj, kaj rezulte kreiĝis profundaj, mallarĝaj kanjonoj. Antaŭ proksimume unu miliono da jaroj, neĝo kaj glacio amasiĝis, kreante glaciejojn ĉe la pli altaj alpaj herbejoj, kiuj malsupreniĝis laŭ la riveraj valoj. Glacia dikeco en [[Valo Yosemite]] eble atingis {{Nombro|1200}} metrojn dum la frua glacieja periodo. La movado malsupren de la glacio tranĉis kaj skulptis la U-forman valon, kiu allogas tiom multe da vizitantojn al ĝiaj pitoreskaj perspektivoj hodiaŭ.<ref name="naturehistory2" /> Yosemite estis grava por la evoluado de la ideo de naciaj parkoj. Galen Clark kaj aliaj urĝis por protekti Valon Yosemite de konstruado, fine rezultante, ke Prezidanto [[Abraham Lincoln]] subskribis la [[Nacia Parko Yosemite|Yosemite Grant]]-on en 1864. John Muir gvidis sukcesan movadon por igi [[Usona Kongreso|Kongreson]] establi pli grandan nacian parkon antaŭ 1890, kiu inkluzivis la valon kaj ĝiajn ĉirkaŭajn montojn kaj arbarojn, starigante la vojon al la sistemo de [[Nacia Parka Agentejo|Naciaj Parkoj]].<ref name="historyculture2">{{cite web|title=History & Culture|publisher=United States National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/yose/historyculture/index.htm|access-date=January 27, 2007}}</ref> Yosemite nun allogas proksimume kvar milionojn da vizitantoj ĉiujare,<ref name="visits2">{{cite web|url=https://irma.nps.gov/Stats/SSRSReports/Park%20Specific%20Reports/Annual%20Park%20Recreation%20Visitation%20(1904%20-%20Last%20Calendar%20Year)|title=Annual Park Recreation Visitation (1904&nbsp;– Last Calendar Year)|publisher=U.S. National Park Service|access-date=March 11, 2019}}</ref> kaj la plejparto da vizitantoj pasigas la plimulton de sia tempo en la 18 kvadrataj kilometroj de [[Valo Yosemite]].<ref name="naturehistory24">{{cite web|title=Nature & History|publisher=United States National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/archive/yose/nature/nature.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125062753/http://www.nps.gov/archive/yose/nature/nature.htm|archive-date=January 25, 2007|date=October 13, 2006|access-date=January 27, 2007}}</ref> La parko spertis vizitan rekordon en 2016, preterpasante kvin milionojn da vizitantoj la unuan fojon en ĝia historio.<ref>{{cite web|title=New visitation record in 2016 as over 5 million people visited Yosemite National Park.|url=http://goldrushcam.com/sierrasuntimes/index.php/news/local-news/8685-new-visitation-record-in-2016-as-over-5-million-people-visited-yosemite-national-park|website=GoldRushCam.com|publisher=Sierra Sun Times|access-date=February 8, 2017}}</ref> La parko komencis postuli rezervojn por aliri la parkon dum popularaj tempoj ekde 2020 responde al la pliiĝo de vizitantoj. == Loknomo == La nomo "Yosemite" (kiu signifas "mortiganton" en la Miwok-a lingvo) originale estis la nomo de tribo kiu estis forpelita de la areo (kaj eble amasmortigita) de la Bataliono Mariposa.<ref name="Anderson2">{{cite web|title=Origin of the Word Yosemite|url=http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html|website=www.yosemite.ca.us|access-date=October 4, 2015|first1=Dan|last1=Anderson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070105223109/http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html|archivedate=2007-01-05}}</ref> Antaŭe, indiĝenaj popoloj nomis la areon"Aŭani" ("granda buŝo").<ref name="Anderson2" /> Aliaj triboj nomis la indiĝenan tribon, kiu loĝis en la Valo, Yosemite-oj ĉar krimuloj de la [[Pajuteoj]] formis la grupon.<ref name="Anderson2" /> La vorto "Yosemite" en la Miwok-a lingvo estas facile konfuzebla kun simila vorto, kiu signifas "[[Griza urso|grizurso]]".<ref name="Anderson2" /><ref name="Beeler2">{{cite journal|title=Yosemite and Tamalpais|journal=Journal of the American Name Society|volume=3|issue=3|pages=185–86|year=1955|first=Madison Scott|last=Beeler}}</ref> [[Dosiero:Yosemite campground map.gif|eta|Mapo de la parko]] == Geografio == Nacia Parko Yosemite situas en la centraj montoj de montaro Sierra Nevado en Kalifornio. Tri sovaĝaj areoj estas apudaj al Yosemite: Ansel Adams Wilderness sudoriente, Hoover Wilderness nordoriente, kaj Emigrant Wilderness norde. La parko de {{Nombro|3080}} km² enhavas milojn da lagoj kaj lagetoj, {{Nombro|2600}} km da riveretoj, {{Nombro|1300}} km da vojetoj por marŝado, kaj {{Nombro|560}} km da aŭtovojoj.<ref name="nature2">{{cite web|title=Nature & Science|publisher=United States National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/index.htm|access-date=January 27, 2007}}</ref> Du federe nomitaj Sovaĝaj kaj Pitoreskaj Riveroj, la rivero Merced kaj la rivero Tuolumne, komenciĝas ene de la landlimoj de Yosemite kaj fluas okcidenten tra la piedmontetoj Sierra, en la [[Kalifornia Centra Valo|Centran Valon de Kalifornio]]. Mezume, proksimume 4 milionoj da homoj vizitas la parkon ĉiun jaron,<ref name="visits2" /> plejparte uzante la areon de 18 km² de [[Valo Yosemite]].<ref name="nature3">{{cite web|title=Nature & Science|publisher=United States National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/index.htm|access-date=January 27, 2007}}</ref> == [[Klimato]] == [[Dosiero:Halfdomedeer.jpg|eta|241x241px|<center>Cervoj en la valo, fone la granita monto ''Half Dome''|maldekstra]]La parko havas mediteranean klimaton, kio signifas ke pluvo plejparte falas dum la mildaj vintroj, kaj la aliaj sezonoj estas preskaŭ sekaj (malpli ol 3 procentaĵoj de la ĉiujara pluvo falas dum la longaj, varmaj someroj). En alteco de 2400 metroj super la marnivelo, la ŝanco pri pluvo plej grandas, en la valoj kaj sur la montopintoj malpli pluvas. Neĝo foje falas dum aŭtunoj aŭ printempoj, sed konstante restas nur inter novembro kaj la fino de marto. == Farindaĵoj == [[Dosiero:Yosemite shuttlebus.jpg|eta|Yosemite [[Hibrida veturilo|hibrida]] veturilo, senkosta aŭtobusa servo|maldekstra]] Valo Yosemite estas malferma dum la tuta jaro kaj multaj farindaĵoj haveblas per la [[Nacia Parka Agentejo]], Konserva Organizaĵo Yosemite, kaj Aramark ĉe Yosemite, inkluzive naturaj marŝadoj, klasoj pri fotografio kaj arto, programoj de stelrigardado, vojaĝoj, luo de bicikloj, boatumado, rajdade de muloj kaj ĉevaloj, kaj klasoj pri rokgrimpado. Multaj homoj ĝuas mallongajn marŝojn kaj pli longajn marŝadojn al akvofaloj en Valo Yosemite, aŭ inter egaj sekojarboj en boskoj Mariposa, Tuolumne, aŭ Merced. Aliaj homoj ŝatas veturi aŭ rajdi turisman aŭtobuson al Glacier Point (Glacieja Punkto) (somero ĝis aŭtuno) por vidi perspektivojn de Valo Yosemite kaj la alta tero, aŭ veturi laŭ la pitoreska Tioga Road (Vojo Tioga) al Tuolumne Meadows (Herbejo Tuolumne) (majo ĝis oktobro) kaj marŝadi. Vizitantoj plejparte restas nur dum unu tago, kaj vizitas nur tiujn lokojn ene de Valo Yosemite, kiuj estas facile alireblaj per aŭto. La kotizo de eniro estas US$25–30 por uzanto de aŭto, depende de la sezono.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/feesandreservations.htm|title=Fees and Reservations}}</ref> Trafiko en la valo estas grava problemo dum populara sezono, en somero. Senkosta [[Publika transporto|aŭtobusa sistemo]] funkcias dum la tuta jaro en la valo, kaj [[Arbargardisto|parkgardistoj]] instigas homojn uzi ĉi tiun sistemon pro tio, ke aŭtohaltejoj ene de la valo dum la somero estas ofte preskaŭ netroveblaj.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/bus.htm|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|title=Bus|date=May 27, 2009}}</ref> Oni povas vojaĝi al la parko de [[Fresno]] kaj Merced.<ref name="Marshall2">{{cite web|last1=Marshall|first1=Aarian|title=Hiking or Camping? Take the Bus to the Trail This Summer|url=https://www.wired.com/story/hiking-camping-take-bus-trail-summer/|work=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=May 24, 2019|access-date=June 9, 2019}}</ref> Krom esplorado de la naturaj havaĵoj de la parko, vizitantoj ankaŭ povas lerni pri la natura kaj kultura historio de Valo Yosemite ĉe pluraj servoj en la valo: la Yosemite Valley Visitor Center (Vala Vizitantejo de Yosemite), la apuda Muzeo Yosemite, kaj la Nature Center (Naturcentro) ĉe Happy Isles. Estas ankaŭ du [[Naciaj Historiaj Lokoj (Usono)|Naciaj Historiaj Orientiloj]]: la LeConte Memorial Lodge de Sierra Club (la unua publika vizitantejo de Yosemite) kaj la Hotelo Ahwahnee. Camp 4 (Tendaro 4) aldoniĝis al la Nacia Registro de Historiaj Lokoj en 2003.<ref>{{cite web|title=Camp 4 Listed With National Register of Historic Places|work=NPS Press Release|publisher=National Park Service|date=February 27, 2003|url=http://www.nps.gov/archive/yose/news/2003/camp0227.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070316120511/http://www.nps.gov/archive/yose/news/2003/camp0227.htm|archive-date=2007-03-16|access-date=December 14, 2008}}</ref> === Marŝado === [[Dosiero:Half dome cables big (cropped).jpg|eta|270x270ra|Marŝantoj ĉe la kabloj de Half Dome dum homplena somera tago en 2008]] Pli ol {{Nombro|1300}} km de vojoj uzeblas al marŝantoj<ref name="naturehistory2" />—inkluzive facilaj promenoj ĝis malfacilaj montaj ekskursoj aŭ tranokta piedvojaĝo. Unu el la plej popularaj vojoj gvidas al la pinto de Half Dome kaj necesigas antaŭan permesilon de [[Tago de la Falintoj|Tago de Falintoj]] en la fina parto de majo, ĝis Tago de Kolombo en la komenca parto de oktobro.<ref>[https://www.nps.gov/yose/planyourvisit/halfdome.htm "Half Dome Day Hike"] ([https://web.archive.org/web/20181030101332/https://www.nps.gov/yose/planyourvisit/halfdome.htm archive]). ''nps.gov''.</ref> Maksimume 300 marŝantoj, elektitaj hazarde, rajtas antaŭeniri preter la bazo de la subkupolo ĉiutage, inkluzive 225 dumtagaj marŝantoj kaj 75 dorsosakuloj.<ref>[https://www.nps.gov/yose/planyourvisit/hdpermits.htm "Half Dome Permits for Day Hikers"] ([https://web.archive.org/web/20181118095956/https://www.nps.gov/yose/planyourvisit/hdpermits.htm archive]). ''nps.gov''.</ref> La parko dividiĝas je kvin sekcioj por la dumtaga uzanto—Valo Yosemite, Wawona/Mariposa Grove/Glacier Point, Tuolumne Meadows, Hetch Hetchy, kaj Crane Flat/White Wolf.<ref>{{cite web|url=http://www.yosemitehikes.com/hikes.htm|title=Yosemite Hikes|first=Russ|last=Cary}}</ref> Multaj libroj priskribas parkajn vojojn kaj senkosta informo haveblas de la Nacia Parka Agentejo en Yosemite. Parkaj gardistoj instigas vizitantojn sperti partojn de la parko krom Valo Yosemite. Inter malfrua printempo kaj frua aŭtuno, multaj partoj de la parko alireblas por multatagaj dorsosakaj vojaĝoj. Ĉiuj tranoktaj vizitoj en la malantaŭa tero necesigas sovaĝejan permesilon<ref name="permits2">{{cite web|title=Wilderness Permits|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/wildpermits.htm|date=February 12, 2010}}</ref> kaj la plejparto necesigas aprobitan kontraŭursan manĝaĵtenilon.<ref name="food storage2">{{cite web|publisher=National Park Service: National Park Service|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/bears.htm|title=Bear and food storage|date=February 10, 2010}}</ref> === Veturado === Iuj lokoj en Yosemite bezonas marŝadon, sed aliaj lokoj povas aliriĝi peraŭte. Veturejoj ankaŭ permesas al gastoj rigardi la noktan ĉielon en lokoj ekster ilia tendaro aŭ hotelo. Ĉiuj la vojoj en Yosemite estas pitoreskaj, sed la plej fama estas Tioga Road, ordinare malfermita de fina parto de majo ău la komenca parto de junio ĝis novembro.<ref name="auto touring2">{{cite web|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|title=Auto Touring|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/touring.htm|date=December 22, 2004|access-date=January 27, 2007}}</ref> Alternative de veturado, bicikloj estas permesitaj sur la vojoj. Tamen bicikloj estas permesitaj ekster la vojo sur nur 19 km da pavimitaj vojoj en Valo Yosemite mem; monta biciklado ne estas permesita.<ref name="bike2">{{cite web|title=Biking|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/biking.htm|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|date=March 2007|access-date=March 23, 2007}}</ref>[[Dosiero:Tom Frost - Ryan Frost in Narrows - 1996.jpg|eta|244x244ra|Rokgrimpanta en Sentinel Rock (Gardostaranta Roko)|maldekstra]] === Rokgrimpado === [[Rokgrimpado]] estas grava parto de Yosemite.<ref name="climbing2">{{cite web|title=Climbing|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/climbing.htm|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|date=December 11, 2008}}</ref> [[Valo Yosemite]], kiun ĉirkaŭas famaj pintoj kiel Half Dome (Duona Kupolo) kaj El Capitan (La Kapitano). Camp 4, piedalirebla tendaro en la valo, estis grava en la evoluado de rokgrimpado kiel sporto, kaj estas en la listo de la Nacia Registro de Historiaj Lokoj.<ref name="camp42">"[https://web.archive.org/web/20070316120511/http://www.nps.gov/archive/yose/news/2003/camp0227.htm Camp 4 Listed With National Register of Historic Places]" (Gazetara komuniko). National Park Service: Yosemite National Park. 27a de februaro 2003. Arĥivita de la [https://www.nps.gov/archive/yose/news/2003/camp0227.htm originalo] je la 16a de marto 2007. Alirita je la 27a de januaro 2007.</ref> Rokgrimpantoj ĝenerale videblas dum la senneĝaj monatoj sur io ajn, de tri-metraj rokoj ĝis la unu-kilometra fronto de El Capitan. Klasoj pri rokgrimpado estas havebligataj de multaj grupoj. === Skiado kaj neĝŝuumado === Yosemite Valo estas malferma dum la tuta jaro, kvankam kelkaj vojoj ene de la park fermiĝas en vintro. Alpa skiado estas farebla ĉe la Badger Pass Ski Area (Skia Areo Mela Pasejo)—la plej malnova alpa skia areo en Kalifornio, kun [[alpa skiado]] de la mezo de decembro ĝis la komenco de aprilo.<ref name="skiing2">{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/wintersports.htm|title=Skiing|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|date=September 21, 2006|access-date=January 27, 2007}}</ref> Granda parto de la parko estas uzebla por skia marsâdo kaj [[Neĝŝuo|neĝŝuumado]].<ref name="TuolumneWinter2">{{cite web|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|title=Tuolumne Meadows Winter Conditions Update|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/tm.htm|access-date=January 27, 2007}}</ref><ref name="winter2">{{cite web|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|title=Winter Wilderness Travel|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/wildwinter.htm|date=March 2, 2010}}</ref> Sovaĝejaj permesiloj estas bezonataj por tranoktaj skiaj vojaĝoj.<ref name="permits3">{{cite web|title=Wilderness Permits|publisher=National Park Service: Yosemite National Park|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/wildpermits.htm|date=February 12, 2010}}</ref> === Alia === Akvaj faraĵoj estas multaj dum pli varmaj monatoj. Boatumado estas farebla en Valo Yosemite sur la Rivero Merced. Ankaŭ ekzistas naĝejoj ĉe Yosemite Lodge kaj Curry Village. == Vidu ankaŭ == * [[Naciaj parkoj de Usono]] {{Yosemite dinamika mapo}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Artikolo voĉlegita}} * [http://www.nps.gov/yose oficiala retejo de la nacia parko] * [http://www.yosemite.org/ retejo de la Yosemite-asocio] * [http://www.yosemitefund.org/ retejo de la Yosemite-fondaĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105175820/http://yosemitefund.org/ |date=2009-01-05 }} * [https://web.archive.org/web/20100716235422/http://www.yosemite-national-park.org/ retejo de la organizo Nacia Parko Yosemite] * [http://www.yosemitehikes.com/ migraj informoj pri la parko ] * [https://web.archive.org/web/20121028140343/http://thehive.modbee.com/?q=node/153 historiaj indianaj ĉefoj de la regiono Yosemite – kun fotoj] * [http://www.lib.byu.edu/dlib/irvine/ historiaj fotoj de la nacia parko] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nacia Parko Yosemite|Nacia Parko Yosemite]] [[Kategorio:Naciaj parkoj en Kalifornio|Yosemite]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Usono]] {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Yosemite National Park|revizio=1050838390}} n6atmpzb3akultgljw5s85nkxrih2tb 0 276725 9474888 8269784 2026-09-13T19:27:30Z Sj1mor 12103 9474888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto akademio | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |bildo={{#property:P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--jen koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES |zomo= |fondodato= |urbo= |nombro de studentoj={{unuo|}} |nombro de kunlaborantoj={{unuo|}} |el tio profesoroj= }} [[Dosiero:Academia de la Llingua Asturiana 1.jpg|eta|250px|Sidejo de la Akademio de la Asturia Lingvo en [[Oviedo]].]] [[Dosiero:Oviedo08.jpg|eta|Akademio de la Asturia Lingvo en [[Oviedo]].]] [[Dosiero:WIKITONGUES-_Victor_speaking_Asturian.webm|eta|Video de Viktor parolanta la asturan.]] La '''Akademio de la Astura Lingvo''' (''Academia de la Llingua Asturiana'' en la [[astura lingvo]]) estas institucio de la registaro de la [[Asturio|Princlando Asturio]] ([[Hispanio]]) kies celo estas la esplorado, promociado, konservado kaj defendado de la astura lingvo. == Historio == La originoj de la '''A.Ll.A''' venas de la finoj de la [[18]]a [[jarcento]], kiam [[Jovellanos]] kaj la pastro [[González de Posada]] interŝanĝis korespondadon pri ĝi en [[1791]]. La projekto elpensita de Jovellanos ne realiĝis pro lia deportado al [[Majorko]]. Dum la [[1920-aj jaroj]] fondiĝis la ''Reĝa Asturia [[Akademio]] de la [[Arto]]j kaj [[Literaturo]]'', aŭspiciita de kelkaj homoj kiaj [[Pin de Pría]]. Ĝi dividiĝis en kvar sekcioj, kaj ĝia ĉefa celo estis la pretigado de [[vortaro]] kaj gramatika libro kaj publikigi [[revuo]]n en la astura. La resto de la sekcioj havis la celon promocii la literaturon, [[teatro]]n kaj [[muziko]]n en la astura lingvo. Post reveno de la [[demokratio]] al [[Hispanio]] la antaŭ-aŭtonoma ento, la Regiona Konsilio, permesas la kreadon de la nuna akademio, kiu estis fondita la [[15-a de decembro]] [[1980]]. Ĝiaj celoj estis la esplorado kaj gramatika normigado de la diversaj dialektaj variantoj de la astura, listigi la [[vorto]]jn, disvastigi ĝian uzadon, reguligi la instruadon, krei kaj promocii literaturajn konkursojn kaj realigi lingvistikajn [[kurso]]jn pri la lingvo. [[Xosé Lluis García Arias]] estis ĝia prezidanto ekde ĝia fondiĝo ĝis la jaro [[2001]]. Lia posteulino en tiu posteno estas [[Ana María Cano González|Ana Cano]]. La Akademio havas [[21]] membrojn, [[19]] korespondajn membrojn kaj [[15]] honorajn akademianojn. == Laboraĵoj == En [[1981]] estis publikigita la unua normiga laboraĵo de la Akademio, ''Normes Ortográfiques y Conxugación de Verbos''. Aliaj menciindaj publikigaĵoj estas la ''Gramática de la Llingua Asturiana'' en [[1998]] kaj en [[2000]] el ''Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana'', ankaŭ konata pro ĝiaj mallongigoj «DALLA». La Akademio regule publikigas la revuon ''Lletres Asturianes'' (oficiala organo de la institucio), kaj libroj kaj revuoj rilate la esploradon de la lingvo, la literaturo kaj la astura kulturo: ''Cultures. Revista de cultura asturiana'' kaj ''Lliteratura. Revista lliteraria asturiana''. Inter la libro-kolektoj troviĝas: ''Toponimia'', ''Llibrería llingüística'' ([[filologio|filologiaj esploroj]]) ''Preseos'' ([[vortaro]]j), ''Cartafueyos normativos'' (normigaj tekstoj por la socia aplikado en la proceso de normigado de la astura lingvo), ''Llibrería académica'' (literatura kreaĵo), ''Escolín'' (porinfana), ''Lliteratura xuvenil'' (porjunulara), ''Cuquiellu'', ''Mázcara'' (teatro)... Ĝi ankaŭ celebras ĉiujare la '''Día de les Lletres Asturianes''' (''tago de la asturaj literoj'') ekde [[1982]], kaj unu el la ĉiujaraj ''esploraj internaciaj sesioj'' (''Xornaes Internacionales d'Estudiu''), kaj la ''Alcuentru "Llingua Minoritaria y Educación"'' kiu okazas ĉiun duan jaron. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.academiadelallingua.com/ Oficiala Hejmpaĝo de la Akademio] (en astura lingvo) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akademioj]] [[Kategorio:Lingvoj de Hispanio]] [[Kategorio:Asturio]] pl80af8zw0bjqss7jgz08eywxvyc1t6 0 292468 9475013 9093917 2026-09-14T00:06:50Z Arbarulo 135469 9475013 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto fromaĝo| dosiero= [[Dosiero:Roquefort cheese.jpg|250ra|Gorgonzola]] |deveno = [[Roquefort-sur-Soulzon]] |graso = 52 |formo = cilindra |alto = 8-10 |pezo = 2500 |tipo = bluŝimofromaĝo |origino = ŝafina lakto }} '''Rokforto''' ([[france]]:Roquefort) estas [[Francio|franca]] bluŝima [[fromaĝo]], nomata laŭ la vilaĝo [[Roquefort-sur-Soulzon]] en la [[Centra Masivo]] (departemento [[Aveyron]]). Ĝi estas [[ŝaffromaĝo]], de kiu la nomo estas protektata kiel [[Nomo de Regata Origino|AOC]]: nur fromaĝo el (la najbareco de) Roquefort rajtas havi tian nomon. Aliaj similaj fromaĝoj povas nomiĝi (kaj fakte nomiĝas) kiel [[blua fromaĝo]] pro la blua koloro de la [[ŝimo]], kiu al kelkaj malallogas. Ĉefa karaktero estas akraforta odoro kaj gusto. Multaj ŝatas kaj multaj malŝatas, sed neniu indiferentas. Oni produktas kaj komercas ankaŭ ŝmireblan kremon de rokforto. {{Commonscat|Roquefort (cheese)|Rokforto}} [[Kategorio:Fromaĝoj]] [[Kategorio:Franca kuirarto]] d7tvvdgj8gxa6nd8bvn5l4egf29llhp 0 292689 9475108 9073472 2026-09-14T09:04:01Z Sj1mor 12103 9475108 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Almeida Júnior - Saudade (Longing) - Google Art Project.jpg|eta|''Saudade'' ([[1899]]), de [[Almeida Júnior]].]] '''Saŭdado'''<ref>La Esperantigo "saŭdado" troviĝas en [[PIV]] 2005 kun la difino "amara ĝuo de la rememoroj kaj bedaŭroj, fontinta el la portugala kulturo" kaj en multaj aliaj Esperanto-vortaroj. La [http://www.bonalingvo.org/index.php?title=Ssv:_S Listo de Simplaj Samsignifaj Vortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170121213106/http://www.bonalingvo.org/index.php?title=Ssv:_S |date=2017-01-21 }} de Renato Corsetti konsideras la vorton evitinda en Esperanto, kaj rekomendas anstataŭe uzi "[[nostalgio]]" aŭ "[[hejmsopiro]]". Por pli da detaloj pri la akceptindeco aŭ evitindeco de la vorto en Esperanto, vidu la [[Diskuto:Saŭdado|diskutpaĝon]].</ref> estas Esperantigo de la [[portugala lingvo|portugala]] kaj [[Galega lingvo|galega]] vorto ''saudade'' ([[Portugalujo|portugaluja]] prononco: {{EkajIFA|saŭDAd''i''|sawˈdadɨ}}; [[Brazilo|brazila]] prononco: {{EkajIFA|saŭDAĝi|sawˈdadʒi}} aŭ {{EkajIFA|saŭDAdi|sawˈdadi}}), kies signifo similas al "[[Nostalgio|nostalgia]] sopiro", "milda malgajo" aŭ "rememoro al mankanta ĝojo". Ofte la objekto de la sopiro estas perdita naskiĝtero (pro la historia emo de portugaloj elmigri al fremdaj landoj) aŭ perdita amo. La vorto ofte portas nuancon de ruiniĝo kaj esprimas la subpremitan scion ke la sopirata afero povus neniam reveni. Ĝi estas multe uzata en la portugal-lingvaj [[literaturo]], tradiciaj [[kanto]]j, [[popola muziko]] kiel la [[fado]], [[Bossa Nova|bosanovo]] ktp. ==Etimologio== La vorto devenas de la latina ''solitudo'' ("soleco"), sed la signifo evoluis for de la origina signifo, kaj aliaj samfontaj vortoj ("solidão" kaj "soledade") estas uzataj kun la signifo "soleco" en la portugala. ==Saŭdado en portugala kulturo== ''Saudade'' ne havas precizan ekvivalenton en aliaj lingvoj (escepte de tio, ke en kelkaj lingvoj oni foje uzas la portugalan vorton "saudade" kun ĝia portugala signifo, foje adaptita prononce kaj/aŭ gramatike al la koncerna lingvo kiel okaze de la Esperantigo "saŭdado"). Pro tio la portugaloj estas fieraj pri "sia persona vorto", kiun nur ili konas. Pri tio temas la fama kvarlinia versaĵo de [[Fernando Pessoa]]<ref>{{pt}} CARVALHO, Nelly. [http://intervox.nce.ufrj.br/~edpaes/saudade.htm Origem de Saudade]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: ''Saudades, só portugueses<br /> ''Conseguem senti-las bem.<br /> ''Porque têm essa palavra<br /> ''para dizer que as têm.'' Saŭdadoj, nur portugaloj<br /> kapablas senti ilin bone.<br /> Ĉar nur ili havas ĉi tiun vorton<br /> por diri ke ili havas ilin. ==Notoj kaj referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj|ReVo=sauxdad}} * {{pt}} http://www1.folha.uol.com.br/folha/bbc/ult272u32676.shtml Saudade "é a 7ª palavra mais difícil de traduzir"], Londono: BBC, 23-a de junio 2004 ("la sepa plej malfacile tradukebla vorto", en la portugala). [[Kategorio:Emocioj]] [[Kategorio:Portugala lingvo]] [[Kategorio:Traduko]] 3343wauju7gr1u2489li0ae9bgiugvc 0 292935 9474829 8865909 2026-09-13T18:52:06Z Sj1mor 12103 9474829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Anniviers |blazono=[[Dosiero:CHE Anniviers COA.svg|center|120px|<small>Blazono de Anniviers</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Anniviers |bildo=[[Dosiero:199908-Val-Anniviers.jpg|285px|center|]] |priskribo de bildo=La Valo de Anniviers |kantono=Valezo |distrikto=[[Sierre (distrikto)|Sierre]] |koord={{Koordinatoj gms|46|11|00|N|7|36|00|E}} |enloĝantoj=2 371 ([[2009]]) |areo=243,15 |alteco=1 202 |poŝtkodo=3961 |kodo=6252 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Anniviers 2009.png|285px|<center>Mapo de Anniviers</center>]] |priskribo de mapo=Mapo pri la situa de Anniviers en la Distrikto Sierre}} '''Anniviers''' estas nova [[Svislando|svisa]] [[Komunumoj de Svislando|komunumo]], kreita en [[2006]] en la [[Distrikto Sierre]] en [[Kantono Valezo]]. Ne estas tiunoma urbo, la komunumo prenis sian nomon el la valo de Anniviers kiu estas la akvokolekta areo de rivero [[Navizence]], kun la [[Zinal-Glaĉero]], la [[Moiry-Glaĉero]] kaj la baraĵa lago de Moiry. == Geografio == La komunumo situas proksimume 115 km (birdfluge) oriente de [[Ĝenevo]] kaj proksimume 84 km (birdfluge) sude de [[Berno]]. Kun 243,15 km², Anniviers estas la tria plej vasta komunumo el Svislando post [[Bagnes]] kaj [[Davos]] (stato 2007). Krom la integriĝintaj ekskomunumoj, la komunumo entenas la vilaĝetojn ''Cuimey, Fang, Le Bouillet,La Comba, Les Pontis, Les Toueilles, Mayoux, Mottec, Mission, Niouc, Pinsec, Pralong, Soussillon'' kaj '' Zinal'', fama ski-stacio. Ekzistas ankaŭ vilaĝo ''Saint-Jean'', kiu estis parto de la malnova komunumo '''Ayer''', do nekonfuzenda kun la ĉefloko de la malnova komunumo '''Saint-Jean'''. En la teritorio de la komunumo troviĝas la montoj [[Weisshorn (monto)|Weisshorn]] (4505 m) kiu limas ĝin kun komunumo Randa; [[Dent Blanche]] (4357 m) kiu faras ĝian limon kun Evolène kaj Zermatt; Zinalrothorn (4221 m); Obergabelhorn (4063 m), limo kun Zermatt; Grand Cornier (3 962 m); Wellenkuppe (3903 m); Besso (3667 m) kaj les Diablons (3 609 m). == Najbaraj komunumoj == Anniviers limas al la sekvantaj komunumoj: :Okcidente: [[Evolène]] , [[Saint-Martin VS|Saint-Martin]], Nax VS (kiu de 2011 estas parto de nova komunumo [[Mont-Noble]], [[Grône]]; :Norde: [[Chalais VS|Chalais]], [[Chippis]], [[Sierre]], [[Salquenen]] (germane [[Salgesch]]); :Oriente: [[Salquenen]], [[Leuk]], [[Agarn]], [[Oberems]], [[Randa]], [[Täsch]]; :Sude: [[Zermatt]]. == Trafiko == Por iri al Annivier, uzu la [[svisa aŭtovojo A9|svisan aŭtovojon A9]], eliru en [[Sierre]]-oriento kaj sekvu tre pitoreskan montan ŝoseon. == Historio == La [[26-an de novembro]] [[2006]], la civitanoj de la komunumoj '''Ayer''', '''Chandolin''', '''Grimentz''', '''Saint-Jean''', '''Saint-Luc''' kaj '''Vissoie''' konsentis pri la kunfandiĝo, kiu efektiviĝis de la [[1-an de januaro]] [[2009]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Komunejokat}} * {{fr}} [http://www.anniviers.org/net/Net_Anniviers.asp?NoOFS=6252 Oficiala retejo de Anniviers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090908140119/http://www.anniviers.org/net/Net_Anniviers.asp?NoOFS=6252 |date=2009-09-08 }} * {{fr}} [http://infusion.anniviers.org/pdf/Mise_INFusion_5_4.pdf La kunfandiĝo de komunumoj] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D8387.php Valo de Anniviers en la Historia Leksikono de Svislando] == Bildoj el komunumoj, kiuj kunfandiĝis al Anniviers == <gallery> Dosiero:Ayer AW Wiki Web 4948.jpg|Ayer Dosiero:Chandolin.jpg|Chandolin Dosiero:Grimentz.jpg|Grimentz Dosiero:Stluc-village.JPG|Saint-Luc </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Sierre}} {{Bibliotekoj}} pl025t678ybsoqpkaobgtknf2h2k7b1 0 294486 9474832 9429866 2026-09-13T18:52:35Z Sj1mor 12103 9474832 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2007 Sakura of Fukushima-e 007 rotated.jpg|dekstra|eta|190 px|Sakuro en [[Fukuŝima]]]] [[Dosiero:Chidorigafuchi sakura.JPG|dekstra|eta|190 px|Sakuro ĉe [[Tokia Imperia Palaco]]]] '''Sakuro'''<ref>[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#sakuro sakur/o]</ref> ({{lang-la|Prunus subhirtella}}, {{lang-ja|{{rubentipo|桜|さくら}}|t=''sakura''}} aŭ {{lang|ja|{{rubentipo|櫻|さくら}}|t=''sakura''}}) estas komuna nomo de kelkaj specioj de [[ĉerizarbo]], kultivataj pro siaj belaj floroj en [[Japanio]] kaj iam en aliaj landoj. Tiuj arboj estas pure ornamaj. La ĉeriz-fruktoj ([[sakuranbo]]j) venas de aliaj specioj. == Biologio == Plej ofte, la vorto ''sakuro'' signifas arbon de unu el jenaj specioj: * ''[[Prunus serrulata]]'' * ''[[Prunus speciosa]]'' * ''[[Prunus × yedoensis]]'' * ''[[Prunus sargentii]]'' Ili estas originaj en multaj Aziaj landoj, inkluzive [[Japanio]], [[Koreio]], [[Ĉinio]] kaj [[Barato]]. Japanio estas plej konata pro kultivado de la arboj. Tie oni trovas pli ol 200 [[kulturvario]]jn de sakuroj<ref>Brandow Samuels, Gayle.</ref> [[Dosiero:Shidare sakura flowers.JPG|eta|dekstra|Floroj de ''ŝidare sakura'']] La plej populara specio de sakuro en Japanio estas [[Prunus × yedoensis]], ankaŭ konata kiel ''Somej Joŝino''. Ĝiaj floroj estas preskaŭ pure blankaj, kun tre pala rozkoloro apud bazoj de [[petalo]]j. La floroj aperas printempe kaj falas post unu semajno, kaj nur poste la folioj aperas. Do, dum florado la arboj aspektas tute blankaj. La nomo de la specio devenas de la nomo de la vilaĝo Somej, kiu nun estas parto de [[Toŝima-kvartalo]] en [[Tokio]]. La vario estas kultivita en mezo de la [[19-a jarcento]], ĉe la fino de [[Edo-epoko]] kaj komenco de [[Mejĝi-epoko]]. En ''[[ĝidajgeki]]'' kaj alia fikcio, ''Somej Joŝino'' estas ofte asociata kun sakuroj de Edo-epoko aŭ eĉ pli frue, sed tio estas anakronismo. Vintra sakuro ({{lang-ja|{{rubentipo|冬桜|ふゆざくら}}|t=''fujuzakura''}}, [[Prunus subhirtella autumnalis]]) unue floras en aŭtuno, kaj poste floras kelkfoje dum vintro. Oni kredas, ke ĝi estas hibrido inter Tokia Higan-ĉerizo (''edohiganzakura'', [[Prunus incisa]]) kaj ''Mamezakura'' ([[Prunus pendula]]).<ref>[https://web.archive.org/web/20110907095242/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fe20060104li.html "Winter-flowering cherry"], accessed 1 January, 2008.</ref> Aliaj konataj specioj estas ''jamazakura'', ''jaezakura,'' kaj ''ŝidarezakura''. La ''jaezakura'' estas notinda pro siaj grandaj, dikaj floroj kun intense rozkoloraj petaloj. La ''ŝidarezakura'', ankaŭ konata kiel ''ploranta ĉerizo'', havas subpendantajn branĉojn, kiel ĉe [[ploranta saliko]], kiuj tenas kaskadojn de rozkoloraj floroj. == Florrigardado == {{Ĉefartikolo|Hanami}} [[Dosiero:Cherry-Blossom-Utagawa-Hiroshige-36-Views-of-Mount Fuji-Series-7.jpg|eta|maldekstra|140 px|Printaĵo de [[Fuĝi]] kaj sakuroj el serio [[36 aspektoj de la monto Fuĝi]] (富士三十六景 [Fuĝi Sanĝū-Rokkei]) far [[Ando Hiroŝige]].]] Japania tradicio de florrigardado (''hanami'': 花見) aperis dum [[Heian-epoko]] (794–1191), plej verŝajne kune aliaj spiritaj praktikoj, pruntitaj el [[Ĉinio]]. Tamen eblas, ke ĝi alvenis eĉ pli frue: ''[[Nihon Ŝoki]]'' (日本書紀), la kroniko de [[8-a jarcento]], mencias ''hanami''-festivaloj eĉ de [[3-a jarcento]]. En Japanio multaj nobeloj, poetoj, kantistoj kaj aliaj aristokratoj kunvenis ĉe florantaj arboj por adori ilian belecon. La ĉerizarboj estas kultivataj en [[Kioto]] por ĝuste tio almenaŭ ekde [[794]]<ref>Brandow Samuels, Gayle. ''Enduring Roots: Encounters with Trees, History and the American Landscape''. 1999, page 76.</ref>. En Ĉinio plej populara arbo por florrigardado estas [[umeo]] (t.n. ''ĉina pruno'', fakte ĝi estas specio de [[abrikoto]]), sed en Japanio sakuroj prenis tiun pozicion almenaŭ ekde la mezo de [[9-a jarcento]]. Ĉiujare la Japania Meteorologia Agentejo kaj la publiko rigardas na ''sakura zensen'' (ĉerizarba fronto) - la ondo de sakura florado, kiu moviĝas de sudo norden kun ondo de pli varma vetero. La fronto aperas en [[Okinavo]] en januaro kaj plej kutime atingas [[Tokio]]n kaj [[Kioto]]n en fino de marto aŭ komenco de aprilo. Post kelkaj pluaj semajnoj ĝi alvenas al [[Hokajdo]]. La japanoj diligente sekvas raportojn pri movo de la fronto, kaj amasiĝas en parkoj, temploj kaj preĝejoj por florrigardado kiam ĝi venas en iliajn urbojn. ''Hanami''-festivaloj organiziĝas por adori belecon de sakura floro kaj por multaj estas grava evento kaj de ripoza, kaj de spirita valoro. Sakuroj kreskas apud plimulto de Japaniaj lernejoj kaj publikaj konstruaĵoj. Ĉar plej kutime la ofica kaj lerneja jaro en Japanio komencas en aprilo, en multaj areoj de [[Honŝu]] la unua tago de laboro aŭ lernado estas markita per sakura sezono. == Simbolismo == [[Dosiero:100JPY.JPG|eta|maldekstra|100-[[Japana eno|ena]] monero kun sakuraj floroj]] [[Dosiero:Ornamental Cherry Tree In Full Bloom.JPG|275ra|dekstra|eta|Sakuro en [[Vaŝingtonio]], [[Usono]]]] En Ĉinio sakuro estas kutima simbolo de ina beleco, ineco aŭ amo, kaj tio ankaŭ alvenis en japana ''[[hanakotoba]]''. Krome, en Japanio sakuroj ofte signifas nubojn pro ilia maniero de amasa florado, kio kondutas al metaforo de efemera naturo de la vivo<ref name=khoon>Choy Lee, Khoon. ''Japan--between Myth and Reality''. 1995, page 142.</ref> - aspekto de Japania kulturo kaj filozofio, ligita kun [[budhismo|budhista]] mondpercepto<ref>Young, John and Nakajima-Okano, Kimiko. ''Learn Japanese: New College Text''. 1985, page 268.</ref> kaj kun koncepto de ''[[mono no aŭare]]''.<ref name=Slaymaker>Slaymaker, Douglas. ''The Body in Postwar Japanese Fiction''. 2004, page 122.</ref> Ligo inter sakuro kaj ''mono no aŭare'' aperis ĉe [[Motoori Norinaga]], studisto el [[18-a jarcento]].<ref name=Slaymaker /> La ekstrema belo de la floroj kaj ilia rapida morto estas kutime asociata kun mortemo de la homo<ref name=khoon />. Pro tio, sakuroj estas profunde simbolismaj kaj ofte uzatas en [[japana arto]], [[mangao]]j, [[animeo]]j, kaj filmoj, samkiel en muzikaj performoj por etosa efekto. Ekzemple, muzikgrupo [[Kagrra]], unu el plej gravaj grupoj de ''[[visual kei]]'' ĝenro, ofte uzis sakurojn en tiu senco. Ekzistas almenaŭ unu populara [[popola muziko|popola kanto]] por [[ŝakutaĉio]], nomita ''Sakura'', kaj kelkaj [[j-pop]]-kantoj. La floro estas ankaŭ reprezentita en diversaj japanaj komercaĵoj, inkluzive [[kimono]]jn, [[meblo]]n, [[manĝilaro]]n ktp. [[Dosiero:Castle Himeji sakura01 adjusted.jpg|eta|dekstra|[[Himeĵi-kastelo]] en printempo.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], sakuraj floroj estis grava propagandilo de naciismo kaj militismo en la loĝantaro<ref name=ohnuki>Ohnuki-Tierney, Emiko. ''Kamikaze, Cherry Blossoms, and Nationalisms''. 2002, page 9-10.</ref><ref name=ohnuki122>Ohnuki-Tierney, Emiko. ''Kamikaze, Cherry Blossoms, and Nationalisms''. 2002, page 122-3.</ref>. Japanaj [[kamikazo]]j pentris ilin sur siajn aviadilojn antaŭ memoferaj atakoj, kaj foje eĉ prenis branĉojn de la arbo kun si en la mision<ref name=ohnuki />. Sakura floro sur korpo de aviadilo simbolis kurtan kaj intensan vivon de la piloto<ref>Sakamoto, Kerri: ''One Hundred Million Hearts''. Vintage Book, 2004. ISBN 0-676-97512-7.</ref>. Falantaj sakuraj petaloj signifis junajn vivojn, oferitaj por la imperiestro.<ref name=ohnuki /> La registaro eĉ instigis la kredon, ke animoj de mortintaj militistoj renaskiĝas en la floroj<ref name=ohnuki />. En koloniaj entreprenoj, imperia Japanio ofte plantis sakurojn kiel simbola deklaro de iu teritorio Japania lando<ref name=ohnuki122 /> == Sakuroj ekster Japanio == === Kanado === [[Vankuvero (Brita Kolumbio)]] estas fama por miloj de sakuroj, kreskantaj laŭ multaj stratoj kaj en multaj parkoj de la urbo, inkluzive [[Queen Elizabeth Park, Brita Kolumbio|Queen Elizabeth Park]] kaj [[Stanley Park]]. Vankuvero okazigas sakuran festivalon ĉiujare<ref>http://www.vancouvercherryblossomfestival.com/</ref> [[High Park]] en [[Toronto (Ontario)]] havas multajn ''Somej-Joŝino''-arbojn, donacitajn al la parko el Japanio en [[1959]]. Poste, en [[2001]], la japana ambasadejo donacis 34 pli sakurojn al High Park kaj multajn pluajn al aliaj lokoj, inkluzive [[Exhibition Place]], [[McMaster-Universitato]], [[York-Universitato]] kaj [[Universitato de Toronto]]. === Germanio === Sakuroj estas grava vidindaĵo en ĝardena regiono de [[Altes Land]]. === Filipinoj === [[Palaŭan]], uesta provinco de [[Filipinoj]], estas hejmo de endemia specio de ĉerizarbo, kiu aspektas tre simile al sakuro. Pro tio oni ofte nomas ankaŭ filipinajn ĉerizarbojn sakuroj. === Suda Koreio === [[Suda Koreio]] estas unu el landoj, kie sakuroj kreskas native. Tradicio de ''hanami''-festivaloj alvenis dum japana regno<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article699929.ece Born in war, saved in peace – the cherry blossoms that may die as friendship cools]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Times Online</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://article.joins.com/article/article.asp?total_id=3576782|titolo=몰락한 왕조 궁궐에 핀 사쿠라 일제는 갔어도 벚꽃놀이는 남아|alirdato=2009-05-11|eldoninto=中央日報|arkivurl=https://archive.is/Yz7j|arkivdato=2012-05-29}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://japanese.joins.com/article/article.php?aid=113981&servcode=100&sectcode=140|titolo=胸と肩に桜の花を挿して犠牲を誓う１８歳の操縦士|alirdato=2009-05-11|eldoninto=中央日報}}{{ja}}</ref>. Eĉ post kiam Japanio malvenkis kaj kapitulacis en la Dua Mondmilito, la tradicio travivis. En [[1933]] japana botanikisto [[Koizumi Geniĉi]] starigis teorion, ke ''Somej Joŝino'' ([[Prunus × yedoensis]]) devenas de [[Ĵeĵu-do]]-regiono<ref>Koidzumi, G. Prunus yedoensis Matsum. is a native of Quelpaert. Acta Phytotaxonomica et Geobotanica, 1:177, 1932</ref> En [[1992]] tiun verson restarigis [[Takaki Kijoko]], alia botanikisto kaj fakulo pri sakuroj. Laŭ ĵurnalo "[[Invest Korea]]", oni trovis plian subtenon de tiu teorio en floro de regionoj ĉirkaŭ Halla-monto. Tie la sakuro estas integra parto de ekologia sistemo, dum en Japanio ĝi neniam estas parto de natura floro<ref>http://www.investkorea.org/InvestKoreaWar/work/journal/content/content_main.jsp?code=4560408</ref>. Tiu teorio, tamen, ne iĝis unuvoĉe akceptataj inter botanikistoj. En [[1916]], [[Ernest Henry Wilson]] insistis, ke ''Somej Joshino'' estas hibrido inter du japanaj specioj de ĉerizarbo - la ''Edo higan'' ([[Prunus subhirtella]]) kaj ''oshimazakura'' ([[Prunus speciosa]])<ref>The Cherries of Japan (page 16) (1916).</ref> En [[1991]], Iŭasaki Fumio, profesoro de [[Tsukuba-universitato]], asertis, ke "Somej Joŝino" estas artefarita hibrido, aperinta ĉirkaŭ [[1720]]-[[1735]] en [[Edo]]"<ref>ソメイヨシノとその近縁種の野生状態とソメイヨシノの発生地. 筑波大農林研報 (1991), 3:95-110.</ref>. Pli malfruaj esploroj de jaro [[2007]] montris, ke koreaj kaj japaniaj sakuroj povas esti rigardataj kiel du malsamaj specioj pro gravaj diferencoj en [[kloroplasto|kloroplasta]] [[DNA]]<ref name=ret>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ars.usda.gov/research/publications/publications.htm?SEQ_NO_115=205306|titolo=Characterization of Wild Prunus Yedoensis Analyzed by Inter-Simple Sequence Repeat and Chloroplast DNA|alirdato=2009-05-14|eldoninto=United StatesDepartment of Agriculture}}</ref>. Kvankam nun okazas multaj pluaj esploroj en Japanio kaj aliaj landoj, deveno de la kultivvario estas ankoraŭ neklara<ref>http://jhered.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/54/5/207</ref>. Volumo 114 de [[Scientia Horiculturae]] asertas, ke sakuroj, kiuj nature kreskas en Jejo, Koreo estas aliaj ol Yoshino-hibridoj, kiuj nur kreskas en kultivataj kondiĉoj en Japanio<ref name=ret/><ref>http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6TC3-4P7FHTX-1&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=b18ded64a95960f2d7ceb5dd2e340f77{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Koreanoj decidis daŭrigi ''hanami''-festivalojn tra Suda Koreo, uzante naturajn koreajn sakurojn<ref name=seoul>{{Citaĵo el la reto |url=http://english.visitseoul.net/visit2007en/events/calendarofevents/calendarofevents.jsp?cid=127&sid=1985 |titolo=Koreaj ''hanami''-festivalo |alirdato=2009-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090402124820/http://english.visitseoul.net/visit2007en/events/calendarofevents/calendarofevents.jsp?cid=127&sid=1985 |arkivdato=2009-04-02 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://asiaenglish.visitkorea.or.kr/ena/SI/SI_EN_3_2_1.jsp?cid=313614 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121025012104/http://asiaenglish.visitkorea.or.kr/ena/SI/SI_EN_3_2_1.jsp?cid=313614 |arkivdato=2012-10-25 }}</ref>, kaj koreaj meteorologiaj agentejoj anoncas sakurajn sezonojn ĉiujare.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://asiaenglish.visitkorea.or.kr/ena/FU/FU_EN_15.jsp?cid=316877 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121025012114/http://asiaenglish.visitkorea.or.kr/ena/FU/FU_EN_15.jsp?cid=316877 |arkivdato=2012-10-25 }}</ref> Kelkaj sakuroj ĉe [[Gyeongbokgung|Gyeongbok-palaco]] estis forigitaj dum ferioj pri 50-jariĝo de japana kapitulaco en [[Dua Mondmilito]]<ref name=ohnuki122 />. Kvankam sakuroj kreskas native ĉirkaŭ la palaco, japanoj plantis kelkajn siajn en aparte sanktajn kaj ofendajn lokojn por marki sian venkon. Forigo de tiuj ofendaj arboj tute ne influis sakuran festivalon de Gyeongbok-palaco, kiu estas unu el plej popularaj kaj vaste vizitataj far turistoj.<ref name=seoul/> === [[Britio]] === [[Batsford Arboretum]] en [[Gloucestershire]] enhavas grandan kolekcion de sakuroj el vilaĝoj de Japanio<ref>[http://www.batsarb.co.uk Batsford Arboretum]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nccpg.com/page57.aspx?Code=501 |titolo=NCCPG: Batsford Arboretum |alirdato=2009-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060319101215/http://www.nccpg.com/Page57.Aspx?Code=501 |arkivdato=2006-03-19 }}</ref> === Usono === [[Dosiero:Washington C D.C. Tidal Basin cherry trees.jpg|eta|maldekstra|Sakuro en [[Vaŝingtono]]]] Japanio donacis 3020 sakurojn al [[Usono]] en [[1912]] kiel simbolo de tiam kreskanta amikeco inter la nacioj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nps.gov/cherry/cherry-blossom-history.htm|titolo=nps.gov - Cherry Blossom History|alirdato=2009-01-13}}</ref>. Tiuj arboj kreskas en [[Sakura Park]] en [[Manhattan]] kaj laŭ la bordo de [[Tidal Basin]] en [[Vaŝingtono]] (en [[West Potomac Park]]). Poste Japanio donacis pliajn 3,800 arbojn en [[1965]].<ref>Jefferson, Roland M. and Alan F. Fusonie. (1977). [http://naldr.nal.usda.gov/NALWeb/Agricola_Link.asp?Accession=CAT78696066 "The Japanese Flowering Cherry Trees of Washington, D.C.: A Living Symbol of Friendship. National Arboretum Contribution No. 4."] {{Webarchiv|url=http://webarchive.loc.gov/all/20090416084430/http://naldr.nal.usda.gov/NALWeb/Agricola_Link.asp?Accession=CAT78696066|date=2009-04-16}} Washington: [[United States Department of Agriculture|USDA]], [[Agricultural Research Service]].</ref> Sakuroj estas popularaj vidindaĵoj, kaj usonanoj okazigas ĉiujaran festivalon ''[[National Cherry Blossom Festival]]'' kiam ili floras printempe. Ankaŭ, Balboa Park en [[San Diego]] havas 2,000 sakurojn kiuj floras en meza aŭ malfrua marto. [[Filadelphio]] ankaŭ havas pli ol 2000 japanajn sakurojn, duono de kiuj estas donacitaj far japana registaro en [[1926]], dum ferioj por 150-jariĝo de Usona Sendependeco, kaj alia duono estas plantitaj far organizaĵo ''Japan America Society of Greater Philadelphia'' inter [[1998]] kaj [[2007]]. Sakuroj de Filadelfio kreskas plejparte en [[Fairmount Park]], kaj tie oni okazigas ĉiujaran festivalon ''[[Subaru Cherry Blossom Festival of Greater Philadelphia]]''. [[Vaŝingtona Universitato]] en [[Seattle]] ankaŭ havas kelkajn sakurojn. [[Dosiero:Newark cherry blossoms.jpg|eta|altdekstre|Sakuro en [[Newark]], [[Nova Ĵerzejo]]]] Kelkaj aliaj usonaj urboj ankaŭ havas sakurajn festivalojn (t.n. ''Sakura Matsuri''). Tio inkluzivas [[International Cherry Blossom Festival]] en [[kantono Macon (Georgio)|Macon]], [[Georgio]], kie kreskas pli ol 300,000 ĉerizarboj, kaj sakuran festivalon de [[Branch Brook Park]] en urboj [[Belleville]], [[Bloomfield]] kaj [[Newark]] en [[Nova Ĵerzejo]]. [http://www.branchbrookpark.org Branch Brook Park] havas kolekcion de pli ol 4,000 sakuroj de pli ol 14 varioj<ref>http://www.essex-countynj.org/blossom/flier09.pdf{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Baldaŭ Branch Brook Park havos pli da florantajn sakurojn ol Vaŝingtono danke al daŭriganta programo de renovigo de urba floro. [[Brooklyn Botanic Garden]] en [[Novjorko]] ankaŭ okazigas grandan kaj popularan sakuran festivalon <ref>http://www.bbg.org/exp/cherries/sakura.html</ref>. == Kuira uzo de sakuroj == [[Dosiero:Sakura yu2.jpg|eta|dekstra|120 px|Salitaj floroj]] [[Dosiero:Sakura yu.jpg|eta|dekstra|120 px|Taso de ''sakuraju'']] Ambaŭ folioj kaj petaloj de sakuro estas maĝeblaj kaj foje uzataj en [[japana kuirarto]]. La floroj estas konservitaj en salo, kaj poste uzataj en [[Japana dolĉaĵo|tradiciaj japanaj dolĉaĵoj]] (''vagaŝioj'') aŭ [[anpano]]. Trinkaĵo el salitaj sakuraj floroj en varmega akvo nomiĝas ''sakuraju''. Ĝin oni trinkas en gravaj festoj, kiel [[matrimonio]]j, anstataŭ (aŭ kune kun) [[verda teo]]. Folioj, plejparte de ''Oŝimazakura'' ([[Prunus speciosa]]) pro ilia moleco, konservatas en salita akvo kaj poste uzatas por kovrilo de ''[[sakuramoĉio]]'' - speco de dolĉaĵo, preparita el dolĉa [[moĉio]] kaj [[anno (dolĉaĵo)|anno]]. Tamen, ĉar la folioj enhavas [[kumarino]]n, oni ne rekomendas manĝi ilin en grandaj kvantoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://jasgp.org/cherryblossomfestival/ Subaru Cherry Blossom Festival of Greater Philadelphia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090901135100/http://jasgp.org/cherryblossomfestival/ |date=2009-09-01 }} oficiala paĝaro de la festivalo {{en}} * [http://gojapan.about.com/library/map/bljapancherryblossommap.htm Cherry Blossom Spots in Japan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090303173338/http://gojapan.about.com/library/map/bljapancherryblossommap.htm |date=2009-03-03 }} - turista paĝaro {{en}} * [http://www.kyotoview.com/sakura_list.html Sakuroj en Kioto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100120104738/http://www.kyotoview.com/sakura_list.html |date=2010-01-20 }} * [http://www.dcphototour.com/WashingtonDCEventsPhotoTour/WashingtonDCCherryBlossomPhotos.shtml Fotoj de sakuroj en Vaŝingtono] * [http://www.dustandrust.com/2008/sakura-branch-brook-park-cherry-blossoms/ Sakuroj en Branch Brook Park] * [http://www.flickr.com/photos/charlesburns/sets/72157604663767178/with/2432895710/ Branch Brook Park sakuroj, Aprilo 2008] * [http://www.sakurafestival.dk/index.php Sakura Festivalo de Kopenhago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080429184917/http://www.sakurafestival.dk/index.php |date=2008-04-29 }} * [http://digiarch.sinica.edu.tw/content.jsp?option_id=2442&index_info_id=1141 informo pri sakuraj lokoj en Taipei Taiwan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120320072839/http://digiarch.sinica.edu.tw/content.jsp?option_id=2442&index_info_id=1141 |date=2012-03-20 }} {{cn}} * [http://www.japanese-pics.net/flower Galerio de Japanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100409015403/http://www.japanese-pics.net/flower/ |date=2010-04-09 }}, inkluzive multaj bildoj de sakuroj. {{Projektoj|ReVo=sakur}} [[Kategorio:Kulturo de Japanio]] [[Kategorio:Plantoj de Japanio]] [[Kategorio:Rozacoj]] lzldhf60zip76ewgxb23264eluug3vy 0 297442 9474797 7954809 2026-09-13T18:17:32Z ThomasPusch 1869 9474797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |nomo = Jan Fischer |dosiero = Jan Fischer KVIFF-2.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = |vico = |ofico = ĉefministro de [[Ĉeĥio]] |de = [[8-a de majo]] [[2009]] |ĝis = [[28-a de junio]] [[2010]] |antaŭulo = [[Mirek Topolánek]] |sekvanto = [[Petr Nečas]] |dato de naskiĝo = [[2-an de januaro]] [[1951]] |loko de naskiĝo = [[Prago]] |dato de morto = |loko de morto = |nacieco = {{Ĉeĥio}} |edzo/ino = |partio = - |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Jan FISCHER''' (naskiĝis la [[2-an de januaro]] [[1951]] en [[Prago]]) estas ĉeha [[politikisto]]. Ekde la [[8-a de majo]] [[2009]] ĝis la [[28-a de junio]] [[2010]] li oficis kiel la [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥio]]: Jan Fischer estas altranga politika oficisto de la ĉeĥa ŝtato kaj en aprilo 2009 estis taskigita transpreni la gvidon de la registara laboro ĝis pli fruigita nova parlamenta baloto en oktobro 2009. Post kiam la konstitucia kortumo ne permesis tiajn plifruigitajn balotojn, li restis ĉefministro ĝis regula parlamenta baloto, kiu okazis en majo 2010. Sekve de tiu baloto stariĝis koalicio el tri konservativaj partioj, kiuj interkonsentis pri nova ĉefministro [[Petr Nečas]]. La 8-an de majo 2009 Jan Fischer kaj lia registaro el fakuloj per konstitucia ĵuro oficiale ekoficis. Dum la fino de la unua duono de 2009 li tiel ankaŭ havis la [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio|prezidantecon de la]] [[Konsilio de la Eŭropa Unio]]. {{Projektoj}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Ĝermo|politiko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischer, Jan}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] qqg8n15w93sxibgq8xko6w5b9kaib3b 14 297444 9474794 7117503 2026-09-13T18:16:08Z ThomasPusch 1869 9474794 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ĉefministroj laŭ landoj|Ĉeĥio]] [[Kategorio:Politiko de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] ks2kc1x86zudfwv687vx0txq8s0nxra 0 297879 9474909 9247796 2026-09-13T19:43:38Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] 9474909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = ĉefministro de [[Slovakio]] | dosiero = Flago-de-Slovakio.svg | periodo = [[2006]] - [[2010]] | antaŭ = [[Mikuláš Dzurinda]] | post = [[Iveta Radičová]] }} {{informkestero sinsekvo | titolo = ĉefministro de [[Slovakio]] | dosiero = Flago-de-Slovakio.svg | periodo = [[2012]] - [[2018]] | antaŭ = [[Iveta Radičová]] | post = [[Peter Pellegrini]] }} {{informkestero sinsekvo | titolo = ĉefministro de [[Slovakio]] | dosiero = Flago-de-Slovakio.svg | periodo = [[2023]] - nun | antaŭ = [[Ľudovít Ódor]] | post = }} }} '''Robert FICO''' (naskiĝis la [[15-an de septembro]] [[1964]] en [[Topoľčany]]) estas slovaka [[juristo]] kaj [[politikisto]]. Li estas membro de la [[socialdemokratio|socialdemokratia]] [[politika partio]] "SMER — sociálna demokracia" (en Esperanto "Direkto — socialdemokratio") kaj estas ties prezidanto. Li estis ĉefministro de Slovakio en 2006–2010, 2012–2018 kaj [[:n:Partio de Robert Fico gajnis parlamentan baloton el Slovakio|okupis la postenon]] denove la {{daton|25|10|2023}}. == Biografio == En 1986 li iĝis membro de la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]], en 1999 establis propran partion "Kurso — al sociala demokratio" (''Smer'') kaj jam en 2006 gajnis la baloton. Li malgajnis en 2010 al dekstracentrismaj konkurantoj, sed jam en 2012 denove venkis kaj duan fojon iĝis ĉefministro. En 2016 Robert Fico aktive ekspluatis kontraŭenmigrintan humoron kaj venkis trian fojon. Li estis devigita eksiĝi en 2018 pro skandalo, kaŭzita de murdo de ĵurnalisto [[Ján Kuciak]] kaj lia fianĉino Martina Kušnírová, plenumita de dungita murdisto. La murdito estis esploranta korupton en la reganta slovaka elito, do lia murdo sekvigis amasajn protestojn kaj demisiojn. En 2020 Smer malgajnis la baloton, parto de la membroj splitis kaj formis novan partion "Voĉo — sociala demokratio" subestre de [[Peter Pellegrini]], eksa vic-ĉefministro, okupinta la ĉefministran postenon post demisio de Robert Fico en 2018. Dum la [[kronvirusa pandemio]] Robert Fico aktive oponis la vakcinadon, maskojn kaj kvarantenon, kio denove altigis lian popularecon. La {{daton|30|9|2023}} lia partio ''Smer'' [[:n:Partio de Robert Fico gajnis parlamentan baloton el Slovakio|ganis la parlamentan baloton]], ricevinte 22,95% de la voĉoj. == Politikaj vidpunktoj == === Interna politiko === Fico gvidas registaran koalicion de sia partio kun la partioj "Popola Partio – Movado por demokratia Slovakio" ({{lang-sk|Ľudová strana - Hnutie za demokratické Slovensko}}, mallonge ĽS-HZDS) kaj la [[naciismo|naciisma]] "Slovakia Nacia Partio" ({{lang-sk|Slovenská národná strana}}, SNS). Pro la kunlaboro kun la partio SNS la membreco de la socialdemokratia partio SMER en la [[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj]] estis dumtempe frostigita en 2006. Post asembleaj balotoj en marto 2012, Robert Fico denove estiĝis registarestro de registaro kreata de unu nura politika partio "SMER — sociálna demokracia". Robert Fico konsideriĝas maldekstra liberalulo. Ekde lia ekofico kiel ĉefministro li inter 2006 kaj 2009 regule pintis en la enketoj pri populareco de slovakaj politikistoj. === Ekstera politiko === Dum lia unua ĉefministra ofico en 2009 li okazis energetika krizo, ĉar la {{daton|7|1|2009}} post longaj disputoj kun Rusio pri kondiĉoj de liverado de rusia gaso al Ukrainio kaj kostoj de ĝia transito, Rusio haltigis la transiton al Eŭropo, seniginte Slovakion je la fuelo vintromeze. Slovakio, kies fabrikoj neeviteble haltis, estis perdanta pro tio po 100 milionojn da eŭroj tage, do Fico urĝe alvokis ukrainan ĉefministron [[Julija Timoŝenko]] kaj rusian prezidanton [[Vladimir Putin]] fini la krizon. La [[14-an de januaro]] li flugis kun slovakia delegacio al [[Kievo]]. Sed ukraina ĉefministro unue devigis la slovakojn atendi tri horojn, poste venigis al la renkontiĝo ĵurnalistojn kaj antaŭ iliaj kameraoj ŝi dum 20 minutoj skoldis la slovakan ŝtatestron pro lia "porrusia pozicio" en la gasa disputo. "Tio estis absolute malagrabla situacio. Fico estis ruĝa pro kolero. Tio estis katastrofo. Li estis humiligita" rememoris unu el slovakaj registaranoj. Samtage Fico flugis al Moskvo, kie li estis solene akceptita de Putin en la halo de Sankta Georgo en la Granda Palaco de Kremlo. "Li certe memoras kio okazis en 2009" diris en 2023 la eksa slovaka ministro pri eksteraj aferoj Miroslav Wlachovský. La transito estis restarigita nur la 20-an de januaro surbaze de interkonsento de Timoŝenko kaj Putin. En [[aŭgusto 2023]] dum antaŭbalota manifestacio Robert Fico promesis ke kaze de lia venko li ĉesigos liveradon de armiloj al [[Ukrainio]], kiu "eĉ ne unu kartoĉon ricevos". Li deklaris ke "la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|milito en Ukrainio]] komenciĝis ne antaŭ unu jaro, ĝi komenciĝis en 2014 kiam ukrainaj nazioj kaj faŝistoj [[Milito de Donbaso|komencis murdi rusiajn civitanojn]] en [[Donbaso]] kaj [[Lugansko]]". Li ankaŭ esprimis sian admiron je [[Sovetunio]] kiu liberigis "ĉeĥajn kaj slovakajn terojn de la Nazia Germanio". Li promesis ke lia partio "estos rememoranta ĉiun tagon, ĉiun horon, ĉiun sekundon la nediskuteblan venkon de la [[Ruĝa Armeo]]" kaj diris: "Je dio, ili liberigis nin, ni devas montri iom da estimo!" Li apelaciis ankaŭ al pli universala historia memoro: "Ni devas diri al la tuta mondo ke libereco venis de [[Oriento]], la milito ĉiam venas de la [[Okcidento]]". {{Citaĵo | teksto = Kion ni vidas estas [[peranta milito]] de [[Usono]] kontraŭ Rusio sur la ukraina teritorio. La afero ne rilatas al Rusio kaj demokratio. Ĝi rilatas al Rusio protektanta sian kulturan, nacian identecon kontraŭ tiu ĉi liberala manio de la Okcidento. | aŭtoro = Robert Fico | verko = | origina teksto = }} La {{daton|26|10|2023}}, jam post sia enoficiĝo, Fico diris ke lia lando [[:n:Slovakio ne plu sendos armilojn al Ukrainio|ne plu liveros armilojn]] al Ukrainio. Li klarigis ke plua armado de Kievo ne havas sencon, ĉar promesoj de ukraina prezidanto Volodimir Zelenskij venki Rusion estas nerealismaj kaj la konflikto neeviteble solviĝos ne milite, sed per intertraktoj de Rusio kaj Usono, en kiuj opinio de la ukraina flanko ludos neniun rolon. {{Citaĵo |teksto = Mi subtenas la plej rapidan ĉesigon de la militado kaj mi ne interesiĝas laŭ kiu plano tio efektiviĝos. Mi ne scias, sed la plano de Zelenskij estas nerealisma. Li opinias ke la rusoj foriros el Donecko, Lugansko aŭ Krimeo. Tio estas nerealisma! La celo de tiu ĉi plano estas longigi la militadon. La intertraktoj dependas de la rusoj kaj usonanoj. Vi scias ke ukrainoj ludas neniun rolon je tio. Pri kio interkonsentos la rusoj kaj usonanoj, tio validos. |aŭtoro = Robert Fico |verko = |origina teksto = }} Li ankaŭ diris ke li kontraŭos ĉiujn ajn sankciojn kontraŭ Rusio se ili damaĝos interesojn de Slovakio. La saman pozicion li esprimis sekvan tagon dum EU-pintokunveno en Bruselo, aldoninte ke ekde nun Slovakio havos tie propran voĉon. Li ankaŭ kontraŭis asignon de pliaj 50 miliardoj da eŭroj al Ukrainio en 2024-2027, argumentinte ke ĝi estas inter la plej koruptitaj ŝtatoj en la mondo. {{Sukceda_tabeleto| antaŭ= Mikuláš Dzurinda | jaroj1= | titolo= ĉefministro de [[Slovakio]] | jaroj2= 2006–2010| post= [[Iveta Radičová]]| jaroj3= – }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www-8.vlada.gov.sk/index.php?ID=1555 Konciza biografio en la retejo de la slovaka registaro] {{en}} {{Naciaj ĉefministroj en la Eŭropa Unio}} {{Ĝermo|slovako|politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fico, Robert}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Socialdemokratoj]] [[Kategorio:Nuntempaj naciaj ĉefministroj]] [[Kategorio:Slovakaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Slovakaj komunistoj]] dv2qb5gmp37p75hif12ojsl940506qi 14 297885 9474908 6882541 2026-09-13T19:43:02Z ThomasPusch 1869 9474908 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj laŭ landoj|Slovakio]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Slovakaj politikistoj|Cefministroj]] [[Kategorio:Politiko de Slovakio|Cefministroj]] [[Kategorio:Registaro de Slovakio|Cefministroj]] r352jdntvcr6ssmxu8kf1ylvs29uipo 0 301907 9474932 9453510 2026-09-13T20:13:57Z ~2026-49853-92 263367 9474932 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Vladimir Putin 11 September 2001-1.jpg|eta|250ra|<center>kun [[Vladimir Putin]] septembre 2001]] '''Zhu Rongji''' ([[ĉina|ĉine]] simpligite: 朱镕基, ĉine tradicie: 朱鎔基, kun [[pinjino|tonsignoj]] Zhū Róngjī, laŭ transskriba sistemo [[Wade-Giles]]: Chu Jung-chi; naskiĝis la [[20-an de oktobro]] [[1928]] en [[Ĉangŝao]], provinco [[Hunano]], [[Ĉinio]] - mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[2026]], [[Pekino]]) estis politikisto de la [[Popola Respubliko Ĉinio]]. Ekde [[1949]] li membris en la [[Komunista Partio de Ĉinio]]. Inter [[1947]] kaj [[1951]] li studis ĉe la [[Universitato Qinghua]] en [[Pekino]]. Inter [[1987]] kaj [[1991]] li estis [[urbestro]] de [[Ŝanhajo]]. En [[1992]] li iĝis vica ĉefministro en la [[Ŝtata Konsilio de la Popola Respubliko Ĉinio]], kaj en [[1998]] ties ĉefministro. Krome li inter [[1993]] kaj [[1995]] estis prezidanto de la [[Ĉina Popola Banko]]. En [[2003]] li pro maljuneco eksiĝis el la posteno de ĉefministro. Lia posteulo estis [[Wen Jiabao]]. Zhu Rongji estas pranepo de la [[dinastio Ming]]. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990691-2,00.html |titolo=teksto pri li el la anglalingva magazino ''Time'' |alirdato=2009-11-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091023052738/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990691-2,00.html |arkivdato=2009-10-23 }}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chinavitae.com/biography/Zhu_Rongji anglalingva biografio pri li] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120709181918/http://www.chinavitae.com/biography/Zhu_Rongji |date=2012-07-09 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Sinsekvo |titolo=[[Ĉefministro de Ĉina Popola Respubliko]] |dosiero=Flago-de-Ĉinio.svg |periodo=1998–2003 |antaŭ=[[Li Peng]] |post=[[Wen Jiabao]] }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zhu Rongji}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉinio]] d0ubzpfxckllxg1j0s5rvyilejv47tc 0 303606 9474834 8982987 2026-09-13T18:53:02Z Sj1mor 12103 9474834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | nomo = AS "Sud-Kazaĥstana Maŝinkonstrua Uzino" (AS "SKMU")<br />АО «Южно-Казахстанский Машиностроительный Завод» | emblemo = | formo = Akcia Socio | fondo = | sidejo = [[Aksukent]], [[Turkistana provinco]] | estro = '''Ŝadinov Bejbut Abilasanoviĉ''' | dungitaro = 181 homoj (2021) | spezo = | bilanco = maŝinkonstrua industrio | malfondo = | ttt = [http://www.ukmz.kz] }} '''Akcia Socio «SKMU»''' - plennomenklatura maŝinkonstrua uzino, sola en la Respubliko de Kazaĥstano liveranto de akvolevadiloj, maŝinoj por bestobredejoj kaj paŝtejoj, kaj ankaŭ nenormita ekipo por naftogazeligada kaj uranoeligada industrioj. La entrepreno havas sekvajn tipojn de teĥnologia ekipo: metaloĉiza, premmaŝinoj, forĝeja, metalvara, termika, velda, por metalizado kaj kolorigo, por produktado de polimeraĵoj, por reciklado de gumo kaj plastoj. La uzino havas plenan ciklon de produktado, komence de pretigaĵoj del' detaloj ĝis [[muntado]] de preta produkto. == Historio == Malfermita Akcia Socio «SKMU» estis fondita kiel rezulto de reorganizado MAS «Mankentsel'maŝ», kiu estis kreita en 1931. MAS «SKMU» estis registrita kiel mastruma subjekto je la 1-a de aŭgusto 2000 j. (Atesto № 13871-1958-АО). Post aldono de ŝanĝoj en teksto de Leĝo de Respubliko de Kazaĥstano "Pri Akciaj Socioj" la MAS ŝanĝis sian nomon al AS. Tuta produktada areo de la uzino estas 560 000 m². == Produktejoj kaj departementoj == === Meĥanika-muntada produktejo === Estas ekipita per specia aparataĵo, stabloj-aŭtomatoj kaj duonaŭtomatoj, stabloj kun [[Perkomputile ciferece stirata|PCS]] por prilaborado de detaloj. === Muntada produktejo === Lokas en aparta konstruaĵo. La produktejo konsistas sekvaj sektoroj: preparado, stampado, [[veldado]], [[muntado]], meĥanika, tubaro, du kolorigiziloj. === Termika sektoro === En termika sektoro oni farigas ĉementadon, [[hardado]]n en ŝaktaj kaj kameraj [[forno]]j, malaltan kaj altan koncedon, normigadon kaj maljunigadon de detaloj. Ankaŭ havas forĝan, metalvaran, galvanizan kaj sektoro pri [[recikligo]] de [[plasto]] kaj [[gumo]]. === Instrumenta produktejo === En la produktejo oni riparas aparataĵojn de ĉefa fabrikado, produktado de ĉiziloj, mezuriloj kaj akcesora instrumento, adaptiloj. Kune, instrumenta produktejo faras mendojn riparadi aŭtotransportan teĥnikon, faras grajnopitilojn, oleopremilojn, plenumas demandojn pri produktado de fornoj banejaj kaj hejtadaj, stabloj pri lignaĵado. === Energia produktejo === La produktejo faras riparadon kaj servadon de ĉiuj elektraj retoj del' uzino. En produktejoj de ĉefa fabrikado oni riparas elektromotorojn kaj elektrajn sistemojn de direktado de aparataro, faras mendojn pri bobenado de elektromotoroj. Riparadas kaj servadas uzinan pneŭmatikan sistemon. === Riparad-konstrua sektoro === Riparad-konstrua sektoro riparadas domojn kaj uzinajn konstruaĵojn, produktadas taron por pakado, faras mendojn pri popolaj porkonsumaj varoj kaj riparajn laborojn. === Transporta produktejo === Aŭtotransporta produktejo faras interproduktejajn transportadojn, transportadas materialojn, pretigaĵojn kaj kompletigaroj por ĉefa fabrikado. Faras mendojn pri riparado de aŭtotransporto, por transportadi ŝarĝojn. Uzina aŭtoparko inkludas aŭtogruojn, aŭtobusojn, mikroaŭtobusojn, ŝarĝaŭtoj ZIL-555, KAMAZ-5320 ktp. == Uzina produktaĵo == * Agrara teĥniko * [[Pumpilo]]j kaj akvolevadiloj * Varojn el [[polietileno]] * Teĥnikaĵoj kaj servadoj de naftogazeligadaj kaj uranoeligadaj kompanioj * Popolaj porkonsumaj varoj == Adreso == :[[Kazaĥstano|Respubliko de Kazaĥstano]], :[[Turkistana provinco]], :Sajrama areo, :160800, [[Aksukent]], :Abaj Str., 1E, :'''Tel.:''' +7(72531)2-04-80, 2-29-08 :'''Retpoŝto:''' [mailto:yukmz@mail.ru yukmz@mail.ru] :'''RNN''' 581100029114 :'''BIN''' 000840002619 == Referencoj == * [http://www.ukmz.kz Oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110411135800/http://ukmz.kz/ |date=2011-04-11 }}{{ref-ru}} {{ref-en}} [[Kategorio:Kazaĥiaj firmaoj]] [[Kategorio:Maŝinkonstruadaj firmaoj]] 54hglnexldwy1y2m2psf30r8bcbfa4g 0 305850 9474605 9066855 2026-09-13T12:48:34Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj kaj sencaj plibonigoj 9474605 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Adhesive sealant in aluminium cartridge packaging.jpg|eta|Mastikujo de 310 mL.]] [[Dosiero:Glue gun for cartridge.jpg|eta|[[Mastikpistolo]].]] '''Mastiko''' estis origine [[mastiĥo]], [[parfumo|parfuma]] [[rezino]] ricevita el la [[sevo]] de [[lentisko]] ''(Pistacia lentiscus)'', uzata kiel [[kuracilo]], kiel [[dolĉaĵo]], en [[kuko|kukarto]], en [[kosmetiko]], farado de [[likvoro]] kaj, en [[antikva epoko]], kiel [[maĉgumo]]. En [[industrio]], mastiko estas pasteca [[materialo]] uzata por ŝtopi truojn aŭ alfiksi pecojn el rompema materialo, kiel [[vitro]]platojn sur [[fenestro]]j. La mastiko por vitroplatoj konsistas el miksaĵo de pulvorigita [[kreto (ŝtono)|kreto]] kaj [[linoleo]], kiu malmoliĝas je kontakto kun [[oksigeno]]. "Mastikoj" nomiĝas ankaŭ diversaj pastoj uzataj por glui, ŝtopi, luti aŭ hermetikigi, kiel [[elastomero]]j aŭ [[silikono|silikonaj]] mastikoj. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''mastiko''' estas ''Gluidaĵo por ŝtopi truon, fendeton; por kunigi objekton.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 134.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''μαστίχα'' [mastíĥa] kaj de tie la latina ''mastiche''. Kaj li aldonas la terminon ''mastiki'', por uzi mastikon.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=mastik}} * {{fr}} [http://www.espritcabane.com/bricolage-bio/mastic-vitrier.php Recepto de la tradicia vitrista mastiko] {{Ĝermo|materialo}} [[Kategorio:Materialoj]] 2q7kevr09oz62oka52kt3sc998vqooa 0 311059 9474767 9447660 2026-09-13T17:41:17Z Tirolischleioans 254019 9474767 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Horch - front.jpg|eta|240px|<center>fronto de Horch-aŭtomobilo]]La firmao ''' Horch''' [prononco "Horĥ"] estis historia germana entrepreno, kiu produktis [[aŭto]]jn. == Firmaa historio == La firmaa fondinto [[August Horch]] (naskiĝis la [[12-an de oktobro]] [[1868]] en [[Winningen]]; mortis la [[3-an de februaro]] [[1951]] en [[Münchberg]]) post siaj lernejaj jaroj lernis la metion de forĝado inter la jaroj 1888 kaj 1890 en la aŭtomobilkonstrua firmao de [[Karl Benz]] en [[Mannheim]]. Poste sekvis inĝeniera eduko en la Teknika Altlernejo de [[Mittweida]] en [[Saksio]]. En 1899 August Horch kun la komercisto ''Salli (Salomon) Herz'' fondis la firmaon ''A. Horch & Cie.'' en [[Kolonjo]]-Ehrenfeld. Unue li en garaĝa riparejo fiksis difektiĝintajn aŭtomobilojn de la firmao Benz. Jan en [[1901]] tamen ekvendiĝis la unua aŭtomobilo sendepende evoluigita de August Horch. La ekspansio de la firmao en la riparejo tamen estis tre limigita. Per financa subteno de ''Moritz Bauer'' el [[Plauen]] la firmao en 1902 translokiĝis el Kolonjo al la saksia urbo mit [[Reichenbach im Vogtland]]. Tie tamen la lokaj entreprenistoj kontraŭis la novan fabrikejon. Tial la firmao kun novaj investaj subtenantoj plu translokiĝis al la urbo [[Zwickau]]. La 10-an de majo [[1904]] registriĝis ekfunkcio de la entrepreno "August Horch & Cie. Motorwagenwerke AG". Horch-Aŭtomobiloj en la sekvaj jaroj karakteriziĝis per alta kvalito, lukso kaj teknika progreseco. En la jaro 1906, kiam en Zwickau okazis granda industria ekspozicio, la urba advokato ''Rudolf Stöss'' gajnis aŭtovetkonkurson kompareblan al nuntempa [[aŭtosporto|aŭtosporta]] mondĉampioneco. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-T1129-501, August Horch in Horch-PKW.jpg|240px|eta|<center>la firmaa fondinto ''August Horch'' en unu el siaj unuaj aŭtoj, 1908]] Pro kvereloj kun la financa estraro de la firmao, tamen August Horch en 1909 devis forlasi la [[akcia kompanio|akcian kompanion]]. Li la [[16-an de julio]] [[1909]] en Zwickau tutproksime de la antaŭa firmao fondis novan aŭtomobilproduktan firmaon de la nomo "August Horch Automobilwerke [[GmbH]]". Kiel antaŭvideble, ekestis jura konflikto pri la rajto uzi la nomon "Horch". En tiu jura konflikto malvenkis August Horch, kiu konsekvence donis al sia nova firmao alian nomon - [[Audi]]: Dum "horch!" estas la [[germana]] formo de la imperativo "aŭdu!", "audi!" estas la koncerna imperativo en la [[latina lingvo]]. Pro premo de la saksia ŝtata banko fine en [[1932]] la firmaoj Horch kaj Audi plus la pliaj firmaoj DKW kaj Wanderer unuiĝis al nova konzerno ''Auto Union''. Fine de la [[Dua Mondmilito]] la Horch-fabrikejoj estis forte detruitaj pro bomboj. En la socialisma ŝtato [[GDR]] la firmao iĝis ŝtata produktejo kaj rekomencis fabriki traktorojn kaj kamionojn. Ekde [[1954]] ankaŭ reproduktiĝis aŭtoj - la modelo ''Sachsenring P 240'' 10 jarojn post la fino de la mondmilito estis luksa aŭto sur alta teknika kaj dezajna nivelo. Jam en februaro 1957 tamen estis nova jura konflikto: La en Okcidenta Germanio post la mondmilito refondita firmao Auto Union sukcese procesis kontraŭ la uzo de la nomo "Horch" fare de la socialismaj aŭtoproduktistoj en Zwickau. Laŭ decido de la ŝtata socialisma partio [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]] la du urbaj aŭtoproduktejoj (la eksaj firmaoj Horch kaj Audi) unuiĝis al ŝtata produktejo "Sachsenring". La ŝtataj politikistoj de GDR dum la sekvaj jaroj tamen ne havis intereson pri grandkvanta produktado de luksaj aŭtoj, sed favorigis la fabrikadon de la malgranda modelo [[Trabant]], kiu pro tre ŝpara uzo de materialoj estis pli facile produktebla en grandaj kvantoj. Nuntempe sur parto de la eksa Audi-aŭtoproduktejo en Zwickau situas aŭtomobila muzeo "August Horch", kiu estas parto de la Eŭropa Vojo de Industria Heredaĵo. La kronita "H", emblemo de la firmao ''Horch'', nuntempe estas jura posedaĵo de la firmao [[Audi]] en la bavara urbo [[Ingolstadt]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.horch-museum.de/ retejo de la muzeo August Horch en Zwickau] == Notoj == {{Referencoj}} <center> <gallery> Dosiero:Horch_Kühlerfigur.jpg|<center>radiatora figuro de Horch-aŭtomobiloj Dosiero:Horch_830_bl_1938.JPG|<center>radiatora figuro de la modelo 830 BL el [[1938]] Dosiero:Horch_930V_Phaeton_1939.jpg|<center>modelo 930 V Phaeton ([[1939]]) Dosiero:Horch 25 42 PS LKW.jpg|<center>kamiono de la firmao el la jaro [[1916]], kun forto de 25 [[ĉevalpovo]]j </gallery> </center> [[Kategorio:Germanaj aŭtomobilfabrikoj]] [[Kategorio:Zwickau]] iuuy2vg76bpsrunm0pz5ppn7p2rgbuf 0 312500 9474734 7102053 2026-09-13T17:17:26Z Tirolischleioans 254019 9474734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Nordrejn-Vestfalio]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Nordrejn-Vestfalio]] | dosiero = Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg | periodo = 2002–2005 | antaŭ = [[Wolfgang Clement]] | post = [[Jürgen Rüttgers]] }} }} [[Dosiero:Peer-steinbrueck-mai2008-bonn.jpg|eta|140px|<center>Peer Steinbrück en [[2008]]]] '''Peer STEINBRÜCK''' {{prononco|ŝtajnbr''i''k}} estas [[germanoj|germana]] [[politikisto]]. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1947|01|10}} en [[Hamburgo]], do nun estas {{aĝo|1947|01|10}}-jara. Inter novembro [[2005]] kaj oktobro [[2009]] li estis federacia ministro pri financoj en la [[ministraro unua de Angela Merkel|registaro de Germanio]], en granda koalicio inter kristandemokratoj kaj socialdemokratoj, la du plej grandaj parlamentaj frakcioj. Antaŭe inter [[2002]] kaj [[2005]] li estis ĉefministro de la germania federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li reprezentas la [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|Socialdemokratian Partion de Germanio (SPD)]], kiu ekde oktobro 2009 en la germania parlamento [[Bundestag]] estas partio [[opozicio|opozicia]]. {{Ĝermo|germana politikisto}} {{Commons|Peer Steinbrück}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Steinbruck, Peer}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj ministroj pri financoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] r941giyspcjthomp5l5qebvxxwnnsc1 0 312637 9474766 8491831 2026-09-13T17:40:49Z Tirolischleioans 254019 9474766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Friedrich August Gottlob Schumann''' (* [[2-an de marto]] [[1773]] en [[Endschütz]]; † [[10-an de aŭgusto]] [[1826]] en [[Zwickau]]) estis germana [[librovendisto]] kaj [[eldonisto]]. Lia plej fama verko estas la 18-voluma ''Vollständige Staats-, Post- und Zeitungslexikon von Sachsen'' (Plena ŝtata, poŝta kaj gazetara leksikono de Saksio), kies eldonadon post lia morto daŭrigis kaj kompletigis Albert Schiffner. Li estis patro de la komponisto [[Robert Schumann]]. == Literaturo == {{PND|100802583}} * Rudolf Schmidt: [http://www.zeno.org/Schmidt-1902/A/Schumann,+Familie ''Schumann (Zwickau)'']. In: ''Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker'', volumo 5, Berlin/Eberswalde 1908, paĝoj 876-878. * Karl Ernst Richter: ''Biographie von August Schumann'', Zwickau, sen jarindiko {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schumann, August}} [[Kategorio:Librovendistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] irt4d2xcji8gp39w0i59eg975jkbwr7 0 313206 9474760 9237714 2026-09-13T17:38:42Z Tirolischleioans 254019 9474760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emil Flechsig''' (n. [[1808]] en [[Wildenfels|Wiesenburg]] ĉe [[Zwickau]]; m. 1878) estis germana lutera ekleziulo, libretisto kaj patro de la fama cerboesploristo kaj neŭroanatomo [[Paul Flechsig]]. == Vivo == La patro de Emil Flechsig estis [[aktisto]].<ref>Pri Paul Flechsig kaj siaj prauloj: Paul Flechsig: ''Meine Myelogenetische Hirnlehre: Mit biographischer Einleitung.'' Berlino 1927. Einige biographische Einzelheiten zu Schumann ebd. S. 4 f.</ref> Flechsig studis en Lepsiko teologion 1827-1831. La 18-an de majo li enmatrikuliĝis.<ref> Universitätsarchiv Leipzig: Rektor B 53</ref> En 1828 li okupis la saman loĝejon kiel sia amiko el la junaĝo, posta komponisto [[Robert Schumann]]. Kun tiu ĉi ekde sia gimnazia tempo en Zwickau ligis intima amikeco, kiu daŭris dumvive. Post sia studo li revenis al Zwickau kaj fariĝis komence instruisto. <ref>[http://209.85.135.132/search?q=cache:bP7qlbeTSZIJ:www.schumann-portal.de/pgcms/modules/mod_medien/files/Artikel-Abitur.pdf+Emil+Flechsig+Abitur+Zwickau&cd=1&hl=de&ct=clnk&gl=de]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[http://www.schumann-portal.de/pgcms/output.php?PAGE_ID=699]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En 1838 li estis [[Licencio|licenciisto]] en Zwickau ĉe la preĝejo St. Marienkirche, en 1844 [[diakono]], en 1851 ĉefdiakono.<ref>Universitätsarchiv Leipzig: Med.Fak. Personalakte 4140 Paul Flechsig, Bl. 2</ref> En 1873 li pensiiĝis.<ref>Informationen zu seiner kirchlichen Laufbahn, siehe: ''Sächsisches Pfarrerbuch'', hrsg von Reinhold Grünberg, Freiberg 1940.</ref> Emil Flechsig tradukis la [[libreto]]n de la profana [[oratorio]] ''[[Das Paradies und die Peri]]'' (op.50) laŭ la orientumo-epopeo ''Lalla Rookh'' de [[Thomas Moore]] kaj prilaboris ĝin kune kun la komponisto.<ref> Hans Joachim Köhler: ''Robert Schumann: Sein Leben und Wirken in den Leipziger Jahren, Leipzig 1986'', S. 75. - ''Briefe und Gedichte aus dem Album von Robert und Clara Schumann'', hrsg. von Wolfgang Boetticher, Leipzig 1979, S. 249 f.</ref> Li pretigis ĝin en majo 1843. La unua prezentado de la oratorio okazis la 4-an de decembro 1843 en [[Lepsiko]]. Flechsig estas pro siaj postlasitaj memoroj pri Schumann grava atestanto rilate la junecajn jarojn de Schumann kaj verŝajne ankaŭ trans tio.<ref>[http://books.google.de/books?id=hgRG57kVQBsC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=%22Emil+Flechsig%22+%22Robert+Schumann%22&source=bl&ots=Lku85PIlLg&sig=C1RokpUucZWc01DtBUAF7zhw1Mk&hl=de&ei=fENXSpOZJZqGnQOV9qXdCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5]</ref> <ref>[http://books.google.de/books?id=xdGlFgzLW6MC&pg=PA12&lpg=PA12&dq=Flechsig,+Emil&source=bl&ots=z1ĵQeV9o9&sig=n-gjCPlQ8FDĴDZrjnuKzphsbDg&hl=de&ei=641cSpGBBpbKnAOlp5TkAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6]</ref> La longdaŭra graveco de Flechsig devenas de la tradukado de ''Das Paradies und die Peri'' por la oratorio, kiun Schumann mem komence volis kompreni kiel poeziaĵo, por akcenti la "novan" de la muzikigo. <ref>[http://www.tamino-klassikforum.at/thread.php?postid=257665]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Al Schumann ĝi validis kiel sia "plej grava verko". <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.alexanderfest.info/Schumann/Oratorium/050/index.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090228073736/http://www.alexanderfest.info/Schumann/Oratorium/050/index.shtml |arkivdato=2009-02-28 }}</ref> Pri la longjara servo de Flechsig en la Marienkirche en Zwickau tamen preskaŭ nenio estas konata. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB|116597712}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flechsig, Emil}} [[Kategorio:Germanaj libretistoj]] [[Kategorio:Germanaj pastroj]] [[Kategorio:Germanaj luteranoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] ekr3hqt7d9zaeq1fnl0pst1ezb32poa 0 316138 9475144 9441273 2026-09-14T10:59:41Z ThomasPusch 1869 9475144 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = medicino |dato = 2026}} {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}} {{Informkesto libro}} '''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]].[[Dosiero:Gray190.png|eta|220px|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918]]La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Akcepto == La verko estas vaste distribuita en la angla-usona mondo, sed malpli en aliaj regionoj (interalie kontinenta Eŭropo): ekzemple la unua germanlingva eldono publikiĝis nur en 2007. Ĉar la kopirajta protekto por la ilustraĵoj el la unuaj eldonoj eksvalidiĝis pro ilia aĝo, ĉi tiuj ilustraĵoj estas ofte uzataj en projektoj de [[publika havaĵo]], inkluzive de [[Vikipedio]]. {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://education.yahoo.com/reference/gray/ Reta versio de Gray's Anatomy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121010212159/http://education.yahoo.com/reference/gray/ |date=2012-10-10 }} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] j8lojr74x82bf80rae67ohk0vfzux1u 9475146 9475144 2026-09-14T11:01:12Z ThomasPusch 1869 9475146 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = medicino |dato = 2026}} {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}} {{Informkesto libro}} '''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]]. [[Dosiero:Gray190.png|eta|220ra|maldekstra|{{centre|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918}}]] La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Akcepto == La verko estas vaste distribuita en la angla-usona mondo, sed malpli en aliaj regionoj (interalie kontinenta Eŭropo): ekzemple la unua germanlingva eldono publikiĝis nur en 2007. Ĉar la kopirajta protekto por la ilustraĵoj el la unuaj eldonoj eksvalidiĝis pro ilia aĝo, ĉi tiuj ilustraĵoj estas ofte uzataj en projektoj de [[publika havaĵo]], inkluzive de [[Vikipedio]]. {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://education.yahoo.com/reference/gray/ Reta versio de Gray's Anatomy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121010212159/http://education.yahoo.com/reference/gray/ |date=2012-10-10 }} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] 19szf75oqz28bxi50qd36y5gj7xdv74 9475148 9475146 2026-09-14T11:03:44Z ThomasPusch 1869 + retejo 9475148 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = medicino |dato = 2026}} {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}} {{Informkesto libro}} '''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]]. [[Dosiero:Gray190.png|eta|220ra|maldekstra|{{centre|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918}}]] La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Akcepto == La verko estas vaste distribuita en la angla-usona mondo, sed malpli en aliaj regionoj (interalie kontinenta Eŭropo): ekzemple la unua germanlingva eldono publikiĝis nur en 2007. Ĉar la kopirajta protekto por la ilustraĵoj el la unuaj eldonoj eksvalidiĝis pro ilia aĝo, ĉi tiuj ilustraĵoj estas ofte uzataj en projektoj de [[publika havaĵo]], inkluzive de [[Vikipedio]]. {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bartleby.com/lit-hub/anatomy-of-the-human-body/ Reta versio de Gray's Anatomy, eldono de 1918] ({{en}} kaj {{la}}) [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] am8n0vovklg59chij1r4fl959m61brk 9475153 9475148 2026-09-14T11:07:03Z ThomasPusch 1869 unua ref. 9475153 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = medicino |dato = 2026}} {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}} {{Informkesto libro}} '''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]]. [[Dosiero:Gray190.png|eta|220ra|maldekstra|{{centre|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918}}]] La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Akcepto == La verko estas vaste distribuita en la angla-usona mondo, sed malpli en aliaj regionoj (interalie kontinenta Eŭropo): ekzemple la unua germanlingva eldono publikiĝis nur en 2007.<ref>[https://www.zvab.com/servlet/BookDetailsPL?bi=32478382645 bibliografiaj informoj pri la unua germanlingva eldono de 2007] ({{de}})</ref> Ĉar la kopirajta protekto por la ilustraĵoj el la unuaj eldonoj eksvalidiĝis pro ilia aĝo, ĉi tiuj ilustraĵoj estas ofte uzataj en projektoj de [[publika havaĵo]], inkluzive de [[Vikipedio]]. {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bartleby.com/lit-hub/anatomy-of-the-human-body/ Reta versio de Gray's Anatomy, eldono de 1918] ({{en}} kaj {{la}}) [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] n1aezacbdmi7wdlmk8vdb5kk4yo120q 9475154 9475153 2026-09-14T11:09:10Z ThomasPusch 1869 9475154 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = medicino |dato = 2026}} {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}} {{Informkesto libro}} '''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]]. [[Dosiero:Gray190.png|eta|220ra|maldekstra|{{centre|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918}}]] La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Akcepto == La verko estas vaste distribuita en la angla-usona mondo, sed malpli en aliaj regionoj (interalie kontinenta Eŭropo): ekzemple la unua germanlingva eldono publikiĝis nur en 2007.<ref>[https://www.zvab.com/servlet/BookDetailsPL?bi=32478382645 bibliografiaj informoj pri la unua germanlingva eldono de 2007] en la serio ''Urban & Fischer'' de la eldonejo [[Elsevier]] ({{de}})</ref> Ĉar la kopirajta protekto por la ilustraĵoj el la unuaj eldonoj eksvalidiĝis pro ilia aĝo, ĉi tiuj ilustraĵoj estas ofte uzataj en projektoj de [[publika havaĵo]], inkluzive de [[Vikipedio]]. {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bartleby.com/lit-hub/anatomy-of-the-human-body/ Reta versio de Gray's Anatomy, eldono de 1918] ({{en}} kaj {{la}}) [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] 93yfhfr6t434lambeu0iawuvixqjul5 9475159 9475154 2026-09-14T11:13:49Z ThomasPusch 1869 9475159 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|libro|usona televida serio|Grey's Anatomy}} {{Informkesto libro}} '''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body''''' (en Esperanto ''La anatomio de la homa korpo de Henry Gray''), kutime mallongigata kiel '''''Gray's Anatomy''''' (esperante: ''Anatomio de Gray''), estas klasika angla lernolibro de [[homa anatomio]]. [[Dosiero:Gray190.png|eta|220ra|maldekstra|{{centre|Ilustraĵo el eldono el la jaro 1918}}]] La libro estis eldonita sub nomo '''''Gray's Anatomy: Descriptive and Surgical Theory''''' (''Anatomio de Gray: Priskriba kaj kirurgia teorio'') en la jaro 1858 en [[Britio]]<ref name=Gray1858>Henry Gray kaj Henry Vandyke Carter:|title= |url=https://archive.org/stream/anatomydescript09graygoog#page/n7/mode/2up tibrotitolo "Anatomy Descriptive and Surgical"], eldonejo John W. Parker and Son en Londono ({{en}} kaj iom {{la}})</ref> kaj je unu jaro pli poste en [[Usono]]. [[Henry Gray]] mortis en aĝo de 34 jaroj pro [[variolo]], kiun li ricevis de sia mortanta nevo, kiam li estis studanta anatomiajn sekvojn de infektaj malsanoj. Tio okazis mallonge antaŭ la publikigo de la dua eldono en la jaro 1860. Pri lia verko plu okupiĝis aliaj kaj la 26-an de septembro 2008 eldoniĝis la 40-a brita eldono de la libro, akompanata per ilustritaj paĝoj. == Akcepto == La verko estas vaste distribuita en la angla-usona mondo, sed malpli en aliaj regionoj (interalie kontinenta Eŭropo): ekzemple la unua germanlingva eldono publikiĝis nur en 2007.<ref>[https://www.zvab.com/servlet/BookDetailsPL?bi=32478382645 bibliografiaj informoj pri la unua germanlingva eldono de 2007] en la serio ''Urban & Fischer'' de la eldonejo [[Elsevier]] ({{de}})</ref> Ĉar la kopirajta protekto por la ilustraĵoj el la unuaj eldonoj eksvalidiĝis pro ilia aĝo, ĉi tiuj ilustraĵoj estas ofte uzataj en projektoj de [[publika havaĵo]], inkluzive de [[Vikipedio]]. {{Projektoj}} {{Portalo Medicino}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bartleby.com/lit-hub/anatomy-of-the-human-body/ Reta versio de Gray's Anatomy, eldono de 1918] ({{en}} kaj {{la}}) [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1858]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Homa anatomio]] q7kmn87znfom8emkf7yzaun9cyv725d 0 320219 9475106 9311255 2026-09-14T09:03:32Z Sj1mor 12103 9475106 wikitext text/x-wiki '''Dalekarla popolmuziko''' aŭ [[Popolmuziko]] el [[Dalekarlio]] estas konsiderata kiel la plej altranga [[popola muziko]] de [[Svedujo]]. Plej tipaj estas ĝiaj polsoj, kiu estas tritakta [[danco]] el kiu preskaŭ ĉiu [[paroko]] havas sian propran stilon, precipe se temas pri [[sinkopo]]j de [[takto]]. Ĉi artikolo donas kelkajn ekzemplojn notitajn per [[tonsilabo]]j. Ili enhavas la sepan [Tu] aŭ dekunuan [Fe] [[naturtono]]jn aŭ iliajn tonidojn. En la muziknotoj, tia tono estas montrata per "duona" [[dieso]] aŭ [[bemolo]]. La notinto, ricevinta klasikan eŭropan muzikedukon, ne povis bone difini iliajn tonaltojn en la gamo, sed konstatis ke la muzikisto, kies muzikon li notis, ludis tian tonon ĉiam precize same alte. '''Ni redonas la fonton de la muziknotoj kaj komentojn de la notinto'''. Sed ĉiuj ritmindikoj (ekz. </2 4 3>) estas donitaj de la tonsilabiginto; signoj por reguligi tiaspecajn ecojn de muziko ja ne ekzistas muziknote. <br /> Por aŭskulti la muzikon, elŝutu kaj instalu [http://tone.se/ Tonen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090111105645/http://tone.se/ |date=2009-01-11 }}. Tion farinte, kopiu tonsilabaĵon ĉi sube, enmetu ĝin en la pecan kadron de Tone kaj klaku al "Ludu". <br /> ''''' ' ' ' # SVENSKA LÅTAR: <br /> <{Svedaj melodioj}><br /> < Kolektis Nils Andersson kaj Olof Andersson. Laŭ tasko de Popolmuzika Komisiono redaktis Olof Andersson.><br /> < Ĉi parto el Svedaj Melodioj eldoniĝis unuafoje en jaro 1922. Laŭ la eldono: Eldonejo de Gidlund, Asocio por kantesplorado, 1978. ISBN 91-7021-200-7. Eric Jannersten Presejo AE, Avesta, Svedujo 1978.><br /> ''< Ilumoj: [d] = détaché? ; [d0] = polekso ; [d4] = kvara fingro ; [l] = legato; [n] = arĉo malsupren ; [Ft] = fermat (longigata tono) ; [Cr] = "<" = kreŝĉendo; [Dn] = ">" = diminuendo; [n5] = stelo ”*” ; [n6] = "Hej." ; [n7] ="c" kun traira streko ; [n8] = muziknoto en parentezo ; [n10] = du steloj ”**” ; [v] = arĉo supren ; [x] = korda duoblo ><br /> ''<& Rimarko de l’ tonsilabiginto.: Tonaltoj de kvarontonoj [De], [Ru], [Fe], [Se] kaj [Tu] estas divenoj, bazitaj je tio ke la sepa naturtono (['TU] = 7) kaj la dekunua (['Fe] = 11) devis enesti tonskalon kies unu elirpunkto estas betulŝela korno (blovsonilo). Tial mi kredas ke [De]=33/32, [Ru]=7/6, [Fe]=11/8, [Se]=99/64 kaj [Tu]=7/4.><br /> == ' # Timas Hans Hansson, Dalbyn, Ore == === # 12. POLSKA från Ore === '''''<{Polso el Ore}>'''''<br /> ''<2,2:3, [Do]=G, [Tu]=7/4, /5 9 7 /6 8 7, Cello> (#T: <br /> ''(#1: hnFa /lMi * sDoohMi lReFa /Mi sDoohd4Re lDoMi '1 /So oFa lMiRe /Mi '2 /Re sTIIhRe lTIRe /So o)* <br /> ''(#2: hnLa /lTuudolTi lsLa Fi /[FilSol]Fi So oLa /lTuudolTi lsLa Fa /Fa xRe e /xRe La FiSo /Laado lTuh La /SooFa lMiRe Do /ReTI So oTi /lLa FaSo Lado /TuudolTu lLa SoohFa /lMiRe Do hMi /lReTI Do+DO)*)* === # 14. POLSKA kallad Berg-Kirstis polska === '''''<{Polso nomata la polso de Monta Kristinav}>'''''<br /> ''<2:3, [LA]=D, [Se]=99/64, [Ri]=75/64, /10 15 12 /11 14 12> (#T: <br /> ''(#1: aMi /ndooreldo lTi La /SilLalSilFi Mi ReehMi /Do[Mi+LA] So LaaTi l:/doredoLa. [Ti+Mi+TI]5h)* <br /> ''(#2: aRe /nxMiiTi ldoTi dore /miilfalmi lreTi SiRi /lMiiSi lLaSi lLaTi /doomildo lTiSe Mi /doo[reldo] lTi LaahSi /MiiSiTi Ftmi iTi /lreemilre ldoTi LaSi /SilLa La+LA)*)*11 ah <br /> <&e: Monta Kristinav estas ĉirkaŭskribo pri monta ogro. Ankaŭ ĉi peco nome venis de la ogroj, rakontis Timas Hans. Duopo da paŝtistinoj aŭdis montogrojn ludi ĝin iun nokton en la paŝta arbaro kaj tiam lernis ĝin. Ankaŭ tiam la ludilo sonis kiel paŝta korno.> == ' # Bleckå Anders Olsson, Orsa == <&e: Plej maljuna nun vivanta reprezentanto de la malnovaj Ursaaj pecoj estas certe Bliko Andrev Ulofidov el Ursa. Li estas naskita en 1832 kaj do, kiam ĉi tio skribiĝas, en sia 89-a jaro. Je aĝo de sep jaroj li komencis ludi violonon. Lia majstro estis Hassis Andrev Hansidov, Ursa, kampulo kaj fama muzikisto, plej konata sub la nomo Makliniv Andrev Hansidov, post Maklina bieno, kien li transloĝis je sia edziĝo, kaj de kiu li tiam laŭ loka kutimo prenis nomon. <br /> Bliko Andrev Ulidov, profesie ŝuisto, partoprenis en la unua muzikista konkurso en Mura (1907). Rimarkeblis ke li estis lerta muzikisto, sed liaj sepdek kvin jaroj komencis postuli sian rajton; precipe malfortiĝinta aŭdkapablo malutilis al lia ludo. Du tagojn post la konkurso mi faris al mi okazon noti liajn pecojn, kalkulante je la eblo duope kun li povi iom post iom eligi multon el lia malnova repertuaro, sed ankaŭ lia memoro komencis perfidi lin, kaj krome la notada laboro malfaciliĝis plurmaniere, precipe pro lia nesufiĉa aŭdkapablo. Kio notiĝis je tiu okazo, tio tial estas konsiderenda als pli fragmenta, als splitoj el tio kion ĉi tiu elstara Ursaa muzikisto estus povinta doni, se notado laŭ lia ludo estus okazinta pli frue. Kun alhelpo de alia Ursaa muzikisto, Gössa Andrev, al kiu ni poste revenos, tamen la repertuaro de Bliko feliĉe povis sufiĉe esence kompletiĝi, same kiel je tio ankaŭ gajniĝis iom da valoraj informoj pri la ludmaniero de Bliko. La repertuaro de Bliko je plej granda parto konsistis el Ursaaj pecoj, aŭ el pecoj, kiuj, sen ende origini el Ursa, tamen de li prezentiĝis en ”Ursaa dialekto”, t. e. la karakteriza por Ursaa ludada maniero. Tiel ekz. malofta ankaŭ por malnovaj popolmuzikaj pecoj riĉeco je ornamaj figuroj, je kio precipe oni substreku la mallongan trilon je la ĉefnoto kun pli malalta kromnoto '''''(#: Dn[dolTi]ldo)''''' aŭ ''''' (#: DndolTildo6)'''''. Etaj triloj antaŭ kaj post unu sama ĉefa noto, ekz. '''''(#: [dolTi]ldol[Tido])''''' aŭ '''''(#: dol:redooTido.)''''', ofte egaligitaj al '''''(#: dol:redoTido.)''''', ankaŭ abundas, kvankam same certe tiaj ornamoj ne estas speciale tipaj por la Ursaa peco, sed troviĝas altnombre ankaŭ en aliaj svedaj pecoj en kaj ekster [[Dalekarlujo]]. Io kio el ĉio prijuĝebla devis konsideriĝi als karakteriza por la ursapolsoj, aŭ almenaŭ por la maniero de Bliko ludi ilin, estas ke en tia peco tute subite ekaperas serio da fortaj pezaj tiroj de arĉo, kiuj donas specialan emfazon al iu certa parto de frazo kaj per tio kvazaŭ volo forŝovi la barojn, kiujn faras takto, mezuro kaj ritmo, produktas mirindan kaj ravan efikon. Ekzemplon je tio donas interalie la polso n-ro 95. Tonale rimarkiĝu ankaŭ kiel ekzemple en tonalo, kiu plej verŝajne estus d-minora, volonte als enkonduka tono preniĝas c (aŭ tono meze inter c kaj c diesa), kie oni alie atendus c diesan, k.t.p. Kun Orea peco – kaj cetere kun malnovaj svedaj pecoj en kaj ekster Dalekarlujo – Ursaa peco havas tion komune, ke en ekzemple ĵus menciita tonalo ofte aŭdeblas h (aŭ tono inter h kaj b) anstataŭ pura b. <br /> La ĉi tie notita repertuaro de Bliko estas pro antaŭe aluditaj cirkonstancoj ne tia, ke ĝi per si mem plene klarigas cititajn karakterizaĵojn. Sed tiom pli klare ili aperas ĉe alia Ursaa muzikisto, kiu ek de sia infanaĝo aŭdis Blikon ludi, lernis plurajn el liaj pecoj kaj studis lian ludmanieron, nome Gössa Andridov, kies repertuaro komunikiĝos tuj post tiu de Bliko. <br /> En siaj junecaj jaroj Bliko multe ĉirkaŭvagis en la distriktoj kaj ludis kaj tiam venis en kontakto kun helsinglandaj muzikistoj. Poste li ofte kutimis ludi kun la du ”Hinsaj knaboj”, Hins Laŭrentev kaj Hins Andrev, el Östnur, Mura, kiuj dum tempo restadis en Ursa. Nupta muzikisto Bliko havis grandan klientaron. Lia famo muzikista estis tiom granda, ke se li venis al loko, kie jam estis danco je iu alia muzikisto, tiu tuj retiris sin pro Bliko. Oni diras ankaŭ, ke en tiu tempo li preferis havi siajn pecojn por si mem kaj tial malvolonte instruus ilin al aliaj. Se li rimarkis ekz., kiam li ludis, ke iu provis lerni la pecon, li komplikis ĝin per ĉiaspecaj varioj en tia maniero, ke fariĝis neeble ekkompreni, kia vere estu la peco. <br /> Kiam Bliko ludis, li havis la violonon ripozante sur la maldekstra brako, tenis la arĉon tiom ekstere ĉe la krinstreĉila fino kiom ja eblis, kaj tiam movis sian arĉan brakon tute rektan. La jen sekvontaj dek ok pecoj de Bliko estas notitaj la 19-an de junio 1907. Ili ĉi tie aliĝas en tiu vica ordo, en kiu la notado okazis.> === # 84. LÅNGDANS === '''''<{Ĉendanco}>'''''<br /> ''<A-baso, 0,67:3, [Do]=A, /3 4 5> (#T: (#1: </3 4 6> vDolMi /nDnSo o3La So2dFa3 (/DnMi i3Fa So2ddo3)?(/MiiRe MiFa So2do3) (/DnTi iSo La2dFa3)?(/Tiire TiSo Lal[SoLa]Fa3) /DnSo oh)* (#2: vdoh /nTi l[doTi]La SoFa /Mil[FaMi] ReMi DoMi /SO O TIRe /Do oMi Sodo /Ti iLa SoFa /Mi ReMi DoMi s:/SO TI Re. /xDo oh)* (#3: vFah /Mi iRe TIRe s:/Do Mi So. /Fa Mi Do /LA A Do /Mi h Mi /[MilFa]lMi RelMi Do /DoFa7 h FaSo /Fal[SoFa] MiFa SoLa /Ta aLa SoFa /La SoFa Mi /Do MilRe TIRe /xDo oh)*)* <br /> <&e: Ĉi ĉendancon Bliko ludis en tre malrapida kaj trena takto, kaj kun tia stranga akcento de la ritmo, ke la notanto komence delogiĝis noti en kvarkvarona takto. Iom post iom, kaj kvazaŭ el nebulo, tamen konturiĝis la trikvarona takto ĉiam pli klare kaj markite. Kio precipe kontribuis onin konfuzi komence, estis ke tiuj du okonaj notoj, kiuj konsistigas la lastajn takterojn en la tri mezuroj de la unua frazo – kaj speciale la pli posta okono – longiĝis al preskaŭ kvaronnota daŭro.> === # 95. POLSKA === '''''<{Polso}>'''''<br /> ''<A-bas, 2,1:, /2 4 3, [La]=D, [Sf]="sf"> (#T: (#1: /nMiiTire [dolTi]ldo oTil[doTi] /LaaSiLa TildoTiLa Sol[FiSo]lMi6 /Mi3Ti ldo domidoLa /LaTiLaSi [MilRe]lxMi xd4Mi)* (#2: * /miihri lfimi mi /refi3 mil[fami]re6 rel[mire]Ti6 '1 /doTi reTi do /LaaTiLa %ARnSfd:Si Fi Mi..%B '2 /doohTi lreehdo TiihLa /[Si+Ti] La a)*)* <br /> <&e: Ĉi peco, pri kiu informis Bliko ke estas tre malnova Ursaa polso, donas ekzemplon je unu el la specifaĵoj, pri kiuj rakontiĝis en la enkonduko al la repertuaro de Bliko, kaj kiu ankaŭ renkonteblas aliloke en supra Dalekarlujo kaj en Okcidenta Dalekarlujo, nome ke certaj tonoj per speciala akcento substrekiĝas kaj kvazaŭ rompas el sian kadron. En ĉi kazo temas pri la triolo trovebla en la kvara mezuro de la dua parto, kiu konsistigas la du lastajn takterojn (%A-B), sed kies tempa valoro, egale dividita je la tri muziknotoj, devus - se la prezento estu tute laŭstila - longiĝi als ĉirkaŭ unu tutan mezuron. (Komparu al n:roj 96 kaj 111).> {{DEFAŬLTORDIGO:Dalekarla Muziko}} [[Kategorio:Dalekarlio]] [[Kategorio:Popola muziko]] [[Kategorio:Kulturo de Svedio]] gz2sjvn4sh8lj4cicbnuzh2a5cljxhf 0 330321 9474912 6527803 2026-09-13T19:46:00Z ThomasPusch 1869 9474912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |nomo = Iveta Radičová |dosiero = IvetaRadicovaEPP2.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = |vico = |ofico = ĉefministro de [[Slovakio]] |de = julio 2010 |ĝis = marto 2012 |dato de naskiĝo = [[7-a de decembro]] [[1956]] |loko de naskiĝo = en [[Bratislavo]] |dato de morto = |loko de morto = |nacieco = {{Slovakio}} |edzo/ino = |partio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} Prof. PhDr. '''Iveta RADIČOVÁ''', PhD., naskiĝinta '''KARAFIÁTOVÁ''' (* 7-an de decembro 1956, en [[Bratislavo]]) estas universitata profesoro pri sociologio kaj iama (julio 2010 - marto 2012) ĉefministro de [[Slovakio]]. En la jaroj 2005 ĝis 2006 ŝi estis ministro pri laboro, sociaj aferoj kaj familio. En la jaro 2009 ŝi malsukcese kandidatiĝis por slovakia prezidento. {{Commons|Category:Iveta Radičová}} {{sinsekvo | antaŭ= [[Robert Fico]] | titolo= Ĉefministro de [[Slovakio]] | dosiero=Flago-de-Slovakio.svg | periodo= 2010–2012 | post= [[Robert Fico]] }} {{Ĝermo|politiko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Radicova, Iveta}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Registarestroj]] gqmsgn1p8vb8cpgz50fu2gh0i1i6tns 0 331931 9474722 7316372 2026-09-13T16:59:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474722 wikitext text/x-wiki '''Havenoj de Habsburga monarkio''' estis [[Triesto]], [[Pula (Kroatio)]] kaj [[ŝipkonstruejo]] [[Uljanik]], krom [[Kopa]] en [[Adriatika Maro]]. * [[Triesto]] estis kaj estas hodiaŭ granda moderna [[haveno]]. * [[Pula]] estis grava milita haveno kun [[fuorto]]j. * [[Uljanik]] estas hodiaŭ [[ŝipkonstruejo]] por specialaj [[ŝipo]]j. * [[Kopa]] estis malgranda [[haveno]]. ==Vidu ankaŭ== *[[Triesto]] *[[Pula]], [[Pula (Kroatio)]] *[[Uljanik]] *[[Kopa]] *[[Josef Ressel]] == Eksteraj ligiloj == *[http://www.uljanik.hr/index.php?id=8&L=0 historio pri Uljanik] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110919160446/http://www.uljanik.hr/index.php?id=8&L=0 |date=2011-09-19 }} [[Kategorio:Habsburgoj|*]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] bhqkcl0uy09s7y0wcrr5rqc945xzslw 0 337242 9475058 9473156 2026-09-14T06:50:13Z Rei Momo 26338 /* Televido */ 9475058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Chico Anysio |dosiero = Chico Anysio.jpg |grandeco de dosiero = 200px |priskribo de dosiero = |naskonomo = Francisco Anysio de Oliveira Paula Filho |dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1931|4|12}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Brazilo}} [[Maranguape]], [[Cearao]], [[Brazilo]] |dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|2012|3|23|1931|4|12}} |loko de morto = {{Flago|Brazilo}} [[Rio-de-Ĵanejro]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1960]] - [[2012]] |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Chico ANYSIO''', realnome '''Francisco Anysio de Oliveira Paula Filho''' (naskiĝis la {{daton|12|aprilo|1931}} en [[Maranguape]], mortis la {{daton|23|marto|2012}} en [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]]) estis brazila [[aktoro]] de [[kino]] kaj [[televido]], kaj [[humuro|humuristo]].<ref>[http://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2012/03/chico-anysio-morre-aos-80-anos.html Chico Anysio morre aos 80 anos]</ref> == Biografio == Naskiĝinta en [[Maranguape]] ([[Ceará]]) la {{daton|12|aprilo|1931}}, Chico Anysio translokiĝis al [[Rio-de-Ĵanejro]] kun sia familio kiam li estis 6-jara kaj li eklaboris en Rádio Guanabara komence de la 1950-aj jaroj kiel [[sporta komentisto]] kaj radiofonia aktoro. Ekde la fino de la 1950-aj jaroj, li komencis sian karieron en televido, en TV RIO per programoj ''Noite de Gala'' en [[1957]] kaj ''Só Tem Tantã'' en [[1959]]. En [[1968]], li eniris en ''Rede Globo'', la plej granda brazila televida reto. Li ĉiam verkis siajn tekstojn, kaj por ''Rede Globo'' li estis sporta ĵurnalisto, kaj ankaŭ verkis tekstojn de pluraj kanzonoj (kiel ''Rancho da Praça XI'', okaze de la kvarcenta datreveno de la karnavalo de [[Rio-de-Ĵanejro]]). Pro akcidento en [[1996]], kiu provokis al li rompon de [[mandiblo]], lia kariero malrapidiĝis ĝis [[2005]], kiam li rekomencis ludi en rolo de Doktoro Saraiva en la [[telenovelo]] ''Sítio do Picapau Amarelo''. === Familio === La familio de Chico Anysio estas familio de artistoj; li estas la patro de pluraj filoj: * La aktoro Lug de Paula (kiu ludis ''Seu Boneco'' en ''[[Escolinha do Profesor Raimundo]]''), naskiĝis de lia geedzeco al aktorino Nancy Wanderley; * La aktoro kaj voĉo-aktoro [[Nizo Neto]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://veja.abril.com.br/noticia/celebridades/dercy-de-verdade-nizo-neto-interpreta-o-pai-chico-anysio |titolo=''Dercy de Verdade'': Nizo Neto interpreta o pai, Chico Anysio |alirdato=2014-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140413205854/http://veja.abril.com.br/noticia/celebridades/dercy-de-verdade-nizo-neto-interpreta-o-pai-chico-anysio |arkivdato=2014-04-13 }}</ref> (kiu ludis ''Ptolomeu'' en ''Escolinha do Profesor Raimundo'') kaj la bildo-direktoro Washers Riko, kuniĝo kun aktorino kaj stelulino Rose Rondelli<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.memorialdafama.com/biografiasRZ/RoseRondeli.html |titolo=Rose Rondeli |alirdato=2014-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140413150241/http://www.memorialdafama.com/biografiasRZ/RoseRondeli.html |arkivdato=2014-04-13 }}</ref>; * André Lucas, la adoptita filo; * La DĴ Ciceron Chaves, naskita el lia rilato kun Regina Chaves; * La aktoro kaj verkisto Bruno Mazzeo, naskita de la geedzeco kun iama modelo kaj aktorino Alcione Mazzeo; * Li havis du aliajn filojn, Rodrigo kaj Vitória, kun la eks-ministro Zélia Cardoso de Mello. * Li estas la frato de la aktorino [[Lupe Gigliotti]]; direktoro Zelito Viana kaj industriisto, komponisto kaj iama radio-produktanto Elano de Paula. * Onklo de la aktoro Marcos Palmeira, aktorino Cininha de Paula kaj praonklo de la aktorino Maria Maya. * Lia lasta edzino estis la impresario Malga Di Paula<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://caras.uol.com.br/novoportal/busca.htm?q=Chico+Anysio |titolo=Chico Anysio, Caras |alirdato=2014-04-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140416192413/http://caras.uol.com.br/novoportal/busca.htm?q=Chico+Anysio |arkivdato=2014-04-16 }}</ref>. == Filmaro == === Kino === * [[1981]] - ''[[O Mundo Mágico dos Trapalhões]]'' * [[1996]] - ''Tieta'', Zé Esteves * [[2009]] - ''Se Eu Fosse Você 2'', Olavo * [[2009]] - ''[[Up]] - Altas Aventuras'', dublado de Carl Fredricksen * [[2010]] - ''Uma Professora Muito Maluquinha'', Monsinjoro Aristides === Televido === * [[1973]]-[[1980]] - ''Chico City'', pluraj roloj * [[1982]]-[[1990]] - ''Chico Anysio Show'', pluraj roloj * [[1989]] - ''Que Rei Sou Eu?'', Taji Namas * [[1990]]-[[2002]] - ''[[Escolinha do Professor Raimundo]]'', Profesoro Raimundo * [[1991]] - ''Estados Anysios de Chico City'', pluraj roloj * [[1995]] - ''Chico Total'', pluraj roloj * [[1995]] - ''Engraçadinha, Seus Amores e Seus Pecados'', Vendisto de ĉerkoj * [[1999]] - ''Zorra Total'', Alberto Roberto, Profesoro Raimundo kaj D-ro Rosseti * [[1999]] - ''Terra Nostra'', Barono Josué Medeiros * [[1999]] - ''O Belo e as Feras'', pluraj roloj * [[2002]] - ''Brava Gente'', Detektivo Brito e di Cego * [[2004]] - ''A Diarista'', Rúbio * [[2005]] - ''Sítio do Pica-Pau Amarelo'', D-ro Saraiva * [[2006]] - ''Sinhá Moça'', Everaldo * [[2007]] - ''Pé na Jaca'', Cigano * [[2008]] - ''Cilada'', Dep. Sandoval * [[2008]] - ''Guerra e Paz'', Patro Santo * [[2009]] - ''Caminho das Índias'', Namit Batra * [[2009]] - ''Chico e Amigos'', pluraj roloj * [[2009]]-[[2010]] - ''Zorra Total'', Alberto Roberto, Justo Veríssimo kaj Bento Carneiro == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/name/nm0031709/ Chico Anysio en IMDb] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Anysio, Chico}} [[Kategorio:Brazilaj aktoroj]] [[Kategorio:Brazilaj humuristoj]] 2z9q5ouixcm7zeaoyljvfvqg1fqlxax 0 340895 9474833 9474530 2026-09-13T18:52:58Z Sj1mor 12103 9474833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto hundoraso | dosiero1 = Hairless and coated half.JPG | priskribo de dosiero1 = Nuda kaj haroza anoj de Ŝoloickvintla raso unu apud la alia | FCI-numero = 234 | FCI-grupo = 5 | FCI-sekcio = 6 | laborekzameno = sen | devenlando = [[Meksiko]] | kontinento = Am | alia nomo = Xoloitzquintle, Xolo, Tepeizeuintli | alto = 25–60&nbsp;cm | breda normo = * {{FCI-ligilo|nr-o=234|mallonge=FCI}}, * [http://www.akc.org/breeds/xoloitzcuintli/index.cfm AKC], * [http://www.ckc.ca/en/Default.aspx?tabid=99&BreedCode=XLI CKC], * [[The Kennel Club|KC]]: [http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/standard.aspx?id=4079 Mexican Hairless (Standard)] [http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/standard.aspx?id=4080 Mexican Hairless (Intermediate)], * [http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/SighthoundPariah/Xoloitzcuintli07012009 UKC] | variaĵoj = * normo * intervariaĵo * miniaturo }} [[Dosiero:Mexico.Xoloitzcuintle.01.jpg|eta|300px|Grupo de tri meksikaj nudaj hundoj]] '''Meksika nuda hundo''', aŭ '''Ŝoloickvintlo''' (de [[naŭatla lingvo|naŭatla]] vorto ''Xōlōitzcuintli'', prononco [{{IPA|ʃoːloːit͡sˈkʷint͡ɬi}}]), aŭ neformale simple "ŝolo", estas rara [[hundoraso]] de tre varia grando, kies plej karaktera eco estas tuta manko de [[haro]]j ĉe plimulto de anoj. Oni ne miksu ĝin kun [[perua nuda hundo]], kiu estas tute alia kaj sendependa raso. == Historio == Kiel la nomo aludas, la meksika nuda hundo devenas de [[Meksiko]]. [[Arkeologio|Arĥeologiaj]] evidentaĵoj montras, ke la raso ekzistas en t.n. "[[Nova Mondo]]" jam dum pli ol 3000 jaroj.<ref>[http://www.dog-breed-facts.com/Breeds/xolo.html Dog-breed-facts.com]</ref>. Plej probable, la unuaj antaŭuloj de ŝoloickvintlo aperis kiel spontanaj senharaj [[mutacio]]j en indiĝenaj amerikaj hundoj. En varmegaj, humidaj {{J|tropika klimato}} manko de haroj ne estis problemo kaj povas eĉ esti evolucia avantaĝo, pro tio la raso travivis kaj radikiĝis en [[Sudameriko]]. Indiĝenaj popoloj adaptis nudajn hundojn kiel ĉasajn kaj kompaniajn hundojn. Ĝis nun "ŝolo" estas nacia hundo de Meksiko. Valoro, kiun la hundoj havis en antaŭ-koloniaj amerikaj kulturoj, evidentas pro sennombraj reprezentaĵoj en artaĵoj kaj artifaktoj de [[Colima]]-kulturo, [[aztekoj]], [[toltekoj]] kaj aliaj antikvaj civilizacioj de teritorioj de nuna Meksiko. Por aztekoj (kaj ankaŭ toltekoj, [[majaoj]] kaj aliaj kulturoj) ŝoloickvintlo estas sankta animalo, kiu gvidas [[animo]]n de sia mastro tra la mondo de mortuloj. Laŭ [[azteka mitologio]], la dio [[Ŝolotlo]] karvis ŝoloickvintlon el la Osto de la Vivo, same, kiel la [[homo]]j estis kreitaj. Ŝolotlo donis la hundon kiel donaco por la homo kaj ordonis prizorgi kaj protekti ĝin dum sia vivo. Responde, la hundo gvidos la homon post la morto de tiu homo tra la danĝera [[Miktlano]], la Mondo de la Morto, al la Vespera Stelo de la Paradiso. Malgraŭ tiu ĉi sankta funkcio, aztekoj ankaŭ volonte uzis la hundon por [[viando]]. Hispanaj fontoj de [[16-a jarcento]] rakontas, ke granda nombro de hundoj estis buĉataj kaj manĝataj dum festenoj.<ref>Coe, Sophie D. (1994) ''America's first cuisines'' ISBN 0-292-71159-X</ref> Kelkaj meksikaj indiĝenaj popoloj ĝis nun kredas je sankta rolo de ŝoloickvintlo. En multaj kulturoj oni ankaŭ kredas, ke ĝia viando havas kuracan efekton. Viando de la nuda hundo ĝis nun aĉeteblas en iuj eksterurbaj regionoj de Meksiko, kvankam tio ĉi estas kontraŭleĝe laŭ nuna Meksika [[Bestaj rajtoj|bestarajta]] leĝaro. Kiam [[Kolumbo]] atingis [[Karibio]]n en [[1492]], li notis en sia ĵurnalo ekziston de strangaj senharaj hundoj. Eventuale, ŝoloj estis transportitaj al [[Eŭropo]], kie ĝis nun ĝi estas populara "ekzotika" hundoraso kaj havas movadon de admirantoj. [[Dosiero:Mexican Hairless from 1915.JPG|eta|Meksika nuda hundo, ĉ. 1915]] En [[Usono]] la raso estas preskaŭ nekonata, eĉ en tiuj sudaj ŝtatoj kiuj havas komunan limon kun Meksiko, kiel [[Teksaso]]. Rezulte, oni foje misrigardis ŝolon mita meksika monstro [[ĉupakabro]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cnn.com/video/#/video/offbeat/2009/09/01/roldan.chupacabra.KSAT|titolo=Mythical chupacabra found?|alirdato=12a de Majo 2010|dato=2009-09-01|verkaĵo=CNN}}</ref> == Registrado == === FCI === Malgraŭ pli ol 3000-jara historio de la raso en Meksiko, ĝi ne estis oficiale agnoskita ĝis la [[1950-aj jaroj]]. La loka meksika [[kinologio|kinologia]] organizaĵo FCM, fondita en [[1940]], ne kuraĝis proponi ŝolon kiel oficiala pura hundoraso. Norman Pelham Wright, unu el plej aŭtoritataj historiistoj de la raso kaj aŭtoro de libro ''The Enigma of the Xoloitzcuintli'' (Enigmo de ŝoloickvintlo), asertas, ke ŝoloj unue aperis en meksikaj hundaj konkursoj en malfruaj [[1940-aj jaroj]]. Kvankam la meksikanoj sciis pri ekzisto de nudaj hundoj en indiĝena ekologia sistemo, intereso pri ili estis minimuma, informo malmulta kaj koncizaj priskriboj de la raso kaj normoj, laŭ kiuj oni povus juĝi specianojn, neekzistaj. Tamen, en komenco de la [[1950-aj jaroj]] oni komencis kompreni, ke la nombro de nudaj hundoj rapide malkreskas kaj ke la raso eventuale tute malaperos, se oni ne agos tuj. Tio kondukis al tre fama kaj pripublikigita "Ŝolo-Ekspedicio" en [[1954]]: kun oficiala sankcio de FCM, grupo de aŭtoritataj meksikaj kaj britaj kinologiistoj esploris malfacile atingeblajn areojn de Meksiko je serĉo por travivantaj puraj ŝoloickvintloj. Eventuale, dek presumeble puraj ŝoloj estis trovitaj kaj tiuj hundoj estis fundamento de meksika programo por revivigo de la hundoraso. Sub gvido de Wright formiĝis komitato, kiu priskribis la unuan ofician normaron de la raso. Je la [[1-a de majo]] [[1956]] ŝoloickvintlo iĝis oficiale agnoskita hundoraso de FCM kaj, ĉar Meksiko estas membrolando de [[Fédération Cynologique Internationale]] (FCI), ankaŭ tutmonde. === American Kennel Club (AKC) === Ŝoloj estis unu el la unuaj hundorasoj, agnoskitaj far la [[American Kennel Club]] (AKC). Meksika hundo sub la nomo ''Mee Too'' estis unua ŝolo registrita en AKC en [[1887]]. Iĉa ŝolo ''Chinito Junior'' de Valetska Radtke el [[Novjorko]] iĝis la unua (kaj la sola ĝis nun) ŝolo, kiu atingis titolon de ĉampiono de AKC. Li venkis tiun ĉi titolon je [[19-a de oktobro]] [[1940]]. En [[1959]] ŝolo perdis oficialan agnoskon de AKC pro malkresko de la raso, tiom grava, ke iuj eĉ kredis ĝin [[formortinta]]. Nur pro agado de meksikaj kaj britaj kinologiistoj la raso estis savita. En oktobro de [[1986]] fondiĝis speciala klubo, ''The Xoloitzcuintli Club of America'' (XCA), kiu celis reatingi agnoskon de ŝolo en AKC. En la [[13-a de majo]] [[2008]] AKC voĉdonis permesi la rason al konkursojn kaj agnoski na XCA kiel ĝia oficia prizorga klubo. La membroj de la klubo unuanime voĉdonis agnoski tri grandojn ("ludila", "miniatura" kaj "meza") kaj ambaŭ variojn (nuda kaj haroza) de la raso. Ekde tiam, XCA kompilis normaron de la raso, organizis sendependan ĉiujaran konkurson, publikigis ĉiukvaronan kluban novaĵdissendon ''The Xolo News'' kaj fondis nacian subtenan reton ''National Xolo Rescue'' (pli frue ''The Xolo Rescue League''<ref>[http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/id26.html National Xolo Rescue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626015308/http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/id26.html |date=2010-06-26 }} at the XCA website</ref>). Ekde 2011 la raso estos montrata en nesporta grupo de AKC.<ref>http://www.akc.org/breeds/xoloitzcuintli/news.cfm</ref> == Priskribo == === Aspekto === La hundoraso havas tre varian grandon kaj individuoj malsamas je pezo inter 4 kaj 20&nbsp;kg. Aspekte ĝi similas al [[faraona hundo]], kun maldika korpo, migdalformaj [[okulo]]j, grandaj [[orelo]]j, similaj al tiuj de [[vesperto]]j, kaj longa [[kolo]]. Malsimile al plimulto de aliaj hundorasoj, kie okazas senharaj mutacioj, por ŝoloickvintlo la nudecon tenas dominanta geno.<ref>[http://la.rsmjournals.com/cgi/reprint/27/1/55.pdf "Inheritance and Breeding Results of Mexican Hairless Dogs"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715205652/http://la.rsmjournals.com/cgi/reprint/27/1/55.pdf |date=2011-07-15 }}, ''Laboratory Animals'', 1993.</ref> Tiu ĉi dominanta geno presumeble aperis pro hazarda mutacio antaŭ multaj jarmiloj. Tamen recesiva haroza vario jes troveblas en la raso, kaj genetike ĝi estas neapartebla de la nuda. Plej ofte en ĉiu nasko aperas kaj nudaj, kaj harozaj idoj. Laŭ genetika distribuo, unu el ĉiu kvar idoj estu haroza.<ref>Drogemuller, C.; E. K. Karlsson, M. K. Hytonen, M. Perloski, G. Dolf, K. Sainio, H. Lohi, K. Lindblad-Toh, and T. Leeb. [http://www27.brinkster.com/taisetsu/Chinese_Crested/FOXI3_Hair_Development.pdf "A Mutation in Hairless Dogs Implicates FOXI3"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110708094613/http://www27.brinkster.com/taisetsu/Chinese_Crested/FOXI3_Hair_Development.pdf |date=2011-07-08 }}. ''[[Science (journal)|Science]]'' 321 (5895):1462, 2008.</ref> Se oni parigos du harozajn individuojn, nur harozaj idoj aperos pro manko de dominanta geno de nudeco. La haroza vario estas kovrita je mallonga, malmola, densa felo, plej ofte flava, bruna aŭ rufa. Onikrede, ĝi reprezentas originalan praan formon de la hundo antaŭ apero de nuda mutacio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/ |titolo=Xoloitzcuintli Club of America <!-- Bot generated title --> |alirdato=2010-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080527041832/http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/ |arkivdato=2008-05-27 }}</ref> La nuda vario havas tute senharajn korpoj. Nur iuj individuoj havas kelkajn mallongajn harojn sur kapo, fingroj kaj pinto de la vosto. Ilia haŭto estas bruna, nigra aŭ eĉ blueca. Ĉe ambaŭ varioj ofte okazas makuloj kaj multkoloreco. La geno, kiu kaŭzas nudecon, ankaŭ efektas [[dentiĝo]]n: nudaj ŝoloj plej ofte havas neplenan aron de dentoj. Ŝolo estas meznivela je fizikaj karakterizaĵoj, forto kaj rapido. La korpo estas rektanguleca, kun longo de korpo iom pli granda ol alto ĝis la plej supra pinto de la kapo. Grando de la hundoj estas tre varia, kaj la kluboj decidis apartigi tri grupojn laŭ grando: * '''Ludila''': 25 ĝis 33&nbsp;cm alta ĉe ŝultro, averaĝe 5.4 ĝis 8.2&nbsp;kg peza. * '''Miniatura''': 33 ĝis 46&nbsp;cm alta ĉe ŝultro, averaĝe 9.1 ĝis 11&nbsp;kg peza. * '''Meza''': 46 ĝis 61&nbsp;cm alta ĉe ŝultro, averaĝe 16 ĝis 20&nbsp;kg peza. === Konduto === Kvankam plenkreskaj ŝoloj estas konataj pro sia trankvilemo, malgrandaj idoj ofte estas bruemaj kaj malbonkondutaj. La raso havas noteblajn trajtojn de primitiva hunda temperamento kaj bezonas sociigon kaj trejnadon ekde ok semajnoj ĝis unu jaro de la aĝo. Kondute ŝoloj similas al tipaj laborhundaj rasoj kaj ili havas fortan protektan instinkton. Ilia primordia heredo ankaŭ fortigas rabobestajn emojn. Ŝoloj estas sufiĉe fortaj kaj aktivaj hundoj, facile surgrimpantaj aŭ supersaltantaj palisarojn dum ĉaso. Ili estas tre protektemaj kaj ne evitas lukton. Konsekvence, trejnado de obeemo kaj sociemo estas nepra ĝis plenkresko. === Sano === Ĉar la nuda hundo nature evoluis in Meksiko dum kelkaj miljaroj, ili adaptiĝis al fluo de natura selekto kaj ne por homa gusto. Rezulte, tiu ĉi raso ne havas multajn strukturajn kaj sanajn problemojn, kiel aliaj pli "artefaritaj" rasoj. Tamen, oni konsideru ke la hundo estas nekapabla por eksterdoma vivo en malvarmaj klimatoj. Ili ankaŭ bezonas lavadon, kombadon kaj prizorgon pri haŭto, inkluzive prizorgon de haŭto mem por la senhara vario. {{citaĵo|Plimulto de haŭtaj problemoj [por la senhara vario] aperas pro malbona bredado, neglekto aŭ troa lavado, troa pomadado, detruo de naturaj haŭtaj protektaĵoj kaj ŝtopo de [[poro]]j}}<ref>[http://www.jstage.jst.go.jp/article/expanim/45/4/377/_pdf Spontaneous Comedones (Acne) in Mexican Hairless Dogs]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Laboratory Animals" 1996</ref> {{Citaĵo|Bone bredita senhara ŝolo havas tre fajnan, molan, sed ankaŭ fortikan haŭton}}<ref>citaĵo el http://www.dogbreedinfo.com/xoloitzcuintle.htm</ref> Ŝoloj de pli pala koloro ankaŭ bezonas protekton de forta suna radiado.<ref>[http://www.jstage.jst.go.jp/article/expanim/45/1/1/_pdf Studies on the Dermatological Uses of Mexican Hairless Dogs]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Laboratory Animals" 1996</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://sweet-lucys.com/hairlessdogs/hairlesscompare.html Komparo kun aliaj senharaj hundoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Hundorasoj]] i6gbikkgo1vjk1311saxzhx0adaecq4 9474844 9474833 2026-09-13T18:55:21Z Sj1mor 12103 9474844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto hundoraso | dosiero1 = Hairless and coated half.JPG | priskribo de dosiero1 = Nuda kaj haroza anoj de Ŝoloickvintla raso unu apud la alia | FCI-numero = 234 | FCI-grupo = 5 | FCI-sekcio = 6 | laborekzameno = sen | devenlando = [[Meksiko]] | kontinento = Am | alia nomo = Xoloitzquintle, Xolo, Tepeizeuintli | alto = 25–60&nbsp;cm | breda normo = * {{FCI-ligilo|nr-o=234|mallonge=FCI}}, * [http://www.akc.org/breeds/xoloitzcuintli/index.cfm AKC], * [http://www.ckc.ca/en/Default.aspx?tabid=99&BreedCode=XLI CKC], * [[The Kennel Club|KC]]: [http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/standard.aspx?id=4079 Mexican Hairless (Standard)] [http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/standard.aspx?id=4080 Mexican Hairless (Intermediate)], * [http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/SighthoundPariah/Xoloitzcuintli07012009 UKC] | variaĵoj = * normo * intervariaĵo * miniaturo }} [[Dosiero:Mexico.Xoloitzcuintle.01.jpg|eta|300px|Grupo de tri meksikaj nudaj hundoj]] '''Meksika nuda hundo''', aŭ '''Ŝoloickvintlo''' (de [[naŭatla lingvo|naŭatla]] vorto ''Xōlōitzcuintli'', prononco [{{IPA|ʃoːloːit͡sˈkʷint͡ɬi}}]), aŭ neformale simple "ŝolo", estas rara [[hundoraso]] de tre varia grando, kies plej karaktera eco estas tuta manko de [[haro]]j ĉe plimulto de anoj. Oni ne miksu ĝin kun [[perua nuda hundo]], kiu estas tute alia kaj sendependa raso. == Historio == Kiel la nomo aludas, la meksika nuda hundo devenas de [[Meksiko]]. [[Arkeologio|Arĥeologiaj]] evidentaĵoj montras, ke la raso ekzistas en t.n. "[[Nova Mondo]]" jam dum pli ol 3000 jaroj.<ref>[http://www.dog-breed-facts.com/Breeds/xolo.html Dog-breed-facts.com]</ref>. Plej probable, la unuaj antaŭuloj de ŝoloickvintlo aperis kiel spontanaj senharaj [[mutacio]]j en indiĝenaj amerikaj hundoj. En varmegaj, humidaj {{J|tropika klimato}} manko de haroj ne estis problemo kaj povas eĉ esti evolucia avantaĝo, pro tio la raso travivis kaj radikiĝis en [[Sudameriko]]. Indiĝenaj popoloj adaptis nudajn hundojn kiel ĉasajn kaj kompaniajn hundojn. Ĝis nun "ŝolo" estas nacia hundo de Meksiko. Valoro, kiun la hundoj havis en antaŭ-koloniaj amerikaj kulturoj, evidentas pro sennombraj reprezentaĵoj en artaĵoj kaj artifaktoj de [[Colima]]-kulturo, [[aztekoj]], [[toltekoj]] kaj aliaj antikvaj civilizacioj de teritorioj de nuna Meksiko. Por aztekoj (kaj ankaŭ toltekoj, [[majaoj]] kaj aliaj kulturoj) ŝoloickvintlo estas sankta animalo, kiu gvidas [[animo]]n de sia mastro tra la mondo de mortuloj. Laŭ [[azteka mitologio]], la dio [[Ŝolotlo]] karvis ŝoloickvintlon el la Osto de la Vivo, same, kiel la [[homo]]j estis kreitaj. Ŝolotlo donis la hundon kiel donaco por la homo kaj ordonis prizorgi kaj protekti ĝin dum sia vivo. Responde, la hundo gvidos la homon post la morto de tiu homo tra la danĝera [[Miktlano]], la Mondo de la Morto, al la Vespera Stelo de la Paradiso. Malgraŭ tiu ĉi sankta funkcio, aztekoj ankaŭ volonte uzis la hundon por [[viando]]. Hispanaj fontoj de [[16-a jarcento]] rakontas, ke granda nombro de hundoj estis buĉataj kaj manĝataj dum festenoj.<ref>Coe, Sophie D. (1994) ''America's first cuisines'' ISBN 0-292-71159-X</ref> Kelkaj meksikaj indiĝenaj popoloj ĝis nun kredas je sankta rolo de ŝoloickvintlo. En multaj kulturoj oni ankaŭ kredas, ke ĝia viando havas kuracan efekton. Viando de la nuda hundo ĝis nun aĉeteblas en iuj eksterurbaj regionoj de Meksiko, kvankam tio ĉi estas kontraŭleĝe laŭ nuna Meksika [[Bestaj rajtoj|bestarajta]] leĝaro. Kiam [[Kolumbo]] atingis [[Karibio]]n en [[1492]], li notis en sia ĵurnalo ekziston de strangaj senharaj hundoj. Eventuale, ŝoloj estis transportitaj al [[Eŭropo]], kie ĝis nun ĝi estas populara "ekzotika" hundoraso kaj havas movadon de admirantoj. [[Dosiero:Mexican Hairless from 1915.JPG|eta|Meksika nuda hundo, ĉ. 1915]] En [[Usono]] la raso estas preskaŭ nekonata, eĉ en tiuj sudaj ŝtatoj kiuj havas komunan limon kun Meksiko, kiel [[Teksaso]]. Rezulte, oni foje misrigardis ŝolon mita meksika monstro [[ĉupakabro]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cnn.com/video/#/video/offbeat/2009/09/01/roldan.chupacabra.KSAT|titolo=Mythical chupacabra found?|alirdato=12a de Majo 2010|dato=2009-09-01|verkaĵo=CNN}}</ref> == Registrado == === FCI === Malgraŭ pli ol 3000-jara historio de la raso en Meksiko, ĝi ne estis oficiale agnoskita ĝis la [[1950-aj jaroj]]. La loka meksika [[kinologio|kinologia]] organizaĵo FCM, fondita en [[1940]], ne kuraĝis proponi ŝolon kiel oficiala pura hundoraso. Norman Pelham Wright, unu el plej aŭtoritataj historiistoj de la raso kaj aŭtoro de libro ''The Enigma of the Xoloitzcuintli'' (Enigmo de ŝoloickvintlo), asertas, ke ŝoloj unue aperis en meksikaj hundaj konkursoj en malfruaj [[1940-aj jaroj]]. Kvankam la meksikanoj sciis pri ekzisto de nudaj hundoj en indiĝena ekologia sistemo, intereso pri ili estis minimuma, informo malmulta kaj koncizaj priskriboj de la raso kaj normoj, laŭ kiuj oni povus juĝi specianojn, neekzistaj. Tamen, en komenco de la [[1950-aj jaroj]] oni komencis kompreni, ke la nombro de nudaj hundoj rapide malkreskas kaj ke la raso eventuale tute malaperos, se oni ne agos tuj. Tio kondukis al tre fama kaj pripublikigita "Ŝolo-Ekspedicio" en [[1954]]: kun oficiala sankcio de FCM, grupo de aŭtoritataj meksikaj kaj britaj kinologiistoj esploris malfacile atingeblajn areojn de Meksiko je serĉo por travivantaj puraj ŝoloickvintloj. Eventuale, dek presumeble puraj ŝoloj estis trovitaj kaj tiuj hundoj estis fundamento de meksika programo por revivigo de la hundoraso. Sub gvido de Wright formiĝis komitato, kiu priskribis la unuan oficialan normaron de la raso. Je la [[1-a de majo]] [[1956]] ŝoloickvintlo iĝis oficiale agnoskita hundoraso de FCM kaj, ĉar Meksiko estas membrolando de [[Fédération Cynologique Internationale]] (FCI), ankaŭ tutmonde. === American Kennel Club (AKC) === Ŝoloj estis unu el la unuaj hundorasoj, agnoskitaj far la [[American Kennel Club]] (AKC). Meksika hundo sub la nomo ''Mee Too'' estis unua ŝolo registrita en AKC en [[1887]]. Iĉa ŝolo ''Chinito Junior'' de Valetska Radtke el [[Novjorko]] iĝis la unua (kaj la sola ĝis nun) ŝolo, kiu atingis titolon de ĉampiono de AKC. Li venkis tiun ĉi titolon je [[19-a de oktobro]] [[1940]]. En [[1959]] ŝolo perdis oficialan agnoskon de AKC pro malkresko de la raso, tiom grava, ke iuj eĉ kredis ĝin [[formortinta]]. Nur pro agado de meksikaj kaj britaj kinologiistoj la raso estis savita. En oktobro de [[1986]] fondiĝis speciala klubo, ''The Xoloitzcuintli Club of America'' (XCA), kiu celis reatingi agnoskon de ŝolo en AKC. En la [[13-a de majo]] [[2008]] AKC voĉdonis permesi la rason al konkursojn kaj agnoski na XCA kiel ĝia oficiala prizorga klubo. La membroj de la klubo unuanime voĉdonis agnoski tri grandojn ("ludila", "miniatura" kaj "meza") kaj ambaŭ variojn (nuda kaj haroza) de la raso. Ekde tiam, XCA kompilis normaron de la raso, organizis sendependan ĉiujaran konkurson, publikigis ĉiukvaronan kluban novaĵdissendon ''The Xolo News'' kaj fondis nacian subtenan reton ''National Xolo Rescue'' (pli frue ''The Xolo Rescue League''<ref>[http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/id26.html National Xolo Rescue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626015308/http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/id26.html |date=2010-06-26 }} at the XCA website</ref>). Ekde 2011 la raso estos montrata en nesporta grupo de AKC.<ref>http://www.akc.org/breeds/xoloitzcuintli/news.cfm</ref> == Priskribo == === Aspekto === La hundoraso havas tre varian grandon kaj individuoj malsamas je pezo inter 4 kaj 20&nbsp;kg. Aspekte ĝi similas al [[faraona hundo]], kun maldika korpo, migdalformaj [[okulo]]j, grandaj [[orelo]]j, similaj al tiuj de [[vesperto]]j, kaj longa [[kolo]]. Malsimile al plimulto de aliaj hundorasoj, kie okazas senharaj mutacioj, por ŝoloickvintlo la nudecon tenas dominanta geno.<ref>[http://la.rsmjournals.com/cgi/reprint/27/1/55.pdf "Inheritance and Breeding Results of Mexican Hairless Dogs"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110715205652/http://la.rsmjournals.com/cgi/reprint/27/1/55.pdf |date=2011-07-15 }}, ''Laboratory Animals'', 1993.</ref> Tiu ĉi dominanta geno presumeble aperis pro hazarda mutacio antaŭ multaj jarmiloj. Tamen recesiva haroza vario jes troveblas en la raso, kaj genetike ĝi estas neapartebla de la nuda. Plej ofte en ĉiu nasko aperas kaj nudaj, kaj harozaj idoj. Laŭ genetika distribuo, unu el ĉiu kvar idoj estu haroza.<ref>Drogemuller, C.; E. K. Karlsson, M. K. Hytonen, M. Perloski, G. Dolf, K. Sainio, H. Lohi, K. Lindblad-Toh, and T. Leeb. [http://www27.brinkster.com/taisetsu/Chinese_Crested/FOXI3_Hair_Development.pdf "A Mutation in Hairless Dogs Implicates FOXI3"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110708094613/http://www27.brinkster.com/taisetsu/Chinese_Crested/FOXI3_Hair_Development.pdf |date=2011-07-08 }}. ''[[Science (journal)|Science]]'' 321 (5895):1462, 2008.</ref> Se oni parigos du harozajn individuojn, nur harozaj idoj aperos pro manko de dominanta geno de nudeco. La haroza vario estas kovrita je mallonga, malmola, densa felo, plej ofte flava, bruna aŭ rufa. Onikrede, ĝi reprezentas originalan praan formon de la hundo antaŭ apero de nuda mutacio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/ |titolo=Xoloitzcuintli Club of America <!-- Bot generated title --> |alirdato=2010-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080527041832/http://www.xoloitzcuintliclubofamerica.com/ |arkivdato=2008-05-27 }}</ref> La nuda vario havas tute senharajn korpoj. Nur iuj individuoj havas kelkajn mallongajn harojn sur kapo, fingroj kaj pinto de la vosto. Ilia haŭto estas bruna, nigra aŭ eĉ blueca. Ĉe ambaŭ varioj ofte okazas makuloj kaj multkoloreco. La geno, kiu kaŭzas nudecon, ankaŭ efektas [[dentiĝo]]n: nudaj ŝoloj plej ofte havas neplenan aron de dentoj. Ŝolo estas meznivela je fizikaj karakterizaĵoj, forto kaj rapido. La korpo estas rektanguleca, kun longo de korpo iom pli granda ol alto ĝis la plej supra pinto de la kapo. Grando de la hundoj estas tre varia, kaj la kluboj decidis apartigi tri grupojn laŭ grando: * '''Ludila''': 25 ĝis 33&nbsp;cm alta ĉe ŝultro, averaĝe 5.4 ĝis 8.2&nbsp;kg peza. * '''Miniatura''': 33 ĝis 46&nbsp;cm alta ĉe ŝultro, averaĝe 9.1 ĝis 11&nbsp;kg peza. * '''Meza''': 46 ĝis 61&nbsp;cm alta ĉe ŝultro, averaĝe 16 ĝis 20&nbsp;kg peza. === Konduto === Kvankam plenkreskaj ŝoloj estas konataj pro sia trankvilemo, malgrandaj idoj ofte estas bruemaj kaj malbonkondutaj. La raso havas noteblajn trajtojn de primitiva hunda temperamento kaj bezonas sociigon kaj trejnadon ekde ok semajnoj ĝis unu jaro de la aĝo. Kondute ŝoloj similas al tipaj laborhundaj rasoj kaj ili havas fortan protektan instinkton. Ilia primordia heredo ankaŭ fortigas rabobestajn emojn. Ŝoloj estas sufiĉe fortaj kaj aktivaj hundoj, facile surgrimpantaj aŭ supersaltantaj palisarojn dum ĉaso. Ili estas tre protektemaj kaj ne evitas lukton. Konsekvence, trejnado de obeemo kaj sociemo estas nepra ĝis plenkresko. === Sano === Ĉar la nuda hundo nature evoluis in Meksiko dum kelkaj miljaroj, ili adaptiĝis al fluo de natura selekto kaj ne por homa gusto. Rezulte, tiu ĉi raso ne havas multajn strukturajn kaj sanajn problemojn, kiel aliaj pli "artefaritaj" rasoj. Tamen, oni konsideru ke la hundo estas nekapabla por eksterdoma vivo en malvarmaj klimatoj. Ili ankaŭ bezonas lavadon, kombadon kaj prizorgon pri haŭto, inkluzive prizorgon de haŭto mem por la senhara vario. {{citaĵo|Plimulto de haŭtaj problemoj [por la senhara vario] aperas pro malbona bredado, neglekto aŭ troa lavado, troa pomadado, detruo de naturaj haŭtaj protektaĵoj kaj ŝtopo de [[poro]]j}}<ref>[http://www.jstage.jst.go.jp/article/expanim/45/4/377/_pdf Spontaneous Comedones (Acne) in Mexican Hairless Dogs]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Laboratory Animals" 1996</ref> {{Citaĵo|Bone bredita senhara ŝolo havas tre fajnan, molan, sed ankaŭ fortikan haŭton}}<ref>citaĵo el http://www.dogbreedinfo.com/xoloitzcuintle.htm</ref> Ŝoloj de pli pala koloro ankaŭ bezonas protekton de forta suna radiado.<ref>[http://www.jstage.jst.go.jp/article/expanim/45/1/1/_pdf Studies on the Dermatological Uses of Mexican Hairless Dogs]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Laboratory Animals" 1996</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://sweet-lucys.com/hairlessdogs/hairlesscompare.html Komparo kun aliaj senharaj hundoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Hundorasoj]] l2ftn4ksexo7tsoy7su1uitldtzr6tc 0 349795 9474997 9435989 2026-09-13T23:10:27Z ThomasPusch 1869 9474997 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = astronomio |dato = 2026}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 1569 Evita |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 1569 Evita |Aliaj_nomoj = '''1948 PA'''; 1936 KE;<br />1947 LA; 1976 SJ₁₀ |Dato_de_malkovro = {{dato|3|aŭgusto|1948}} |Malkovrinto = [[Miguel Itzigsohn]] |Loko_de_malkovro = [[La Plata]] |Epoko = 2455600.5 {{dato|8|februaro|2011}} TDB |Granda_duonakso = 471,175 [[1 E9 m|Gm]] (3,150 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 407,737 Gm (2,726 AU) |Apoapsido = 534,612 Gm (3,574 AU) |Discentreco = 0,135 |Periodo = 2041,661 [[tago]]j (5,590 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 16,79 km/s |Klinangulo = 12,258° |Meza_anomaliangulo = 30,588° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 99,562° |Argumento_de_periapsido = 250,882° |Diametro = 33,92 km |Rotacia_periodo = ? |Albedo_geom = 0,0558 |Absoluta_magnitudo = 11,10 |Spektroklaso = ? }} '''1569 Evita''' estas malgranda malhela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la {{daton|3|aŭgusto|1948}} de la argentina [[astronomo]] [[Miguel Itzigsohn]], el la [[Observatorio de La Plata]], en [[La Plata]] ([[Argentino]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras [[Eva Perón]], edzino de la prezidento de Argentino [[Juan Domingo Perón]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|1569-evita-1948-pa}} {{Sinsekvo |antaŭ = [[1568 Aisleen]] |dosiero = |post = [[1570 Brunonia]] |titolo = [[Listo de asteroidoj (1001 - 2000)#1551-1600|Listo de asteroidoj (1001 - 2000)]] |periodo = '''1569 Evita''' }} {{ĝermo|astronomio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Evita}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Miguel Itzigsohn]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1948]] na9vu25zox44rax8on4rq7lekz7yo32 0 355081 9474655 9470126 2026-09-13T14:09:59Z Roberto 609 /* K */ 9474655 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[litova esperantisto|litovaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri litovaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:litovaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de litovaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A / Ą == --> == B == === [[Severija Marija Banaitytė]] === '''Severija Marija BANAITYTĖ''' estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis revizoro), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. === [[Dalia Bankauskaitė]] === '''Dalia Bankauskaitė''', n. la 25-an de oktobro 1963, estas litova esperantistino, kiun esperantistigis la kunstudentino [[Remigija Rudaitytė]] dum studado de anglistiko en la [[Universitato Vilno]] ekde 1982. Nun Dalia laboras por la litovia eksterlanda ministerio, daŭre vivante en Vilno. === [[Jūratė Bušienė]] === '''Jūratė BUŠIENE''' estas litova esperantistino ekde la 1990-aj jaroj vivanta en [[Rigo]], [[Latvio]]. En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj ŝi estis inter la signifaj motoroj de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']], tiam ankoraŭ laŭ la denaska nomo '''''Jūratė Baronaitytė''''' antaŭ la edziniĝo al la latva esperantisto Aldis Bušs. Ankaŭ en Latvio ŝi partoprenas la lokan Esperanto-vivon. <!-- == C == --> == Ĉ / Č == === [[Jogailė Čojūtė]] === '''Jogailė ČOJŪTĖ''' - naskiĝis la {{naskiĝdato|2001|11|5}}, do nun {{aĝo|2001|11|5}}-aĝa - estas [[denaska esperantistino|denaska esperantisto]] kaj studento de sociologio. Ŝi estas la filino de korea patro, [[Choe Taesok]] kaj de litova patrino, Vida Čojienė, ambaŭ evidente esperantistoj, kiuj vivas en [[Vilno]]. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis vicprezidanto), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. ==== Vidu ankaŭ ==== * la tekston [[nacia himno de Litovio]], kie montreblas filmeto de impresa soloa kantado de la tiam 14-jarulino en la nacia televido antaŭ futbalmatĉo Žalgiris Vilnius kontraŭ FK Trakai la 29-an de februaro 2016. * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLyI4dGDRfUVMAGmc5WYYAJi4IIrnz91CD Ŝi koncertis kun koreaj muzikistoj en la Baltiaj Esperanto-Tagoj en 2019]. * [https://www.youtube.com/watch?v=4D4VNBEFUFg Ŝi kantis Kie Dormas Vent' en Esperanto - video]. == D == === [[G. Davidov]] === '''G. Davidov''' estis litova esperantisto en [[Saratov]] en la komenco de 20-a jarcento, eldonisto de [[Litova Stelo]] ĝis 1914. En 1914 li sendis materialon por la ekspozicio de [[Astraĥano|Astraĥana]] Societo Esperantista. En 1913-1914 li aperigis en Saratov dumonatan bultenon dupaĝan titolita "Okultismo". Verko * ''Titolaro de esperantaj verkoj tradukitaj el la Rusa Literaturo, kun antaŭparolo de B. Kotein''. Librejo Esperanto, Moskvo, 1912. === [[Marijus Dilba]] === '''Marijus DILBA''' en parto de la 1990-aj kaj la 2000-aj jaroj estis gvidanto de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] en Vilno. <!-- == E / Ė / Ę == == F == --> == G == === [[Virginija Gurskienė]] === '''Virginija''' estas litova esperantistino. Laŭ la stato de 2023 ŝi apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. === A. Goldburt === Dr-o '''A. Goldburt''' estas aŭtoro de libreto pri [[interlingvistiko]] [[jido|jide]] eldonita en Vilno, 1931. * La internacia lingvo (Jiddisch). Esperanto-Societo Universo, Vilno (ווילנע), 1931. {{Citaĵo|Malgranda, sed por la legantaro ege interesa kaj instruiga broŝuro. La aŭtoro priparolas unue jenajn faktojn, kiuj en la nuntempo igas la ekziston de unueca mondlingvo kulturnecesecon; por tio estas konsiderindaj unuavice la komunaj celadoj de la diversaj nacioj sur la kampoj de scienco, [[arto]], sociala leĝdonado. Plue estas dirita, ke la penso pri tia mondlingvo ne ekaperis en la lasta tempo kiel inspirajo, sed jam estas tre malnova, tiel malnova kiel la homa [[kulturo]] mem. En granda koncizeco la verkinto pritraktas la plej gravajn evolufazojn de la internacia helplingvo, komencante de [[Cartesius]] kaj menciante Leibnitz, [[Carpophorophilus]], Schleyer kun lia Volapük kaj fine venante al Zamenhof. La malavantaĝoj de la antaŭaj malsimplaj provoj kaj projektoj kompare la simplan kaj facile ellerneblan Esperanton estas priparolataj kaj montrataj per ekzemploj. Vere kontentigas, ke la aŭtoro finas sian [[traktaĵo]]n per akcentado de la ideala celo de Esperanto, alproksimigi la homojn ne nur fizike kaj ekonomie sed ankafi perl spirite-psikan [[harmonio]]n inter la tuta homaro pro ĝenerala feliĉo kaj bono.| Prof. d-ro Papo. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.81 (nov 1931)}} {{citaĵo|Tiu ĉi libreto estas la unua judlingva propaganda broŝuro priesperanta. Ĝi traktas pri la evoluo de la ideo de la [[Internacia Lingvo]] ĝenerale kaj speciale pri deveno, celoj kaj nuna stato de [[Esperantismo]]. Sur la dua paĝo de la kovrilo troviĝas aldone eltiro el la esperanta gramatiko kaj sur la tria — mallongige klarigoj pri la organizado de la Esperanto-movado.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} PS: Pri lia posta vivo ne jam estas informoj. En la datumaroj de ''[[Yad Vashem]]'' pri mortintoj de la [[Holokaŭsto]] listiĝas 6-jara knabineto Etel Goldburt el Vilno, naskiĝinta en 1935 kaj mortigita en Minsko komence de 1942. Tiu knabino povus esti filino de li, sed pri tio mankas ĉia certa konfirmo. <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == == I / Į == == J == == Ĵ / Ž == --> == K == ===[[Josef Kaplan]]=== '''Josef Kaplan''' estis esperantisto el [[ Liepāja]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Arvydas Kasperiūnas]] === '''Arvydas KASPERIŪNAS''', n. la 15-an de septembro 1959, estas litova esperantisto vivanta en Vilno, kiu en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj estis inter la signifaj motoroj de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']], kaj daŭre aktivas en la loka Esperanto-movado. Dumtempe li laboris kiel membro de la loka stabo de la [[Monda Banko]] en Litovio. === [[Aleksej Viktoroviĉ Ketric]] === Leŭtenanto '''Aleksej Viktoroviĉ KETRIC''' estis inter la pioniraj esperantistoj en [[Kaŭno]] komence de la 20-a jarcento. Li mortis en 1911. == L == === [[Eidmantė Lileikytė]] === '''Eidmantė LILEIKYTĖ''' estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis kasisto), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. <!-- == M == --> == N == === [[Ramūnas Narbutas]] === Ramūnas Narbutas estas litova esperantisto vivanta en [[Kaŭno]]. Komence de la 1990-aj jaroj li estis inter la motoroj de la tiam nova ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]''. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. === [[Asta Nastaravičiūtė]] === '''Asta NASTARAVIČIŪTĖ''' estas litova esperantistino. Laŭ la stato de 2023 ŝi kiel respondeca sekretariino apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. ===[[Karel Nievengloski]]=== '''Karel Nievengloski''' estis pioniro en Litovio en la komenco de la 20-a jarcento, prezidanto de Vilna Esperanto Societo.<ref>Esperanto n126 jul 1912</ref> <!-- == O == --> == P == === [[Ernesta Piečiūtė]] === '''Ernesta PIEČIŪTĖ''' estas litova esperantistino. Laŭ la stato de 2023 ŝi kiel laboras kiel sekretariino en la centra oficejo de [[Litova Esperanto-Asocio]] en [[Kaŭno]]. === [[Algimantas Piliponis]] === '''Algimantas PILIPONIS''' estas litova esperantisto. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. == R == === [[Arimantas Račkauskas]] === '''Arimantas RAČKAUSKAS''' estas litova esperantisto. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. * Ĉu povas temi pri [[:d:Q12649114|tiu Arimantas Račkauskas]], aŭ ĉu estas hazarda samnomulo? === [[Stanislovas Raulynaitis]] === '''Stanislovas RAULYNAITIS''' estas litova esperantisto. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. === [[Marijonas Ročius]] === '''Marijonas ROČIUS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1963|2|9}}, do nun {{aĝo|1963|2|9}}-jara, en la studjaroj ofte pseŭdonime nomata ''Mario Rocci'' kvazaŭ li estus italo) estas litova esperantisto. Li studis en la [[Universitato Vilno]], kaj en la [[1980-aj jaroj]] estis inter la gvidaj fortoj de la [[junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]], kune kun la [[junulara Esperanto-klubo ONDO|junulara Esperanto-klubo ''Ondo'']] de [[Kaŭno]] la lulilo de la nuna landa sekcio de TEJO en Litovio. === [[Jolita Ružauskienė]] === '''Jolita Ružauskienė''' estas litova esperantistino, devene el [[Jurbarkas]], kiu ekde la studentiĝo komence de la 1990-aj jaroj vivas en [[Vilno]]. Meze de la la 1990-aj jaroj ŝi estis prezidantino de la [[junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]], kunorganizis plurajn esperantistajn boatadojn (tradicia grupa eventoj plurtaga en la lagaro de la nacia parko de [[Aŭkŝtajtio]]) kaj plurajn [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|Baltiajn Esperanto-Tagojn]], kaj daŭre estas unu el la organizantoj de ĉiujaraj esperantistaj tablotenisaj turniroj en Vilno - malkutima tradicia esperantista evento, en kiu same Jolita kaj ŝia filo Paulius (naskita fine de 2001) ekde la fino de la 2000-aj jaroj sporte brilis. == S == ===[[Alino Skokovoska]]=== '''Alino Skokovoska''' estis esperantistino en Vilno en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto 1912 n126 jul 1912.pdf</ref>. == Ŝ / Š == == T == === [[Aušrinė Tamošiūnaitė]] === '''Aušrinė TAMOŠIŪNAITĖ''' estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis prezidanto), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. Ŝi estis parto de la organiza teamo de la serio [[Esperanto Senlime]]. <!-- == U / Ū / Ų == --> == V == === [[Rūta Vaičiūnaitė]] === '''Rūta VAIČIŪNAITĖ''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1963|08|29}}, do nun {{aĝo|1963|08|29}}-jara) estas litova biologino kaj esperantistino. Ŝi studis biologion en la [[Universitato Vilno]], kaj en la [[1980-aj jaroj]] estis aktivulino en la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]]. Depost la ŝtata resendependiĝo de Litovio en 1990, ŝi aktivis ankaŭ en [[TEJO]] kaj [[Litova Esperanto-Asocio]]. Intertempe ŝi vivas kaj laboras en Cloghan, [[graflando Offaly]], [[Irlando]]. === [[Dalia Vidickienė]] === '''Dalia VIDICKIENĖ''' en la 1980-aj jaroj estis gvidantino de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']], ĝis la kunordigadon transprenis [[Kazys Tamošetis]], studanto pri arkitekturo. === [[Algimantas Vizgirdas]] === '''Algimantas VIZGIRDAS''' estis litova esperantisto el [[Klaipėda]], kiu kiel junulo aktiviĝis en la 1960-aj jaroj kaj estis inter la motoroj de la en 1966 fondita organizaĵo [[SEJM]]. Li estis membro de la SEJM-komitato, respondeca pri financoj, almenaŭ de 1970 ĝis 1974, kaj estis estro de la kanta fako de SEJM almenaŭ de 1970 ĝis 1975. Interalie li kunlaboris en preparado de SEJM-kantaro ''Ni kantu en Esperanto'' (kun [[Vytautas Šilas]], 1971 aŭ 1972). <!-- == Z == == Ž vidu sub Ĵ == --> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Litovio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Litovio]] 8a6uzqgfoc1snlhle85wsy2k737ynd6 9474656 9474655 2026-09-13T14:10:42Z Roberto 609 /* Josef Kaplan */ 9474656 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[litova esperantisto|litovaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri litovaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:litovaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de litovaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A / Ą == --> == B == === [[Severija Marija Banaitytė]] === '''Severija Marija BANAITYTĖ''' estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis revizoro), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. === [[Dalia Bankauskaitė]] === '''Dalia Bankauskaitė''', n. la 25-an de oktobro 1963, estas litova esperantistino, kiun esperantistigis la kunstudentino [[Remigija Rudaitytė]] dum studado de anglistiko en la [[Universitato Vilno]] ekde 1982. Nun Dalia laboras por la litovia eksterlanda ministerio, daŭre vivante en Vilno. === [[Jūratė Bušienė]] === '''Jūratė BUŠIENE''' estas litova esperantistino ekde la 1990-aj jaroj vivanta en [[Rigo]], [[Latvio]]. En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj ŝi estis inter la signifaj motoroj de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']], tiam ankoraŭ laŭ la denaska nomo '''''Jūratė Baronaitytė''''' antaŭ la edziniĝo al la latva esperantisto Aldis Bušs. Ankaŭ en Latvio ŝi partoprenas la lokan Esperanto-vivon. <!-- == C == --> == Ĉ / Č == === [[Jogailė Čojūtė]] === '''Jogailė ČOJŪTĖ''' - naskiĝis la {{naskiĝdato|2001|11|5}}, do nun {{aĝo|2001|11|5}}-aĝa - estas [[denaska esperantistino|denaska esperantisto]] kaj studento de sociologio. Ŝi estas la filino de korea patro, [[Choe Taesok]] kaj de litova patrino, Vida Čojienė, ambaŭ evidente esperantistoj, kiuj vivas en [[Vilno]]. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis vicprezidanto), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. ==== Vidu ankaŭ ==== * la tekston [[nacia himno de Litovio]], kie montreblas filmeto de impresa soloa kantado de la tiam 14-jarulino en la nacia televido antaŭ futbalmatĉo Žalgiris Vilnius kontraŭ FK Trakai la 29-an de februaro 2016. * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLyI4dGDRfUVMAGmc5WYYAJi4IIrnz91CD Ŝi koncertis kun koreaj muzikistoj en la Baltiaj Esperanto-Tagoj en 2019]. * [https://www.youtube.com/watch?v=4D4VNBEFUFg Ŝi kantis Kie Dormas Vent' en Esperanto - video]. == D == === [[G. Davidov]] === '''G. Davidov''' estis litova esperantisto en [[Saratov]] en la komenco de 20-a jarcento, eldonisto de [[Litova Stelo]] ĝis 1914. En 1914 li sendis materialon por la ekspozicio de [[Astraĥano|Astraĥana]] Societo Esperantista. En 1913-1914 li aperigis en Saratov dumonatan bultenon dupaĝan titolita "Okultismo". Verko * ''Titolaro de esperantaj verkoj tradukitaj el la Rusa Literaturo, kun antaŭparolo de B. Kotein''. Librejo Esperanto, Moskvo, 1912. === [[Marijus Dilba]] === '''Marijus DILBA''' en parto de la 1990-aj kaj la 2000-aj jaroj estis gvidanto de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] en Vilno. <!-- == E / Ė / Ę == == F == --> == G == === [[Virginija Gurskienė]] === '''Virginija''' estas litova esperantistino. Laŭ la stato de 2023 ŝi apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. === A. Goldburt === Dr-o '''A. Goldburt''' estas aŭtoro de libreto pri [[interlingvistiko]] [[jido|jide]] eldonita en Vilno, 1931. * La internacia lingvo (Jiddisch). Esperanto-Societo Universo, Vilno (ווילנע), 1931. {{Citaĵo|Malgranda, sed por la legantaro ege interesa kaj instruiga broŝuro. La aŭtoro priparolas unue jenajn faktojn, kiuj en la nuntempo igas la ekziston de unueca mondlingvo kulturnecesecon; por tio estas konsiderindaj unuavice la komunaj celadoj de la diversaj nacioj sur la kampoj de scienco, [[arto]], sociala leĝdonado. Plue estas dirita, ke la penso pri tia mondlingvo ne ekaperis en la lasta tempo kiel inspirajo, sed jam estas tre malnova, tiel malnova kiel la homa [[kulturo]] mem. En granda koncizeco la verkinto pritraktas la plej gravajn evolufazojn de la internacia helplingvo, komencante de [[Cartesius]] kaj menciante Leibnitz, [[Carpophorophilus]], Schleyer kun lia Volapük kaj fine venante al Zamenhof. La malavantaĝoj de la antaŭaj malsimplaj provoj kaj projektoj kompare la simplan kaj facile ellerneblan Esperanton estas priparolataj kaj montrataj per ekzemploj. Vere kontentigas, ke la aŭtoro finas sian [[traktaĵo]]n per akcentado de la ideala celo de Esperanto, alproksimigi la homojn ne nur fizike kaj ekonomie sed ankafi perl spirite-psikan [[harmonio]]n inter la tuta homaro pro ĝenerala feliĉo kaj bono.| Prof. d-ro Papo. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.81 (nov 1931)}} {{citaĵo|Tiu ĉi libreto estas la unua judlingva propaganda broŝuro priesperanta. Ĝi traktas pri la evoluo de la ideo de la [[Internacia Lingvo]] ĝenerale kaj speciale pri deveno, celoj kaj nuna stato de [[Esperantismo]]. Sur la dua paĝo de la kovrilo troviĝas aldone eltiro el la esperanta gramatiko kaj sur la tria — mallongige klarigoj pri la organizado de la Esperanto-movado.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} PS: Pri lia posta vivo ne jam estas informoj. En la datumaroj de ''[[Yad Vashem]]'' pri mortintoj de la [[Holokaŭsto]] listiĝas 6-jara knabineto Etel Goldburt el Vilno, naskiĝinta en 1935 kaj mortigita en Minsko komence de 1942. Tiu knabino povus esti filino de li, sed pri tio mankas ĉia certa konfirmo. <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == == I / Į == == J == == Ĵ / Ž == --> == K == ===[[Josef Kaplan]]=== '''Josef Kaplan''' estis esperantisto el [[ Liepāja]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[germanio]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Arvydas Kasperiūnas]] === '''Arvydas KASPERIŪNAS''', n. la 15-an de septembro 1959, estas litova esperantisto vivanta en Vilno, kiu en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj estis inter la signifaj motoroj de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']], kaj daŭre aktivas en la loka Esperanto-movado. Dumtempe li laboris kiel membro de la loka stabo de la [[Monda Banko]] en Litovio. === [[Aleksej Viktoroviĉ Ketric]] === Leŭtenanto '''Aleksej Viktoroviĉ KETRIC''' estis inter la pioniraj esperantistoj en [[Kaŭno]] komence de la 20-a jarcento. Li mortis en 1911. == L == === [[Eidmantė Lileikytė]] === '''Eidmantė LILEIKYTĖ''' estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis kasisto), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. <!-- == M == --> == N == === [[Ramūnas Narbutas]] === Ramūnas Narbutas estas litova esperantisto vivanta en [[Kaŭno]]. Komence de la 1990-aj jaroj li estis inter la motoroj de la tiam nova ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]''. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. === [[Asta Nastaravičiūtė]] === '''Asta NASTARAVIČIŪTĖ''' estas litova esperantistino. Laŭ la stato de 2023 ŝi kiel respondeca sekretariino apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. ===[[Karel Nievengloski]]=== '''Karel Nievengloski''' estis pioniro en Litovio en la komenco de la 20-a jarcento, prezidanto de Vilna Esperanto Societo.<ref>Esperanto n126 jul 1912</ref> <!-- == O == --> == P == === [[Ernesta Piečiūtė]] === '''Ernesta PIEČIŪTĖ''' estas litova esperantistino. Laŭ la stato de 2023 ŝi kiel laboras kiel sekretariino en la centra oficejo de [[Litova Esperanto-Asocio]] en [[Kaŭno]]. === [[Algimantas Piliponis]] === '''Algimantas PILIPONIS''' estas litova esperantisto. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. == R == === [[Arimantas Račkauskas]] === '''Arimantas RAČKAUSKAS''' estas litova esperantisto. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. * Ĉu povas temi pri [[:d:Q12649114|tiu Arimantas Račkauskas]], aŭ ĉu estas hazarda samnomulo? === [[Stanislovas Raulynaitis]] === '''Stanislovas RAULYNAITIS''' estas litova esperantisto. Laŭ la stato de 2023 li apartenas al la estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]]. === [[Marijonas Ročius]] === '''Marijonas ROČIUS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1963|2|9}}, do nun {{aĝo|1963|2|9}}-jara, en la studjaroj ofte pseŭdonime nomata ''Mario Rocci'' kvazaŭ li estus italo) estas litova esperantisto. Li studis en la [[Universitato Vilno]], kaj en la [[1980-aj jaroj]] estis inter la gvidaj fortoj de la [[junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]], kune kun la [[junulara Esperanto-klubo ONDO|junulara Esperanto-klubo ''Ondo'']] de [[Kaŭno]] la lulilo de la nuna landa sekcio de TEJO en Litovio. === [[Jolita Ružauskienė]] === '''Jolita Ružauskienė''' estas litova esperantistino, devene el [[Jurbarkas]], kiu ekde la studentiĝo komence de la 1990-aj jaroj vivas en [[Vilno]]. Meze de la la 1990-aj jaroj ŝi estis prezidantino de la [[junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]], kunorganizis plurajn esperantistajn boatadojn (tradicia grupa eventoj plurtaga en la lagaro de la nacia parko de [[Aŭkŝtajtio]]) kaj plurajn [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|Baltiajn Esperanto-Tagojn]], kaj daŭre estas unu el la organizantoj de ĉiujaraj esperantistaj tablotenisaj turniroj en Vilno - malkutima tradicia esperantista evento, en kiu same Jolita kaj ŝia filo Paulius (naskita fine de 2001) ekde la fino de la 2000-aj jaroj sporte brilis. == S == ===[[Alino Skokovoska]]=== '''Alino Skokovoska''' estis esperantistino en Vilno en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto 1912 n126 jul 1912.pdf</ref>. == Ŝ / Š == == T == === [[Aušrinė Tamošiūnaitė]] === '''Aušrinė TAMOŠIŪNAITĖ''' estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de [[Litova Esperanta Junulara Organizo]] (ŝi iĝis prezidanto), por savi la reprezentadon de [[TEJO]] en [[Litovio]], ĉar la antaŭa [[landa sekcio de TEJO]], ''[[Litova Esperantista Junulara Ligo]]'', estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo. Ŝi estis parto de la organiza teamo de la serio [[Esperanto Senlime]]. <!-- == U / Ū / Ų == --> == V == === [[Rūta Vaičiūnaitė]] === '''Rūta VAIČIŪNAITĖ''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1963|08|29}}, do nun {{aĝo|1963|08|29}}-jara) estas litova biologino kaj esperantistino. Ŝi studis biologion en la [[Universitato Vilno]], kaj en la [[1980-aj jaroj]] estis aktivulino en la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']] de [[Vilno]]. Depost la ŝtata resendependiĝo de Litovio en 1990, ŝi aktivis ankaŭ en [[TEJO]] kaj [[Litova Esperanto-Asocio]]. Intertempe ŝi vivas kaj laboras en Cloghan, [[graflando Offaly]], [[Irlando]]. === [[Dalia Vidickienė]] === '''Dalia VIDICKIENĖ''' en la 1980-aj jaroj estis gvidantino de la [[Junulara Esperanto-klubo JUNECO|junulara Esperanto-klubo ''Juneco'']], ĝis la kunordigadon transprenis [[Kazys Tamošetis]], studanto pri arkitekturo. === [[Algimantas Vizgirdas]] === '''Algimantas VIZGIRDAS''' estis litova esperantisto el [[Klaipėda]], kiu kiel junulo aktiviĝis en la 1960-aj jaroj kaj estis inter la motoroj de la en 1966 fondita organizaĵo [[SEJM]]. Li estis membro de la SEJM-komitato, respondeca pri financoj, almenaŭ de 1970 ĝis 1974, kaj estis estro de la kanta fako de SEJM almenaŭ de 1970 ĝis 1975. Interalie li kunlaboris en preparado de SEJM-kantaro ''Ni kantu en Esperanto'' (kun [[Vytautas Šilas]], 1971 aŭ 1972). <!-- == Z == == Ž vidu sub Ĵ == --> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Litovio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Litovio]] f0tmd23jbrkvlzcutwhyxrvt7kj736w 0 363086 9475122 9001335 2026-09-14T09:16:47Z Sj1mor 12103 9475122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Anoushka Shankar.jpg|eta|dekstra|Anoushka Shankar]] '''Anoushka Shankar''' (naskiĝis la 9-an de junio 1981 en [[Londono]]) – [[instrumenta muziko|instrumentistino]] ludanta per [[sitaro]] {{N|etna muziko}}, inspiritan ĉefe de nordbarata [[folkloro]]. Ŝia patro [[Ravi Shankar]] instruis ŝin ludi sitaron de la oka vivjaro. Ŝiaj debutoj estis ligitaj kun la artisma agado de la patro. Nun ŝi jam notis kelkajn sukcesojn. Krom la patro ŝi ludas kun kelkaj [[muzikisto]]j – [[Philip Glass]], [[Sting]] kaj kun la duonfratino [[Norah Jones]]. == Albumoj == * ''Anoushka'' (1998) * ''Anourag'' (2000) * ''Live at Carnegie Hall'' (2001) (album live) * ''Rise'' (2005) * ''Breathing Under Water'' (2007) kun Karsh Kale == Eksteraj ligiloj == * [http://www.anoushkashankar.com Oficiala paĝo] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Shankar, Anoushka}} [[Kategorio:Usonaj veganoj]] [[Kategorio:Baratdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Sitaristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Britio]] hfrpvrwwkwdrwkwspyafer6wddmdms9 0 364996 9475099 9278051 2026-09-14T09:00:41Z Sj1mor 12103 9475099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marianne Cathomen''' (n. 23-an de [[oktobro]] [[1966]]) en [[Kantono Grizono]] estas [[svisa]] kantistino de [[populara muziko]]. ==Konataj kantoj == *''Hey Baby, küss mich nochmal'' 2001 *''Kommt Zeit, Kommt Rat'' 2002 *''Zwei Leben, eine Liebe '' 2004 *''Fiesta D'Amore'' 2005 *''Barfuß durch den Sommer'' 2005 == Diskaro == *''Marianne Cathomen *''Hey Baby küss mich nochmal'' 2002 *''Kommt Zeit, kommt Rat '' 2003 *''Zwei Leben, eine Liebe'' 2004 *''Mehr als Liebe'' 2005 *''Souvenir der Zärtlichkeit'' 2006 == Eksteraj ligiloj == *[http://www.marianne-cathomen.ch/ oficiala paĝo de kantistino] {{Vivtempo|Cathomen, Marianne}} [[Kategorio: Svisaj kantistoj]] mw2pnsg1wmp9cduv6ormsv61au2ro3f 4 366080 9475171 9473353 2026-09-14T11:30:59Z Kani 670 /* Keith leung */ 9475171 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! 3i6324dukzl5jjv93vo5znt3s3fe5k2 9475172 9475171 2026-09-14T11:32:08Z Kani 670 /* Ferenc Dunszt (kuracisto) */ 9475172 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::{{forigita}}neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! rc0uyhriuv6gmc6mf00nmd18w2a3598 9475173 9475172 2026-09-14T11:32:50Z Kani 670 /* Ferenc Dunszt (kuracisto) */ 9475173 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC) ::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC) == [[Keith leung]] == {{Propono de forigo |artikolo = Keith leung |kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC) }} {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu! 9nx0eoqf067yi6htjbef486g4di8e1s 0 366102 9474821 8778192 2026-09-13T18:50:47Z Sj1mor 12103 9474821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Litteris et artibus''<br />Literaturo kaj Arto |urbo = |speco = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = UA |situo sur mapo2= Ukrainio Lvivo |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:Polytechnic Lwow 20091.JPG|eta|300px|La ĉefa ejo de Lviva Politekniko]] '''Nacia universitato "Lviva politekniko"''' ([[ukraina lingvo|ukraine]] ''Національний університет «Львівська політехніка»'') estas teknika lernejo en [[Lvivo]]. Ĝi ekfonditas en [[1844]] jaron kiel Teknika akademio, tial ĝi estas la plej malnova el superaj teknikaj lernejoj en [[Ukrainio]]. == Historio == Teknika akademio estis ekfondita 4-an de novembro [[1844]] j. En [[1877]] j. la Akademio ekhavis novan ejon, en kiu estas al nune. Projektojn de la tiu ejo kaj domo de kemia laborejo plenumis arkitekto [[Julian Zachariewicz]] (ankaŭ estinta rektoro de la Akademio). Tiutempe la Akademio ŝanĝigis la nomon al Politeknika skolo kun rajtoj de supera lernejo. De [[1939]]-a jaro ĝi nomiĝis Lviva politeknika instituto. En junio [[1993]] la instituto ekhavis la plej altan kvaran nivelon de akreditacio, rango de universitato kaj nomo Ŝtata universitato "Lviva politeknika". En [[2000]] j. la Politeknika ekhavis titolon de nacia universitato. 8-an de julio 2009 [[Registaro de Ukrainio]] ekdonis al la Universitato titolon de memdirektanta eksperimentanta nacia supera lernejo. == Profesoroj == * [[Stefan Bryła]], inĝeniero kaj pioniro pri [[veldado]] == Lekciistoj == * [[Stefan Banach]], pola [[matematikisto]] * [[Kazimierz Kuratowski]], pola matematikisto * [[Zdzisław Krygowski]], pola matematikisto kaj [[kriptologio|kriptologo]] * [[Ignacy Mościcki]], pola [[kemiisto]] kaj prezidento de [[Pollando]] == Diplomitoj == * [[Stefan Banach]], pola matematikisto * [[Tadeusz Komorowski]], pola [[generalo]] * [[Władysław Sikorski]], pola generalo * [[Stanisław Ulam]], pola matematikisto == Vidu ankaŭ == * [[Benka Geto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://lp.edu.ua/ Oficiala retejo] * [http://www.studcity.org Studenta urbeto de la Universitato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171010033316/http://www.studcity.org/ |date=2017-10-10 }} [[Kategorio:Universitatoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Lvivo|Politekniko]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1840-1849]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1844]] qnddv92w30zy415cn6uauu46h2io8ci 0 369561 9475123 9457001 2026-09-14T09:51:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Italva''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]], kiu taksis 14.063 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=1º de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Italva.PNG|eta|dekstra|150px|Blazono]] [[Dosiero:RiodeJaneiro Municip Italva.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.italva.rj.gov.br/pmlajedomuriae/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230411203209/https://www.italva.rj.gov.br/pmlajedomuriae/ |date=2023-04-11 }} * {{pt}} [http://www.aemerj.org.br/ Asocio de Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809104557/http://www.aemerj.org.br/ |date=2011-08-09 }} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-21.420833|-41.690833|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] d9ol0s4dffxiuwbcyh57hxsr8311y8k 0 378506 9474646 9425125 2026-09-13T14:01:15Z Dr. Thomas Liptak 244862 photo updated 9474646 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sidra Natural Piñera.jpeg|dekstra|eta|Natura cidro de Asturio]] [[Dosiero:Frankfurter Apfelwein Possmann .JPG|eta|pomvino en tipa glaso]] [[Dosiero:Frankfurt-Bornheim Eulenburg 24062012 02.JPG|eta|Ŝildo de la iama tradicia pomvintrinkejo Eulenburg en [[Frankfurto|Frankfurt-Bornheim]]]] [[Dosiero:Frankfurt-Bornheim Eulenburg Schild Apfelweinkelterei 24062012 03.JPG|eta|Ŝildo de pomvinopresejo kun propra gastronomia servo en [[Frankfurto]]]] [[Dosiero:Apple pressings.jpg|eta|La [[rekremento]] estas bona bestnutraĵo]] [[Dosiero:Golden Gate Park - Apple Press Monument 02-2.jpg|eta|Monumento de pompresilo de 1894 en [[San-Francisko]] (Usono)]] '''Cidro''' (ankaŭ nomata '''pomvino''') estas trinkaĵo kun malmulte da [[alkoholo]] (inter 4 kaj 8°) fabrikata per [[fermentado|fermentinta]] [[suko]] de [[pomo]]j. == Disvastigo tra la mondo == Temas pri trinkaĵo tre disvastigita tra la tuta mondo, tiel ke en [[Eŭropo]] ĝi troviĝas en multaj regionoj: [[Germanio]], Francio ([[Calvados]]), Hispanio ([[Asturio]], [[Kantabrio]] kaj [[Eŭskio|Eŭsklando]]), Italio ([[Piemonto]]), [[Skotlando]] kaj [[Anglio]]. Ĉe [[Mozelo]], en [[Ejfelo]], en [[Hunsrück]], ĉe [[Saro]] kaj en [[Luksemburgo]] pomvino nomiĝas "[[Viez]]". La nomo venas de la latina [[vice]] = dua, aŭ vica [[vino]], vinsurogato. Pomvino anstataŭas la "veran". Ankaŭ en [[Ameriko]] ĝi estas produktata en kelkaj regionoj de pluraj landoj, probable pro la influo de la hispana enmigrado de la pasinta jarcento: ekzemple en [[Meksiko]], en la urboj de [[Huejotzingo (komunumo en Puebla)|Huejotzingo]] kaj [[Zacatlán]], en la provinco de [[Puebla]] kaj en [[Argentino]], ĉefe en la provincoj de [[Río Negro (provinco)|Río Negro]], [[Provinco San Juan|San-Juan]] kaj [[Santa Fe (Argentino)|Santa Fe]]. == pomvino aŭ cidro == Ofte la du esprimoj uziĝas sinonime, sed en kelkaj landoj cidro estas ŝaŭmanta pomvino, do "Ŝaŭmpomvino". Necesas diferencigi naturan cidron disde ŝaŭma. Ĝenerale, dum en la nordo de Hispanio kaj en Germanio oni plej multe trinkas sengasan pomvinon, en la cetero de la mondo oni kutimas trinki ŝaŭman cidron (kiu pli multe similas al "[[ŝaŭmvino]]" ). En la nordo de Hispanio kaj ĉefe en la plej tipa regiono por tiu trinkaĵo, nome Asturio, estas populara kutimo elverŝi la trinkaĵon el la botelo el granda distanco kaj kompreneble desupre super la glaso, tiel ke oni ŝaŭmigas ĝin per falfrapo; krome estas populara kutimo ankaŭ ne trinki la lastajn gutojn de la glaso, sed forĵeti ĝin surplanken. == Historio == Jam la [[Antikva_Grekio|heleno]]j kaj la [[romiano]]j konas la preparon de pomvino (lat. ''vinum ex malis factum''= vino farita el pomoj). [[Plinio la Maljuna]] (23 ĝis 79 p.K.) raportis el [[Augusta Treverorum]], la hodiaŭa [[Treviro]]: ''Vinum fit e piris malorumque omnibus generibus'' (oni faras vinon el piroj kaj ĉiuj specoj de pomoj). [[Palladio]] priskribas en la 4a jc. p.K. la faradon de vino el piroj. Estas dokumentite ke la ĝermanoj jam konas la faradon de fruktvino antaŭ la invado de la romianoj. Ili nomas ĝin ''Ephiltranc''. La unua mencio de pomvino estas en la jaro 800. En Frankfurto ĉe Majno la trinkaĵo aperis nur 600 jarojn pli poste. Sed jam en 1638 la urba konsilantaro starigis leĝon pri la pureco de la pomvino, kiu ankoraŭ hodiaŭ validas. Dum tiu tempo pomvino estas trinkaĵo por malriĉaj homoj, kiuj mem faras la vinon. La pli riĉaj homoj tiam trinkis, kiel hodiaŭ, veran vinon el vinberoj. Nur pli poste post klimatŝanĝo kaj bataloj kadre de la aneksado de [[libera urbo Frankfurto]] fare de la [[Pruso]]j kaj post la disvastiĝo de la [[filoksero]] meze de la 19a jc la homoj pli kaj pli trinkas pomvinon en Frankfurto kaj ĉirkaŭejo. == Farado == Pomvino origine estas pura [[naturprodukto]]. Kiom "malklara" pomvino dependas de la kvanto de ŝvebsubstanco kiu aldoniĝas el la acidaj fruktoj. Dum fruaj tempoj la pomoj estas dispecigitaj mane. En posta jaroj la dispecigado okazis per muelŝtonoj tirataj de ĉevaloj aŭ homoj. Poste oni metas la pomamason en tukoj kaj elpremas la sukon en pomvinpremilon. El la premilo la freŝa suko fluas rekte en la kverkajn barelojn, kiuj kuŝas en la kelo. Tie la suko ekfermentas. La fermentado daŭras ĝis 3 aŭ 4 monatoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=cidr}} * {{es}} [http://www.lasidra.info/ Asturio kaj la asturia cidro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130603191024/http://lasidra.info/ |date=2013-06-03 }} * {{ast}} [http://www.lasidra.as/ Lasidra.as]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alkoholaĵoj]] 9xur4g64dyv9hnspsdi3t1w599wsngn 0 382157 9474814 9135536 2026-09-13T18:42:42Z Sj1mor 12103 9474814 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Ĝenerala Direkcio por Interpretado kaj Konferencoj (Eŭropa Parlamento)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Vassiliou Benedetti 2011-12-12 1.JPG|eta|[[Androulla Vassiliou]], [[Eŭropa komisionano]] respondeca pri interpretado, kaj [[Marco Benedetti]], ĉefo de la Ĝenerala Direkcio por Interpretado]] La '''Ĝenerala Direkcio por Interpretado''' ({{lang-en|Directorate-General for Interpretation}}, {{lang-fr|Direction générale de l'interprétation}}, {{lang-de|Generaldirektion Dolmetschen}}; mallongigata kiel '''DG Interpretation''' kaj kiel '''SCIC''' laŭ sia eksa franca nomo ''{{lang|fr|Service Commun Interprétation-Conférences}}'') estas [[Ĝenerala Direkcio]] de la [[Eŭropa Komisiono]]. Ĝi estas la [[interpretado|interpreta]] servo kaj organizanto de [[konferenco]]j por la Eŭropa Komisiono kaj disponigas [[interpretado|interpretistojn]] por proksimume 11.000 renkontiĝoj ĉiujare, tiel estante la plej granda interpreta servo en la mondo. DG Interpretation prizorgas la disdividon de la renkontiĝejoj de la Komisiono kaj provizas subtenon por glata funkciado de multlingvaj renkontiĝoj kiuj tie okazas. Ĝi organizas ankaŭ konferencojn por for la aliaj [[Ĝenerala Direkcio|ĝeneralaj direkcioj]] kaj departementoj de la Komisiono, kutime en la kvanto de proksimume 40 gravaj eventoj jare. == Referencoj == {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Directorate-General for Interpreation (European Commission)|revizio=459733854}} == Eksteraj ligiloj == * [http://ec.europa.eu/dgs/scic/ Ĝenerala Direkcio por Interpretado] [[Kategorio:Eŭropa Komisiono|Interpretado]] [[Kategorio:Lingvoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] euhe6lew2melgcjf9q9gi9y3i915htb 0 382998 9474765 9307801 2026-09-13T17:40:27Z Tirolischleioans 254019 9474765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Vogtlandbahn GmbH''' estas [[Germanio|germana]] [[Fervojo|fervoja]] transportisto kun sidejo en [[Neumark (Vogtland)|Neumark]] en [[Saksio]], kiu estis fondita en jaro [[1998]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vogtlandbahn.de/de/ueber_uns/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111120101844/http://www.vogtlandbahn.de/de/ueber_uns/ |arkivdato=2011-11-20 }}</ref> kaj de jaro [[2004]] apartenas sub kompanio [[Arriva]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vogtlandbahn.de/de/ueber_uns/chronik/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111120101849/http://www.vogtlandbahn.de/de/ueber_uns/chronik/ |arkivdato=2011-11-20 }}</ref>. Komence Vogtlandbahn havis trajnojn en [[distrikto Vogtland]], sed hodiaŭ oni povas uzi trajnojn de tiu ĉi kompanio ankaŭ en [[Bavario]], [[Turingio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1308556398051 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110817073839/http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1308556398051 |arkivdato=2011-08-17 }}</ref> aŭ inter [[Zwickau]] kaj [[Mariánské Lázně]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1307105933188 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111021014713/http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1307105933188 |arkivdato=2011-10-21 }}</ref>/[[Karlovy Vary]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1307105945525 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160307014412/http://www.vogtlandbahn.de/de/?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1307105945525 |arkivdato=2016-03-07 }}</ref>. Unufoje dum tago la kompanio ofertas ankaŭ konekton de [[Adorf (Vogtland)|Adorf]] al [[Berlino]] kaj reen<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1307636621945 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111021015332/http://www.vogtlandbahn.de/de?t=%2FdocumentManager%2Fsfdoc.file.supply&fileID=1307636621945 |arkivdato=2011-10-21 }}</ref>. Sub nomo ''Trilex'' la kompanio de decembro [[2010]] havas trajnon inter [[Liberec]] kaj [[Seifhennersdorf]]/[[Rybniště]] tra [[Zittau]] kaj [[Varnsdorf]]<ref>http://trilex.de/cs?t=/documentManager/sfdoc.file.supply&fileID=1288091241913</ref>.[[Dosiero:Zwickau TrainTram.jpg|eta|[[RegioSprinter]] en [[Zwickau]]]] == Trajnkompletoj == Vogtlandbahn uzas ĉefe trajnkompletojn [[Siemens Desiro]] kaj [[RegioSprinter]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vogtlandbahn.de/ Oficiala paĝo de Vogtlandbahn] {{Projektoj}} [[Kategorio:Fervojaj kompanioj en Germanio]] [[kategorio:Vogtland]] [[Kategorio:Zwickau]] m5k1pyd12ls0rs8jtdo6kssv3ow16he 0 391267 9475104 9416422 2026-09-14T09:03:02Z Sj1mor 12103 9475104 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:TorgeirVassvik20111001.jpg|eta|[[Torgeir Vassvik]] en [[Varsovio]], je la 1-a de oktobro 2011]] '''Jojko''' estas la [[tradicia muziko]] de la [[sameoj]]. Ĝi estas unu el la plej malnovaj muzikformoj de [[Eŭropo]]. Jojko estas parto de tre malnova [[religio|religia]] tradicio; tio verŝajne ankaŭ estas la kaŭzo, kial ĝi estis malpermesita de la [[kristanismo|kristanoj]]. La tradicio tamen travivis tiun [[tabuo]]n. {{Projektoj|ReVo=jojk}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.uit.no/ssweb/dok/Somby/Ande/95.htm Jojko kaj la teorio de scio (angle)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080325110925/http://www.uit.no/ssweb/dok/Somby/Ande/95.htm |date=2008-03-25 }} * [http://www.itv.se/boreale/smusic.htm Eta enkonduko en la tradicia kanto de la sameoj kaj la moderna muziko (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051203212406/http://www.itv.se/boreale/smusic.htm |date=2005-12-03 }} * [http://web.quipo.it/minola/saami/joik_and_music.htm Joik and music (plurlingve, kun muzikekzemploj)] * [http://www.vpro.nl/programma/dewandelendetak/afleveringen/18610236/ La bastonetfasmo (nederlande)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312004503/http://www.vpro.nl/programma/dewandelendetak/afleveringen/18610236/ |date=2007-03-12 }} [[Kategorio:Popola muziko]] [[Kategorio:Sameoj]] syx54wy1abq9wvq3zi2q7d8bd066shk 0 392191 9474866 8720340 2026-09-13T19:18:23Z Sj1mor 12103 9474866 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Melaleŭko |koloro = lightgreen |dosiero = Melaleuca leucadendra - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-092.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Floranta branĉeto (''Koehler's Medicinal-Plants'', [[1887]]) |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = Mirtaloj ''Mirtales'' |familio = [[Mirtacoj]] ''Myrtaceae'' |subfamilio = ''Myrtoideae'' |tribo = ''Melaleuceae'' |genro = '''Melaleuca''' |genro aŭtoritato = = [[Carl Linnaeus|L.]] nom. cons. |specioj de subdivizio = Species |subdivizio2 = Over 200; see [[List of Melaleuca species|List of ''Melaleuca'' species]] |sinonimo = ''Cajuputi'' <small>Adans.</small> <br /> ''Callistemon'' <small>R.Br.</small> <br /> ''Gymnagathis'' <small>Schauer</small> <br /> ''Kajuputi'' <small>Adans.</small> <br /> ''Meladendron'' <small>St.-Lag.</small> <br /> ''Melaleucon'' <small>St.-Lag.</small> <br /> ''Melanoleuca'' <small>St.-Lag.</small> <br /> ''Myrtoleucodendron'' <small>Kuntze</small><ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7400 |title=''Melaleuca'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2009-01-27 |accessdate=2009-11-10}}</ref> |vikispecio = Melaleuca |komunejo = Melaleuca }} La '''melaleŭko''' <ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002, p. 723</ref> (''Melaleuca'') estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[planto]]j en la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[mirtacoj]]. Ekzistas pli ol 200 da registritaj specioj, la plej granda parto el kiuj estas [[Endemio|endemia]] al [[Aŭstralio]] <ref name=Craven/>. Kelkaj specioj troviĝas en [[Malesio]] kaj 7 specioj estas endemiaj en [[Novkaledonio]] <ref name=Craven>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anbg.gov.au/people/craven.lyn.melaleuca.html|titolo=Melaleuca group of genera|alirdato=2008-04-08|aŭtoro=Craven, Lyn|eldoninto=Center for Plant Biodiversity Research}}</ref><ref name=Endémía>{{Cite web|title=Genre ''Melaleuca'' L.|url=http://www.endemia.nc/plante/fiche.php?code=444|work=Endémía - Faune & Flore de Nouvelle-Calédonie|accessdate=2008-04-08|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-02-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141230124130/http://www.endemia.nc/plante/fiche.php?code=444|arkivdato=2014-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230124130/http://www.endemia.nc/plante/fiche.php?code=444|archivedate=2014-12-30}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.endemia.nc/plante/fiche.php?code=444 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141230124130/http://www.endemia.nc/plante/fiche.php?code=444 |arkivdato=2014-12-30 }}</ref>. Loke la plej komune uzita nomo de la melaleŭko estas simple ''melaleuca''; tamen la plej multaj el la pli grandaj specioj ankaŭ estas konataj kiel "tearboj" (angle : ''tea tree''), kaj la pli malgrandaj tipoj kiel "mielmirtoj" (angle : ''honey myrtles''), dum tiuj specioj en kiuj la ŝelo estas deĵetita en la formo de plataj, flekseblaj platoj estas referitaj kiel "paperŝeloj" (angle : ''paperbarks''). La tearbo estas supozeble nomumita por la bruna kolorigo de multaj akvokursoj kaŭzita per foliaj deĵetaĵoj de arboj de tiu kaj de similaj specioj (fama ekzemplo estas Bruna Lago en Stradbroke-Insulo). La nomo "tearbo" estas ankaŭ uzita por la parenca genro, ''Leptospermum'', ankaŭ apartenante al la mirtacoj. En [[Havajo]] kaj en la [[Florido|florida]] regiono [[Evergladoj]], ''Melaleuca quinquenervia'' estis lanĉata por favori la drenadon de malaltaj marĉaj areoj. Ĝi poste iĝis grava [[Invadaj specioj|invada specio]] kun potence tre gravaj sekvoj ĉar la plantoj estas tre brulemaj kaj ofensive disvastiĝas. == Priskribo == [[Dosiero:Melaleuca lanceolata.jpg|eta|220px|maldekstra|Foliaro kaj floraro de ''Melaleuca lanceolata''.]] [[Dosiero:Paperbark.jpg|eta|220px|maldekstra|"Paperŝelo".]] Tiu ĉefe [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralazia]] genro ampleksas [[arbedo]]jn kaj [[arbo]]jn kiuj kreskas (depende de la specio) al alto de 2–30 m, ofte kun deskvamiĝanta [[arboŝelo]]. La [[folio]]j estas [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]], alterne aranĝitaj, ovataj ĝis lancetfoliaj. Ili longas 1–25&nbsp;cm kaj larĝas 0,5–7&nbsp;cm, estas glatrandaj, kolore malhelverdaj ĝis grizverdaj. La [[floro]]j estas produktitaj en densaj aretoj laŭlonge de la [[tigo]]j, ĉiu floro kun maldikaj malgrandaj [[petalo]]j kaj densa fasko da [[stameno]]j; la florokoloro varias ekde blanka ĝis rozo, ruĝa, palflava aŭ verdeta. La [[frukto]] estas malgranda [[kapsulo]] enhavanta multajn etajn [[semo]]jn. La melaleŭko estas proksime parenca al la genro ''Callistemon''. La ĉefa diferenco inter la du genroj estas ke la stamenoj estas ĝenerale liberaj ĉe ''Callistemon'' sed faske grupigitaj ĉe ''Melaleuca''. ''Callistemon'' freŝdate estis metita en la genron melaleŭko <ref>{{en}} Craven, L. 2006 : New Combinations in ''Melaleuca'' for Australian Species of ''Callistemon'' (''Myrtaceae''). ''Novon: A Journal for Botanical Nomenclature'' '''16'''(4): 468-475.</ref>. En natura medio, melaleŭko-plantoj estas ĝenerale trovitaj en [[duonarbaro]], aŭ [[arbustaro]], precipe laŭlonge de akvofluoj kaj la bordoj de marĉoj. == Parazitoj == En Aŭstralio, melaleŭko-specioj foje estas utiligitaj kiel nutraĵplantoj de la [[larvo]]j de ''Hepialidae'' ([[lepidopteroj]]) de la genro ''Aenetus'' inkluzive de ''A. ligniveren''. Tiuj unue [[Tunelo|tunelas]] horizontale en la trunko kaj poste vertikale malsupren. == Uzado == === Tradiciaj indiĝen-aŭstralianaj uzadoj === La [[indiĝenaj aŭstralianoj]] [[Tradicio|tradicie]] uzis la foliojn por multaj [[Kuracilo|kuracilaj]] celoj, inkluzive de maĉado de la junaj folioj por mildigi [[kapdoloro]]n kaj por aliaj [[malsano]]j. === Moderna uzado === Melaleŭkoj estas popularaj ĝardenplantoj, kaj en Aŭstralio kaj en aliaj tropikaj areoj tutmonde. [[Dosiero:Teatreeoil.jpg|eta|220px|Tearbo-oleo.]] Unu bonkonata melaleŭko, ''Melaleuca alternifolia'', estas notinda por sia [[volatila oleo]] kiu estas kaj kontraŭ-[[Fungo|funga]] kaj [[Antibiotiko|antibiotika]], dum sekure uzebla por eksteraj lokaj aplikoj. Ĝi povas esti [[Toksologio|toksa]] se manĝite grand[[Dozo|doze]] aŭ fare de infanoj. En maloftaj kazoj, la produkto povas esti absorbataj per la haŭto kaj konduki al tokseco. La oleo estas produktita [[Komerco|komercskale]], kaj [[Merkato|surmerkatigita]] kiel "tearbo-oleo". La melaleŭkaj oleoj estas troveblaj en organikaj solvaĵoj de kuraciloj kiuj celas elimini verukojn, inkluzive de la homa papilomo-[[Viruso (biologio)|viruso]]. Neniu scienca indico pruvas tiun aserton <ref>{{en}} "Forces of Nature: Warts No More"</ref>. Melaleŭka oficiala oleo estas uzata en dentopasto kaj en buŝo-akvo.  La melaleŭkaj oleoj estas la [[farmako]] en ''Burn-Aid'', populara relative negrava [[Sukuro|sukura]] traktilo (branĉo de la [[varomarko]] ''Band-Aid'' <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mayoclinic.com/health/tea-tree-oil/NS_patient-teatreeoil/DSECTION=synonyms|titolo=Tea tree oil (Melaleuca alternifolia [Maiden & Betche] Cheel): Synonyms|alirdato=2010-12-08|eldoninto=Mayo Clinic}}</ref>). La melaleŭkaj oleoj ankaŭ estas uzataj en multaj dorlotbestofiŝokuraciloj (kiel ekzemple ''[[Melafix]]'' kaj ''Bettafix'') por trakti bakteriajn kaj fungajn infektojn. ''Bettafix'' estas pli malforta diluo de tearbo-oleo dum ''Melafix'' estas pli forta diluo. Ĝi estas plej kutime uzita por favori naĝilo- kaj [[histo]]-rekreskon. La kuraciloj ofte estas destinitaj por [[batalfiŝo]]j sed estas ankaŭ uzitaj por resanigi aliajn [[fiŝo]]jn. La melaleŭka ŝelo estas aplikita por fari naturan [[Biorubo|bioruban]] [[papero]]n aŭ [[papiruso]]n; ĝi estas konsiderata de multaj kiel renovigeblan [[resurso]]n kaj tial pli [[medifavora]] ol moderna paperoproduktado aŭ [[senarbarigo]]. == Invadaj specioj == La specio ''Melaleuca quinquenervia'' estis enmetita en Florido en la frua [[20-a jarcento]] por favori la sekigadon de marĉoj kaj kiel ĝardenplanto. La melaleŭkaj [[populacio]]j preskaŭ kvarobligis en suda Florido dum la pasinta jardeko, kiel videblas sur cifereca mapo de la tiea Instituto por Nutraĵo kaj Agrikulturaj Sciencoj. Foje vaste plantite, melaleŭko formis densajn arbustarojn kaj delokigis indiĝenan [[vegetaĵaro]]n en areo de 1 580 kvadrataj kilometroj da marĉaj [[Pino|pinaroj]], [[Taksodio|taksodiaroj]] kaj [[herbejo]]j, en la suda parto de la [[subŝtato]]. Ĝi estas malpermesita de la DEP (Agentejo por la Medioprotekto) kaj listigita kiel venena fiherbo fare de FDACS ( Florida Agentejo pri Agrikulturo kaj Konsumado ) <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://edis.ifas.ufl.edu/AG108|titolo=Melaleuca|alirdato=2007-01-13|dato=2006-06-27|verko=Plant Conservation Alliance's Alien Plant Working Group Least Wanted|eldoninto=National Park Service (United States)}}</ref>. ''Melaleuca quinquenervia'' iĝis invada specio kiu alportis gravajn mediajn temojn en la Everglades de Florido kaj kiu difektis la regionan [[ekonomio]]n. Sciencistoj de la [http://www.ars.usda.gov/main/main.htm Agrikultura Esplorado Servo (''ARS'')] kaj de la [http://www.csiro.au/science/ps2ot.html Aŭstralia Biologia Kontrolo Laboratorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101208075212/http://www.csiro.au/science/ps2ot.html |date=2010-12-08 }} kontribuis por solvi la [[problemo]]n per liberigado de [[insekto]]j kiuj melaleŭke nutriĝas <ref>{{en}} [http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/jan10/collections0110.htm Biologia kontrolo de invadaj specioj.]</ref>. Tiuj insektoj estas ĝiaj naturaj [[predanto]]j en Aŭstralio kaj do helpo por la kontrolo en [[Usono]]. == Bibliografio == [[Dosiero:Melaleuca thymifolia0.jpg|eta|220px|Floroj de ''Melaleuca thymifolia''.]] * {{en}} {{Cite journal|author=Takarada K et al.|year= 2004|title= A comparison of the antibacterial efficacies of essential oils against oral pathogens|journal=Oral Microbiol. Immunol.|volume= 19 |issue=1|pages= 61–64 | doi = 10.1046/j.0902-0055.2003.00111.x|pmid=14678476}} * {{en}} {{Cite journal|author=Hammer KA et al.|year= 2003|title= Susceptibility of oral bacteria to Melaleuca alternifolia (tea tree) oil in vitro|journal=Oral Microbiol. Immunol.|volume= 18 |issue=6|pages= 389–392 | doi = 10.1046/j.0902-0055.2003.00105.x|pmid=14622345}} * {{en}} {{Cite journal|author=Hammer KA et al.|year= 2003|title= Antifungal activity of the components of Melaleuca alternifolia (tea tree) oil|journal=J. Appl. Microbiol.|volume= 95 |issue=4|pages= 853–860 | doi = 10.1046/j.1365-2672.2003.02059.x|pmid=12969301}} * {{en}} {{Cite journal|author=Oliva B et al.|year= 2003|title= Antimycotic activity of Melaleuca alternifolia essential oil and its major components|journal=Lett. Appl. Microbiol.|volume= 37| issue=2|pages= 185–187 | doi = 10.1046/j.1472-765X.2003.01375.x|pmid=12859665}} * {{en}} {{Cite journal|author=Mondello F et al.|year= 2003|title= In vitro and in vivo activity of tea tree oil against azole-susceptible and -resistant human pathogenic yeasts|journal=J. Antimicrob. Chemother.|volume= 51 |issue=5|pages= 1223–1229 | doi = 10.1093/jac/dkg202|pmid= 12668571}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Arnhemlanda tropika savano]] * [[Ĵarah-kari-arbaroj kaj arbustaroj]] * [[Kabjork-duoninsula tropika savano]] * [[Kvinslandaj tropikaj pluvarbaroj]] * [[Sudokcident-aŭstraliaj duonarbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Biologio}} <!--{{Projektoj}} {{Wikispecies|Melaleuca}}--> * {{en}} [http://asgap.org.au/melaleuc.html Melaleŭko - ''Australian Native Plants Society''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120320024442/http://asgap.org.au/melaleuc.html |date=2012-03-20 }} * {{en}} [http://florabase.dec.wa.gov.au/search/quick.php?q=Melaleuca Melaleŭko (''Florabase'')] * {{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=120051 Melaleŭko (''Flora of China'')] * {{en}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=164925 Melalŭko (''NCBI'')] * {{en}} [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7400 Melaleŭko (''GRIN'')] * {{en}} {{fr}} {{es}} {{pt}} [http://www.cbif.gc.ca/pls/itisca/next?v_tsn=27227&taxa=Melaleuca&p_ifx=&p_lang= Melaleŭko (''ITIS'')]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.nps.gov/plants/alien/fact/mequ1.htm Melaleŭko kiel invada planto en Florido.] [[Kategorio:Mirtacoj]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Arbedoj]] [[Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono]] [[Kategorio:Orientalisa flaŭro]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Ĝardenplantoj]] nesysvqy2ek7vprh2d1fou07dnofupp 0 392414 9474975 9444356 2026-09-13T22:14:22Z ThomasPusch 1869 9474975 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|religio|2026}} {{apartigila paĝo|sankta Filipo}} {{Informkesto sanktulo | dato de naskiĝo = [[1-a jarcento]] | dato de morto = [[1-a jarcento]] }} Sankta '''Filipo''' ([[greke]] Φίλιππος''Philippos'') - estis unu el la unuaj [[sep diakonoj]] de la unua [[kristanismo|kristana]] komunumo, kunvenanta en [[Jerusalemo]]. Endas distingi lin de la [[Sankta Filipo (Apostolo)|apostolo samnoma]], kvankam en la lengendoj de la kristana tradicio ambaŭ biografioj parte mise estis intermiksitaj. La diakono Filipo ofte ankaŭ referenciĝas je la nomo '''Filipo la Evangeliisto'''. [[Dosiero:Unteressendorf Pfarrkirche Taufstein Philippus 2.jpg|eta|<center>Sankta Filipo la Diakono baptas la trezoriston de la reĝino de Etiopio, skulptaĵo en la katolika preĝejo de Unteressendorf, parto de [[Hochdorf (Riß)]] en Germanio]] En la tempo de la unua persekuto de kristanoj en Jerusalemo, Filipo kristanisme misiis en [[Samario]] (Agoj de la Apostoloj 8, 4-13). Li predikis kaj sanigis psikajn malsanulojn. Laŭ rakontoj de la libro Agoj de la Apostoloj (8, 26-40) li per supernaturaj fortoj transportiĝis al dezerta vojo proksime de [[Gaza-urbo]], kie li renkontiĝis kun la trezoristo de la reĝino de [[Etiopio]], kiu revojaĝis de Jerusalemo al sia afrika hejmlando. Li petis al la diakono bapti kaj do kristanigi lin. Eksterbibliaj fontoj en tiu [[bapto]] vidas la komenciĝon de la [[Etiopia Ortodoksa Eklezio]]. Post tio - laŭ la informoj de la libroj Agoj de la Apostoloj - li misiis en la regiono de la antikva urbo [[[Ĉemara Cezareo]], kaj post tio kune kun siaj kvar filinoj en la antikva urbo [[Hierapolis]] de [[Frigio]]. Tie laŭ eksterbibliaj fontoj la kvin familianoj estis malliberigitaj, krucumitaj kaj samtempe ankaŭ ŝtonumitaj, do mortis kiel kristanaj [[martiro]]j. == Fono == La sesa ĉapitro de la [[Agoj de la Apostoloj]] (vidu sube) rakontas pri malkonsento, kiu ekestis en la eklezio de Jerusalemo ĉirkaŭ du jarojn post la Ĉieleniro de Kristo. La "[[helenistoj]]" (judaj kristanoj influitaj de la greka kulturo) de la komunumo estis riproĉintaj la "hebreojn", do judajn kristanojn, kiuj uzis la hebrean biblion, ke iliaj vidvinoj estas ne sufiĉe atentataj en la ĉiutaga komunuma servado. Tio instigis la [[apostolo]]jn enoficigi por tiu tasko sep virojn, kiujn la kunveno elektis. Ili estis: [[Sankta Stefano|Stefano]], Filipo, [[Proĥoro]], [[Nikanoro]], [[Timono]], [[Parmenaso]] [foje ankaŭ esperantigata simple Parmeno] kaj [[Nikolao la Diakono|Nikolao]] (Ago 6,1-6). Tiujn virojn kaj iliajn posteulojn la komunumo nomis "[[diakono]]j", post kiam [[Sankta Paŭlo]] en siaj leteroj por ili uzis tiun nomon. === Citaĵo: Agoj de la Apostoloj 6 1-6 === {{Citaĵo|¹ Kaj en tiuj tagoj, kiam la nombro de la disĉiploj multiĝis, fariĝis murmurado de la grekaj judoj kontraŭ la hebreaj pro tio, ke iliaj vidvinoj estas preterlasataj en la ĉiutaga servado. ² Kaj la dek du, alvokinte la amason de la disĉiploj, diris: Ne estas dezirinde, ke ni forlasu la vorton de Dio, por servi ĉe tabloj. ³ Tial elserĉu, fratoj, el inter vi sep homojn, kiujn ni difinos por tiu afero. ⁴ Sed ni persistos en preĝado kaj la servado de la Vorto. ⁵ Kaj tiu diro plaĉis al la tuta amaso; kaj ili selektis [[Sankta Stefano|Stefano]]n, viron plenan je fido kaj de la [[sankta spirito]], kaj Filipon kaj [[Proĥoro]]n kaj [[Nikanoro]]n kaj [[Timono]]n kaj [[Parmenaso]]n, kaj [[Nikolao la Diakono|Nikolao]]n, prozeliton el [[Antioĥio]].⁶ Tiujn ili starigis antaŭ la apostoloj; kaj tiuj, preĝinte, metis sur ilin la manojn.<ref>[[Agoj de la Apostoloj]] 6 1-6: vidu ekzemple [http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20nova%20testamento.pdf ĉi tie (retlibro en formato PDF)].</ref>}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Diakonoj]] [[Kategorio:Sepdek disĉiploj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento]] hex16wjr6t3o3bbe1sslhqo94lpp4e5 0 393748 9474967 9474138 2026-09-13T21:58:02Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Rako (alkoholaĵo)]] 9474967 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rako (alkoholaĵo)]] 8ylsbryuxgvumn8hhghsrs4dfpo6w89 0 402275 9474865 9014296 2026-09-13T19:18:15Z Sj1mor 12103 9474865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CZ-PR |Mapo en angulo=Prago |situo sur mapo=Centra Prago |zomo=13 |notoj = Tuta stoko {{unuo|7275680}} |estro1= Martin Kocanda |estro1_tipo=ĉefulo }} La '''Nacia Biblioteko de la Ĉeĥa Respubliko''' ({{lang-cs|Národní knihovna České republiky}}) en [[Prago]] estas la centra kaj gvida biblioteko de la [[Ĉeĥio|Ĉeĥa Respubliko]]. Ĝi financatas pere de la nacia ministerio pri kulturo. [[Dosiero:Vseobecna-studovna.jpg|maldekstre|eta|{{centre|La eksa manĝa salonego (refectorium) de la historia jezuita kolegio [[Clementinum]], nun ĝenerala biblioteka studejo}}]] Temas pri la plej granda kaj unu el la plej malnovaj ĉeĥiaj biblioteko. Ĝi havas stokon de proksimume ses milionoj da [[dokumento]]j, al kio ĉiujare aldoniĝas pli-malpli 70 000 titoloj.<ref>oficiala indiko, rete legebla [http://nkp.cz/pages/page.php3?nazev=O_nas&submenu2=9 ĉi tie (ĉeĥe)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121105084232/http://nkp.cz/pages/page.php3?nazev=O_nas&submenu2=9 |date=2012-11-05 }}</ref> La biblioteko situas en la historia konstruaĵo [[Clementinum]], eksa jezuita kolegio, en la praga urbocentro. La Nacia Biblioteko de la Ĉeĥa Respubliko partoprenas en la projekto de [[Virtuala Internacia Norma Datumaro]] (VIAF). {{Ĝermo|Ĉeĥio}} == Notoj == {{Referencoj}} == Fonto == * ''Z historie knihovny'' ("el la historio biblioteka"), rete legebla [http://nkp.cz/pages/page.php3?nazev=Historie_knihovny&submenu3=16 ĉi tie (ĉeĥe)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120501163618/http://www.nkp.cz/pages/page.php3?nazev=Historie_knihovny&submenu3=16 |date=2012-05-01 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://nkp.cz/index.php3 biblioteka retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121103091126/http://www.nkp.cz/index.php3 |date=2012-11-03 }} <!-- {{Koordinatoj artikolo|50_5_12_N_14_24_57_E|50° 5' 12" norde, 14° 24' 57" oriente}} -->{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|ĉehio]] [[Kategorio:Bibliotekoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Malnova Urbo (Prago)]] [[Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Ĉeĥio]] c4ir7stpo1i69cji00smn4d1v0tyov3 0 402637 9474847 8618194 2026-09-13T18:57:01Z Sj1mor 12103 9474847 wikitext text/x-wiki {{Domajno de plej alta nivelo | speco=[[Nacia domajno de plej alta nivelo]] | nomo=.рф | bildo=[[Dosiero:Flag Russia template.svg|64ra|.РФ]] <span style="font-size:32pt;font-weight:bold">.РФ</span> | fondita_en={{dato|13|majo|2010}} | statuso=Aktiva | administranto= | iniciatinto= | oficiala_destino=Aĵoj rilataj al [[Rusio]] | reala_uzado= | limigoj= | strukturo= | dokumentoj=[http://www.кц.рф/ru/docs/ Oficialaj dokumentoj] ({{ru}}) | disputaj_reguloj= | retpaĝaro=[http://кц.рф кц.рф] | whois=whois.tcinet.ru | dnssec=jes }} '''.рф''' estas [[interreto|interreta]] [[nacia domajno de plej alta nivelo]] por [[Rusio]]. Ankaŭ eblas registri en domajno '''[[.ru]]'''. Oni decidis krei la domajnon en 2008. La 12-an de majo 2010 ĝi komencis funkcii. Kelkaj adresoj en ĉi tiu domajno estas efektive alidirektoj al samaj retejoj en .ru (ekzemple, ''яндекс.рф'' kondukas al ''yandex.ru''). La literoj ''РФ'' (''RF'') estas [[mallongigo]] de la nomo [[Rusia Federacio]]. == Vidu ankaŭ == * [[.ru]] * [[.su]] * [[.eu]] * [[.укр]] * [[.бг]] * [[.срб]] * [[Punycode]] {{Naciaj domajnoj de plej alta nivelo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Rusa lingvo en interreto]] [[Kategorio:Aperis en 2010]] h88a228v5xve5whol1qbzt7rt6tfrdj 0 414701 9474735 8724648 2026-09-13T17:17:53Z Tirolischleioans 254019 9474735 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo = Wolfgang Clement | dosiero = Wolfgang Clement.jpg | grandeco de dosiero = 200px | priskribo = Wolfgang Clement | ofico = Ministro-prezidanto de [[Nordrejn-Vestfalio]] | de = [[1998]] | ĝis = [[2002]] | ofico2 = Ministro pri ekonomio kaj laboro en la [[registaro de Germanio]] | de2 = {{dato|22|oktobro|2002}} | ĝis2 = {{dato|22|oktobro|2005}} | naskiĝis = {{naskiĝdato|1940|7|7}} en [[Bochum]] | profesio = [[politikisto]] kaj [[juristo]] | partio = [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] }} '''Wolfgang CLEMENT''' {{prononco|klement}} (naskiĝis {{naskiĝdato|1940|7|7}} en [[Bochum]]) estas [[germanoj|germana]] [[politikisto]] kaj [[juristo]]. La {{aĝo|1940|7|7}}-jarulo studis [[juro]]n en la universitatoj de [[Münster]] kaj [[Marburg]]. En la [[ministraro dua de Gerhard Schröder]], kiu reprezentis la [[registaro de Germanio|registaron de Germanio]] inter la [[22-a de oktobro]] [[2002]] kaj formale la [[22-a de oktobro]] [[2005]] (komisie ĝis la [[22-a de novembro]]), li estis [[ministro]] pri ekonomio kaj laboro. Antaŭe, li de 1998 ĝis 2002 estis ministro-prezidanto (ĉefministro) de la germania [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Wolfgang Clement estas membro de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]]. {{Sinsekvo | titolo = [[Ministro-prezidanto]] de [[Nordrejn-Vestfalio]] | dosiero = Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg | periodo = 1998–2002 | antaŭ = [[Johannes Rau]] | post = [[Peer Steinbrück ]] }} {{Projektoj}} {{Ĝermo|germana politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Clement, Wolfgang}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj ministroj pri ekonomio]] [[Kategorio:Germanaj ministroj pri laboro]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] [[Kategorio:Dua ministraro de Gerhard Schröder]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] jdmmozf7c232k98i02jqbyc9lchgk76 0 415837 9474913 8727316 2026-09-13T19:50:58Z ThomasPusch 1869 9474913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo=/ }} La '''Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio''' (en [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] kaj [[Slovaka lingvo|slovaka]]: ''Komunistická strana Československa'', KSČ) estis [[komunisma]] kaj [[marksismo-leninismo|marksisma–leninisma]] politika partio de [[Ĉeĥoslovakio]] kiu ekzistis inter 1921 kaj 1992. Post la komunisma reĝimo, laŭ kontraŭkomunisma leĝo (kontraŭ la komunisma iama reĝimo) de 1993 en Ĉeĥio, la partio estis deklarita [[krima organizaĵo]]. == Historio == === 1921–1945 === En 1925 estis la dua plej voĉdonita en Parlamento. Sed en 1929 kaj 1935 kun iomaj pli malmultaj voĉdonoj la partio iĝis la 4a. En 1938 la partio estis malpermesita. Dum la [[Dua Mondmilito]] plej membroj fuĝis al [[Sovetunio]] kie ili preparis la enpovigon. === 1945–1969 === Post la milito la KPĈ venkis en balotadojn kaj en 1948 oni finis demokratan sistemon, kion anstataŭis la unika partio. En 1948 okazis disputoj inter du branĉoj kaj la venkitoj estis ekzekutitaj en 1952. Pro ekonomia liberaligo la [[21an de aŭgusto]] [[1968]] Sovetunio invadis Ĉeĥoslovakion. === 1969–1992 === Post aprilo de 1969 la prezidanteco de la partio iris el [[Alexander Dubček]] al [[Gustáv Husák]]. Pluis ekzisto de du branĉoj: kaj moderuloj kaj malmoluloj. == Vidu ankaŭ == * [[Du mil vortoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.osaarchivum.org/db/fa/300-30.htm RFE/RL Czechoslovak Unit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090106133812/http://www.osaarchivum.org/db/fa/300-30.htm |date=2009-01-06 }} Open Society Archives, Budapest * H. Gordon Skilling, "The Formation of a Communist Party in Czechoslovakia", American Slavic and East European Review, Vol. 14, No. 3 (Oct., 1955), pp.&nbsp;346–358 {{doi|10.2307/3000944}} * H. Gordon Skilling, "The Comintern and Czechoslovak Communism: 1921-1929", American Slavic and East European Review, Vol. 19, No. 2 (Apr., 1960), pp.&nbsp;234–247 {{doi|10.2307/3004193}} [[Kategorio:Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio| ]] [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1990]] [[Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1921]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1992]] ren67lh0xwm6sj6vl8mcxn7kcs1wxx1 0 415932 9474910 8883287 2026-09-13T19:44:50Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] 9474910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jozef Lenárt''' ([[3-a de aprilo]] [[1923]] en [[Liptovská Porúbka]], [[Slovakio]] – [[11-a de februaro]] 2004 en [[Prago]]) estis [[Slovakio|slovaka]] kaj [[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] [[politikisto]]. Li gradiĝis el kemia altlernejo kaj laboris por la entrepreno [[Bata (konzerno)|Baťa]]. Li iĝis membro de la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] (''KSČ'') kaj de la [[Komunista Partio de Slovakio]] (''KSS''). Lenart estis membro de la federa parlamento (kies nomo ŝanĝis kelkajn fojojn) el 1960 al 1990, kaj estis proparolanto de la [[Slovaka parlamento]] 1962 - 1963. Kaj li estis ties membro ankaŭ el 1971 al (?)1990. Li postenis kiel Ĉefministro de [[Ĉeĥoslovakio]] inter 1963 kaj 1968. Kvankam [[Slovakoj|slovaka]], li iĝis ĉeĥa civitano post kiam la [[Ĉeĥoslovakio|lando]] trapasis [[Dissolvo de Ĉeĥoslovakio|disiĝon]] en 1993. Sur bazo de nesufiĉa pruvaro, la [[23-an de septembro]] [[2002]] Lenárt estis senkulpigita pro perfidakuzo (kun lia kundefendanto [[Miloš Jakeš]]), rilate al sia interveno aŭ malinterveno dum la okazintaĵoj de la [[Praga Printempo]] en 1968. Li estis akuzita pro interveno en kunsido ĉe la soveta ambasado en Prago la tagon post la invado de 1968 fare de la trupoj de la [[Varsovia Kontrakto]], planante establon de nova registaro de ''laboristoj kaj kamparanoj''. Jozef Lenárt estis unu el plej elstaraj figuroj en la komunista hierarkio de Ĉeĥoslovakio, okupante diversajn postenojn en la estraroj dum kvarono de jarcento. Tio rimarkindas ĉefe ĉar li trapasis multajn ŝanĝojn kaj sukcedojn de diversaj reĝimoj. == Ĉefaj funkcioj == * 1950 – 1953, 1957 – 1966, kaj 1970 – (?)1990: Membroj de KSS * 1956 – 1958: Ĉefsekretario de la Regiona Komitato de KSS * 1958 – 1962: Sekretario de la Centra Komitato de la KSS * 1958 – (?)1990: Membro de la Centra Komitato de la KSČ * 1962 – 1963: Proparolanto de la Nacia Konsilantaro de la Slovaka Respubliko * 1963 – 1968: Ĉefministro de Ĉeĥoslovakio * 1968 – 1970: Sekretario de la Centra Komitato de la KSČ * 1970 – 1987: Unua Sekretario de la Centra Komitato de la KSS * 1970 – (?)1990: Membro de la Prezidio de la KSČ * 1971 – (?)1990: Proparolanto de la Centra Komitato de la Nacia Fronto de la Slovaka Socialista Respubliko, kaj Vicproparolanto de la Centra Komitato de la Nacia Fronto de la Ĉeĥoslovakioa Socialista Respubliko == Vidu ankaŭ == * [[Listo de prezidentoj de Ĉeĥoslovakio]] <!--{{Persondata | NAME =Lenart, Jozef | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =3 April 1923 | PLACE OF BIRTH =[[Liptovská Porúbka]], [[Czechoslovakia]] | DATE OF DEATH =11 February 2004 | PLACE OF DEATH =[[Prague]], Czech Republic }}--> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lenart, Jozef}} [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Slovakaj komunistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio]] [[Kategorio:Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj politikistoj]] ej0cvuazao103d21qpnt5k1mdai8bo9 0 415936 9474920 8392847 2026-09-13T19:54:05Z ThomasPusch 1869 9474920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Oldřich Černík''' ([[27a de oktobro]] [[1921]] - [[19a de oktobro]] [[1994]]) estis [[komunista]] [[politikisto]] de [[Ĉeĥoslovakio]]. Li estis [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]] de la [[8a de aprilo]] [[1968]] ĝis la [[28a de januaro]] [[1970]]. Li estis funkciulo de la partio kaj konata teknokrato, forta subtenanto de la reformoj de la [[Praga Printempo]] de 1968. Aŭguste de 1968 li estis devigita iri al [[Sovetunio]] kun aliaj politikistoj, kaj kiam li revenis li petis la ĉeĥan popolon kunlabori kun Sovetunio sed li promesis pluigi la reformojn. En 1970 li perdis sian postenon pro konstanta subteno de la reformoj kaj estis elpelita el la komunista partio. Li klopodis politikan revenon komence de la [[1990aj jaroj]] post la fino de la komunista reĝimo. Li mortis en [[Prago]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cernik, Oldrich}} [[Kategorio:Ostrava]] [[Kategorio:Ĉeĥaj komunistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Praga printempo 1968]] [[Kategorio:Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] iuholmmxn9evfetuiysgvpkaftuh174 0 415937 9474923 7917765 2026-09-13T19:55:29Z ThomasPusch 1869 9474923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Lubomír Štrougal (2012) }} '''Lubomír Štrougal''' ([[19a de oktobro]] [[1924]] en [[Veselí nad Lužnicí]] -- [[6-an de februaro]] [[2023]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] politikisto kaj [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]]. Post servado en la germana industrio dum la Dua Mondmilito, li finis studojn pri [[juro]] ĉe la [[Universitato de Karolo]]. Li aliĝis al la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] kaj ekde fino de la 1950-aj jaroj li estis membro de ties estraro (membro de ties Centra Komitato). Inter 1959 kaj 1961 Štrougal estis priagrikultura ministro, poste ĝis 1965 li estis ministro pri internaj aferoj. En 1968 li iĝis deputita ĉefministro de [[Oldřich Černík]]. Dekomence li malakceptis la [[Praga Printempo#Aŭgusto de 1968|okupadon]] de Ĉeĥoslovakio fare de la trupoj de la [[Varsovia Kontrakto]] en 1968, sed li iĝis poste unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la reĝimo de [[Gustáv Husák]]. Štrougal estis la [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]] de la [[28-a de januaro]] [[1970]] ĝis la [[12-a de oktobro]] [[1988]]. Pro konfliktoj kun la proparolanto de la komunista partio nome [[Milouš Jakeš]], li rezignis kiel ĉefministro. Li kritikis la staton de la partio, de la regopovo kaj de la socio. Dum la [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|velura revolucio]] de 1989 Štrougal estis unu el la kandidatoj por la porparoleco de la komunista partio, sed poste lasis politikon kaj en februaro de 1990 li estis elpelita el la partio. La kontraŭkomunisma tribunalo akuzis Štrougal, kiu en sia posteno en 1965, evitis priserĉadon pri krimoj fare de la komunista ŝtata sekurecservo en 1948 kaj 1949. Tamen, la Praga tribunalo senkulpigis lin en 2002 pro manko de pruvaro. == Eksteraj ligiloj == <!--*{{Commonscat-inline|Lubomír Štrougal}}--> * [http://wtd.vlada.cz/scripts/detail.php?id=447 Biografio de Štrougal ĉe la retejo de la Ĉeĥa Registaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050312095056/http://wtd.vlada.cz/scripts/detail.php?id=447 |date=2005-03-12 }} {{cs}} <!--{{Persondata | NAME =Strougal, Lubomir | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =1924-10-19 | PLACE OF BIRTH = [[Veselí nad Lužnicí]], [[Czechoslovakia]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }}--> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Strougal, Lubomir}} [[Kategorio:Ĉeĥaj komunistoj]] [[Kategorio:Ĉefimnistroj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Karola Universitato de Prago]] m0iwh9plo3ydjqwne5xh5e8ui5cgvwa 9474925 9474923 2026-09-13T19:56:28Z ThomasPusch 1869 9474925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Lubomír Štrougal (2012) }} '''Lubomír Štrougal''' ([[19a de oktobro]] [[1924]] en [[Veselí nad Lužnicí]] -- [[6-an de februaro]] [[2023]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] politikisto kaj [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]]. Post servado en la germana industrio dum la Dua Mondmilito, li finis studojn pri [[juro]] ĉe la [[Universitato de Karolo]]. Li aliĝis al la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] kaj ekde fino de la 1950-aj jaroj li estis membro de ties estraro (membro de ties Centra Komitato). Inter 1959 kaj 1961 Štrougal estis priagrikultura ministro, poste ĝis 1965 li estis ministro pri internaj aferoj. En 1968 li iĝis deputita ĉefministro de [[Oldřich Černík]]. Dekomence li malakceptis la [[Praga Printempo#Aŭgusto de 1968|okupadon]] de Ĉeĥoslovakio fare de la trupoj de la [[Varsovia Kontrakto]] en 1968, sed li iĝis poste unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la reĝimo de [[Gustáv Husák]]. Štrougal estis la [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]] de la [[28-a de januaro]] [[1970]] ĝis la [[12-a de oktobro]] [[1988]]. Pro konfliktoj kun la proparolanto de la komunista partio nome [[Milouš Jakeš]], li rezignis kiel ĉefministro. Li kritikis la staton de la partio, de la regopovo kaj de la socio. Dum la [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|velura revolucio]] de 1989 Štrougal estis unu el la kandidatoj por la porparoleco de la komunista partio, sed poste lasis politikon kaj en februaro de 1990 li estis elpelita el la partio. La kontraŭkomunisma tribunalo akuzis Štrougal, kiu en sia posteno en 1965, evitis priserĉadon pri krimoj fare de la komunista ŝtata sekurecservo en 1948 kaj 1949. Tamen, la Praga tribunalo senkulpigis lin en 2002 pro manko de pruvaro. == Eksteraj ligiloj == <!--*{{Commonscat-inline|Lubomír Štrougal}}--> * [http://wtd.vlada.cz/scripts/detail.php?id=447 Biografio de Štrougal ĉe la retejo de la Ĉeĥa Registaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050312095056/http://wtd.vlada.cz/scripts/detail.php?id=447 |date=2005-03-12 }} {{cs}} <!--{{Persondata | NAME =Strougal, Lubomir | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =1924-10-19 | PLACE OF BIRTH = [[Veselí nad Lužnicí]], [[Czechoslovakia]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }}--> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Strougal, Lubomir}} [[Kategorio:Ĉeĥaj komunistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Karola Universitato de Prago]] a0adsdn70pbsqowxyobqp89o9qwzfgh 9474926 9474925 2026-09-13T19:57:13Z ThomasPusch 1869 9474926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Lubomír Štrougal (2012) }} '''Lubomír Štrougal''' ([[19a de oktobro]] [[1924]] en [[Veselí nad Lužnicí]] -- [[6-an de februaro]] [[2023]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] politikisto kaj [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]]. Post servado en la germana industrio dum la Dua Mondmilito, li finis studojn pri [[juro]] ĉe la [[Universitato de Karolo]]. Li aliĝis al la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] kaj ekde fino de la 1950-aj jaroj li estis membro de ties estraro (membro de ties Centra Komitato). Inter 1959 kaj 1961 Štrougal estis priagrikultura ministro, poste ĝis 1965 li estis ministro pri internaj aferoj. En 1968 li iĝis deputita ĉefministro de [[Oldřich Černík]]. Dekomence li malakceptis la [[Praga Printempo#Aŭgusto de 1968|okupadon]] de Ĉeĥoslovakio fare de la trupoj de la [[Varsovia Kontrakto]] en 1968, sed li iĝis poste unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la reĝimo de [[Gustáv Husák]]. Štrougal estis la [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥoslovakio]] de la [[28-a de januaro]] [[1970]] ĝis la [[12-a de oktobro]] [[1988]]. Pro konfliktoj kun la proparolanto de la komunista partio nome [[Milouš Jakeš]], li rezignis kiel ĉefministro. Li kritikis la staton de la partio, de la regopovo kaj de la socio. Dum la [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|velura revolucio]] de 1989 Štrougal estis unu el la kandidatoj por la porparoleco de la komunista partio, sed poste lasis politikon kaj en februaro de 1990 li estis elpelita el la partio. La kontraŭkomunisma tribunalo akuzis Štrougal, kiu en sia posteno en 1965, evitis priserĉadon pri krimoj fare de la komunista ŝtata sekurecservo en 1948 kaj 1949. Tamen, la Praga tribunalo senkulpigis lin en 2002 pro manko de pruvaro. == Eksteraj ligiloj == <!--*{{Commonscat-inline|Lubomír Štrougal}}--> * [http://wtd.vlada.cz/scripts/detail.php?id=447 Biografio de Štrougal ĉe la retejo de la Ĉeĥa Registaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050312095056/http://wtd.vlada.cz/scripts/detail.php?id=447 |date=2005-03-12 }} {{cs}} <!--{{Persondata | NAME =Strougal, Lubomir | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =1924-10-19 | PLACE OF BIRTH = [[Veselí nad Lužnicí]], [[Czechoslovakia]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }}--> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Strougal, Lubomir}} [[Kategorio:Ĉeĥaj komunistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Universitato de Karolo]] ccugr4j9bth6y9dkz58etajxm38xwoh 0 416710 9474837 8746704 2026-09-13T18:53:37Z Sj1mor 12103 9474837 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alpa marmoto |dosiero = Marmota marmota Alpes2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Alpa marmoto en regiona parko de [[Queyras]] en [[Francio]] |regno = [[Animalia]] |regno2 = besto |filumo = [[Chordata]] |klaso = [[Mammalia]] |ordo = [[Rodentia]] |familio = [[Sciuridae]] |genro = ''[[Marmota]]'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Herrero, J., Zima, J. & Coroiu, I.|year=2008|id=12835|title=Marmota marmota|downloaded=6 January 2009}}</ref> |statuso sistemo = iucn3.1 |dunomo = Marmota marmota |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Mapa Marmota marmota.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Alpa marmoto''' (''Marmota marmota'') estas specio de [[marmoto]] trovebla en montaj areoj de centra kaj suda [[Europo]]. Alpaj marmotoj vivas ĉe altoj inter 800 kaj 3200 metroj super marnivelo en [[Alpoj]], [[Karpatoj]], [[Tatroj]], [[Pireneoj]] kaj nordaj [[Apeninoj]] en [[Italio]]. En Pireneoj ili malaperis en la fino de [[plejstoceno]] sed estas artefarite reenkondukitaj en [[1948]].<ref>{{cite journal |author=J. Herrero, J. Canut, D. Garcia-Ferre, R. Garcia Gonzalez & R. Hidalgo |year=1992 |title=The alpine marmot (''Marmota marmota'' L.) in the Spanish Pyrenees |journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]] |volume=57 |issue=4 |pages=211–215 |url=http://www.ipe.csic.es/conservacion/documentos/ricardo/pdfs%20Ricardo%20Internet%20para%20Adela/28_distr_mam.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101001040209/http://www.ipe.csic.es/conservacion/documentos/ricardo/pdfs%20Ricardo%20Internet%20para%20Adela/28_distr_mam.pdf |arkivdato=2010-10-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101001040209/http://www.ipe.csic.es/conservacion/documentos/ricardo/pdfs%20Ricardo%20Internet%20para%20Adela/28_distr_mam.pdf |date=2010-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ipe.csic.es/conservacion/documentos/ricardo/pdfs%20Ricardo%20Internet%20para%20Adela/28_distr_mam.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101001040209/http://www.ipe.csic.es/conservacion/documentos/ricardo/pdfs%20Ricardo%20Internet%20para%20Adela/28_distr_mam.pdf |arkivdato=2010-10-01 }}</ref> Alpaj marmotoj havas bone disvolvitajn sistemojn de [[ternesto]]j. Ili estas bonegaj fosistoj, eblas trafosi [[grundo]]n tre malmolan eĉ por [[pioĉo]], La marvarmajn sezonojn, en iuj areoj ĝis 9 monatoj po jaro, la alpaj marmotoj estas en [[hiberniĝo]].<ref name="wff">{{Cite book| last = | first = | coauthors = | title = Wildlife Fact File| publisher = [[IMP Publishing Ltd]]| year =1994| pages = Group 1, Card 146| isbn = 0-85004-001-6 | nopp = true }}</ref> == Priskribo == Plenkreska alpa marmoto estas ĉ. 18&nbsp;cm alta ŝultre kaj inter 42 kaj 54&nbsp;cm longa, eksklude la [[vosto]]n kiu averaĝe longas 13 ĝis 16&nbsp;cm. La [[maso]] de korpo konsiderinde diferencas de sezono al sezono. [[Printempo|Printempe]] la bestoj pezas inter 2.8 kaj 3.3&nbsp;kg, dum [[aŭtuno|aŭtune]], kiam ili amasigas pezon por hiberniĝo, ili estas 5.5 ĝis 8&nbsp;kg pezaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/rodents-and-hares/marmota-marmota |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130411024052/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/rodents-and-hares/marmota-marmota |arkivdato=2013-04-11 }}</ref> La alpa marmoto estas konsiderata la plej averaĝe granda el ĉiuj [[sciuredoj]], kvankam iuj apartaj anoj de parenca specio [[griza marmoto]] estas pli pezaj.<ref>[http://nature.ca/notebooks/english/homarm.htm]</ref> [[Felo]] de alpa marmoto estas mikso de flavecaj, ruĝecaj kaj malhel-grizaj haroj. Ĝiaj fingroj havas [[ungego]]jn, krom la [[dikfingro]]j, kiuj havas platajn [[ungo]]jn. == Arealo kaj ekologio == Kiel sugestas la nomo, natura arealo de la alpa marmoto estas en Eŭropaj [[Alpoj]], inkluzive teritoriojn de [[Hispanio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Svisio]], [[Germanio]] kaj [[Aŭstrio]]. Krome, reenkondukitaj subpopulacioj ekzistas en [[Pireneoj]], [[Centra Masivo]], [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], [[Vosges (departemento)|Vosgeso]], [[Nigra Arbaro]], [[Apeninoj]], [[Altaj Tatroj]] kaj [[Rumanio|Rumaniaj]] [[Karpatoj]]. Marmotoj estas plej abundaj en siaj naturaj vivareoj kaj eksteraj populacioj estas pli malgrandaj. Ekzemple, en Karpatoj la populacio de alpa marmoto estas ekspektata ĉ. 1500 individuoj.<ref name=iucn/> Alpaj marmotoj preferas montajn herbejojn kaj paŝtejojn, kie ili kreas profundajn retojn de ternestoj en [[aluvio|aluvia]] grundo aŭ rokaro.<ref>Preleuthner, M. 1999. ''Marmota marmota''. In: A.J. Mitchell-Jones, G. Amori, W. Bogdanowicz, B. Kryštufek, P. J. H. Reijnders, F. Spitzenberger, M. Stubbe, J. B. M. Thissen, V. Vohralík, and J. Zima (eds), The Atlas of European Mammals, Academic Press, London, UK.</ref> === Dieto === Alpaj marmotoj manĝas plejparte [[herbo]]jn kaj [[semo]]jn, sed ankaŭ [[insekto]]jn, [[araneo]]jn kaj [[vermo]]jn. El ĉiuj nutraĵoj ili preferas junajn kaj mildajn ĝermojn de plantoj. Dum manĝo ili povas stari sur piedoj kaj teni manĝaĵojn en siaj manoj. Plej ofte ili eliras siajn ternestojn matene aŭ vespere por serĉi nutron, ĉar ili ne tre bone travivas troan varmon. En tre varma vetero la marmotoj ofte eĉ entute ne forlasas la ternestojn kaj ne manĝas. Tamen, kiam la vetero estas favora, ili manĝas po grandajn kvantojn de nutraĵoj por amasigi laminon de [[graso]] sur siaj korpoj kaj tiel travivi longan periodon de [[hiberniĝo]].<ref name="wff" /> == Konduto == [[Dosiero:Alpine Marmot.jpg|maldekstra|eta|Alpa marmoto en [[Massif des Écrins]], [[Francio]]]] Alpaj marmotoj fosas ternestojn per siaj antaŭaj piedoj kaj uzas la malantaŭajn por forpuŝi la grundon. Ŝtonoj, kiujn ili trafas dum elfoso, estas formovataj per dentoj, se ili ne estas tro grandaj. Tiu ĉi tekniko eblias la marmotojn relative rapide krei longajn kaj disvolvitajn sistemojn de tuneloj eĉ en tre mola grundo. En ekstremaĵoj de ternestoj ili elfosas la "dormejojn", kiujn kovras per [[fojno]] aŭ [[sekalo]] por plia komforto. Aliajn ekstremaĵojn ili uzas kiel "[[necesejo]]j". Komence unu sistemo de ternestoj enhavas na unu familio, sed eventuale oni kreskigas ĝin por enhavi sekvajn generaciojn. Kolonio de alpaj marmotoj konsistas je loĝantaro de kelkaj ternestoj, sed plej ofte nur unu dominanta paro reproduktiĝas. La marmotoj estas tre protektemaj je sia teritorio kaj penas forpeli fremdulojn per minacaj signaloj kiel bato de vosto kontraŭ grundo kaj dentoklakoj, kaj ankaŭ per marko de teritorioj per sia odoro. Ofteoni povas vidi "pikedojn" de alpaj marmotoj, gardantajn sian kolonion. Ili staras sur malantaŭaj piedoj kaj signalas pri apero de [[rabobesto]]j aŭ aliaj danĝeroj per serioj de longaj fajfoj. [[Dosiero:Marmota marmota IMG 8980.jpg|eta|Alpa marmoto en la fino de somero. Notu amason de graso ĉe la ventro.]] La [[reprodukta sezono]] por alpaj marmotoj okazas printempe, tuj post fino de hiberna periodo. Tio donas al la idoj pli grandan ŝancon de travivo dum estonta vintro. Ili iĝas sekse fekundaj ĉ. la aĝo de 2 jaroj. Ne estas trovitaj iuj limigoj de pariĝo por iĉaj marmotoj, sed la dominantaj inoj emas subpremi reproduktiĝon de aliaj inoj atakante ilin dum [[gravedeco]], kaŭzante [[streson]] kaj morton de [[feto]].<ref>Klaus Hackländera, Erich Möstlb and Walter Arnold. (2003) "Reproductive suppression in female Alpine marmots, ''Marmota marmota''" ''Animal Behaviour'' 65(6):1133-1140.</ref> Dum la ino estas graveda, ŝi emas teni herbojn kaj fojnon en la terneston por pli komforta [[nasko]]. Alpaj marmotinoj naskas na 1 ĝis 7 idoj post gravedeca periodo de 33–34 tagoj. Idoj naskiĝas blindaj kaj senharaj kaj ekhavas nigrecan felon post kelkaj tagoj. Dum pliaj 40 tagoj ili bezonas [[lakto]]n kaj restas ene de la ternesto, dum la patrino serĉas por nutro. Post tiu ĉi periodo ili povas eliri kaj memstare furaĝi por manĝaĵoj. Ĉe la fino de somero iliaj feloj iĝas samkolora kiel ĉe aliaj marmotoj kaj ili estas plenkreskaj post 2 jaroj. En [[kaptiveco]] oni observas [[vivdaŭro]]n de alpaj marmotoj de ĉ. 15–18 jaroj,<ref name="wff" /> kvankam en naturo ĝi povas esti pli mallonga pro malsanoj kaj aliaj danĝeroj. [[Dosiero:Marmotte des Pyrénées.jpg|eta|Reenkondukitaj alpaj marmotoj en la Pireneoj]] === Dormiĝo === {{Ĉefartikolo|Dormiĝo}} Ĉe la fino de somero alpaj marmotoj kolektas [[fojno]]n kaj oldan herbaron en vivareoj de siaj ternestoj por uzi kiel [[litotuko]] dum la hiberniĝo. Ĝenerale ĉ. [[oktobro]] ili ŝtopas la elirojn el ternestoj per mikso de [[grundo]] kaj siaj propraj [[fekaĵo]]j. Familioj de marmotoj kunkuŝas proksime unu apud la alia por konservi varmon kaj komencas hiberniĝon, dum kiu ilia [[kora ritmo]] malkreskas ĝis 5 batoj po minuto, tempo de [[spiro]] ĝis 1–3 spiroj po minuto kaj la [[termoregulado|korpa temperaturo]] iĝas preskaŭ sama kiel temperaturo de [[aero]]. Se la aera temperaturo en ternesto iĝas pli malvarma ol {{GdC|0}} (la [[fandopunkto]] de [[akvo]]) la tempo de koro kaj spirado kreskas iomete por eviti frostiĝon. Iam la alpaj marmotoj mortas pro [[malsato]] dum hiberniĝo, se ili elĉerpas energian risurcon de siaj laminoj de graso, kolektitaj dum somero. Tio pli ofte okazas kun junuloj, kiuj ne havis sufiĉan tempon por furaĝi kaj estas ĝenerale pli malgrandaj kaj malgrasaj.<ref name="wff" /> == Interagoj kun homoj == [[Dosiero:Marmota marmota 02 .jpg|eta|dekstra|Boteloj de marmota graso]] Kvankam nun ne minacataj kiel specio, pasinte la alpaj marmotoj estis vaste ĉasataj kaj buĉataj je grandaj kvantoj por uzo en [[tradicia medicino]]. Onikrede, ilia graso helpas kontraŭ simptomoj de [[reŭmatismo]] se enfrotata en la [[haŭto]]n. Tio ĉi ne plu estas agnoskata far oficiala medicino, sed ĉaso de marmotoj ĝis nun iam okazas kiel [[ĉasado|sporta ĉasado]]. Tio ĉi estas danĝera por la specio ĉar marmotoj reproduktigas relative malrapide.<ref name="wff" /> Iuj subpopulacioj estas en danĝero de formorto, ekzemple tiuj en [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]] kaj en [[Germanio]].<ref name=iucn/> Populacio de alpaj marmotoj en [[Rodna]] estas tre malgranda kaj endanĝera pro [[ŝtelĉasado]].<ref>Popescu, A. and Murariu, D. 2001. ''Fauna Romaniei''. Academia Romana.</ref> == Subspecioj == * Marmota marmota marmota<ref name="departments">[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12400955 Marmota (Marmota) marmota en departments.bucknell.edu]</ref> * [[Marmota marmota latirostris]]<ref name="departments"/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ronĝuloj]] [[Kategorio:Mamuloj de Pollando]] rseh91clzu5y1liwwjbpll96g83peh2 0 416985 9475150 9295097 2026-09-14T11:05:56Z Kani 670 /* Bildogalerio */ 9475150 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ciĥledoj |koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} |regno2 = bestoj |dosiero = Mbuna_1.JPG |dosiero larĝo = 300px |priskribo = Diversaj rokskrapaj ciĥledoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |familio = Ciĥledoj ''Cichlidae'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Location GreatLakes-Africa.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} '''Ciĥledoj''' aŭ '''Cikledoj''' estas [[fiŝoj]] el [[familio (biologio)|familio]] ''Cichlidae'' en la ordo [[Ciĥloformaj]]. Ciĥledoj antaŭe estis klasifikataj en subordo [[Labroidei]] kun la [[labredoj]], la {{Ill|lingvo=d|trad=Q501720|eo=Pomacentridae|teksto=pomacentredoj}}, kaj la [[embiotocedoj]].<ref name="Stiassny">Stiassny, M.L.J.; Jensen, J.S. (1987). "Labroid intrarelationships revisited: morphological complexity, key innovations, and the study of comparative diversity". Bulletin of the Museum of Comparative Zoology, Harvard University 151: 269–319.</ref>, sed molekulaj esploroj malpruvis ties grupecon.<ref>{{cite journal |last1=Wainwright |first1=Peter C. |display-authors=et al |year=2012 |title=The Evolution of Pharyngognathy: A Phylogenetic and Functional Appraisal of the Pharyngeal Jaw Key Innovation in Labroid Fishes and Beyond |journal=Systematic Biology |volume=61 |issue=6 |pages=1001–1027 |doi=10.1093/sysbio/sys060|pmid=22744773 |doi-access=free }}</ref> Verŝajne la vivanta familio plej parenca al ciĥledoj estas ''[[Pholidichthyidae]]'', kun kiuj en la 5-a eldono de ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q757293|eo=Fishes of the World}}'' ili formas la ordon ''Cichliformes'' ene de la subserio ''[[Ovalentaria]]''.<ref name = Nelson5>{{cite book |title=Fishes of the World |edition=5th |author1=J. S. Nelson |author2=T. C. Grande |author3=M. V. H. Wilson |year=2016 |pages=752 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-34233-6 |url=https://sites.google.com/site/fotw5th/ }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190408194051/https://sites.google.com/site/fotw5th/ |date=2019-04-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://sites.google.com/site/fotw5th/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190408194051/https://sites.google.com/site/fotw5th/ |arkivdato=2019-04-08 }}</ref> La familio estas kaj granda kaj diversa. Almenaŭ {{nombro|1650}} [[specio]]j estis [[Dunoma nomenklaturo|science priskribataj]],<ref name="fishbase_CS">FishBase family, Cichlidae, 2012, Februaro.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fishbase.org/Nomenclature/NominalSpeciesList.php?family=Cichlidae |title=List of Nominal Species of Cichlidae, in Froese, Rainer, kaj Daniel Pauly, eld. (2012). FishBase, |year=2012 version|month=Feb}}</ref> konsistigante unu el la plej grandaj familioj de [[vertebrulo]]j. Novaj specioj estas malkovritaj ĉiujare, kaj multaj specioj restas [[nepriskribita taksono|nepriskribitaj]]. La efektiva nombro de specioj estas ĝis nun nekonata, kun ĉirkaŭkalkuloj inter {{nombro|2000}} kaj {{nombro|3000}}.<ref>{{Cite book|author = Stiassny, M., G. G. Teugels & C. D. Hopkins|title = The Fresh and Brackish Water Fishes of Lower Guinea, West-Central Africa - Vol. 2|publisher = Musée Royal de l'Afrique Centrale|pages = 269| year = 2007| isbn= 978-90-74752-21-3}}</ref> Multaj ciĥledoj, aparte [[tilapio]]j, estas amase manĝataj de homoj, kaj aliaj, ekzemple [[ciĥlo]]j, estas sportkaptataj. Aliaj estas bredataj en mallibero de hobiistoj.<ref name="Loiselle">{{Cite book|last = Loiselle|first = P.V.| year = 1994| title = The Cichlid Aquarium | publisher = Tetra Press| isbn = 978-1-56465-146-4}}</ref> Ciĥledoj estas la [[vertebrulo|vertebrula]] familio kun la plej granda nombro de [[endanĝerigata specio|endanĝeraj specioj]], ĉefe en la tribo ''[[Haplochromini]]''.<ref name="Reid">{{Cite journal|last = Reid |first = G. M. | title= Captive breeding for the conservation of cichlid fishes| journal = Journal of Fish Biology| volume = 37 | pages = 157–166 |date=December 1990| doi= 10.1111/j.1095-8649.1990.tb05031.x }}</ref> Ciĥledoj estas famaj pro sia [[adapta radiado|rapida evoluo]] en multajn [[specikomplekso|tre parencajn sed korpe diversajn speciojn]] en grandaj lagoj, precipe [[Tanganjiko]], [[Viktoria lago|Viktoria]], [[Malavia Lago|Malavia]], kaj [[Eduardo (lago)|Eduardo]].<ref name="Salzburger">{{cite journal |author1=Salzburger W. |author2=Mack T. |author3=Verheyen E. |author4=Meyer A. |year = 2005 | title = Out of Tanganyika: Genesis, explosive speciation, key-innovations and phylogeography of the haplochromine cichlid fishes | journal = BMC Evolutionary Biology | volume = 5 | number = 17 | url= | doi = 10.1186/1471-2148-5-17 | pages = 17 | pmid = 15723698 | pmc = 554777}}</ref><ref name="Snoeks">{{cite book | author = Snoeks, J. (ed.) | year = 2004 | title = The cichlid diversity of Lake Malawi/Nyasa/Niassa: identification, distribution and taxonomy | publisher = Cichlid Press | isbn = 978-0-9668255-8-9}}</ref> Ilia diverseco en la Afrikaj Lagegoj gravas por esplorado pri evolua [[speciigo|speciiĝo]].<ref name = "Kornfield2000">{{cite journal | author = Kornfield, Irv | author2 = Smith, Peter| title = African Cichlid Fishes: Model Systems for Evolutionary Biology| journal = Annual Review of Ecology and Systematics | volume = 31 | pages = 163–196 |date=November 2000 | doi= 10.1146/annurev.ecolsys.31.1.163}}</ref> Iuj ciĥledoj [[enmetitaj specioj|enmetitaj]] ekster sia natura arealo konfliktas kun aliaj specioj.<ref>{{Cite web|url=http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet2.php?toc_id=195|title=Fact sheet for ''Oreochromis mossambicus'' (Peters, 1852)|author=Gulf States Marine Fisheries Commission|publisher=Gulf States Marine Fisheries Commission|access-date=20-a de oktobro 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070818063320/http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet2.php?toc_id=195|archive-date=18-a de aŭgusto 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070818063320/http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet2.php?toc_id=195 |date=2007-08-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet2.php?toc_id=195 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070818063320/http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet2.php?toc_id=195 |arkivdato=2007-08-18 }}</ref> Ĉiuj ciĥledoj iel prizorgas siajn ovojn kaj fiŝidojn, kutime gardante aŭ [[enbuŝa vartado|buŝvartante]] ilin. == Priskribo == == Anatomio kaj aspekto == == Taksonomio == * [[Tilapio]] * ''[[Lamprologus lethops]]'' * ''[[Heterochromis multidens]]'' * ‎''[[Neolamprologus cylindricus]]'' * ''[[Tropheus]]'' == Teritorio kaj habitato == En [[Viktoria lago]] vidu ĉapitron pri Geologio. == Ekologio == == Reproduktado == === Vartado de fiŝidoj === [[Dosiero:Mouth brooder.jpg|eta|210px|Ciĥledino (''[[Nimbochromis linni]]'') ŝirmas sian idaron en la buŝo.|alt=]] La reprodukta kondutado de ciĥledoj estas orda.<ref name="Nelson">{{cite book | title = Fishes of the World | last = Nelson | first = Joseph, S. | publisher = John Wiley & Sons, Inc. | year = 2006 | isbn = 978-0-471-25031-9}}</ref> Ĉiuj specioj iel prizorgas kaj siajn [[ovo]]jn kaj siajn [[larvo]]jn, ofte vartante memnaĝajn fiŝidojn ĝis aĝo de pluraj semajnoj aŭ monatoj. Oni observis komunan vartadon, kie pluraj monogamiaj paroj prizorgas miksitan fiŝidaron, ĉe pluraj ciĥledaj specioj, ekzemple ''[[Amphilophus citrinellus]]'', ''[[Etroplus suratensis]]'', kaj ''[[Tilapia rendalli]]''.<ref name="McKaye77">{{cite journal |author= McKaye, K.R.|author2 = N.M. McKaye | year = 1977 | title = Communal Care and Kidnapping of Young by Parental Cichlids| journal = Evolution | volume = 31 | pages = 674–681 | doi = 10.2307/2407533 |pmid = 28563477 |issue= 3 |jstor= 2407533}}</ref><ref name="Ward77">{{cite journal | author = Ward, J.A.|author2 = R.L. Wyman |year = 1977| title= Ethology and ecology of cichlid fishes of the genus ''Etroplus'' in Sri Lanka: preliminary findings | journal = Environmental Biology of Fishes | volume = 2 | pages = 137–145 | doi = 10.1007/BF00005369 | issue = 2|s2cid = 8307811 }}</ref><ref name="Ribbink81">{{cite journal | author = Ribbink, A.J.| author2 = A.C. Marsh, and B.A. Marsh | year = 1981 | title = Nest-building and communal care of young by ''Tilapia rendalli dumeril'' (pisces, cichlidae) in Lake Malawi | journal = Environmental Biology of Fishes | volume = 6 | pages = 219–222 | doi = 10.1007/BF00002787 | issue = 2| s2cid = 9546191 }}</ref> En la kunlabora vartado de ''[[Neolamprologus pulcher]]'' unu reproduktanta ĉefparo havas multajn helpajn subulojn. La fiŝidojn de ''[[Neolamprologus brichardi]]'', specio kutime vivanta en grandaj fiŝaroj, protektas ne nur la plenkreskuloj, sed ankaŭ malpli junaj [[junulo]]j de pli fruaj ovaroj.<ref>Steeves, Greg. [http://www.africancichlids.net/articles/neolamprologus_brichardi/ Neolamprologus brichardi.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080505172935/http://www.africancichlids.net/articles/neolamprologus_brichardi/ |date=2008-05-05 }} africancichlids.net. Alirita 8-an de aprilo, 2008</ref> Kvar kategorioj de vartado estas distingataj:<ref name="baensch">{{cite book |last=Riehl |first=Rüdiger. Editor. |author2=Baensch, HA |title=Aquarium Atlas |year=1996 <!-- 5-a eldono --> |publisher=Tetra Press |location=Germany |isbn=978-3-88244-050-8}}</ref> surgrundaj aŭ nekaŝaj vartantoj, kaŝaj kavernaj vartantoj, kaj almenaŭ du specoj de [[enbuŝa vartado|buŝvartantoj]], nome ovovartaj kaj larvovartaj.<ref name="Keenleyside">{{cite book |last=Keenleyside |first=M. H. A. |year=1991 |chapter=Parental Care |title=Cichlid Fishes: behaviour, ecology and evolution |publisher=Chapman and Hall |location=[[London]] |pages=191–208 |isbn=978-0-412-32200-6}}</ref> Ĉe ciĥledoj la patrino, la patro, aŭ ambaŭ gepatroj vartas la fiŝidojn. Patrina vartado estas plej ofta ĉe buŝvartantoj, sed oni kredas, ke ĉe pra-ciĥledoj ĝi estis patra.<ref name="Goodwin, N. B. 1998">{{cite journal |last1=Goodwin |first1=Nicholas B. |last2=Balshine-Earn |first2=Sigal |last3=Reynolds |first3=John D. |title=Evolutionary transitions in parental care in cichlid fish |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences |date=7-a de decembro 1998 |volume=265 |issue=1412 |pages=2265–2272 |doi=10.1098/rspb.1998.0569 |pmc=1689529 }}</ref> Aliaj individuoj krom la gepatroj foje rolas en idvartado; ĉe la ambaŭgepatre varta ''Neolamprologus pulcher'', parencaj satelitaj virfiŝoj (virfiŝoj, kiuj ĉirkaŭas teritoriojn de aliaj virfiŝoj kaj provas sekskuniĝi kun tieaj fiŝinoj) helpas varti kaj la infanojn de la teritoriuloj kaj siajn.<ref>{{cite journal |last1=Dierkes |first1=P. |title=Reproductive parasitism of broodcare helpers in a cooperatively breeding fish |journal=Behavioral Ecology |date=1-a de septembro 1999 |volume=10 |issue=5 |pages=510–515 |doi=10.1093/beheco/10.5.510 |doi-access=free }}</ref> Ofta speco de vartado estas livero de nutraĵo. Ekzemple, multaj ciĥledoj fosas en sablo por eligi manĝeblan detriton kaj planktonbestojn. La plenkreskuloj uzas tiun metodon ankaŭ por nutri sin mem, sed inaj ''Neolamprologus modabu'' fosas pli kiam la fiŝidoj ĉeestas, verŝajne por nutri ankaŭ ilin.<ref name="Ota, K 2014">{{cite journal |last1=Ota |first1=Kazutaka |last2=Kohda |first2=Masanori |title=Maternal Food Provisioning in a Substrate-Brooding African Cichlid |journal=PLOS ONE |date=9-a de junio 2014 |volume=9 |issue=6 |pages=e99094 |doi=10.1371/journal.pone.0099094 |pmid=24911060 |pmc=4049616 |bibcode=2014PLoSO...999094O |doi-access=free }}</ref><ref name="Zworykin, D. D 2001">{{cite book |last1=Zworykin |first1=Dmitry |chapter=Parental brood provisioning in cichlid fishes by means of stirring up of the loose material of bottom substrate: a brief review |date=2001 |doi=10.13140/2.1.1937.5048 |title=Cichlid Research: State of the Art |pages=269–286 }}</ref> Kroma ekzemplo de la sama metodo estas ''Cichlasoma nigrofasciatum''.<ref name="Zworykin, D. D 2001"/><ref name="Wisenden, B. D. 1995">{{cite journal |last1=Wisenden |first1=Brian D. |last2=Lanfranconi-Izawa |first2=Tanya L. |last3=Keenleyside |first3=Miles H.A. |title=Fin digging and leaf lifting by the convict cichlid, Cichlasoma nigrofasciatum: examples of parental food provisioning |journal=Animal Behaviour |date=marto 1995 |volume=49 |issue=3 |pages=623–631 |doi=10.1016/0003-3472(95)80195-2 |s2cid=41529998 }}</ref> Aliaj cikledoj, interalie diskofiŝoj (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q3613|eo=Symphysodon}}'' spp.), iuj specioj de ''[[Amphilophus]]'', ''[[Etroplus]]'', kaj ''[[Uaru]]'', produktas kaj manĝigas al la fiŝidoj surhaŭtan [[sekreciado|sekreciaĵon]] el mukaj glandoj<ref name="Loiselle"/><ref name="baensch"/> dum ankoraŭ aliaj maĉas kaj disdonas ĉasaĵojn al ili. Tiuj metodoj estas malpli oftaj ĉe ciĥledoj, kiuj demetas la ovojn en kavoj.<ref name="Zworykin, D. D 2001"/> == Notoj == {{-}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Severum32.jpg|''Heros severus'', masklo Cichlidae fish 2008 G1.jpg|''Cichlasoma trimaculatum'' Oreochromis mossambicus.JPG|''Oreochromis mossambicus'' Etroplus suratensis.jpg|''Etroplus suratensis'' Gymnogeophagus meridionalis.jpg|''Gymnogeophagus meridionalis'' Crenicichla punctata.jpg|''Crenicichla punctata'' Paretroplus menarambo.jpg|''Paretroplus menarambo'' Pelvicachromis taeniatus.JPG|''Pelvicachromis taeniatus'' Apistogramma agassizii in aquarium.jpg|''Apistogramma agassizii'' Neolamprologus brichardi young.jpg|''Neolamprologus brichardi'' Frontosa Cichlid.JPG|''Cyphotilapia frontosa'' Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|''Oreochromis tanganicae'' Freshwater angelfish biodome.jpg|Skalaro (fiŝo) Tilápia ou Sarotherodon niloticus 2.jpg|''Oreochromis niloticus'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj kaj homoj]] [[Kategorio:Afrikaj Grandaj Lagoj]] b69gqibpvwvkvj5bxnwhh4v3ac1133b 0 417515 9474751 9139863 2026-09-13T17:30:33Z Tirolischleioans 254019 9474751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1489]] | dosiero = Thomas Muentzer.jpg | priskribo = Portreto de la teologo kaj reformanto/ribelulo sur gravuraĵo de C. Van Ŝeĥem (18-a jc.) }} '''Thomas MÜNTZER''' (ankaŭ ''Münzer'', ''Monczer''; latine: ''Thomas Monetarius'', esperantigita Tomaso Muncero), naskiĝis ĉirkaŭ [[1489]] en [[Stolberg (Harco)|Stolberg]], mortis (ekzekutita) la [[27-an de majo]] [[1525]] en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], estis germana [[teologo]], reformanto kaj revoluciulo. == Vivo kun unuaj planoj animzorgadaj == De 1506 ĝis 1512 li studis teologion en [[Lepsiko]] kaj [[Frankfurto ĉe Odro]]. Post 1514 li estis pastro ĉe diversaj komunumoj de [[Braunschweig]], en Frose apud [[Aschersleben]] kaj en 1520 en [[Zwickau]]. Tie ĉi li konatiĝis kun [[Nikolaus Storch]], kiu kune kun aliaj ''profetoj de Zwickau'' unuiĝis por protesti pri nejusta riĉeco de multaj nobeloj kaj kelkaj religiuloj. Müntzer ege simpatiis kun tiuj ĉi movadanoj, kiuj firme kredis je justigo de la socio en baldaŭa estonteco (la t.n. ''[[Jarmilismo]]''). Pro kvereloj kun la superuloj li forlasis en 1512 la urbon kaj faris [[Misiado|misiajn]] vojaĝojn en [[Bohemio (lando)|Bohemion]] kaj al [[Prago]]. Samloke li verkis sian ''Manifeston de Prago'', skizante la fundamentojn de sia teologio. En 1523 li ricevis la mandaton pri pastora servo en [[Allstedt]], kie li verkis la unuan germanlingvan diservo-ordon. Lia celo estis integrigi pli multe la fidelulojn en la diserva celebro. == Unuaj seriozaj malkonsentoj == Grafo Ernst la 1-a de [[Mansfeld]] malpermesis al la subuloj la partoprenon en la Müntzer-diservoj. La kverelo estis decidita de la plej supra eklezia suvereno en la lando, la princo-elektisto [[Johano la Konstanta]], antaŭ kiu Müntzer la 13-an de julio 1524 estis predikinta per imponaj vortoj (la t.n. ''Fürstenpredigt''). Denove li propagandis por la tezo, ke antaŭ la fino de la mondo farotas justeco por ĉiuj individuoj. Li estis grava ano de [[spiritualismo]]. De granda graveco estis por li krome la strebado al mistika ekkono de Dio fare de la unuopuloj kaj - kiel ĉe [[Lutero]] - la rolo de la [[Biblio]]: ĝi pli gravu ol ĉiu ajn eklezia dokumento (= principo de ''sola scriptura''). == Alvoko uzi forton == Pro la totala izoliĝo volita de la urba konsilantaro li devis rifuĝi al [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]] kaj poste al [[Nürnberg]]. Per sia pamfleto ''Hochverursachte Schutzrede und Antwort wider das geistlose und sanftlebende Fleisch zu Wittenberg'' (1524) li atakis Martin Luther kaj postulis la aplikon de forto por realigi la venkon fina pri pli justa socio. En 1525 li revenis al Mühlhausen kaj subtenis la [[Kamparana ribelo|Kamparanajn ribelojn]], formante taĉmenton rapidan. Danke al unuiĝo de pluraj princoj (protestantaj kaj katolikaj) la ribelo de ĉirkaŭ 8.000 kamparanoj frakasitis. Müntzer, kiu gvidis unu trupon, estis arestita, turmentita kaj ekzekutita publike. == Literaturo == * Ernst Bloch: ''Thomas Münzer als Theologe der Revolution.'', Reclam, Leipzig 1989, ISBN 3-379-00436-7. * Gerhard Brendler: Thomas Müntzer – Geist und Faust. Deutscher Verlag der Wissenschaften, Berlin 1989, ISBN 3-326-00475-3. * Jan Cattepoel: ''Thomas Müntzer. Ein Mystiker als Terrorist.'' Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-56476-9. * Klaus Ebert (eld.): ''Thomas Müntzer im Urteil der Geschichte. Von Martin Luther bis Ernst Bloch.'' Hammer, Wuppertal 1990, ISBN 3-87294-417-7. * Walter Elliger: ''Thomas Müntzer. Leben und Werk.'' 3. Auflage. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1976, ISBN 3-525-55318-8. * Hans-Jürgen Goertz: ''Thomas Müntzer. Mystiker – Apokalyptiker – Revolutionär.'' Beck, München 1989, ISBN 3-406-33612-4. * Horst Herrmann: ''Thomas Müntzer heute. Versuch über einen Verdrängten.'' Klemm & Oelschläger, Ulm 1995, ISBN 3-9802739-7-0. * Thomas Nipperdey: ''Theologie und Revolution bei Thomas Müntzer.''EIn: ''ARG.'' 54, 1963, p.&nbsp;145–181. * Hans Pfeiffer: ''Thomas Müntzer.'' Ein biographischer Roman. Neues Leben, Berlin 1981. * Tobias Quilisch: ''Das Widerstandsrecht und die Idee des religiösen Bundes bei Thomas Müntzer – ein Beitrag zur Politischen Theologie.'' Berlin 1999, ISBN 3-428-09717-3. * Wolfgang Ullmann: ''Ordo rerum. Die Thomas Müntzer-Studien.'' Kontext, Berlin 2006, ISBN 3-931337-43-X. * Günter Vogler: ''Thomas Müntzer.'' Dietz, Berlin 1989, ISBN 3-320-01337-8. * Eike Wolgast: ''Thomas Müntzer. Ein Verstörer der Ungläubigen.'' Evangelische Verlagsanstalt, Berlin 1988, ISBN 3-374-00467-9. * Arnulf Zitelmann: ''Ich will donnern über sie. Die Lebensgeschichte des Thomas Müntzer.'' Beltz & Gelberg, Weinheim 1999, ISBN 3-407-78794-4. == Vidu ankaŭ == * [[Memorigloko Thomas Müntzer (Mühlhausen)]] == Eksteraj ligiloj == {{Wikisource|Thomas Müntzer}} {{Vikicitaro|Thomas Müntzer}} {{Projektoj}} * [http://www.thomas-muentzer.de/ Hejmpaĝo de la Thomas-Müntzer-societo] * [http://www.mlwerke.de/mu/default.htm Tekstoj de Müntzer.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Muntzer, Thomas}} [[Kategorio:Tomaso Muncero| ]] [[Kategorio:Spiritualismo]] [[Kategorio:Teologoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj en la germana Kamparana Milito]] [[Kategorio:Homoj el Südharz]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Ekzekutitoj de la Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Mühlhausen]] [[Kategorio:Germanaj reformistoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo]] [[kategorio:Personoj rilataj al Frankfurto ĉe Odro]] ghoe4fubj1z5y4e1huc73k2ctfzi5at 14 417521 9474749 6844208 2026-09-13T17:30:03Z Tirolischleioans 254019 Alidirektigis al [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 9474749 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] cq39wbr4tvyhh1x7m1jv8c9nujrag6f 0 419240 9474732 9395966 2026-09-13T17:15:35Z Tirolischleioans 254019 9474732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, 1906}} '''August Robert Ludwig Macke''' (naskiĝis la [[3-an de januaro]] [[1887]] en [[Meschede]], regiono [[Sauerland]], [[Germanio]], mortis la [[26-an de septembro]] [[1914]], kontraŭvole soldatigita en la [[Unua Mondmilito]], je aĝo de nur 17 jaroj en ''Perthes-lès-Hurlus'', [[Ĉampanjo]], [[Francio]]) estis inter la plej famaj [[germanoj|germanaj]] [[pentrado|pentristo]]j de [[ekspresionismo]]. Li estis membro de la artista grupiĝo ''[[Der Blaue Reiter]]'' kaj partoprenis en ambaŭ ekspozicioj organizitaj sub tiu titolo. [[Dosiero:August Macke 043.jpg|maldekstre|eta|<center>''memportreto kun ĉapelo'' (1909)]] En ĉirkaŭ dek jaroj Macke kreis verkaron kiu unue rapide ŝanĝiĝadis sub la influo de diversaj artaj movadoj de la tempo. La persona stilo kiun li fine trovis, kaj kiu ĝis la nuntempo estas konsiderata propraĵo de li, karakteriziĝas per detala bildigo de lumaj efikoj, kaj per la uzo de puraj, harmoniaj kaj intense radiantaj koloroj. [[dosiero:August Macke 027.jpg|eta|maldekstra|260px|<center>stile tipa verkaĵo: la pentraĵo "knabinoj sub arboj" de 1914]] La pentraĵoj ŝajnas gajaj kaj facilaj, neniel tragikaj. Kvankam li fine koncentriĝis pri pentrado, dum sia restado en [[Berlino]] li ankaŭ edukiĝis pri skulptado en la artlernejo de [[Arthur Lewin-Funcke]]. Granda parto de liaj pentraĵoj ekestis en la urbo [[Bonno]], kie muzeo dediĉita nur al liaj artaĵoj ankoraŭ aparte akcentas la memorigon pri li. Plej granda parto de liaj pentraĵoj tamen troviĝas en la urba arta muzeo de [[Bonn]] kaj en la landa arta muzeo de [[Münster (Vestfalio)]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Duseldorfa Pentradoskolo]] {{ĝermo|germano}} {{Der Blaue Reiter}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Macke, August}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] 2xw0wklzqpsod56voe0dg8dnpytzpjt 0 419761 9474590 8813020 2026-09-13T12:13:15Z Gabriele.romano 239297 9474590 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Ellie Goulding |dosiero = Goulding, Staples Center, Los Angeles, 8th April 2016 (31) - cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = |fono = soloa kantisto |naskonomo = Elena Jane Goulding |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1986|12|30}} |morto = |deveno = [[Hereford]], [[Herefordshire]], {{Anglio}} |instrumento = [[voĉo]], [[gitaro]], [[piano]], [[drumo]], [[mandolino]], [[tamburino]] |tipo de voĉo = |ĝenro = "Indie", [[Elektronika muziko|elektronika]], [[sintezilo|sintezila]], [[folko|folka]] [[pop-muziko]] |profesio = [[kantistino]], [[kantaŭtoro]], gitaristino, pianistino, drumistino |aktivaj jaroj = [[2007]] – nun |eldoninto = Neon Gold, Polydor, Cherrytree, Interscope |parencaj temoj = |ttt = http://elliegoulding.com |signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Ellie Goulding''' (naskonomo: '''Elena Jane Goulding''') (naskiĝis {{naskiĝdato|1986|12|30}} en [[Hereford]]) estas [[Britio|brita]] [[kantistino]]-[[kantaŭtoro]]. Ŝia debuta studia albumo estis ''Lights'' en 2010. En 2010, ŝi fariĝis la dua artisto kiu ambaŭ supreniris la jaran opinisondon (Sound of...) de [[BBC]] kaj gajnis la "Critics' Choice Award" en la "Brit Awards" la saman jaron. La unua estis [[Adele (kantistino)|Adele]] en 2008. Ellie Goulding aperigis sian unuan studian albumon, ''Lights'', en 2010. La albumo startis kiel numero unu en "[[UK Albums Chart]]". Vendiĝis pli ol {{unuo|850000}} ekzempleroj en Unuiĝinta Reĝlando.<ref>[http://www.billboard.com/news/ellie-goulding-tinie-tempah-top-u-k-charts-1004073422.story#/news/ellie-goulding-tinie-tempah-top-u-k-charts-1004073422.story "Ellie Goulding, Tinie Tempah Top U.K. Charts"]. Billboard.</ref> Ŝi kantis sian version de ''Your Song'' de [[Elton John]] dum la geedziĝa ceremonio de [[Princo Vilhelmo]] kaj [[Kate Middleton]] en [[Palaco Buckingham]].<ref name="Telegraph">[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8485693/Royal-wedding-singers-joy-at-honour-of-royal-wedding-performance.html "Royal wedding: singer's joy at 'honour' of royal wedding performance"]. The Telegraph.</ref> La {{daton|6|aŭgusto|2011}}, Ellie Goulding kantis en muzik-festivalo [[Lollapalooza]] en [[ĉikago]].<ref>{{citaĵo el la reto |lasta=Kaufman |unua=Gil |url=http://newsroom.mtv.com/2011/08/07/lollapalooza-skylar-grey-patrick-stump/ |titolo=Lollapalooza Day Two: Skylar Grey, Patrick Stump, Ellie Goulding Mix It Up |eldonisto=MTV Newsroom. MTV Networks |dato=7 aŭgusto 2011 |alirdato=2012-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111229000822/http://newsroom.mtv.com/2011/08/07/lollapalooza-skylar-grey-patrick-stump/ |arkivdato=2011-12-29 }}</ref> Ellie Goulding kantis en la jara koncerto de [[Nobel-premio pri paco]] la {{daton|11|decembro|2011}} en [[Oslo]], [[Norvegio]]. Ŝi ankaŭ partoprenis en grup-diskuto kun [[Amy Lee]] de [[Evanescence]] kaj [[Janelle Monáe]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2072970/Ellie-Goulding-ditches-trademark-long-blonde-locks-shaved-pink-hairdo.html |titolo=Edgy Ellie: Starry Eyed singer Goulding trades her long blonde locks for a trendy half-shaved 'do |verko=[[Daily Mail]] |eldonisto=Mail Online |dato=12 decembro 2011 }}</ref> La {{daton|1|decembro|2011}}, Ellie Goulding kantis en la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] dum la lumiga ceremonio de la "Nacia Kristnaska Arbo", kune kun samuloj de [[Big Time Rush]] kaj [[will.i.am]].<ref>{{citaĵo el la reto |lasta=Roberts |unua=Steven |url=http://www.mtv.com/news/articles/1675078/ellie-goulding-national-christmas-tree-lighting.jhtml |titolo=Ellie Goulding Brings ''Lights'' To National Christmas Tree |eldonisto=MTV News. MTV Networks |dato=29 novembro 2011 |alirdato=2012-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120101101927/http://www.mtv.com/news/articles/1675078/ellie-goulding-national-christmas-tree-lighting.jhtml |arkivdato=2012-01-01 }}</ref> == Diskaro == === albumoj === * 2010: ''Lights'' * 2012: ''Halcyon'' * 2012: ''Halcyon'' * 2013: ''Halcyon Days'' * 2015: ''Delirium'' * 2020: ''Brightest Blue'' * 2023: ''Higher Than Heaven'' (en) * 2026: ''I Know Too Much'' === Unuopaĵoj === * 2009: ''Under the Sheets'' * 2010: ''Starry Eyed'' * 2010: ''Guns and Horses'' * 2010: ''The Writer'' * 2010: ''Your Song'' * 2011: ''Lights'' * 2012: ''Figure 8'' * 2012: ''Anything Could Happen'' * 2013: ''Explosions'' * 2013: ''Stay Awake'' * 2013: ''I Need Your Love'' * 2013: ''Burn'' * 2013: How Long Will I Love You * 2014: Goodness Gracious * 2014: Beating Heart * 2014: Outside * 2015: Love Me Like You Do * 2015: Powerful == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} * [http://elliegoulding.com Oficiala retejo] {{-}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Goulding, Ellie}} [[Kategorio:Britaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglaj kantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Britio]] kmnevb3g9hed3wblkwojudir2aklu9o 0 424341 9474883 8918981 2026-09-13T19:25:55Z Sj1mor 12103 9474883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CO-BOL|situo sur mapo2=Kolombio|zomo=10}} [[Dosiero:Colombia - Bolívar - Calamar.svg|eta|dekstre|250px|En granda mapo Kalamaro en Bolivaro, en malgranda mapo Bolivaro en Kolombio.]] '''Kalamaro''', aŭ '''Calamar''' en hispana origine kaj oficiale, estas urbo kaj municipo situanta en la departamento [[Bolivaro (Kolombio)|Bolivaro]], de norda [[Kolombio]]. La urbo estas situanta nordoriente de la departamento ĉe la [[Rivero Magdalena]] je la enirejo de la kanalo "del Dique" [dIke]. La municipo havis en 2005 populacion de 21,128 loĝantoj. {{Koord|10|15|N|75|00|W|region:CO_type:adm2nd_source:GNS-enwiki|display=inline}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Kolombio]] 1j3c6xxrhfw33vurxhx3492rv4wdtqu 0 425073 9474802 8366765 2026-09-13T18:18:39Z ThomasPusch 1869 9474802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = Ĉeĥia politikisto |dosiero = Prezident Zeman MSV.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = ĉeĥa politikisto, ekonomo kaj prognozisto |dato de naskiĝo = [[28-a de septembro]] [[1944]] |loko de naskiĝo = [[Kolín]] |dato de morto = |loko de morto = |nacieco = {{Ĉeĥio}} |edzo/ino = |partio = [[Strana Práv Občanů Zemanovci|SPOZ]] |subskribo = |ttt = |notoj = | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = 3-a [[Prezidento de Ĉeĥio|prezidanto de Ĉeĥio]] | dosiero = Flago-de-Ĉeĥio.svg | periodo = {{dato|8|marto|2013}} ĝis {{dato|9|marto|2023}} | antaŭ = [[Václav Klaus]] | post = [[Petr Pavel]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ĉefministro]] de [[Ĉeĥio]] | dosiero = Flago-de-Ĉeĥio.svg | periodo = 1998 ĝis 2001 | antaŭ = [[Josef Tošovský]] | post = [[Vladimír Špidla]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = partiestro de [[ČSSD]] | dosiero = | periodo = 1998 ĝis 2002 | antaŭ = | post = }} }} [[inĝeniero|Inĝ.]] '''Miloš ZEMAN''' (naskiĝis la {{daton|28|septembro|1944}} en [[Kolín]]) estas [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[politikisto]], [[ekonomio|ekonomo]] kaj [[prognozistiko|prognozisto]], kaj estis de la {{dato|8|marto|2013}} ĝis la {{dato|9|marto|2023}} la [[prezidento de Ĉeĥio]]. Li estis interalie prezidanto de la socialdemokratia partio [[ČSSD]] de 1998 ĝis 2002, [[ĉefministro]] de 1998 ĝis 2001, kaj malsukcesa kandidato por prezidento de Ĉeĥio en [[2003]]. Li fondis la partion [[Strana Práv Občanů Zemanovci]] ("Partio de civitanaj rajtoj – Zemananoj") kaj estas ties honora prezidanto. La {{daton|26|januaro|2013}} li venkis en la [[prezidenta baloto de 2013 en Ĉeĥio]]<ref>http://zpravy.idnes.cz/volba-prezidenta-0ej-/domaci.aspx?c=A130126_130102_domaci_jw</ref> kaj ekoficis kiel prezidento la {{daton|8|marto|2013}}. Sian postenon li decidis ripeti kaj dum la [[Prezidanta baloto de 2018 en Ĉeĥio|baloto]] por la [[prezidento de Ĉeĥio]] li ricevis 1 985 547 da voĉoj (38,56 % da rajtigitaj voĉdonantoj) kaj komune kun [[Jiří Drahoš]]<ref>https://volby.cz/pls/prez2018/pe2?xjazyk=CZ</ref> avancis en la duan raŭndon. En la dua raŭndo li ricevis 2 853 390 da voĉoj (51,36 % da rajtigitaj voĉdonantoj) kaj tiel li estiĝis prezidento por jaroj 2018 - 2023<ref>https://www.volby.cz/pls/prez2018/pe2?xjazyk=CZ</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Vikinovaĵoj|Miloš Zeman restas prezidento de Ĉeĥio}} * [http://www.vlada.cz/cz/clenove-vlady/historie-minulych-vlad/rejstrik-predsedu-vlad/milos-zeman-18021/ Oficiala vivresumo en la retejo de la registaro de Ĉeĥio] {{cs}} * [http://www.zemannahrad.cz/t/zivotni-pribeh-milose-zemana.htm La vivrakonto de Miloš Zeman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130110024913/http://www.zemannahrad.cz/t/zivotni-pribeh-milose-zemana.htm |date=2013-01-10 }} {{cs}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|politikisto}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Prezidantoj de Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zeman, Milos}} [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] tuv7fv29h6s1qadq45kdf3mk3f2a9wv 0 425825 9475021 8948770 2026-09-14T00:43:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475021 wikitext text/x-wiki {{polurinda|la lingvaĵo aspektas parte kiel aŭtomata tradukaĵo.}}{{Informkesto gravulo}} '''Igor Pavljuk''' ({{lang-uk|І́гор Зино́війович Павлю́к}}, Igor Zynoviyovych Pavljuk) (nask. la {{daton|1|januaro|1967}} en [[Volinio]]) estas ukraina poeto, prozisto, tradukisto. Li havas PhD en socia komunikado. Gajninto de 2013 anglaj [[PEN]] Award<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://worldbookshelf.englishpen.org/Writers-in-Translation-books-authors-Ihor-Pavlyuk |titolo=English PEN's world bookshelf |alirdato=2014-06-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180513134926/http://worldbookshelf.englishpen.org/Writers-in-Translation-books-authors-Ihor-Pavlyuk |arkivdato=2018-05-13 }}</ref>. == Vivo == Dek tagojn post lia naskiĝo patrino mortis. Li estis edukita de sia avo kaj patrina avino, kiuj estis enmigrintoj el [[Chełm]]<ref>[https://nasze-slowo.pl/igor-pavlyuk-shkoda-shho-moya-vitchyzna-ne-vitchyzna-moyih-ditej/ Ігор Павлюк: «Шкода, що моя вітчизна − не вітчизна моїх дітей»]</ref>,<ref>[https://che.cn.ua/index.php/different/blogs/item/6477-ihor-pavliuk-buv-ia-takym-sobi-druhom-mauhli-ivasykom-telesykom Ігор Павлюк: «Був я таким собі другом Мауглі − Івасиком Телесиком...»]</ref>. Li studis en [[Leningrado]] (nun [[Sankt-Peterburgo]]) Milita Lernejo. Li laboris en la konstruado de la ŝoseo en la [[tajgo]] ([[Transbajkalo]]). De [[1986]] ĝis [[1987]] li estis korespondanto de loka ĵurnalo en [[Volinio]]. En [[1987]] li aliĝis al la fakultato de ĵurnalismo [[Lviva Universitato]] kaj diplomiĝis kun honoroj en [[1992]]. Post gradeco li estis ĵurnalisto en la religia gazetaro, korespondanto de la literatura fako de la radio. En [[1999]] kaj [[2000]] li estis en krea vojaĝo al [[Usono]]. Li estis partoprenanto de internaciaj literaturaj festivaloj, renkontoj en [[Kartvelio]], [[Rusio]]<ref>[http://www.lgz.ru/article/19919/ Helena Osminkina. Sonoras "Voloshin septembro»]</ref>, [[Estonio]], [[Belorusio]], [[Pollando]], [[Turkio]], [[Irlando]]. Nuntempe, Igor Pavljuk estas altranga esploristo ĉe la Instituto de Literaturo Taroj Ŝevĉenko [[Nacia Akademio de Sciencoj de Ukrainio]] en [[Kievo]]. <!--sufiĉe fuŝa teksto. kiu komprenu tion? Prezidanto de la Komitato de Literatura kaj Art Premion [[Kulish, Panteleimon Alexandrovich|Panteleimon Kulish]]. Membro de la Komitato por premii la Internacia Literatura Premio Gregory kaseroloj "Ĝardeno de diaj kantoj". Membro de la eldonejo tabuloj de literaturaj gazetoj: "Oro pectorales", "Dzvіn", "Ukrainaj literaturna ĵurnalo". Iuj de Igor Pavljuk inkluzivita en la lernejo kursaro [http://academia-pc.com.ua/product/251]. --> == Kreemo == Igor Pavljuk estas aŭtoro de pli ol 500 eldonaĵoj en populara gazetoj, sciencaj kolektoj, 29 apartaj libroj eldonitaj de prestiĝaj eldonejoj en [[Ukrainio]] kaj eksterlande, kun tuta trafiko de ĉirkaŭ 100.000 ekzempleroj. Ekde [[1987]] li vivas en [[Lviv]]. Krome li havas ekde [[2003]] laborejon en [[Kievo]]. La lirika libro "Ukrainio en la fumo" de Igor Pavljuk estis en [[2009]] libro de la jaro <ref>[http://fakty.ua/10148-boris-olijnyk-v-lichnosti-poeta-i-ego-tvorchestve-privlekaet-prezhde-vsego-otkrovennost/ Faktoj kaj komentoj. Boris Oliynyk: "La personeco de la poeto kaj lia verko engaĝas, ĉefe, malfermeco"]</ref>. Komponaĵoj por poemoj Igor Pavljuk al teatro. Lia verko [http://www.youtube.com/watch?v=f4ZfUfxsIDA&feature=related "Den"] metas [[Lviv]] Dramo Teatro. [[Lesja Ukrajinka]]. Kelkaj kantoj estas poemoj de Igor Pavljuk<ref>[http://www.pisni.org.ua/persons/1667.html Igor Pavlyuk. Kantoj. La retejo "Ukrainaj pisni»]</ref>. Individuaj verkoj estis tradukitaj al la rusa, bulgara, pola, latva, belorusa, angla, japana. Traduko de la rusa <ref>[http://www.wysotsky.com/1058.htm?166/ Vladimir Vysotsky. Mia Hamleto. Traduko en Ukraino I. Pavlyuk. Retejo'' www.wysotsky.com'']</ref>. En [[2011]] en la usona eldonejo CreateSpace (filio de Amazon.com) estis libro de literoj de Igor Pavljuk kaj Juri Lazirka «Catching Gossamers» («Catching gossamer") en tri lingvoj: angla, ukraina kaj rusa <ref>[http://www.amazon.com/Catching-Gossamers-Gossamers~-Double-Poetry/dp/1461089492/AMAZON.COM. Catching Gossamers: Catching Gossamers~A Double Hat Trick in Poetry]</ref>. Ĝi estas prezentita en la libro «Eŭropa verkisto Enkonduko» <ref>[http://www.barnesandnoble.com/w/european-writer-introduction-source-source-wikipedia/1103958201?ean=9781157683803&itm=6&usri=european+writer+introduction/ BARNES & NOBLE. European writer Introduction: Gjergj Fishta, Nar-Dos, Marko Cepenkov, Johannes Mario Simmel, Ihor Pavlyuk, Mit’hat Frash ri, Vartan Pasha] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131028035201/http://www.barnesandnoble.com/w/european-writer-introduction-source-source-wikipedia/1103958201?ean=9781157683803&itm=6&usri=european+writer+introduction%2F |date=2013-10-28 }}</ref>. Kelkaj poemoj de Igor Pavljuk estis presitaj en la angla lingvo, nome «Envoi» <ref>[http://www.inpressbooks.co.uk/envoi-issue-168/ An Otoñal Elergy]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, «Acumen» <ref>[http://www.centralbooks.com/revuo/titoloj/acumen.html Meteorito]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, «La Apple Valley Review» <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.applevalleyreview.com/%C4%89evaloj |titolo=Ĉevaloj en maskoj |alirdato=2013-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304201444/http://www.applevalleyreview.com/%C4%89evaloj |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>, «Barnwood International Poetry Mag» <ref>[http://web.mac.com/tomkoontz/Site_33/Komarnyskij.html Du poetoj el Ukrainio: Pavlo Tychyna, Ihor Pavlyuk]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, «Le zaporogue» <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.scribd.com/doc/100401009/Le-Zaporogue-12 |titolo=Du poemoj. Al Ŝarko la hepato, Makhno (p. 140-145) |alirdato=2013-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130927224028/http://www.scribd.com/doc/100401009/Le-Zaporogue-12 |arkivdato=2013-09-27 }}</ref>, en la rusa, "Literatura Gazeto» <ref>[http://www.lgz.ru/article/20580/ Teneraj filo de naturo]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == {{Projektoj}} * [http://www.barnesandnoble.com/s/Ihor-Pavlyuk?store=allproducts&keyword=Ihor+Pavlyuk Igor Pavljuk] {{komentitaj partoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pavljuk, Igor}} [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj|Ukrainaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj poetoj]] bo6uo1tr29oimd85hxbc29hnq0atial 0 428300 9474683 8423538 2026-09-13T14:49:08Z Lulumethyl 154629 Traduko de la franca 9474683 wikitext text/x-wiki La raporto '''Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko''' aŭ '''raporto Grin''' estas dokumento skribita en 2005 de [[François Grin]], profesoro ĉe la [[Universitato de Ĝenevo]] kaj ekonomikisto, kiel peto de la franca ''Alta Konsilio pri Taksado de la Instrusistemo''.<ref>p.3 de la raporto</ref> La raporto estas disponebla en Esperanto [http://lingvo.org/grin/raporto_grin_eo.pdf ĉi tie]. Ĉi tiu dokumento celas respondi la sekvajn demandojn: "Kiujn fremdajn lingvojn instrui, pro kiuj kialoj, kaj konsidere al kiu kunteksto?" La dokumento temas pri lingvopolitikoj rezonitaj laŭ la vidpunkto de la ekonomia kosto, kaj laŭ la implikaĵoj politikaj kaj kulturaj. Tri scenaroj estas ekzamenitaj : # la elekto de unu sola "natura" lingvo, kiu estus la [[angla]]. # la elekto de trio de naturaj lingvoj, kiuj estus la [[angla]], la [[germana]], kaj la [[franca]], ĉar ili estas la lingvoj havantaj la plej grandajn nombrojn da parolantoj ene de la [[Eŭropa Unio]] # la elekto de unu "konstruita" lingvo, kiu estus [[Esperanto]]. La raporto konkludas, ke nur EU enŝparus minimumon de 25 miliardoj eŭroj (do 54€ por ĉiuj EU-ano) ĉiujare sekvante la trian vojon. Ekde 2013 ekzistas ĉe Avaaz [http://www.avaaz.org/fr/petition/Esperanto_langue_officielle_de_lUE subskribebla peto], kiu baziĝas sur la rekomendoj kaj konkludoj de tiu ĉi raporto, por la adopto de Esperanto eŭropskale, kaj nomiĝas [[Esperanto, oficiala lingvo de Eŭropa Unio, nun !|Esperanto, oficiala lingvo de Eŭropa Unio, nun!]] == Unua scenaro: nur-angla sistemo == La raporto analizas la elekton de la [[angla lingvo]], kvankam ĝia analizo povus aplikiĝi al ĉiu alia nacia lingvo elektita kiel sola lingvo. Laŭ la aŭtoro, por [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], unu el la membroŝtatoj kies oficiala lingvo estas la angla, tio reprezentas ŝparon de 17 ĝis 18 miliardoj da [[Eŭro|eŭroj]] jare (290 € por loĝanto kaj entute pli ol trioble la tiel nomata [[brita rabato]])<ref>[https://www.monde-diplomatique.fr/2007/09/A/15086 Contre le « tout anglais » (Le Monde diplomatique, septembre 2007)]</ref>. Tiu ŝparo pliiĝus se la angla estus elektita kiel sola lingvo. La cifero ne konsideras la kromajn avantaĝojn de denaskaj parolantoj de la elektita sola lingvo en konfliktoj aŭ intertraktadoj okazantaj en tiu lingvo; krome, laŭ la raporto, simbolaj efikoj ankaŭ havas materiajn kaj financajn sekvojn. Laŭ la Raporto Grin, kvin punktoj kaŭzas maljustan redistribuon: # Preskaŭ monopola pozicio en la merkatoj de tradukado kaj interpretado al la angla, de verkado de tekstoj en la angla, de produktado de instrumaterialo por la angla kaj de instruado de tiu lingvo. Ĉirkaŭ 700 000 personoj ĉiujare vizitas Brition nur por lerni la anglan kaj tie elspezas entute ĉirkaŭ 1 000 £ por persono. # Ŝparo de tempo kaj mono en internacia komunikado, ĉar ne-denaskaj parolantoj ĉiuj klopodas esprimi sin en la angla kaj akceptas mesaĝojn en tiu lingvo. # Ŝparo de tempo kaj mono por anglalingvanoj, ĉar ili ne plu devas multe klopodi por lerni aliajn lingvojn. # Pli bona rendimento de investoj en aliaj formoj de homa kapitalo, ĉar anglalingvanoj ne bezonas investi tiom da rimedoj en lernadon de fremdaj lingvoj. # La domina pozicio de anglalingvanoj en ĉiu situacio de intertraktado, konkurenco aŭ konflikto okazanta en la angla. == Dua scenaro: plurlingveco == La trilingva scenaro proponas, ke ĉiu eŭropa civitano estu plurlingva kaj sciu du lingvojn inter, ekzemple, la [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]] kaj [[Angla lingvo|angla]], krom sia gepatra lingvo. Tiel tiuj tri lingvoj ricevus privilegian statuson<ref>[https://www.europa-lingua.org/etude-des-politiques-linguistique-en-europe-commentaire-du-rapport-grin/ Étude des politiques linguistiques en Europe (commentaire du Rapport Grin) – Europa Lingua]</ref>. Laŭ la aŭtoro, tiu scenaro ne ŝanĝas la kostojn de lingvoinstruado. Plurlingveco do ne estas tute egaleca scenaro. Eĉ se oni akceptas, ke ĉiuj eŭropanoj lernu du fremdajn lingvojn, oni povas distingi du situaciojn: * por denaskaj parolantoj de la angla, franca aŭ germana, sufiĉas, ke unu el la du fremdaj lingvoj apartenu al tiu grupo; la alia povas esti tria lingvo, ekzemple la itala, japana aŭ kimra; * por loĝanto kies gepatra lingvo estas ekzemple la estona aŭ portugala, la du fremdaj lingvoj devas esti elektitaj inter la angla, franca kaj germana. Ĉiu alia lingvo devus esti lernata kiel tria fremda lingvo. Tiu limigo ne garantias interkomprenon. Por ke plurlingveco donu la samajn komunikajn avantaĝojn kiel la nur-angla sistemo aŭ Esperanto, necesus veraj rimedoj por instigi la uzadon de pluraj lingvoj. Se tiuj rimedoj estus neefikaj, oni revenus al la scenaro «nur-angla». Se ili estus efikaj, civitanoj kies gepatra lingvo ne estas la angla, franca aŭ germana lernus du el tiuj lingvoj en proksimume egalaj proporcioj. La eŭropanoj, escepte de denaskaj parolantoj de la angla, franca aŭ germana, dividiĝus en tri grandajn grupojn: tiuj, kiuj parolas la anglan kaj francan; la francan kaj germanan; aŭ la anglan kaj germanan kiel fremdajn lingvojn. Grin kalkulas la interkomprenon, supozante, ke franc-, angl- kaj germanlingvanoj lernus reciproke la lingvojn tiel, ke la kompetentecoj tendencus al egala triopa distribuo. La probablo, ke antaŭ publiko de dudek personoj la uzo de unu lingvo el la triopo ekskludu almenaŭ unu personon, estus 99,9 %. Eĉ se ĉiuj regas la lingvojn de la preferata modelo, estas preskaŭ certe, ke almenaŭ unu partoprenanto ne regos la lingvon elektitan por tiu kunveno. Krome, la elekto de lingvoj por tiu modelo kaj la kriterioj por ilia enigo levas aliajn problemojn, ekzemple la stabilecon de la triopo. Se Rusio aŭ arabaj landoj aliĝus al la Unio, estus politike malfacile ne inkluzivi iliajn lingvojn kiel oficialajn lingvojn. == Tria scenaro: Esperanto kiel komplemento al plurlingveco == La aŭtoro de la raporto indikas, ke la uzo de [[Esperanto]] kiel lingvo por internacia komunikado kondukus al neta jara ŝparo de 25 miliardoj da eŭroj por Eŭropa Unio (pli ol 54 € por loĝanto). Unuavide oni povus pensi, ke temas simple pri anstataŭigo de la angla per Esperanto, do pri «nur-Esperanto» anstataŭ «nur-angla». Malgraŭ tiu supraĵa simileco, la diferencoj inter la du lingvaj medioj estas grandaj. * Unue, la uzo de Esperanto tuj forigus ĉiujn maljustajn transpagojn kaŭzitajn de la «nur-angla» sistemo; tio validus ankaŭ por la «legitimiga efiko» aŭ «retorika efiko», kvankam tiuj efikoj ne estas kvantigitaj en la studo. Ilia simbola graveco tamen restas granda. * Due, Esperanto estas konsiderinde pli rapide lernebla ol ĉiu natura lingvo, kaj tiu avantaĝo, laŭ diversaj gradoj, ekzistas sendepende de la gepatra lingvo de la lernanto. Ĝi eble estas pli evidenta por homoj kies gepatra lingvo estas latinida, sed ĝi ekzistas ankaŭ ĉe german- aŭ slavlingvanoj, kaj eĉ ĉe parolantoj de ne-hindoeŭropaj lingvoj, malgraŭ la ĉefe hindoeŭropa origino de ĝia vortprovizo<ref>Piron, 1994</ref><ref>Flochon, 2000</ref>. * Trie, ĉar Esperanto estas ies ajn lingvo de neniu kaj pro tio facile lingvo de ĉiuj<ref>Mullarney, 1999</ref>, ĝia disvastiĝo estas malpli minaca por la nunaj lingvoj de Eŭropo ol la disvastiĝo de la angla. == Komparo inter la scenaroj == La komparo inter la diversaj scenaroj baziĝas sur la jenaj elementoj: # difino de lingva medio, rilate al la eŭropa kunteksto; # identigo de la avantaĝoj, precipe komunikaj, asociitaj kun ĉiu medio; # tre ĝenerala difino de la politikoj pri instruado de fremdaj lingvoj, kiujn postulas ĉiu medio; # la kostoj por la eduka sistemo asociitaj kun tiuj politikoj; # la transpagoj kaŭzataj de ĉiu lingva medio, distingante: ## privilegiajn merkatojn; ## ŝparon de peno en komunikado; ## ŝparon de peno en instruado de fremdaj lingvoj; ## la rendimenton de la ŝparitaj rimedoj por lingvoinstruado. La scenaroj 1 kaj 2 havas la saman koston rilate al instruado de fremdaj lingvoj, ĉirkaŭ 8,2 milionojn da eŭroj. La scenaro 3 tamen kostas malpli, ĉar certan nivelon de scipovo en Esperanto oni atingas multe pli rapide ol en aliaj lingvoj. Grin uzas rilatumon de unu kontraŭ tri, anstataŭ unu kontraŭ dek favore al Esperanto. Aliaj taksoj en la literaturo ankaŭ konfirmas, ke kompetenteco en Esperanto estas atingebla pli rapide ol en la lingvoj komparitaj<ref>Ministerio de Instruado kaj de Merito [Italio], 1995.</ref>, kaj montras ĝiajn propedeŭtikajn avantaĝojn<ref>Corsetti et La Torre, 1995.</ref>. La adopto de Esperanto povus ŝpari al Francio pli ol 5,4 miliardojn da eŭroj<ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.liberafolio.org%2Farkivo%2Fwww.liberafolio.org%2F2006%2Ffrancaparlamento%2F Wikiwix Archives]</ref>. Krome, la elekto de la nur-angla scenaro kaŭzus montranspagojn al anglalingvaj landoj, je ĉirkaŭ 10 milionoj da eŭroj. La taksitaj sumoj rilatas al unu kalendara jaro; ili aldoniĝas jaron post jaro kaj plifortigas dinamikon ĉiam pli malfacile renverseblan. Je eŭropa skalo, la ŝparoj povus atingi 25 miliardojn da eŭroj<ref>Renato Corsetti, « The movement for Esperanto: between creolization and the Report Grin », ''Interligvistikaj Kajeroj'',&#x200E; 5 janvier 2012, <abbr>p.</abbr>&#x20;73</ref>. La konsidero de egaleco en la rangigo de la scenaroj devus do konduki al elekto de la scenaro 2 aŭ 3. La konsidero de nekomercaj valoroj plifortigus la allogecon de la scenaro 2, ĉar ĝi favoras la ĉiutagan videblecon de la diverseco de lingvoj kaj kulturoj; tamen ĝi ankaŭ havas kelkajn malavantaĝojn de la scenaro 1, ĉar ĝi kunportas la plej grandajn riskojn de unuformigo. La scenaro 1 («nur-angla») prezentas seriozajn riskojn de unuformigo kaj ne povas malhelpi la marĝenigon de aliaj eŭropaj lingvoj. La scenaro 2 («plurlingveco») estas principe subtenata en la oficiala eŭropa diskurso, kvankam neprecize. Tamen tiu diskurso ŝajnas havi malmultan efikon en la realo. Por ke la scenaro 2 estu kredinda, ĝi devas inkluzivi rimedojn, kiuj reguligas komunikadon. Tiuj rimedoj povas ŝajni artefaritaj kaj devigaj. == Konkludo de la raporto == François Grin konkludas, ke inter la studitaj strategioj, laŭ longtempa perspektivo por instruado de lingvoj kiel publika politiko, la plej bona strategio estas preferi Esperanton (scenaro 3). Li ne studas aliajn eblojn de konstruitaj lingvoj. == Literaturo == (it) [[Reinhard Selten]], [[Giorgio Pagano]], [[Carlo Minnaja]], ''I costi della (non) communicazione linguistica europeo'' (la kostoj de la eŭropa lingva (ne)komunikado), 1997, 148 p, eld. ERA<ref>(it) ''[https://era.ong/kadmo/parliamo-de-i-costi-della-non-comunicazione-linguistica-in-europa/ Parliama de i costi della (non) communicazione linguistica in Europa],'' ERA, decembro 2007.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == La raporto estas disponebla en diversaj lingvoj: * esperante: http://lingvo.org/grin/raporto_grin_eo.pdf * ĉeĥe: http://lingvo.org/grin/raporto_grin_cs.pdf * france: http://www.ladocumentationfrancaise.fr/rapports-publics/054000678/index.shtml * itale (page): http://www.lulu.com/shop/françois-grin/linsegnamento-delle-lingue-straniere-come-politica-pubblica/paperback/product-5431148.html * nederlande: http://lingvo.org/grin/raporto_grin_nl.pdf * portugale: http://ebookbrowse.com/raporto-grin-pt-pdf-d387432248 [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Angla lingvo]] [[Kategorio:Germana lingvo]] [[Kategorio:Franca lingvo]] [[Kategorio:Esperanto en 2005]] 6ppf8s634fe6rf5eyic9nx1pp9n9wut 0 428629 9475168 9440164 2026-09-14T11:28:13Z Kani 670 /* Klimato */ 9475168 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ne konfuzu Santa Clara-n kun [[Santa Clarita]]!}} {{Informkesto urbo | bildo = Santaclaraconventioncenter.jpg | bildo-priskribo = la [[kongresejo]] | ŝtato = {{Usono}} | titolo de administra unuo1 = [[Subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo1 = {{Kalifornio}} | titolo de administra unuo2 = [[County|Kantono]] | administra unuo2 = [[kantono Santa Clara]] | horzono= [[pacifika tempa zono|pacifika tempo]]: [[UTC-8]] /<br />[[somera tempo]] [[UTC-7]] | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | regiono-ISO = US-CA | tipo1 = reliefo | Mapo en angulo= <!-- funkcias sen valoro --> | situo sur mapo2= Golfo de San-Francisko | situo de2=Situo de Berkelio<br> en la [[Areo de la Golfeto de San-Francisko]] | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron de la informo el vikidatumoj --> | zomo = 11 }} '''Santa Clara''' estas [[grandurbo]] en [[Usono]], en [[subŝtato]] [[Kalifornio]], en la samnoma [[Kantono Santa Clara|kantono]]. Laŭ la stato de la censo {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Geografio == Santa Clara situas sur la marborda [[ebenaĵo]] en la sudokcidenta landparto de Usono, en la okcidenta parto de la subŝtato. Ĝi troviĝas en [[Silicon Valley]]. [[Dosiero:Santa Clara, CA USA - Santa Clara University, Mission Santa Clara de Asis - panoramio (2) (cropped).jpg|eta|maldekstre|{{centre|la hispana misiejo ''Santa Clara''}}]] [[Dosiero:New McAfee Headquarters.jpg|eta|maldekstre|{{centre|sidejo de la firmao [[McAfee]] en Santa Clara}}]] [[Dosiero:Santa Clara Central Park Library.jpg|eta|maldekstre|{{centre|la biblioteko de Santa Clara}}]] == Historio == Tiun lokon ektrovis la unua eŭropano en [[1769]]. Tiam [[indianoj]] vivis tie. Santa Clara fondiĝis en [[1777]] kiel katolika [[misio]], urbiĝis en [[1852]]. La [[loknomo]] venis de patrono de la misio. La loĝantoj longe kulturis [[frukto]]jn kaj [[legomo]]jn. En [[1906]] [[sismo]] okazis kaj mortis ĉirkaŭ 100 [[homo]]j. La historio ŝanĝiĝis en la [[1960-aj jaroj]], tiam la semikonduktaĵo-industrio aperis en la [[valo]]. La urbego estas hejmo de ĉefsidejo de [[Intel]] kaj aliaj gravaj firmaoj. == Trafiko == Santa Clara havas du gravajn fervojajn [[stacidomo]]jn, sed la urbego ne havas propran [[flughaveno]]n. La loĝantoj uzas la proksiman flughavenon de [[San Jose (Kalifornio)]]. == Klimato == Santa Clara situas en [[mediteranea klimato]]. La [[temperaturo]] averaĝe varias inter 9-{{GdC|21}}, en [[julio]] kaj [[aŭgusto]] averaĝe {{GdC|28}}, en [[decembro]] averaĝe {{GdC|5}}. Jare pluvas ĉirkaŭ 400&nbsp;mm. == Vidindaĵoj == == Servoj == * [[Universitato de Singulareco]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Portugalio}} [[Coimbra]], [[Portugalio]] ekde [[1972]] * {{Flago|Japanio}} [[Izumo (Ŝimane)|Izumo]], [[Japanio]] ekde [[1986]] == Fontoj == * inter alie: Képes Világatlasz ({{hu}}), ISBN 963 8475 38 2 == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br /> [[Dosiero:Santa Clara city park with fountain.jpg|eta|510ra|centre|{{centre|Larĝa panoramo pri parko en Santa Clara}}]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Kalifornio]] gyt6jw7vt32ptgqzlenv208qbldbpi1 0 432523 9475110 8265731 2026-09-14T09:04:10Z Sj1mor 12103 9475110 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Katerino|Katalin]] Szvorák''' [svorAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szvorák Katalin''' estas [[hungara]] [[kantisto]] pri [[popola muziko]], [[profesoro]] kaj [[instruisto]]. Katalin Szvorák [http://www.szvorakkatalin.hu/] naskiĝis la {{daton|29|aprilo}} [[1958]] en [[Lučenec]]. == Biografio == Katalin Szvorák apartenas al hungara [[minoritato]] en [[Slovakio]]. Ŝi frekventis [[lernejo]]n en [[Fiľakovo]], [[universitato]]n en [[Budapeŝto]]. En [[1981]] ŝi atingis la unuan lokon en [[konkurso]] ''Röpülj páva'' de [[Hungara Televizio]], poste en [[1988]] en konkurso nomata pri [[László Lajtha]]. Inter [[1983]]-[[2005]] ŝi estis kantisto de fama [[koruso]]. Ŝi instruas kantadon en muziklernejo de [[Szentendre]] kaj [[Muzikakademio Franz Liszt]]. Dum 32 jaroj ŝi koncertis en 33 landoj pli ol 3000-foje. Ŝi havas 2 filojn. Ŝi ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[2013]], ekde [[1980]] ankaŭ aliajn [[premio]]jn. == Diskografio == * diversaj popolkantoj, ekleziaj-religiaj kantoj, [[poemo]]j de hungaraj [[poeto]]j en [[Supra Hungarujo]], aparte menciinda ''Énekeim'' (Miaj kantoj) - elekto el jardeko el 8 diskoj == Fontoj == * [http://www.szvorakkatalin.hu/ hompaĝo] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Szvorak Katalin}} [[Kategorio:Hungaraj popolkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] f7rd4mdyau3pdue8jiuhxl647lgjubo 0 432717 9474799 7954797 2026-09-13T18:18:10Z ThomasPusch 1869 9474799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = | nomo = Petr Nečas | dosiero = Petr Nečas - O2067168633.jpg | ofico = ĉefministro de [[Ĉeĥio]] | de = 28-a de junio 2010 | ĝis = 10-a de julio 2013 | antaŭulo = [[Jan Fischer]] | sekvanto = [[Jiří Rusnok]] | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1964|12|19}} | loko de naskiĝo = [[Uherské Hradiště]] | partio = partio ''Občanská demokratická strana'' (Civitana Demokratia Partio) | edzo/ino = | religio = }} '''Petr NEČAS''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1964|12|19}} en [[Uherské Hradiště]], urbo en la sudoriento de Ĉeĥio, do nun {{aĝo|1964|12|19}}-aĝa) estas ĉeĥa fizikisto kaj politikisto. Li estas membro kaj ekde marto 2010 gvidanto de la konservativa partio ''Občanská demokratická strana'' (civitana demokratia partio). En la parlamenta baloto de majo 2010 lia partio iĝis la dua plej forta grupiĝo, post la socialdemokrata partio, sed kune kun du aliaj konservativaj partioj stariĝis sufiĉe forta registara koalicio sub lia gvido. La [[28-an de junio]] [[2010]] li oficiale fariĝis la nova ĉefministro de Ĉeĥio. {{Projektoj}} {{Ĝermo|politiko}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Necas, Petr}} [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] 7nolotwdp17st78j81e7rxfm4rvnmvm 1 436193 9474645 9376014 2026-09-13T14:01:12Z Arbarulo 135469 9474645 wikitext text/x-wiki {{Tradukitaĵo|fr|Base_(chimie)|revizio=89789882|enmetrevizio=5215222|sekcio=Diversaj difinoj}} {{Tradukitaĵo|it|Base_(chimica)|revizio=58426733|enmetrevizio=5213154}} == Ĉu kunigi, ĉu ne kunigi == [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] skribis ĉe [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Alkalo|Forigendaj artikoloj]]: <blockquote> 'La artikoloj traktas malsamajn, sed parencajn temojn. Se vi rigardas la intervikiojn, vi devus ekvidi, ke la kunigo ne estas bona ideo. En [[Bazo (kemio)]] estas traktata la tuta klaso de ĥemiaj kombinaĵoj, dum ke en alkalo nur estas traktataj tiuj, kiuj enhavas unu el la elementoj natrio, kalio ktp. resp. kalcio aŭ magnezio. Laŭ la unua difino de Nova PIV, paĝo 73, temas pri kombinaĵoj kun Li (Litio), Na (Natrio), K (Kalio), Rb (Rubidio), CS (Cezio), Fr (Francio), dum ke laŭ la dua temas pri "hidroksido de metalo kaj pli ĝenerale, substanco, iu, kombiniĝante kun acido naskas salon." Do, mi proponas, ke ni pli klare montru la diferencon inter la terminoj anstataŭ pli miksu ilin per nenecesa kunigo de la artikoloj. Ĥemio estis unu el miaj preferataj fakoj en la lernejo, eĉ se mi intertempe sufiĉe multe forgesis. Tamen mi havas librojn pri tio.' </blockquote> :Jes, certe laŭ la intervikiaĵoj la konceptoj ne estas identaj. Aliflanke la intervikiaĵoj de [[alkalo]] estas iom ĥaosaj: la itala intervikiaĵo estas [[:it:Alcalinità]], kies germana intervikiaĵo estas [[:de:Alkalinität]], sed la rekta germana intervikiaĵo estas [[:de:Alkalien]]. [[alkalo]] havas ĉirkaŭ 40 intervikiaĵojn, [[:it:Alcalinità]] havas nur 11. Laŭ mia impreso la koncepto de [[:it:Alcalinità]] priskribas ion, kion kemiistoj jam sufiĉe longe konas, kaj el kio en la 20-a jarcento evoluis fizik-kemiaj konceptoj pri tio, kion priskribas la nuna [[bazo (kemio)]]. :Sed antaŭ ĉio restas la fakto, ke NPIV diras pri la kemia signifo de "bazo" (11): "= alkalo". Kio povus esti pli klara ol tio? Por diferencigi inter du signifoj, kiujn NPIV identigas, mi ŝatus vidi alian fonton, kiu pravigas tion. : – [[Uzanto:Umbert&#39;|Umbert&#39;]] ([[Uzanto-Diskuto:Umbert&#39;|diskuto]]) 21:30, 1 Maj. 2013 (UTC) ::Sal, ankaŭ mi ĉiam opiniis, ke "bazo" kaj "alkalo" estas puraj sinonimoj. Sed iom da serĉo montras, ke ŝajne ne ĉiu samopinias. Jen teksto de la universitato de Princeton: ::<blockquote>In chemistry, an alkali (from Arabic: Al-Qaly القلي, القالي ) is a basic, ionic salt of an alkali metal or alkaline earth metal element. Some authors also define an alkali as a base that dissolves in water. A solution of a soluble base has a pH greater than 7. The adjective alkaline is commonly used in English as a synonym for base, especially for soluble bases. This broad use of the term is likely to have come about because alkalis were the first bases known to obey the Arrhenius definition of a base and are still among the more common bases.</blockquote> ::Do mi nun inklinas ne kunigi. Plej bone estus korekti la intervikiojn, sed tio egalas al meti sian manon en vespan neston ... [[Vikipediisto:PaulP|_PaulP]][[Speciala:Retpoŝti uzanton/PaulP|^{<span style="color:red;">@</span>}]][[Vikipediista diskuto:PaulP|_{<span style="color:green;">disk</span>}]][[Speciala:Kontribuoj/PaulP|^{<span style="color:blue;">kont</span>}]] 05:20, 2 Maj. 2013 (UTC) :::Laŭ la libro "Kemia kaj scienc-teknika vortaro", el 1993, la terminoj "alkalo" kaj "bazo" estas tutcerte ne sinonimaj, sed kelkfoje tre similaj, almenaŭ laŭsence. La vorto "alkalo" laŭ ĝi estas tradukaĵo de la angla "alkali" kaj de la germana "Alkali", dum ke "bazo" estas tradukaĵo de angla "base" kaj germana "Base". Krome la libro mencias kelkajn devenajn formojn, nome: :::* alkaleco - angle "alkalinity", germane "Alkalinität" (Ĉu itale alkalinità?) :::* alkaligi - angle "alkalize", germane "alkalisch machen" :::* alkal-metalo (ankaŭ alkalio) - angle "alkali metal", germane "Alkalimetall" :::* alkala - angle "alkaline" kaj "basic", germane "alkalisch" kaj "basisch" (Do, nur ĉikaze la radikoj laŭsence miksiĝas iel. Sed mi dubas, ke tio sufiĉas por kunigo.) :::* baza - angle "basic", germane "basisch" (pH >7) :::* bazeco - angle "basicity", germane "Basizität" :::Do, mi supozas, ke la difino en NPIV, paĝo 146 provas tro simpligi la aferon. Krome mi pensas ke "bazo" estas pli ĝenerala termino. Do, ĉiu oksido kaj hidroksido de alkalimetalo reagas baze. Sed ne ĉiu "bazo" estas hidroksido de tia metalo. Ekzistas ja ankaŭ bazoj el aliaj metaloj kaj eĉ organikaj bazoj, kiel ekzemple la bazoj en DNA, eĉ se tiuj estas ligataj al fosfora acido kaj tial ne plu reagas bazece. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:10, 2 Maj. 2013 (UTC) ::::Bone, ni do ne kunigu, kaj mi malfaros la ŝanĝojn de "bazo" al "alkalo" en la teksto de la artikolo "bazo (kemio)". Kaj eble sub "etimologio" mi menciu, ke ni ne sekvas la simpligon de NPIV. – [[Uzanto:Umbert&#39;|Umbert&#39;]] ([[Uzanto-Diskuto:Umbert&#39;|diskuto]]) 16:25, 5 Maj. 2013 (UTC) ==Nigremo== Mankas multegaj ligiloj al menciindaj temoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:01, 13 sep. 2026 (UTC) mn5m5utnj710tb04qbrzx9jrzqur4nm 2 437312 9474970 5222212 2026-09-13T21:58:32Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Giganta rado]] 9474970 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Giganta rado]] qzjqpkcox43b53r05dx6wiv4a7r22e3 3 437323 9474973 5222213 2026-09-13T21:59:02Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Giganta rado]] 9474973 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Giganta rado]] 26e3koru6wylh059rxoyt8z9bbq34pf 0 442787 9474886 9375789 2026-09-13T19:26:53Z Sj1mor 12103 9474886 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=MY}} '''Bandar Seri Jempol''' aŭ '''Bandar Baru Serting''' estas urbo kaj ĉefurbo de [[Jempol]] distrikto, [[Negeri-Sembilano]], [[Malajzio]]. ==Instalaĵoj== *Jempol Distrikta [[Moskeo]] *Jempol Distrikto kaj tero oficejo *Majlis Daerah Jempol (MDJ) ĉefa ĉefsidejo *Jempol Distrikta [[Hospitalo]] *Police District Headquarters (IPD Jempol) Policejo *Jempol [[Publika biblioteko]] ==Referencoj== {{referencoj}} [[Kategorio: Urboj de Malajzio]] g4nnwuj6ejxu1mhxrxm2don5qcnl430 0 442994 9474758 9268468 2026-09-13T17:38:03Z Tirolischleioans 254019 9474758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[Dosiero:P 601 Trabant WE II - front.jpg|eta|Moderna Trabant-prototipo jam ne fabrikito.]] '''Werner LANG''' (naskiĝinta la {{daton|23|marto|1922}} en [[Schwarzenberg (Ercmontaro)|Bermsgrün]], mortinta la {{daton|17|junio|2013}} en [[Zwickau]]) estis germana inĝeniero kaj aŭtomobilkonstruisto. == Kariero == Lang studis maŝin- kaj aŭtomobilkonstruadon ĉe la inĝenieraj lernejoj de Zwickau kaj [[Chemnitz]] kaj doktoriĝis ĉe la Teĥnika universitato de [[Dresdeno]]. En Italio li estis rezistmovadano dum 1944/45 kontraŭ la nazioj. En 1949 li ekdeĵoris ĉe la firmao [[Horch]] en Zwickau, kie li fariĝis direktoro teĥnika kaj en 1958, post la fuzio de Horch kaj [[Audi]], ĉefkonstruisto. De 1970 ĝis 1983 li responsis por la plievoluigo de la Trabant-modeloj. Multaj planitaj [[prototipo|prototipoj]] neniam estis realigitaj. == Flankaj agadoj == En 1960 Lang fondis [[ralio]]-grupon ĉe la [[Formulo 1|Sachsenring-aŭtokurejo]]. En 2009 li publikigis libron kun etaj historioj kaj anekdotoj pri la historio de aŭtomobiloj en [[GDR]] kun la titolo: "Wir Horch-Arbeiter bauen wieder Fahrzeuge". Ĝis sia morto li kunlaboris en la dokumentado de la evoluo de la [[Trabant]] 601. == Premioj == * 1954: Nationalpreis der DDR III. Klasse für Wissenschaft und Technik * 1974: Nationalpreis der DDR II. Klasse für Wissenschaft und Technik * 2008: Martin-Römer-Medaille der Stadt Zwickau == Eksteraj ligiloj == * [http://www.trabi.net Ĉio pri la Trabant-aŭtoj.] * [http://www.derzwickauer.de/trabant_50_entwickler.html Detala prezento de la patroj de la aŭtomarko Trabant.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130611094544/http://www.derzwickauer.de/trabant_50_entwickler.html |date=2013-06-11 }} * [http://www.stern.de/lifestyle/leute/trabi-konstrukteur-werner-lang-der-vater-der-rennpappe-ist-tot-2026523.html Nekrologo kun foto.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lang, Werner}} [[Kategorio:Germanaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] q855a3l5kf43xz261xqdizco9dwkity 0 443076 9474771 8527531 2026-09-13T17:43:08Z Tirolischleioans 254019 9474771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Paul REBHUN''' (naskiĝinta ĉirkaŭ 1505 en [[Waidhofen an der Ybbs]], mortinta en 1546 en [[Oelsnitz (Vogtland)|Oelsnitz]]) estis teologo kaj verkisto [[germanio|germana]]. == Vivo == Estante filo de tanadisto li venis jam dum la infanaj jaroj al [[Saksio]]. Studante ĉe la [[Universitato de Wittenberg]] li iĝis samdomano de [[Marteno Lutero]]. En 1526 post la studoj li dungiĝis kiel kantoro en [[Zwickau]]; samjare li edziĝis al Anna Thiel. En 1529 li karieris lernejestrece en [[Kahla]] antaŭ ol esti resendita en 1535 al [[latinlernejo]] de Zwickau. [[Ordinacio]] lia faritis de Lutero mem en 1538; tuj poste li iĝis paroĥestro en [[Plauen]] kaj kun la perado de Lutero sukcesis translokigo de li samofice al [[Oelsnitz]]. Lutero kaj [[Filipo Melanktono]] rekomendis ke li iĝu samloke paroĥestro kaj [[superintendanto]] por la Distrikto Voigtsberg. Tiun ĉio oficon plenumis Rebhun ĝismorte. Li ankaŭ gravis kiel verkisto de dramoj kaj liaj verkoj ĝuis plurajn eldonojn. En ili temas pri tiutempaj aktualaĵoj kaj la misuzo de potenco. Prilaboro de dramoj liaj fariĝis i.a. de [[Sixt Birck]], [[Jasper von Gennep]] kaj [[Nicodemus Frischlin]]. Konserviĝis de li du dramoj, »Susanna« (1535/36) kaj »Hochzeit zu Kana« (1538). La unue menciita teatraĵo edifa en kvin aktoj kun korusaj partoj rimarkindas pro diligentega versumado. Rebhun ankaŭ klopodis skribi trokeojn kaj jambojn laŭ romia maniero. == Verkoj == * Ein geistlich Spiel von der Gotfürchtigen und keuschen Frauen Susannen, Zwickau 1536, 1544, Wittenberg 1537, Worms 1538, Reclam, Stuttgart 1980, ISBN 3-15-008787-2 * Was für Ursachen den christlichen Eheleuten zu bedencken / den lieben Hausfriede in der Ehe zu erhalten, Wittenberg 1546, 1549, 1559, 1570 Nürnberg 1556, 1569, 1571, Straßburg 1662 * Hochzeit Spiel auff die Hochzeit zu Cana Galileae, Zwickau 1538, 1546, Nürnberg 1572 * Klag des armenn Manns von Sorgenvol, ynn theuerung u. hungersnot. Zwickau 1540 * Ein Christi, unnd nötig Gesprech von der Summa des Christi, glaubens und wesens. Leipzig ohne Jahr (entstanden in Plauen 1538-42) * Latinc dicendi formulae ..., ex Terentio collectae. Görlitz 1580 (entstanden 1545) * Julius Tittmann (Eld.): ''Schauspiele aus dem 16. Jahrhundert''. Brockhaus, Leipzig 1868. ** 1. ''Nikolaus Manuel, Paul Rebhun, Lienhard Kulman, Jakob Funkelin, Sebastian Wild, Petrus Meckel''. * Hermann Palm (Eld.): ''Paul Rebhuns Dramen. Ein geistlich Spiel. Ein Hochzeit Spiel''. Litterarischer Verein, Stuttgart 1859. * Paul Casey (Eld.): Das Gesamtwerk''. Lang, Frankfurt/M. 2002 # ''Dramen'', ISBN 3-906769-93-3 # ''Didaktische Schriften'', ISBN 3-906769-94-1 == Literaturo == * Wolfgang F. Michael: ''Das deutsche Drama der Reformationszeit.'' Bern 1984. * Paul Casey: ''The Susanna Theme in German Literature.'' Bonn 1976. * Robert Pilger: ''Die Dramatisierungen der Susanne im 16. Jahrhundert.'' En: ''Zeitschrift für deutsche Philologie.'' 9, 1880, p. 129–217. * Paul Casey: ''Paul Rebhun. A biographical study.'' Steiner, Stuttgart 1986, ISBN 3-515-04673-9. * Hermann Palm: ''Beiträge zur Geschichte der deutschen Literatur des 16. und 17. Jahrhunderts.'' Zentralantiquariat der DDR, Leipzig 1977 (represitaĵo de la vroclava eldono de 1877). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/16Jh/Rebhun/reb_intr.html Verkoj surrete kaj biografio.] * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/1188 Priskribo ĉe Gutenberg.] * [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/16Jh/Rebhun/reb_test.html Atesto de Wolff Michael, urba kronikisto, de la 1546-a jaro pri Rebhun.] == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 16. Leipzig 1908, p. 653 ([http://www.zeno.org/nid/20007325509 tie ĉi interrete]) {{DEFAŬLTORDIGO:Rebhun, Paul}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 44d87aq8cj8yyfbce3698iqgz6c8i6a 1 445833 9474983 9473195 2026-09-13T22:47:41Z ThomasPusch 1869 /* heliotropismo */ 9474983 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]]. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tio vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebrmunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == [[heliotropismo]] == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo [[heliotropismo]] vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon [[d:Q1602587]], eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) 2pk03dnsa8o8k999d34l6vay1o6ddqx 9474984 9474983 2026-09-13T22:48:26Z ThomasPusch 1869 /* heliotropismo */ 9474984 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]]. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tio vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebrmunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == [[heliotropismo]] == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo [[heliotropismo]] vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) h2y0a45gvumuams28uf3n3hd2ryozxp 9474985 9474984 2026-09-13T22:50:51Z ThomasPusch 1869 /* heliotropismo */ 9474985 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]]. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tio vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebrmunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == [[heliotropismo]] == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo [[heliotropismo]] vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi (ankaŭ povas esti {{re|Kani|Aidas|Sj1mor}} aŭ iu alia volontulo) povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) 7d9icfod2hitbw749tqar1q6mtxdxa5 9474986 9474985 2026-09-13T22:51:30Z ThomasPusch 1869 /* heliotropismo */ 9474986 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]]. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tio vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebrmunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == "Heliotropismo" == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo <small>'''[[heliotropismo]]'''</small> vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi (ankaŭ povas esti {{re|Kani|Aidas|Sj1mor}} aŭ iu alia volontulo) povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) jmxfpqf23qlnpug1g9qlizp9m2ptnec 9474987 9474986 2026-09-13T22:51:48Z ThomasPusch 1869 /* "Heliotropismo" */ 9474987 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]]. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tio vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebrmunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == "Heliotropismo" == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo <big>'''[[heliotropismo]]'''</big> vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi (ankaŭ povas esti {{re|Kani|Aidas|Sj1mor}} aŭ iu alia volontulo) povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) 0n2cma2zb4o51ckqecgvo2q5t567m6j 9474988 9474987 2026-09-13T22:55:38Z ThomasPusch 1869 /* Ruĝaj ligiloj */ 9474988 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj en la informkesto, kiuj bezonas iom da scioj pri biokemio == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]] en la informkesto. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tiuj specialaĵoj vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebremunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == "Heliotropismo" == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo <big>'''[[heliotropismo]]'''</big> vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi (ankaŭ povas esti {{re|Kani|Aidas|Sj1mor}} aŭ iu alia volontulo) povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) thzrkiiabh9mu4en21ec5c84n8173gp 9475019 9474988 2026-09-14T00:36:55Z Arbarulo 135469 9475019 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj en la informkesto, kiuj bezonas iom da scioj pri biokemio == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]] en la informkesto. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tiuj specialaĵoj vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebremunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == "Heliotropismo" == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo <big>'''[[heliotropismo]]'''</big> vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi (ankaŭ povas esti {{re|Kani|Aidas|Sj1mor}} aŭ iu alia volontulo) povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bonvolu ĉesi trudi demandojn, ĉu artikolo pri jeno aŭ jeno "vere necesas", aŭ faru ie liston de vere necesaj artikoloj. Kaj bonvolu pli zorgi kiam vi aldonas komenton, vi forviŝis ĉi tiun. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:32, 11 sep. 2026 (UTC) kce9e4u6y2rjhc60zyurmo0fmdyukpx 9475051 9475019 2026-09-14T05:49:13Z Sj1mor 12103 /* "Heliotropismo" */ Respondo 9475051 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la nomo por la angla pezounuo estas ''un'''c'''o'' (28 gramoj). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 18:30, 13 Jul. 2013 (UTC) == Nomo == Laŭ [http://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/pplp-u8.htm W.F. Pilger] nomo de ''Helianthus annuus'' estas "helianto" aŭ "helianto unujara". [http://vortaro.net/#helianto Laŭ NPIV] nomo de ĝi estas: "unujara helianto" sed "sunfloro" estas sinonimo. -- sen subskribo notis la uzanto Marek Mazurkiewicz je la 18-a de junio 2016 == Ruĝaj ligiloj en la informkesto, kiuj bezonas iom da scioj pri biokemio == {{re|Marek Mazurkiewicz|DidCORN|Claudio Pistilli}} Mi skeptikas pri la tri ruĝaj ligiloj [[saturitaj grasoj]], [[mononesaturitaj grasoj]] kaj [[polinesaturitaj grasoj]] en la informkesto. Komence mi suspektis ke la ruĝan koloron kaŭzus nur la nekutimaj gramatikaj pluraloj en la internaj ligiloj, sed ĝustigitaj ligiloj [[saturita graso]], [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] nur en unu el tri kazoj funkcias pli bone. Tamen [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] ŝajne estas nur specialaĵoj de [[nesaturita graso]]: ĉu por tiuj specialaĵoj vere du apartaj ruĝaj ligiloj necesas kiuj postulas ankoraŭ du kreendajn artikolojn, kvankam la teksto [[nesaturita graso]] jam estas??? Sed ĉu povus ankaŭ temi pri miskompreno, kaj fakte celiĝas la artikoloj [[saturita grasacido]] kaj [[nesaturita grasacido]]? Ĉiuj tiuj internaj ligiloj ĉiukaze reviziindas, miaj biokemiaj scioj ne plu estas freŝaj kaj ĉiukaze mi ĵus laboras en tute alia parto de Vikipedio kaj simple hazarde nur palpebremunon ĵetis rigardon al tiu biokemia paĝo... Tial mi volus peti iun el vi, kiuj supozeble pli bone orientiĝas, ordigi la temojn, kaj decidi ĉu kreado de novaj tekstoj [[mononesaturita graso]] kaj [[polinesaturita graso]] vere nepras aŭ ĉu alidirektilo al la paĝo [[nesaturita graso]] kontentigos la informbezonon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:08, 11 sep. 2026 (UTC) == "Heliotropismo" == Plia principa demando estus, ĉu aparta temo pri la temo <big>'''[[heliotropismo]]'''</big> vere necesas. Se temus precipe pri la orientiĝo de sunfloroj, oni povus meti alidirektilon al la paĝo "sunfloro", sed mi supozas ke la fenomeno koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn, kvankam mi kiel laiko nur konas la fenomenon de la sunfloroj... Ĉu iu almenaŭ povas elserĉi la vikidatuman kodon por "heliotropismo", aŭ pli bone tuj komenci ĝerman artikolon de iom pli ol tri fazoj, se vere aparta teksto necesas - kaj cetere, PIV atentigas ke [https://vortaro.net/#heliotropismo_kd "''heliotropismo''"] estas nur alternativa vortumo de [[suntropismo]], tial verŝajne meto de la ebla nova paĝo al la titolo "suntropismo" pli saĝas (kvankam [https://vortaro.net/#suntropismo_kd en PIV 2020 forgesiĝis meti la vorton "''suntropismo''" aparte]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:18, 11 sep. 2026 (UTC) :Mi nun trovis la vikidatuman kodon <big>'''[[d:Q1602587]]'''</big>, eklernis ke la fenomeno vere koncernas ankaŭ multajn aliajn plantojn kiel mi jam suspektis dekomence, kaj ekkonvinkiĝas ke la temo estas vere inda je esperanta teksto. Sed tamen daŭre necesas komenci ĝerman artikolon de tri fazoj aŭ iom pli ol tio. Ĉu iu el vi (ankaŭ povas esti {{re|Kani|Aidas|Sj1mor}} aŭ iu alia volontulo) povus fari tekston aŭ ekkomenci ĝerman artikolon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bonvolu ĉesi trudi demandojn, ĉu artikolo pri jeno aŭ jeno "vere necesas", aŭ faru ie liston de vere necesaj artikoloj. Kaj bonvolu pli zorgi kiam vi aldonas komenton, vi forviŝis ĉi tiun. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:32, 11 sep. 2026 (UTC) ::Farite. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:49, 14 sep. 2026 (UTC) 8j201zuandvcxobhdlbjebu2riffs5b 0 455271 9474723 8927521 2026-09-13T17:07:14Z Reclus 63620 noblogs.org 9474723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = Gustav-Landauer-Bibliothek Witten | eonomo = Librejo Gustav Landauer Witten | bildo = neniu | bildo_priskribo = logoo de Librejo Gustav Landauer Witten | grandeco de bildo = | tipo = [[biblioteko|specialbiblioteko]] | fondodato = 2011 | latitudo = 51.44312 | longitudo = 7.33213 | regiono-ISO = DE-NW | situo sur mapo = neniu | mapo = | mteksto = | sidejo = [[Witten]]<br />[[Germanio]] | estro = | estro1 = | estro1_tipo = | buĝeto = | dungitaro = | lingvoj = [[Germana lingvo|germana]] | TTT-ejo = [https://projekte.free.de/glb/ projekte.free.de/glb/] (germana) | twitter = }} [[Dosiero:Gustav-Landauer-Bibliothek.jpg|eta|Librejo Gustav Landauer Witten]] [[Dosiero:Gustav-Landauer-Buchausstellung 2013-01-12 14.jpg|eta|Gustav Landauer Librekpozicio]] La '''Librejo Gustav Landauer Witten''' ({{Lang-de|Gustav-Landauer-Bibliothek Witten, GLBW}}) estas [[biblioteko|specializita biblioteko]] en [[Witten]], [[Germanio]]. == Historio == La Librejo [[Gustav Landauer]] fondiĝis en 2011 en la socikultura centro [[Trotz Allem]] (''Malgraŭ Ĉio'') en tiama infovendejo. La nomo rilatas al germana teoriisto de [[anarkiismo]] [[Gustav Landauer]]. Fondo de la kolekto estis librodonaco evente la 100a jariĝo de la mortotago de la rusa [[verkisto]] kaj [[Anarki-pacismo|anarkipacisto]] [[Lev Tolstoj]] en 2010. Sekvis pliaj librodonacoj. En 2012 la ''Trotz Allem'' organizis kunlabore kun la ''Deutsch-Israelische Gesellschaft Witten'' (''Germana-Israela Socio Witten'') prelegon de eldoninto de ''Ausgewählte Schriften'' (''elektitaj skriboj'') de Landauer, ''Siegbert Wolf'', pri [[filozofio]] kaj [[judismo]] ĉe Gustav Landauer. Kune kun la prelego prezentiĝis libroekspozicio de Librejo Gustav Landauer pri vivo kaj verko de Gustav Landauer.<ref>{{Cito | Aŭtoro=Anna Ernst | Titolo=„Trotz Allem“. Bibliothek als Zeichen für die Gewaltlosigkeit | Gazeto=[[Westdeutsche Allgemeine Zeitung|WAZ]] | Dato=2011-12-11 | Lingvo=germana | URL=https://archive.org/details/Bibliothek_als_Zeichen_fuer_Gewaltlosigkeit | Alirdato=2022-04-16}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url=https://fda-ifa.org/wp-content/uploads/2012/11/Gaidao24-12-2012-web.pdf#page=22 | titolo=Die Gustav-Landauer-Bibliothek im Wittener „Trotz Allem“ | alirdato=2013-10-05 | dato=2012-12 | formato=PDF | verko=Gǎidào | eldoninto=Föderation deutschsprachiger Anarchist*innen | paĝoj=22–23 | lingvo=germana}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto | url=https://trotzallem.noblogs.org/post/2012/05/05/2012-06-21-ich-will-um-des-gestaltens-willen-erkennen/| titolo=Do. 21. Jun.: „…ich will um des Gestaltens willen erkennen“. Philosophie und Judentum bei Gustav Landauer. Vortrag von Dr. Siegbert Wolf | alirjaro=2026-09-13 | dato=2012-05-05 | eldoninto=Trotz Allem | lingvo=germana | arkivurl=https://web.archive.org/web/20260429060732/https://trotzallem.noblogs.org/post/2012/05/05/2012-06-21-ich-will-um-des-gestaltens-willen-erkennen/ | arkivdato=2026-04-29}}</ref> == Direktigo de kolektaĵo == Kerno de kolektaĵo de Librejo Gustav Landauer estas publikaĵoj, kiuj disvastiĝis, legiĝis kaj diskutiĝis ene de maldekstra-alternativa spektro. Inter aliaj tie troviĝas temoj pri [[antifaŝismo]], [[socia sekso]], libera [[pedagogio]], [[Pacifismo|pacpolitiko]], [[ekologio]], [[ekonomio]], politikaj evoluoj en diversaj landoj de la mondo kaj instruoj de klasikaj kaj aktualaj geteoriistoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url=https://trotzallem.noblogs.org/gruppen/#bibliothek | titolo=Gustav-Landauer-Bibliothek Witten | alirdato=2026-09-13 | eldoninto=Trotz Allem | lingvo=germana | arkivurl=https://web.archive.org/web/20240515010420/https://trotzallem.noblogs.org/gruppen/#bibliothek | arkivdato=2024-05-15}}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{de}} * [https://sigel.staatsbibliothek-berlin.de/nc/suche/?isil=DE-Wit3 Librejo Gustav Landauer Witten] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190421153141/https://sigel.staatsbibliothek-berlin.de/nc/suche/?isil=DE-Wit3 |date=2019-04-21 }} ĉe la [[Staatsbibliothek (Berlin)|Ŝtata Biblioteko en Berlino]] (angla) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Bibliotekoj en Germanio|Gustav Landauer Witten]] [[Kategorio:Anarkiistaj organizaĵoj]] pdvv7xkvfl9prx6y772gzn432z4lq6b 2 457859 9474981 9472891 2026-09-13T22:37:42Z ThomasPusch 1869 /* Farendaĵo */ 9474981 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]], por escepte malurbajurboj ankaŭ [[Dunseith]] aŭ [[Rolette]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} - {{farite}} 2026-08-28 * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} - {{farite}} 2026-08-25 * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} - {{farite}} 2026-08-24 * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}} - {{farite}} 2026-08-24 --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [[Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) * Pri Nicolas Rastvortsev (2017) nenio ĝis nun, kvankam nun 24 filmoj en IMDb. Iam supozeble io venos. == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. Plia noto por diskutpaĝo: Mi petas uzi la ŝablonon {{ŝ|Referencoj|2}}, do referencojn en du kolumnoj, nur se en la teksto jam estas signife multaj referencoj, ni diru 10 aŭ iom pli: se estas nur 1-4, la dispartigo de la malmultaj eroj (aŭ de unu ero) al du kolumnoj aspektas stulte. Kopiebla frazo por estontaj apartigiloj: Krome la nomo, kiel tre multaj loknomoj, ankaŭ okaze estas uzata kiel [[familia nomo]], do kiel parto de [[persona nomo|personaj nomoj]]. {{ŝ|sen fontoj}} por paĝoj kiuj estas nur [[artikola ĝermo|artikolaj ĝermoj]]: [[Diskuto:Marc Guéhi]]. (2026 7 5) == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close ⇒ [[d:Q52105174|list of Wikidata reasons for deprecation]] ("malnoviĝinta" funkcias). == Farendaĵo == * En Iovao, sur la skema mapo 6 el 9 linioj faritaj, restas do triono ekde [[Kantono Pottawattamie]]... (2026 06 23) * La novajn gazetotekstojn [[Lietuvos rytas]], [[Lietuvos žinios]] kaj [[Vakarų ekspresas]] el junio dankinde Kani savis el ĝermeta stato. Se mi foje havos iom da tempo, mi povos ankoraŭ rigardi la nunajn ĝermojn, aparte la informkestojn. La latva teksto [[Diena]] jam estas kontentiga. (2026 06 23) * nur ekkomencita: [[Peptida hormono]]. (2026 06 14) * [[kantono Inyo]] aldoni "zomon= 8 aŭ 7" en 2026 06 27. * apartigilo [[trako]] enigi la gentan kaj regionan sencon. 2026 07 04 * fini la voĉdonon [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Gento (urbo)]] 2026 07 09 * [[Ŝablono-Diskuto:Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio]] * Teorie necesus nova teksto [[Pelt]] en [[Limburgo (Belgio)]]. Ekz. [[Overpelt]] estas parto. Same pri [[Lievegem]] en [[orienta Flandrio]]. * La teksto [[Peer (Belgio)]] havas ĥaosan historian ĉapitron... 2026 07 11 * [[Propaganda piedvojaĝo]] de 1912 estas bizara historia temo, plena je demandoj... 2026 07 14 * [[Alexis Saelemaekers]], disputo pri franca aŭ flandra prononco en la angla paĝo... 2026 07 15 * Nur la tekstoj pri usonaj subŝtatoj A- ekskluzive Nov-Meksiko estas reviziitaj. La resto ankoraŭ mankas. 2026 7 26. * Esplorinda reta fonto [https://www.esperanto.be/fel/jar/landoj.php La landoj de l' tero] [[Flandra Esperanto-Ligo]] * al VP:AA: [[Ombra kabineto]] al Ombra registaro * Ankoraŭ necesus bluigi 7 paĝojn en [[Ŝablono:Landoj en la Vintra Olimpiko 2026]], eventuale ankaŭ Slovenio en la Olimpikoj, por aliaj jaroj. * Aldonindas du apartigiloj pri [[kantono Richland]], [[kantono Rock]] kaj [[kantono Rusk]] - "pseŭdoblua", provizora alidirektilo al [[kantono Rusk (Teksaso)]], i.a. pri Viskonsino. {{farite}} je 2026-8-4 * [[Alemana lingvo]] ne plu estas malneŭtrala. La ŝablono foriru. 2026-08-28 * Estas pluraj biokemiaj demandoj pri [[sunfluro]]. 2026-09-11 * Mi senesperas pri la teksto [[Irana milito de 2026]]. 2026-09-14 == Multjare/multjardeke ruĝaj ligiloj == * ekzistas iu ŝablono {{ŝ|ruĝaj ligiloj}} kaj {{ŝ|ruĝa ligilo}}, kiu atentigas interalie pri * [[Rekordoj de mamuloj]] * aparte provoka: [[Hans Leo Hassler]] ebh5fnj9jl64ir1q42wk04owahoo09w 9474982 9474981 2026-09-13T22:38:03Z ThomasPusch 1869 /* Farendaĵo */ 9474982 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Pri saĝa apliko de vikidatumaro en esperantlingvaj paĝoj vidu ankaŭ [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|provejon2]]. :[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Kaj pri Quickstatements kaj Petscan por iom aŭtomatigite plibonigi vikidatumojn [[Uzanto:ThomasPusch/provejo3|provejon3]] ::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [https://commonshelper.toolforge.org/?interface=eo&image=Karte_Otzberg.jpg&lang=eo komuneja helpilo] :::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[:Kategorio:Vikipedio:Forigoj]] ::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]] [2025 12 21] ! :::: «Ĉiuj konsentas ke ruĝa ligilo devas ne ekzisti, se ĝi ne estas bluigebla laŭ vikipediaj reguloj. Tio signifas ke la temo de ruĝa ligilo devas esti [[Vikipedio:Menciindeco|menciinda]] kaj [[Vikipedio:Kontrolebleco|kontrolebla]].» Tamen, ĉu ruĝa ligilo estas tia, senespera, estas en duba kazo diskutenda. - cetere: noto pri misa ruĝa ligilo troveblas en [[diskuto:Aŝkelon]]. :::::[[dosiero:Arrow facing right - Green.svg|25ra]] Landonoma barakto en Vikipedio kadre de la tielnomata "[[Io-ujo-batalo]]": [[Vikipedio:Baloto/Landonoma unueco]] - fina rezulto de la diskuto, baloto en 2009. == Notoj por mi mem == :2024-05-10: tagaj listoj reviziitaj ĝis la [[13-a de majo]] (lundo) <!--Rémi sim ankaŭ kontribuas, ekz. pri 7-a de julio--> :{{ŝ|ruĝaj ligiloj}} :La multegaj fuŝaj anonciloj pri neekzistaj portaloj parte menciiĝas en [[Vikipedio:Lua/Petoj/Arkivo]] :ŝanĝi kolorojn en germana GIMP: Ferben, Abbilden kaj Farbvertauschung. :Pliaj listoj forigindaj [[Alfabeta listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko|1]] [[Listo de la francaj parlamentaj periodoj|2]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|3]], [[Listo de la deputitaj distriktoj de Loire-Atlantique|4]] Ekzemplaj ĝermaj artikoloj pri Italio [[Muggiò]] kaj [[Arese]]<!-- dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} alto = {{Vikidata ero|p-kodo=P2044}}, CO ĝis Colonno --> (por frakcio elturniĝo laŭ [[Camo]]), pri Francio [[Chanaz]] aŭ [[Geloux]] (por nova paĝo de franca komunumo: [[Flassigny]] en Mozio), [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tresques&action=edit&oldid=8354148 Tresques simple] aŭ [[Civrac-en-Médoc]] por Ĝirondio (kaj [[Bonnay]] por apartigilo), pri Rusio [[Orsko]], pri Skotlando [[Ayr]], pri Anglio ekz. [[Bathford]] kaj pri Usono [[Daytona Beach]], [[Evanston]] aŭ nun ĝerme [[Alturas]], por escepte malurbajurboj ankaŭ [[Dunseith]] aŭ [[Rolette]] (kantono minimuma ekz. [[kantono Yolo]], censa retejo ekz. [[Hollister]])- pri Rumanio [[Sânandrei]].<!--{{Ĉi tiu artikolo|temas pri la rumania komunumo [[Letea Veche]]. Atentu ke ankaŭ ekzistas tre similnoma [[---]].}} --> Pri la tre katolika Italio: en [[Barzio]] patronas '''Alessio''' Bergama, en [[Basiliano]] '''Andreo''', en [[Crandola Valsassina|Crandola]] '''Antonio''' la Granda, en [[Barzago]] '''Bartolo''', en [[Cesana Brianza|Cesana]] Firmo+Rustiko, en [[Cremeno]] '''Georgo''', en [[Azzano d'Asti|Azzano]] '''Jakobo pli aĝa''', en [[Bulciago]] '''Johano Ev.''', en [[Cernusco Lombardone|Cernusco]] '''Johano Bapt.''', en [[Castions di Strada|Castions]] '''Jozefo''', en [[Castello di Brianza]] '''Laŭrenco''', en [[Cusio]] '''Margareta''', en [[Entratico]] '''Marteno''', en [[Costa Masnaga]] la levo de '''Maria''', en [[Colle Brianza]] '''Miĥaelo''', en [[Cividate al Piano]] '''Nikolao''', en [[Ampezzo]] '''Petro+Paŭlo''', en [[Viale]] '''Roĥo''', en [[Terno]] '''Valenteno''', en [[Missaglia]] '''Viktoro''' kaj en [[Barzanò]] '''Vito''' ktp. p417: [[Montiglio Monferrato]] "Kristana patrono estas la sanktulo [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago." : referencoj por patrono (kopiu en redakta modo): <ref name="patrono1">[https://www.santodelgiorno.it/patroni/valle-salimbene/ informoj en la retejo ''santodelgiorno.it''] ({{it}})</ref><ref name="patrono2">[http://www.comuni-italiani.it/018/169/ informoj en la retejo ''comuni-italiani.it''] ({{it}})</ref> :... [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.<ref name="patrono1"/><ref name="patrono2"/> p47: La teritorio havas komunan limon kun <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}</nowiki>. Informkeste: <pre> | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | najbaraj_komunumoj = {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} | nomo_de_loĝantoj = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P1549}}'' | patrono = {{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}} | festo = | tipo1= reliefo | zomo = 10 </pre> Ekzemplo por aldono de sendependa ekstera mapo por paĝoj en kiuj mankas ĉiaj bildoj: [[Gonnoscodina]]. Por senespere malplenaj tekstoj pri {{Brazilo}}: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/ekzemplo Brazilo MG]]. Ankaŭ tiam ankoraŭ necesas a) adapti mikroregionon kaj se necese mezoregionon, kontroli kaj en kazo de vikidatuma vakuo nevidigi la retejon, c) en vikidatumoj aldoni priskribon kaj ĉ) adapti la nombron de loĝantoj al la plej lasta indiko. Rilate al tio: d: TiagoLubiana ‎ →‎ Municipalities of Minas-Gerais/Brazil... Ĝenerale: apartigilo ekz. [[Saint-Just]]. En 2022 funkcianta ligilo al la ANB en Vieno: [[Ellen Gregory]] ([[Peasedown St. John]]). Kantista ĝermo ekzemple [[Katrina Leskanich]] kun grupo [[Katrina and the Waves]]. Por ne devi tajpi ĝin permane aŭ elserĉi ĝin pli komplike, jen por mi mem la ligilo pri la [[Specialaĵo:Protokolo/delete|protokolo de forigoj]]. * Noto ekzempla <small>''bildo tiom aĝa ke probable ĝi estas jam sen-kopirajta, sed tiom malbonkvalita, ke ne indas konservi ĝin aŭ transporti al la vikimedia komunejo''</small> Rumanio, <ref: [https://web.archive.org/web/20130613102945/http://exonyme.bplaced.net/Board/Thread-Siebenb%C3%BCrgen-Banat-Kreischgebiet-Marmarosch-Maramuresch-Neue-korrekte-ON-Liste germanlingvaj loknomoj, listo arkivigita je junio 2013] ({{de}})</ref> * [[Scornicești]] aŭ [[Giurgiu]] por ne montri la grafike tre modestan situomapon el vikidatumaro * [[Vikipedio:Vikidatumoj/Ĵusmortintoj]] * Pri Panĝabo / Panĝabio ŝajne ĝis printempo 2023 la difino de vortaro.net kaj de papera PIV en la eldonoj de 1970 ĝis 2020 ankoraŭ estis lando = Panĝabo, sed almenaŭ en 2026 estas lando = Panĝabio. Ĉar Didcorn jam je l' 23 jun. 2023 notis la novan PIV-an difinon en la paĝo [[Panĝabo (Barato)]], mi konjektas ke jam tiam B. Wennergren ŝanĝis la kapvorton en la reta PIV-datumaro. Domaĝe ke tio ne sincere dokumentiĝis, sed ĉiukaze nun kun bona konscienco eblas varbi por tutnova landonomo "Panĝabio". 00:40, 13 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) === Krome teknike: === * {{ŝ|Post diskuto ne forigita}} ekzemplo [[Diskuto:Jacob Schwartz]] * [[:Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [[:Kategorio:Nun en Komunejo]] * [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] ([[Ŝablono:Forigu tuj|ŝ]]) * [[Specialaĵo:Neuzataj bildoj]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]] * [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] * [[Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj]] ::>> ATENTU Mesa, Arizono {{uzanto2|~2025-53015-3}} 2025 9 7, ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ::>> KAJ Luksemburgio {{uzanto2|~2025-56511-3}} 2025 9 9, same ĝis nun nenio plu, ĉiuj saĝaj redaktoj, kontrolite fine de aŭg. 2026 ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks forbaritaj IP-adresoj] ** [https://eo.wikipedia.org/wiki/Specialaĵo:Forbarlisto_de_IP-adresoj?wpOptions&#91;&#93;=userblocks&wpOptions&#91;&#93;=autoblocks&wpOptions&#91;&#93;=tempblocks porĉiam forbaritaj IP-adresoj (estu malplena)] * [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj‎]] * [[Vikipedio:Roboto/Permespeto]] ** {{UzuloKontilo|Taylorbot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Taylor 49}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Taylor_40|rajtigo]] ĝis 2024-04-08 14:48 ** {{UzuloKontilo|Ĉaŭ-ĉaŭ-bot}} [[Specialaĵo:Rajtoj_de_uzantoj/Ĉaŭ-ĉaŭ-bot|rajtigo]] * [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]] * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/eo.wikipedia.org/2022-12-01/2023-12-01 Administraj agoj] * [[Uzanto:ThomasPusch/emblemoj|emblemoj je justa uzo]] ({{ŝ|Librokovrilo}} kaj {{ŝ|emblemo}}) * [http://tekstaro.com tekstaro.com] - elektronika lingvoscienca tekstaro (AKK korpuso) de Esperanto * [https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ historia Jarlibro 1923] kiel ekzemplo * koncizeco de artikolaj titoloj: ekz. [[Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)]] * [[Uzanto:Jura1/articles with Wikidata item without statements]] * en Informkesto geografiaĵo, |arkitekto ligado = ne<!-malŝaltas aŭtomatan ligadon-->. * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * naciaj himnoj: loka alŝuto necesis por la [[nacia himno de la Demokratia Respubliko Kongo]] (por [[Sieraleono]] tamen ne) {{ŝ|apartigila paĝo}} {{apartigila paĝo|provejo}} {{ŝ|aliaj signifoj}} {{aliaj signifoj|provejo}} {{Kategoria alidirekto|provejo}} * {{ŝ|Malneŭtraleco}} {{ŝ|sen fontoj}} Ĉiuj pensas {{Kiu?}} '''Ŝablonoj''' por marki dubendajn teksterojn: {{kiuj?|tekstero}} [[Vikipedio:Kontrolebleco]] aŭ {{laŭ kiu?|tekstero}} pri [[Vikipedio:Evitu nebulajn vortojn]]. Kaj <s>streki</s> tiel ĉi. === Kelkaj pliaj ekzemploj === * Multkolumna: <nowiki>{{multkolumna}} {{kolumnorompo}} {{finmultkolumna}}</nowiki> * film[[afiŝo]]: [[:Dosiero:SW - Empire Strikes Back.jpg]], [[:Dosiero:Mes héros afiŝo.jpg]] * <code><nowiki><span style="color:red"> </span></nowiki></code> Vidu: [[Helpo:Evitindaj HTML-etikedoj]]. * Komento pri kapricaj pseŭdovortoj meminventitaj: "Bonvolu ne simple inventi iujn pseŭdovortojn kaj nomi ilin "esperantaj". Ekzemple la vorto "..." en '''Esperanto''' simple ne ekzistas. Similforma vorto ekzistas en la antikvgreka, sed la malnovgreka klare estas alia lingvo. Sed en Esperanto oni decidis kontraŭ propra vorto por tiu aĵo, kaj simple nomas ĝin "...". Koncize: se vi ne scias kiel nomiĝas iu vorto en Esperanto, iru al alilingva teksto pri la temo, tie en la listo pri lingvoj maldekstre elektu la vorton Esperanto kaj sekvu la tekston tie. Kaj se vi volas proponi iun alternativan nomigon, nepre faru tion nur citante elstarajn esperantlingvajn fontojn kiel referencoj kaj prefere prezentu viajn esperantlingvajn referencojn unue en la diskutpaĝo. " * bonaj vortumoj pri lingve problemaj paĝoj estas <nowiki>{{polurinda|kelkaj frazoj sufiĉe strangas lingve, eble pro iu lingva interfero|listigi=ne}} (ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre gravan se oni jam en la paĝo notis la problemon) kaj {{pluraj problemoj|gramatiko|ligiloj}} resp. {{pluraj problemoj|esperantigu referencojn}}</nowiki>. * [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon]], mallongigite [[VP:NOE]] - krome entute ligilon al la listo [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas|Kio Vikipedio ne estas]] * [[Henriko la Birdisto]] estas bona ekzemplo, kiel bone meti en vikidadumaron neprecizan naskiĝdaton ("ĉirkau") kaj historian landon de naskiĝ- kaj mortodato. * [[Diskuto:Delfo]] estas modelo de konciza noto, ke ne eblas simple ŝanĝi landonomojn en tekstoj laŭ persona bontrovo. * [[Auckland]] estas modelo de pluraj bildoj en informkesto, sen atento de tio kio estas en vikidatumoj. :Navigilon per simpla listo: |bodyclass = hlist, vd. [[Alta Savojo]]. * Ekzempla bildo por ĝustigo de antaŭe fuŝa nomo en la komunejo [[:dosiero:Ŝraŭbeco dekstra maldekstra.png]] * Ekzemplo pri bona referenco al PIV estas en [[Moliso]]. :Krome [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/testo pri Hungario|jen ŝablona testejo]] kaj [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Jap SO 60|modelo olimpika]] <!-- En [[Ĝirondio]] ĉio pretasas, en [[Nord]] nur mankas 60/64 en ar. Douai. En Ĉarento nur ar. Confolans pretis je 23-04-17, Pri Kaleza Markolo bonus almenaŭ havi ar.-paĝojn. Indre (preta je 23-04-17) + Ardennes (3 23) kompletas. :La pola urbeto Dębica jam havas loĝantaron laŭ dato fine de 2020 ... --> :Jen ankoraŭ monto da fuŝetoj en [[Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/11]], ankaŭ kun aliaj finaj nombroj kompreneble :Pri olimpikoj: [[:dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png|jen ekzempla NOK-emblemo]]. Ĉe la anglalingvanoj, <nowiki>{{Infobox country Olympics}} forĵetiĝis, rekomendatas {{Infobox country at games}}</nowiki>. Povus esti plisimpligo... <!--Ampleksa listo resuma estas tiu de Turkio.--> :La ukraina [[Kalush Orchestra]] estas ekzemplo por <nowiki>{{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj}}</nowiki>. [[kantono Delta (Miĉigano)]], plej frua versio, kiel modelo de nova kantono-ĝermo. [ + <nowiki>|nomo_laŭ= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138}}''</nowiki> ] [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/tutnova biografia ĝermo|tutnova biografia ĝermo]], NO: [[Karasjok]], frua versio... : {{Norvegio}}: ekzempla mikroĝermo lago: [[Evangervatnet]]. : {{Finnlando}}: [[Ceditaj areoj (Finnlando)]] - <nowiki>{{pluraj problemoj|informkesto|iwiki|vikiigu}} {{ĝermeto}}</nowiki> : {{Francio}}: por postrevoluciaj variaj loknomoj: Post la [[franca revolucio]] de [[1789]], kiam oni volis plene elradikigi ĉiujn kristanajn loknomojn, la loĝloko por kelkaj jaroj ricevis la fantazian nomon ''..'' (".."). : ekzemplo de mallibera emblemo: [[:Dosiero:Irlanda Olimpika Komitato.png]] : [[Uzanto-Diskuto:Badak Jawa|pri dubindaj ruĝaj ligiloj]] : konvencioj de Monato (https://www.monato.be/konvencioj.php) : p971: kategorio kombinas temojn : p4566: vikimedia enprena retligilo : banderoloj super paĝoj: se ne taŭgas, subpremu per ":|sen banderolo= jes". <!-- eltondita kaj rektigita taillé et redressé cropped and and straightened geschnitten und begradigt https://unalengua.com/ipa-translate +++ ... Oficiala paĝo en la retejo] ''[[facebook]]'' ({{fr}}) Modelo por transpreno de pliaj informoj el vikidatumoj | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} justa uzo ekzemple: [[Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino]] nurteksta emblemo: [[Somera Olimpiko 1992]] Kaj flanke: Moutichou supozeble estas Eŭropa volontula servo NURMAJUSKLO=KRIADO [de:Diskussion:Spielercharakter] Veljavoj: UN 14 jul. 2022 Kwamikagami Breslaŭo de: subteno fare de Wietek. ia: [[sesdekuma sistemo]] Arno, [[tunela efiko]] Narv., [[tombejo ĉe Kettwiger Tor]] Longh., [[Randal Kolo Muani]] kma. Domin., [[Oleata acido]] Pino. Por la 4-a ĝis 8-a de aprilo '23: Plenigindas ankoraŭ unuavice la navigiloj pri departemento Kaleza Markolo, Nordo, Aisne, Oise, Somme, Ĝirondio, Haut-Rhin kaj Drôme (intertempe ĉio pretas, ĉu?) --> Kaj fine, la ordo fine de paĝo estas: :1. Notoj :2. Referencoj :3. Literaturo :4. Vidu ankaŭ :5. Eksteraj ligiloj :6a Navigiloj :6b ŝablono bibliotekoj :6c sablono vivtempo :6ĉ ĉiuj kategorioj IHD de 2000, bona ligilo: [[Santo Antônio do Retiro]] LV: noto - Suda Kuronio aŭ Dienvidkurzeme havas bonajn vikidatumajn etikedojn. Forpreno de centoj da kestoj pri neekzistaj portaloj: mi matene la 12-an de sept. 2023 metis indignitan noton al sume 49 diskutpaĝoj, kaj en ĉiuj 49 tri tagojn pli poste, vespere la 15-an diplomatigis la lingvaĵon kaj pli konkretigis mian proteston. Vikidatumoj: kialoj pri evitindeco: ekzemple informfonto ne klaras ([[d:Q130285291]]), bildo de malbona kvalito ([[d:Q132769746]]), la fonto indikas ke la informo ne precize konatas ([[d:Q130285298]]), malpli preciza indiko ([[d:Q42727519]]), konfirmo de la referenco ne eblas ([[d:Q21655367]]), konate nefidinda fonto ([[d:Q22979588]]) -- [[d:Q52105174|listo]] Ŝablono "CURRENTYEAR" jam funkcias en Esperanto: <nowiki>{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de farindaĵoj == * plenigi ruĝajn ligilojn en [[Louis-Nicolas Clérambault]] kaj krei paĝon [[Jacques Berthier]] (ne Jacques Bergier, GL 154, 156, 168.1, 286, 321, 345.2, 445, 446, 386, 390, 618.2, 634.2, 657.6). Noteto: [https://gov.genealogy.net/item/show/TPKKOVJN79TB Ŝtepkov Stepkau], [https://mapcarta.com/de/18499296 Dolny Lazany Unter Losau] [https://www.wikidata.org/wiki/Q77034024 Oponešice Oponeschitz] [https://gov.genealogy.net/item/show/OPOICEJN79TA *] : Uzanto arbarulo, usonano ''Silvio Curtis'', mis"ĝustigis" la tekston [[Delfo]] en okt. 2023. * Mutichou multe aktivis por marborda Ĉarento proks. en 2014, sed poste ne plu, evidente ĉar la montego pri aliaj mankaj komunumaj artikoloj en Francio aspektis supergranda... == Ĉu aŭ kiel uzanto registris sian sekson en vikipedio == Multaj uzantoj ne aparte elektas biologian aŭ [[Socia sekso|"socian" sekson]] en vikipedio - fakte temas nur pri la lingva, [[gramatika sekso]] - kaj aŭtomate estas senseksaj. Sed se indikiĝas biologia sekso, tiam la ŝablono {{ŝ|GENDER:nomo|li|ŝi|ŝi aŭ li}} malkaŝas kion la uzanto notis en siaj teknikaj preferoj. <!-- {{GENDER:x|li|ŝi|ŝi aŭ li}} --> == Vandalaĵoj == [[:de:Wikipedia:Vandalismusmeldung/Archiv/2023/09/23|germane je 2023 09 23]] == mapo de SAT-amikaro == La esperanta mapo de SAT-amikaro pri eŭropa franclingvio en arkivigita formo, kiel notita en la paĝo [[Metz]]: [https://web.archive.org/web/20230423070506/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/IMG/jpg/Mapo201107.jpg artikolo "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] en retejo de la asocio [[SAT-Amikaro]], la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], arkivigite laŭ stato de aprilo 2023. == Kaj mapoj sendepende de informkesto == Pri sendependa skaligebla mapo vidu [[Gonnoscodina]] en Sardio, kaj pri sendependa reliefa mapo la vilaĝeton [[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] de Newton: <pre> {{Situo sur mapo|Anglio|Floso=left|Titolo=|Teksto= | Lat-g = 52 | Lat-m = 48 | Lat-s = 35 | Lat-dir=N | Lon-g = 0 | Lon-m = 37 | Lon-s = 43 | Lon-dir=U | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> Uzata en teksto [[Mangone]], pri kiu ne ekzistas ajna bildo en la komunejo, rezultas {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de Mangone en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 12 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} <pre> {{Situo sur mapo |Italio Kalabrio |Floso=left |Titolo={{centre|situo de {{paĝonomo}} en [[Kalabrio]]}} | Lat-g = 39 | Lat-m = 28 | Lat-s = 0 | Lat-dir=N | Lon-g = 16 | Lon-m = 20 | Lon-s = 0 | Lon-dir=E | Larĝo=180 | Mapospeco=reliefo | montrukoordinatojn = ne }} </pre> kun ebla noto <pre> <!-- la sekva aldona mapo precipe metiĝas ĉar absolute mankas iuj uzeblaj bildoj en la komunejo --> </pre> <span style="font-family: Papyrus; font-size: 12pt"><font style="color: black"> Bela tekstero en literaro "Papiro" </span> <hr> {{ŝ|Ludovica}} {{ŝ|polurinda|la teksto parte malfacile kompreneblas. Aparte pri temo tiom esotera necesas plejeble klara lingvaĵo. Ĝeneralan noton vidu diskutpaĝe|listigi=ne}} == Tabelomodelo == : {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! rowspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | lando ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | loĝantaro ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Malneta Enlanda Produkto|nominala]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | MEP ([[Aĉetpova egaleco]]) ! colspan="2" style="background-color:#ffeeaa" | [[indico de homa disvolviĝo]] 2021 |- ! en milionoj!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! en milionoj da [[USD]]!! en la mondo ! indico!! loko |- |} pri koreaj latinliterigoj Yale/McCune/RT vd. [[:de:Diskussion:Yoon Suk-yeol|Yoon Suk-yeol]] == Listo de biografioj, forigataj el la ĝenerala spaco laŭ decido de [[VP:FA]] == La listo teknike ankoraŭ utilas por iom-post-ioma revizio de ĉiuj notitaj biografioj. Post revizio eblas forviŝi la titolojn el la listoj, kiuj do laŭgrade malgrandiĝos.... {| cellspacing="0" |- |- bgcolor="#ffeebb" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - A|A]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - B|B]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - C|C]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĉ|Ĉ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - D|D]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - E|E]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - F|F]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - G|G]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĝ|Ĝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - H|H]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĥ|Ĥ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - I|I]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - J|J]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ĵ|Ĵ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - K|K]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - L|L]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - M|M]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - N|N]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - O|O]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - P|P]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Q|Q]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - R|R]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - S|S]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŝ|Ŝ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - T|T]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - U|U]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Ŭ|Ŭ]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - V|V]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - W|W]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - X|X]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Y|Y]]''' &bull; '''[[Uzanto:ThomasPusch/provejo/Listo de biografioj - Z|Z]]''' |} Noto pri Hans Wingen, jen intersavite http://www.ipernity.com/blog/bernardo/137656 Propra verko alŝutita al eo-vikio, sen premo nepre ŝovi ĝin al la komunejo, kiu ne en ĉiu kazo estas bona ŝovo: {{ŝ|Propra|GFDL|NK=1|cc-by-sa-3.0}}. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Migrado de la licencoj GFDL al GFDL + krea komunaĵo 3.0 por loke stokataj bildoj diskuton de sept. 2024 pri granda projekto realigi migradon de GFDL al GFDL+CC en eo-vikio]]. == Taglibro == :7-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[distrikto Höxter]] :8-a kaj 9-a de decembro 2023: vastigoj de la komunumoj de [[provinco Leĉo]], [[Apulio]], kun loĝantaroj de 2023, ankaŭ metitaj ĉie en vikidatumoj, kaj metoj de bildoj :10-a de decembro: 2/3 pri komunumoj de [[provinco Salerno]], [[Kampanio]], nur kontrolo ĉu ĉiuj ecoj de kontentiga ĝermo estas, kaj adapto de bildoj; kontrolo de bildoj sub justa uzo :11-a de decembro: lasta triono pri komunumoj de [[provinco Salerno]]; :12-a ĝis 17-a de decembro: finoj de diskutoj pri alinomendaj artikoloj :18-a de decembro: kelkaj urboj kaj kantonoj de Usono :19-a de decembro: aktualaj loĝantaroj de ĉiuj komunumoj de Germanio al stato fine de 2022 :20-a kaj 21-a de decembro: alinomendaj artikoloj - vasta arkivigo :22-a kaj 23-a de decembro: diskuto pri forigendaĵoj, romanco kaj romantikismo :24-a de decembro: Hungario kaj orienta Pollando :25-a de decembro: informkestoj pri futbalo :26-a de decembro: diversaj, i.a. Volodimir Pacjurko kaj Himno de Ukrainio, Kromsigno :27-a de decembro 2023: temoj pri Kolombio :28-a kaj 29-a de decembro: [[ILEI]], branĉoj kaj aktivuloj, britaj/francaj esperantistoj ‎ :29-a ĝis 30-a de decembro 2023: komunumoj de graflando [[Surrey]] (GB) kaj [[provinco Romo]] (IT) :31-a de decembro 2023: komunumoj de la [[provinco Latino]] (IT) :1-a ĝis 2-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Frozinono]] (IT) :3-a ĝis 4-a de januaro 2024: komunumoj de la [[provinco Viterbo]] (IT), multaj paĝoj komenciĝantaj per "Sant'Angelo..." :5-a de januaro 2024: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) komencitaj, [[Komitato de UEA 1980-1983]] kaj ĉirkaŭaj temoj :6-a ĝis 7-a de januaro: komunumoj de [[distrikto Neunkirchen]] (AT), aŭstraj/svisaj/nederlandaj esperantistoj :7-a ĝis 10-a de januaro: komunumoj de la [[arondismento Rouen]] (FR) finitaj, sume estas 216 artikoloj :10-a kaj 11-a de januaro: malaperintaj komunumoj de [[Manche]] (FR), komunumoj de la arondismento Dieppe (A-E) :11-a ĝis 12-a de januaro: komunumoj de la provinco Rieti finitaj (O-Z), nun ĉiuj komunumoj pri [[Latio]] (IT) aktualas :12-a ĝis 14-a de januaro: komunumoj de la arondismento Dieppe (F-Z) finitaj, sume estas 343 artikoloj ... :23-a ĝis 26-a de februaro: 200 artikoloj pri [[provinco Pavia]] ektraktitaj, la kampo neniel pretas, sed pluajn levojn al artikolaj ĝermoj mi faros ne per kampanoj de tutaj tagoj, sed iom post iom, en grupoj de eble dek paĝoj - la ne jam traktitaj artikoloj jam estas sen eraroj, nur estas ĝermetoj kun tro malmulta enhavo. samtempe: paĝoj pri dulingvaj Esperanto-vortaroj samtempe: multaj malatentataj tekstoj de la listo [[Uzanto:RBT/Enkategoriigoj/Naskiĝintoj kaj mortintoj/Listo2|'''"listo2"''']]. ... :fine de aŭgusto 2024 [[provinco Gvadalaĥaro]] ĝis A-P, pretaj, Q-T nur parte, aktualaj loĝantoj sube mankas (T sen kontrolo de poŝtkodo), U-Z nur baze ektraktita informkeste... === Atentindaj paĝoj 2025 === * [[Ĝardenoj de Herrenhausen]] (2925-8-27) == Subpaĝo ankoraŭ == * [[Uzanto:ThomasPusch/olimpikaj teamoj liste]] * tre dubindaj alidirektigoj: [[Specialaĵo:Kontribuoj/Yeagvr]] (ĝis 2019 je nomo Mvvnlightbae), naciisma italo, laŭ propra aserto ne komprenanta Esperanton, sed la homo sukcesas verki kompreneblajn redaktoresumojn, do tamen iomete regas la lingvon * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Prettau&diff=prev&oldid=8552591 foje indas bremsi casteloboton (jen fine de 2023)]. * pri novaj aktoraj biografioj modeloj povas esti [[Grayson Perry]] aŭ [[Trevor Noah]] de 2024-09-39. * unua resumo dum revizio de jaraj listoj povas esti "enpaĝigo laŭ la aliaj listoj - ĉiuj eventoj de sama jaro al unu linio, kaj komenco de koncizigo" * [[/Ukr]] * polaj distriktoj: plej bone ekhavi norman historian ĉapitron, surbaze de [[Tuchola]], sed kun konsidero de [[reĝa Prusio]] == Referencoj == {{referencoj}} == Fonto == * La unua versio de tiu-ĉi teksto ekestis surbaze de la germana koresponda vikipedia artikolo laŭ la stato de la 16-a de oktobro 2024. <ref name="PIV">[https://vortaro.net/#aedo_kd artikolo ''aedo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 50</ref> {{referencoj}} {{ŝ|polurinda|mankas ĉia informkesto, iuj grafikaĵoj, eksteraj ligiloj, referencoj: tiel ĉi la malmultaj frazoj donas malmultajn informojn|listigi=ne}} == Atentendaj diskutoj == [[dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|eta|5ra|<!--la dokumenta eltondaĵo ĉiukaze estu en uzo, tial mi jen metas ĝin ankaŭ ĉi-tien-->]] * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2021#Kategorio:Urboj de Germanio laŭ alfabeto]] * [[Kategorio-Diskuto:Malfermaj stelamasoj]] {{farite}} 2024-11-01 * {{flago|Italio}} [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj de Italio]] * {{flago|Japanio}} [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]] :: Resume: Aparte problemaj estas '''Aiĉi''' 0 kun [[Nagojo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ĉiba|Ĉiba]]''' 1 ([https://www.monato.be/2003/008142.html Monato 2003]), '''[[Diskuto:Gubernio Hiogo|Hiogo]]''' 0 kun [[Kobeo]], '''[[Diskuto:Gubernio Ivate|Ivate]]''' 0 kun [[Morioka]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]]''' 0 kun [[Ŝimonoseko]], '''[[Diskuto:Gubernio Jamanaŝi|Jamanaŝi]]''' 2 (E-domo, blog), '''[[Diskuto:Gubernio Kagavo|Kagavo]]''' 0 kun [[Takamacu]], '''[[Diskuto:Gubernio Mijagi|Mijagi]]''' 0 kun [[Sendajo]], '''Sajtama > [[Diskuto:Gubernio Saitama|Saitama]]''' 0, '''[[Diskuto:Gubernio Ŝiga|Ŝiga]]''' 1 (JEK 2016) kun [[Ocu]], '''[[Diskuto:Gubernio Ŝimane|Ŝimane]]''' 2x (Monato + ES Kebekia) kun [[Macuo]] kaj '''[[Diskuto:Gubernio Toĉigi|Toĉigi]]''' 2. * [[Ribelo de Grandpolujo]], [[komisiono por trovo de loknomoj]] * [[/redaktoresumoj]] * noto pri miks-lingvaj fantaziaj "pseŭdovortoj" en la diskuto pri [[Zábřeha montetaro]]. * Ĉiba, budhisma templo en [[Jocukaidō]] * por eble postaj paĝoj: [[/stacio Omija|stacio Omija]] * dubindaj orfoj/ĝermetoj/malaktualaj: [[aglomeraĵo de Kielce]], [[aglomeraĵo de Poznano]] * Kial [[Holon]], ne Ĥolon kiel estas skribite? * Roberto kaj Narvalo pri [[Theodore von Kármán]] * Petr: kio pri [[Fervojlinio Šumperk–Krnov]] * strangaj ligiloj en paĝo [[Sidamoj]] * kion fari per {{ŝ|Laŭĝenro}} de Airon90... * [[/gazetejo.org]] * [[/uzanto pruno]] * Ekzemplo [[Rehden]]: {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la komunumo ''Rehden'' en nordokcidenta Germanio. Samnoma komununumo ĝis 1945 ankaŭ ekzistis en nordorienta Germanio: sekve de la [[dua mondmilito]] ĝi doniĝis al la komunisma [[Pola Popola Respubliko]], la germana loĝantaro estis forigita kaj nun la loĝloko nomiĝas [[Radzyń Chełmiński]].}} * [[/ne sovaĝan esperantigon]] == Plia kopiebla atentiga kesto == {{polurinda|en la paĝo listiĝis amase tro da fotoj kaj grafikaĵoj, kompare al la malgranda teksto. Necesus elekto, aparte al tiuj fotoj kiuj vere temas pri tiu ĝi loko kaj ne montriĝas ankaŭ en aliaj paĝoj. Ankaŭ eblas meti iujn 4-5 fotojn al vikipedia galerio (tiun trukon ĉi tie jam aplikas la 4 fotoj ĉiuj nomataj "plaĝo en Ustka")...|listigi=ne}} {{polurinda|la informoj ĉi tie estas de 2006, de antaŭ 19 jaroj! Ĉu ankaŭ la indiko pri la estro tiom aĝas? Ĉiukaze aktualigo nepras|listigi=ne}} == Aktualigenda == Tia ŝablono ne estas esperante, sed jes ja angle [[:en:Template:Update]], france [[:fr:Modèle:Mettre à jour]], hispane [[:es:Plantilla:Desactualizado]] ktp - tial la ŝablonoj por enkopiado en tiujn vikipediojn estu ĉi tie. == Agendo == Necesus kontroli la fonton de [[Vladimir Sutkovoj]] se ĝi denove legeblos. 2025 09 16 :Ankoraŭ la fonto ne relegeblas, eble ĝi definitive mortis. 2025 09 27 TP Oktobre, novembre, decembre same. Sendube ĝi definitive mortis, ankaŭ la itala baza datumbaza retejo everk.it, kaj ankaŭ sendepende de tio propra retejo de ALE. 2026 01 12 TP * [[Diskuto:Adidas Al Rihla (pilko)]] 2026 01 12 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Diskuto:Peskaro]] temo "fotomuntaĵo", tasko por roboto, 2026 01 13 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno * [[Uzanto-Diskuto:Super nabla#Naskis v naskiĝis]] 2026 01 16 TP Rekontroli kaj agi post pli-malpli semajno == Sporto == Jen unua ekzempla teksto pri plej bona turnira manpilkistino: [[Linnea Torstenson]] en 2010. [...] ", post kiam la antaŭajn 4 jarojn li jam estis membro en la nacia teamo de sub-17-jaruloj kaj aliaj junulaj naciaj teamoj" == Modeloj == :Por ĝemelaj komunumoj en Germanio ekzemple [[Bad Honnef]] (kutime kun franca kaj orientgermana partnero kaj ankoraŭ iuj aliaj) :Por uzo de "informkesto monto" vidu la ekzemplan paĝon [[Mount Bartle Frere]], kie ankaŭ estas ekzempla teksto kun uzo de pluraj vikidatumaj parametroj. :Se tre mankas ĉia bildo kaj la informkesto ne bezonas la bildo p18: [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{ŝ|centre|komunuma impreso}}]] == NRV == Plene ne ekuziĝis ĝis nun la navigiloj * {{ŝ|urba regiono Aachen}} - jam {{farite}} 2026-01-24 * {{ŝ|distrikto Ennepe-Ruhr}} * {{ŝ|distrikto Euskirchen}} * {{ŝ|distrikto Gütersloh}} * {{ŝ|distrikto Herford}} * {{ŝ|distrikto Hochsauerland}} - {{farite}} 2026-08-28 * {{ŝ|distrikto Kleve}} * {{ŝ|distrikto Lippe}} * {{ŝ|distrikto Mark}} * {{ŝ|distrikto Minden-Lübbecke}} * {{ŝ|distrikto Mettmann}} * {{ŝ|distrikto Neuss}} * {{ŝ|distrikto Oberberg}} * {{ŝ|distrikto Olpe}} * {{ŝ|distrikto Recklinghausen}} - {{farite}} 2026-08-25 * {{ŝ|distrikto Rhein-Erft}} - {{farite}} 2026-08-24 * {{ŝ|distrikto Rhein-Sieg}} - jam {{farite}} 2026-01-24 kaj * {{ŝ|distrikto Wesel}} - {{farite}} 2026-08-24 --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:21, 24 jan. 2026 (UTC) == NDS == Por la somero: en [[Rastdorf]] ĉe Werlte kaj [[Stavern]] ĉe Sögel ankoraŭ tre mankas fotoj... == Taksonomio == Ekzemple por informkesto vidu la paĝon [[Gerbero]]. == {{ŝ|orfa}} == [[:kategorio:Orfaj artikoloj pri Ĉeĥio]]: post malorfigo de kelkaj tekstoj ankoraŭ restas tie kvar paĝoj je 2026-01-31: : [[Bierfarejo U Fleků]]: TRI ligiĝoj : [[Domo de Faŭst]]: UNU : [[Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj]]: UNU : [[Gastejo Ĉe Kaliko]]: UNU : [[Hiberna strato]]: TRI : [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]]: UNU : [[Jungmann-placo]]: TRI : [[Meza industria lernejo Ostrava-Vítkovice]]: NUL : [[Nacia Avenuo]]: TRI : [[Slava Domo]]: DU : [[Vilao Ameriko]]: UNU Permane forigi la ŝablonon, sen ke io ŝanĝiĝis pri la situacio, estus neakcepteble. === Aktuala diskuto === * [[Ŝablono-Diskuto:Oficiala retejo]] 2026 2 3 * pri ruĝaj ligloj de 9 2005 de mirmal en [[Čestmír Vidman]] - vidu diskutpaĝan noton de 2026 3 5. * kaj pri tre dubindaj pseŭdovortoj "Schwarzenbergoj", "Schwarzenbergidoj", "Rožmberkidoj", teksto fakte ĝuste kreita en 2008 de Pavla D kiel [[Rožmberk (familio)]], kaj "Eggenbergidoj" vidu en [[Diskuto:Schwarzenberg (dinastio)]]. La uzoj de la pseŭdovortoj estas forprenitaj. - Cetere: Petr jam ekz. dum 2009 en [[diskuto:Fratoj Mašín]] disputis kontraŭ Narvalo kaj Paul P pri nepra volo enkonduki arbitrajn esperantajn vortojn sen vortaraj referencoj kaj kun neesperantaj literoj, sed ne konvinkis ilin ambaŭ - kompreneble. * ne forgesi: en teksto [[Sylla Chaves]] ankoraŭ la librotitoloj devos nigriĝi, se ne okazos miraklo 2026 3 12 === Problemaj orfoj kaj ĝermetoj === * [[Transigo de flu-kvanto]] 2026 2 27 * [[TERYT]] nur ĝermeto, ne orfo * [[/listoj de probable forigendaj dosieroj]] === Orfoj === * kaj barata retejo [[Anmol Ratan]] pri la malorfigo Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ neniu ajn alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Mi ne havas ideon pri iu paĝo, de kiu eblus konstrui ligilon ĉi tien. Ĉu iu alia havas iun ideon? :Ĉi tiu teksto estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia vikipedia artikolo ligas al ĝi (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). :Ĉi tiu teksto pri kino estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. ::Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. :::La hodiaŭ farita teksto jam estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ::::Nun 12 aliaj artikoloj ligas al la teksto - la ŝablono {{ŝ|orfa}} povas forpreniĝi. '''Orfoj pri kino''': reĝisoro {{ŝ|vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj|parameter=link}}, aktoroj p161 - pli detalan liston de la aktoroj vidu en la informkesto. == Ĝermoj kaj ĝermetoj == * ne jam trovitaj: [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] == Italio kaj Francio == * Italio: [[provinco Grosseto]] - principe la 18 paĝoj de A ĝis M estas ampleksigitaj, la restaj 10 paĝoj de O ĝis Z ankoraŭ ne; [[provinco Mantova]] - pri ĉiuj 70 paĝoj la unua ŝtupo de riparo informkesto estas farita, krome nenio. * [[Francio]]: pri [[arondismento Poitiers]] la unuaj 44 paĝoj de entute 83 estas finfaritaj. (ĉ. la 14-a de febraro, la valentena tago) Stato de 2026 03 08, la komunisma tago de virinoj. == Antaŭ nia erao == En la 4-a jc. a.n.e. mi vidis paĝojn 300-360, en iuj sukcesis pli, en aliaj malpli aldoni, sed 361-399 tute ne jam vidis. === Referenco poŝatlaso === :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Batumi]]: La referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", Prago 1971, en siaj mapoj esperantigas iujn kaj latinliterigas aliajn loknomojn, kies originaj nacilingvaj formoj estas ne-latinlingvaj. En la mapo 20 ĝi indikas la urbon je la origina nomo "Batumi", nur latinigita. :[[dosiero:Pictogram_voting_delete.svg|20ra]] Ekz. [[Irkutsk]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon ''Irkutsk'' en la mapo 15 kaj 15b - latinlitere, sed ne esperantigite. :[[dosiero:Symbol_confirmed.svg|20ra]] Ekz. [[Osako]]: La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Osako" en la vasta, du-paĝa mapo 24, kaj same en listo en paĝo antaŭ tiu du-paĝa mapo. ..., via demando estas tute pravigita. [[PIV]] 1970-2020 kaj [[Reta Vortaro]] ne mencias la lokan monton, ankaŭ en neniu alia du-lingva vortaro mi trovis indikon pri esperantigo ''xxx'', la esperantlingva literatura kaj gazetara serĉilo ''tekstaro.com'' ne trovas ĝin kaj eĉ la ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, kiuj dokumentigas multajn esperantigojn, sed ne esperantigas ĉiujn urbojn/lagojn/montojn ktp, ne mencias ĝin. Tial ĝis iu trovas konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ekzisto de esperantlingva formo "xxx" devas esti la hipotezo ke tiu esperantigo probable tute ne dokumentiĝas kaj ne ekzistas. Esperanto '''ne''' funkcias tiel ke oni simple prenas ĉiujn vortojn de ĉiuj lingvoj, al ĉiuj substantivoj algluas o-finaĵon, al ĉiuj adjektivoj a-finaĵon ktp. kaj rezultas vortotrezoro kiu estas 10 000-foje pli granda ol ĉiu vortotrezoro de nacia lingvo. Tia lingvo estus koŝmare nekomprenebla. Do, tute klare - ĝis trovo de konvinkaj referencoj - la monto itale nomiĝas ''aaa''. Salutas == Enhavtabeloj == {{ŝ|TOC-dekstre}}, ekzemple, kaj <nowiki>__NOTOC__</nowiki> por subpremi enhavtabelon. Noto: [[uzanto:Chojus321]] Noto1: baza informkesto en la komunejo: <nowiki>{{Wikidata Infobox}}</nowiki> == Diversaĵoj == Claudio Pistilli: [[Uzanto:ThomasPusch/provejo/listoj de probable forigendaj dosieroj]] en la [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] AI: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt KI und Wikipedia/Erkennung KI-Einsatz]] Fari vikidatumerojn pri neesperantistaj usonanoj pri kiuj wiki.en kaj vikidatumoj ne interesiĝas: ĉe [[Joseph F. Foster]] eblis, ĉe [[Bruce Wilson]] ne. Minuskloj de i.a. universitatoj en francaj titoloj de vikidatumoj, ĉi tie pri [[universitato Cornell]] la 26 mar. 2026: ''(1) La minuscule ici est une convention typographique franco-française non adoptée par les autres pays francophones, lesquels mettent une majuscule pour leurs propres universités, et Wikidata en français n'est pas destinée à l’usage exclusif de la France; (2) le choix typographique d’une majuscule dans la langue d’origine appelle tout naturellement sa traduction par une majuscule également en français.'' Tiun argumentadon mi povas facile sekvi. Pri elegantaj navigiloj vidu la paĝon [[Diskuto:Schwarzenberg (Aŭstrio)]]. Episkopujo Majenco > [[diocezo Majenco]]. Dogmoteologio > [[Dogma teologio]] {{ŝ|aŭt}} faras {{aŭt|Majuskletojn}}. <nowiki>{{teksto en skatolo - komenco|1=temo}}{{teksto en skatolo - fino}}</nowiki> Mi mem ekz. fuŝis pri Nurenbergo en teksto [[Steigerwald]]. Germana komunumaro: centro [[Freren]], simpla membro ekz. [[Beesten]]. == Medicinaj temoj == Inter la vario de drogoj produktitaj de [[Novartis]], [[metilfenidato]] (ankaŭ jam farita de Sj1mor en 2026 05 29, post kiam mi faris mian privatan noton ĉi tie) vere meritus propran artikolon. Teorie nova esperanta teksto ankaŭ malforte bonvenus por la [[borso]] de [[Mumbajo]], do [[borso de Mumbajo]], kaj pri la du antaŭaj firmaoj, [[Sandoz]] kaj [[Ciba-Geigy]]... La nova teksto [[Ĥirurgia operacio]] ankoraŭ bezonas tekston [[incizo]]. == Atentindaj tekstoj == * [[Marja-Sisko Aalto]] (ekde 2026 05 21) - {{Uzanto2|Näin on näreet}} * [[Augusto Cancela de Abreu]], Salazar-diktaturo en Portugalio kun malpermeso de Esperanto. * [[Diskuto:Ŝvabaĥo]] pri skribo, teksto farita en majo 2009 per Petr. (2026 05 29) * demando pri stranga aludo en la noto pri [[Adolf Halbedl]] en EdE (2026 05 31) * la rezistanto kontraŭ naziismo [[Rupert Mayer]] ([[d:Q45283]]) aparte meritus tekston, iam ajn... Mirakle jam 2026 05 29 je 9 h UTK, nur tri horojn post kiam mi private notis lian nomon ĉi tie por mi, Sj1mor faris ĝerman tekston. Tio tre bonas kaj la ĝermo meritus ankoraŭ iam enhavan plivastigon. * nekompletaj taskoj: [[:Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio|pri la komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] duobla retejo en vikipedio for - ĝis nun nur A-R. * La vorto katrastrala estas fantazia: [[Diskuto:Höflein]]. (2026 06 01, ĝustigita je 06 08) Kaj nomigo de estroj de tiaj loĝlokoj de Klosterneuburg malsaĝas: [[Diskuto:Maria Gugging]] (2026 06 01, nun fakte ne necesas ago, sed iam poste) * Pri titolo [[Hampstead]] sen aldonaĵo ... (2026 06 08) * Paĝo "Naŝvilo" nun jam estas ĉe [[Nashville]], sed en la teksto ankoraŭ uziĝas la dubinda esperantigo. Jam referencoj postuliĝis en 2015, denove en 2026 06 12. Post pliaj 1-3 monatoj eblas afiŝi tion ĉe VP:AA kaj poste elsarki la fantazian esperantigon, se ne iu ankoraŭ trovas defendajn referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:45, 12 jun. 2026 (UTC) * Bezonatas multe da referencoj kaj kontrolo per almenaŭ la praga poŝatlaso en [[Ŝablono-Diskuto:Atlantiko]]... (2026 06 15) * [[Diskuto:Esperantistoj]] pri neproj aŭ ebloj de titolaj aldonaĵoj inter krampoj laŭ instigo de Sj1mor. (2026 06 16) * [[Diskuto:Ilja Ponomarenko]]: peto fari tekstojn [[The Kyiv Independent]] ([[d:Q111028947]]) kaj [[Ŝtata Universitato de Mariupolo]] ([[d:Q4281580]]). (2026 06 16) * Pri Nicolas Rastvortsev (2017) nenio ĝis nun, kvankam nun 24 filmoj en IMDb. Iam supozeble io venos. == Pliaj modeloj == Modeloj por mikroĝermoj de usonaj aktoroj vire ekz. [[Colin Ferguson]], ine ekz. [[Jaclyn Smith]]. Por river(et)oj, jen en Bavario, sed same taŭga ankaŭ aliloke, ekzemple [[Wiesent (Regnitz)]] aŭ [[Aisch]]. Plia noto por diskutpaĝo: Mi petas uzi la ŝablonon {{ŝ|Referencoj|2}}, do referencojn en du kolumnoj, nur se en la teksto jam estas signife multaj referencoj, ni diru 10 aŭ iom pli: se estas nur 1-4, la dispartigo de la malmultaj eroj (aŭ de unu ero) al du kolumnoj aspektas stulte. Kopiebla frazo por estontaj apartigiloj: Krome la nomo, kiel tre multaj loknomoj, ankaŭ okaze estas uzata kiel [[familia nomo]], do kiel parto de [[persona nomo|personaj nomoj]]. {{ŝ|sen fontoj}} por paĝoj kiuj estas nur [[artikola ĝermo|artikolaj ĝermoj]]: [[Diskuto:Marc Guéhi]]. (2026 7 5) == Fontaj / pruvigaj cirkonstancoj P1480 == * apud (Q21818619): approximate location – should be used with qualifier P1480 to indicate that value is close ⇒ [[d:Q52105174|list of Wikidata reasons for deprecation]] ("malnoviĝinta" funkcias). == Farendaĵo == * En Iovao, sur la skema mapo 6 el 9 linioj faritaj, restas do triono ekde [[Kantono Pottawattamie]]... (2026 06 23) * La novajn gazetotekstojn [[Lietuvos rytas]], [[Lietuvos žinios]] kaj [[Vakarų ekspresas]] el junio dankinde Kani savis el ĝermeta stato. Se mi foje havos iom da tempo, mi povos ankoraŭ rigardi la nunajn ĝermojn, aparte la informkestojn. La latva teksto [[Diena]] jam estas kontentiga. (2026 06 23) * nur ekkomencita: [[Peptida hormono]]. (2026 06 14) * [[kantono Inyo]] aldoni "zomon= 8 aŭ 7" en 2026 06 27. * apartigilo [[trako]] enigi la gentan kaj regionan sencon. 2026 07 04 * fini la voĉdonon [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Gento (urbo)]] 2026 07 09 * [[Ŝablono-Diskuto:Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio]] * Teorie necesus nova teksto [[Pelt]] en [[Limburgo (Belgio)]]. Ekz. [[Overpelt]] estas parto. Same pri [[Lievegem]] en [[orienta Flandrio]]. * La teksto [[Peer (Belgio)]] havas ĥaosan historian ĉapitron... 2026 07 11 * [[Propaganda piedvojaĝo]] de 1912 estas bizara historia temo, plena je demandoj... 2026 07 14 * [[Alexis Saelemaekers]], disputo pri franca aŭ flandra prononco en la angla paĝo... 2026 07 15 * Nur la tekstoj pri usonaj subŝtatoj A- ekskluzive Nov-Meksiko estas reviziitaj. La resto ankoraŭ mankas. 2026 7 26. * Esplorinda reta fonto [https://www.esperanto.be/fel/jar/landoj.php La landoj de l' tero] [[Flandra Esperanto-Ligo]] * al VP:AA: [[Ombra kabineto]] al Ombra registaro * Ankoraŭ necesus bluigi 7 paĝojn en [[Ŝablono:Landoj en la Vintra Olimpiko 2026]], eventuale ankaŭ Slovenio en la Olimpikoj, por aliaj jaroj. * Aldonindas du apartigiloj pri [[kantono Richland]], [[kantono Rock]] kaj [[kantono Rusk]] - "pseŭdoblua", provizora alidirektilo al [[kantono Rusk (Teksaso)]], i.a. pri Viskonsino. {{farite}} je 2026-8-4 * [[Alemana lingvo]] ne plu estas malneŭtrala. La ŝablono foriru. 2026-08-28 * Estas pluraj biokemiaj demandoj pri [[sunfloro]]. 2026-09-11 * Mi senesperas pri la teksto [[Irana milito de 2026]]. 2026-09-14 == Multjare/multjardeke ruĝaj ligiloj == * ekzistas iu ŝablono {{ŝ|ruĝaj ligiloj}} kaj {{ŝ|ruĝa ligilo}}, kiu atentigas interalie pri * [[Rekordoj de mamuloj]] * aparte provoka: [[Hans Leo Hassler]] sxu7ahs2mdmbt0ar4r760s4w73cxe1l 0 463936 9474753 8804766 2026-09-13T17:32:18Z Tirolischleioans 254019 9474753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nikolaus Storch''' (naskiĝinta antaŭ 1500 en [[Zwickau]], mortinta post 1536 samloke) estis germana teksisto. == Vivo == Storch estis unu el grupo da simplaj metiisto en Zwickau, kiuj memstare iniciatis ekleziajn kaj socialajn reformojn dum la periodo de [[Reformacio]]. Li havis viziojn kaj rigardis sin profeto, al kiu Dio donis la mandaton kontraŭbatali la subaĉeteblan eklezion. Li gvidis la t.n. ''Profetojn de Zwickau'', kiuj sukcesis anigi multajn, danke al ravigaj viziaj predikoj. La civitanaron ili disdividis, favorante opan posedon de ĉiuj posedaĵoj, prizorgon de la malriĉuloj kaj senproprietigon de monaĥejo - se necese tiu ĉio ankaŭ per apliko de forto. == Influanto de multaj == Storch malŝatis la bapton de etuloj kaj ege influis [[Thomas Müntzer]], kiu estis en 1521 en la urbo kaj subtenis Storch en lia agado kontraŭ la katolika pastra moŝto Egranus. La surloka abatejo de la [[cistercianoj]] ĉesis ekzisti post daŭra intrigo fare de Storch. Poste [[Nikolaus Hausmann]], la reformanto de Zwickau, petis pro malespero sian amikon [[Lutero|Luteron]] je helpado. Tiu ĉi fakte, je la fino de aprilo, predikis publike disde la urbodomo antaŭ ĉ. 14.000 spektantoj kontraŭ la sektuloj<ref>"Thomas Müntzer - Der Satan von Allstedt", [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]]-filmo de la 31-a de oktobro 2010</ref> kaj sukcese direktis la aŭskultantaron kontraŭ Storch. La profetoj tiel estis devigitaj foriri. == Batalo de Storch kontraŭ la oficialaj reformantoj == Kun Müntzer la zwickau-a ĉefprofeto veturis ankoraŭ al [[Lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] kaj impresis eĉ [[Philipp Melanchthon]]. Tamen ankaŭ Melanktono devis peti la luteran predikhelpon: post nova sukceso de Lutero kiel avertanto, la trio de Storch, Müntzer kaj [[Andreas Bodenstein|Karlstadt]] devis denove forveturi. En 1524 li estis mallongan tempon en [[Strasburgo]], poste en [[Hof]]. Verŝajne li vizitis poste sudan Germanujon. Li supravivis la [[Kamparana ribelo|Kamparanajn ribelojn]] kaj menciitis ankoraŭ en la urba kroniko de Zwickau el la 1536-a jaro. == Literaturo == * Siegfried Hoyer: ''Die Zwickauer Storchianer. Vorläufer der Täufer?'' In: Jahrbuch für Regionalgeschichte 13, 1986, p. 60-78. * Paul Wappler: ''Thomas Münzer in Zwickau und die „Zwickauer Propheten“.'' Zwickau 1908. * Richard Bachmann: ''Niclas Storch, der Anfänger der Zwickauer Wiedertäufer''. Zwickau 1880. == Eksteraj ligiloj == * [http://saebi.isgv.de/biografie/Nikolaus_Storch_(vor_1500-nach_1536) Pri Storch en la ''Sächsische Biographie''.] * [http://gameo.org/index.php?title=Storch,_Nikolaus_(16th_century) Pri Storch en la ''Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online''.] == Subnotoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Storch, Nikolaus}} [[Kategorio:Reformacio]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 1zez0yjp2ibxqc33zrzadnbqlhqgm2k 14 463938 9474743 6882425 2026-09-13T17:25:37Z Tirolischleioans 254019 9474743 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Distrikto Zwickau|Zwickau]] [[Kategorio:Urboj de Saksio|Zwickau]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio|Zwickaj]] 3nhyqlm7gkvgbeq7o6oqk7wyhk9qqy6 0 464832 9474876 9420522 2026-09-13T19:22:25Z Sj1mor 12103 9474876 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}}{{Informkesto libro}}'''La arto labori kune''' kun subtitolo "''festlibro por Humphrey Tonkin''" estas libro omaĝa al [[Humphrey Tonkin]] redaktita de [[Detlev Blanke]] kaj [[Ulrich Lins]] kaj en [[2010]] eldonita de [[UEA]] en [[Roterdamo]] (ISBN 978-92-9017-113-3). Al la 901-paĝa libro kontribuis en la enkonduko la tiama prezidanto de UEA [[Probal Dasgupta]], la redaktoroj kaj [[Ludoviko K. Zaleski-Zamenhof]]. Krome kontribuis (en alfabeta ordo): [[Hèctor Alòs i Font]], [[Hans Bakker]], [[Peter Baláž]], [[Baldur Ragnarsson]], [[Vĕra Barandovská-Frank]], [[José Antonio del Barrio]], [[Marc Bavant]], [[Vilmos Benczik]], [[Jennifer Bishop]], [[Detlev Blanke]], [[Wera Blanke]], [[Thomas Bormann]], [[Werner Bormann]], [[Ed Borsboom]], [[Marjorie Boulton]], [[Edmond Brent]], [[Mikaelo Bronŝtejn]], [[Dalibor Brozović]], [[Jorge Camacho]], [[Duncan Charters]], [[Petro Chrdle]], [[Renato Corsetti]], [[Till Dahlenburg]], [[Probal Dasgupta]], [[Roman Dobrzyński]], [[Michel Duc Goninaz]], [[Aleksandr D. Duličenko]], [[Ziko van Dijk]], [[István Ertl]], [[Etsuo Miyoshi]], [[Imre Ferenczy]], [[Mark Fettes]], [[Sabine Fiedler]], [[Reinhard Fössmeier]], [[Claude Gacond]], [[Zbigniew Galor]], [[Michele Gazzola]], [[Christopher Gledhill]], [[Federico Gobbo]], [[Ursula Grattapaglia]], [[Paul Gubbins]], [[István Gulyás]], [[Wim Jansen]], [[Tomas Jansson]], [[Kimura Goro Christoph]], [[Boris Kolker]], [[Katalin Kováts]], [[Ilona Koutny]], [[Liu Haitao]], [[Tacuo Huĝimoto]], [[Christer Kiselman]], [[Sergej N. Kuznetsov]], [[Mauro La Torre]], [[E. James Lieberman]], [[Jouko Lindstedt]], [[Ulrich Lins]], [[Michela Lipari]], [[Anna Löwenstein]], [[Ulla Luin]], [[Laŭlum]], [[Stefan MacGill]], [[Grégoire Maertens]], [[Hans Michael Maitzen]], [[Miroslav Malovec]], [[Geraldo Mattos]], [[Dan Maxwell]], [[Aleksandro S. Melnikov]], [[Georgi Mihalkov]], [[Ken Miner]], [[Carlo Minnaja]], [[Doron Modan]], [[György Nanovfszky]], [[Vlastimil Novobilský]], [[Frank Nuessel]], [[Ivo Osibov]], [[Radojica Petrović]], [[Jukka Pietiläinen]], [[Barbara Pietrzak]], [[Otto Prytz]], [[Orlando E. Raola]], [[Nikola Rašić]], [[Seán Ó Riain]], [[A. Giridhar Rao]], [[Victor Sadler]], [[Vladimir Samodaj]], [[Bo Sandelin]], [[Klaus Schubert]], [[Bruce Sherwood]], [[Shi Chengtai]], [[So Gilsu]], [[Spomenka Štimec]], [[Syôzi Keiko]], [[Tan Xiuzhu]], [[Trevor Steele]], [[Petâr Todorov]], [[Renée Triolle]], [[Rafaela Urueña Álvarez]], [[José Antonio Vergara]], [[Amri Wandel]], [[John Wells]], [[Bengt-Arne Wickström]] kaj [[Toon Witkam]]. ==Ĉapitroj== La respektivaj tekstoj, laŭ ordo de apero kaj ene de la respektivaj temoj, estas la jenaj: * [[Mark Fettes]], ''"Mi kvazaŭ trovis min ĉehejme". Biografia konversacio kun Humphrey Tonkin'', [[intervjuo]] en kiu HT parolas pri si mem, sia vivo kaj profesia kaj esperantisma. ===II Lingvopolitiko kaj Lingvoplanado=== * [[Frank Nuessel]], ''Humphrey Tonkin kaj "Language Problems and Language Planning"''; revizio de la agado de HT ĉefe pere de la [[gazeto]] ''LPLP''. * [[Jouko Lindstedt]], ''Lingvo - rimedo aŭ resurso?''; tiu [[eseo]] uzante la [[metaforo]]jn ''rimedo'' kaj ''resurso'', preskaŭ sinonimaj, sed ne tiom, referencas al la socia fenomeno de [[lingvo]], kaj precize pri la [[angla]], [[Esperanto]] kaj aliaj. ''La angla estas ne rimedo alproprigebla, sed resurso posedata kaj kontolata de la parolantoj denaskaj.''<ref>[[Jouko Lindstedt]], ''Lingvo - rimedo aŭ resurso?'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 54.</ref> Aliaj ideoj pritraktitaj estas: E-o kiel nenies gepatra lingvo, sed kun denaskaj parolantoj; facila lingvo, sed kun multaj parolantoj kiuj neniam posedas ĝin komplete; neŭtrala sed kun eŭropecaj leksiko kaj gramatiko; kun neŭtrala movado sed ne indiferenta; kun internacia literaturo, sed foje tre persona aŭ loka. ''Esperanto estas rimedo facile alproprigebla, sed neniu grupo de homoj posedas ĝin, kiel resurson.''<ref>[[Jouko Lindstedt]], ''Lingvo - rimedo aŭ resurso?'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 61.</ref> * [[Vilmos Benczik]], ''Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo''; temas pri eseo kiu startas el la diferenco inter parola kaj [[skriba lingvo]], kaj laŭiras tra la aperoj de diversaj teknologioj kaj ties rezultoj. Kvankam teknologioj pli kaj pli separiĝas el la parola komunikado, ĉe "ĉiuj komunikadaj teknologioj kuŝas la deziro rekrei [...] la vizaĝ-al-vizaĝan homan komunikadon."<ref>[[Vilmos Benczik]], ''Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 64.</ref> Kaj lingvo kaj skribo estas konsiderataj [[teknologio]]j, kaj tiuj ĉiam okazigas kaj progresojn kaj perdojn. Ekzemple "Skribo ne estas perfekta komunikada teknologio [...] malkapablas registri ankaŭ la supersegmentajn rimedojn"."<ref>[[Vilmos Benczik]], ''Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 65.</ref> Sed danke al tio la [[skriba lingvo]] fariĝis pli abstrakta. Bildoj kaj ĉefe [[fotografado]] registris eksterlingvajn komunikadajn rimedojn, dum [[filmo]], [[televido]] kaj [[Komputilo|komputila]] bildofarado multobligis la procezon. Presado atingis "fiksitecon kaj objektecon" sed komputilaj tekstoj multe poli utilas diversmaniere dum reduktiĝas fiksiteco kaj objekteco. Tiom da teknologioj iel kondukas al postlitereco. * [[Rafaela Urueña Álvarez]], ''La lingvoj: nemateria kultura heredaĵo''; estas analizo pri tio, kiel, kiam kaj kiom la [[Internacia organizaĵo|internaciaj organizaĵoj]] protektas la komunan havaĵon kaj partikulare la kulturan heredaĵon. Oni eliras el la koncepto de kultura heredaĵo kaj ene de ĝi pri la gravo de [[lingvo]] kiel esenca ties elemento. El tiuj "oni parolas proksimume 6 800 lingvojn, laŭ [[Unesko]], la duono estas en danĝero de estingiĝo, en la daŭro de kelkaj generacioj, pli ol 50% de la lingvoj parolataj en la mondo povos malaperi.<ref>[[Rafaela Urueña Álvarez]], ''La lingvoj: nemateria kultura heredaĵo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 79.</ref> Dum la ŝtataj registaroj plej ofte prifajfas pri tiu problemo, la esperanta komunumo plej oftes agnoskas lingvojn kiel riĉeco. La nemateria kultura heredaĵo normale plenumas tri kondiĉojn: esti vivanta, evoluanta kaj translima; ankaŭ [[Esperanto]] plenumas tiujn tri postulojn, sed "Esperanto ne povas esti agnoskata pro la fakto, ke ĝi ne estas parolata ene de iu teritorio."<ref>Urueña, p. 82.</ref> Same estas agnoskataj nek [[dialekto]]j, nek lingvoj de enmigrintoj. La fundo de la maroj havas agnoskitan protekton, sed ankaŭ ne havas tion la spaco aŭ la [[Antarkto]]. * [[Dan Maxwell]], ''La lingvobariero kaj la rimedoj por superi ĝin''; tiu eseo temas pri la kvar ĉefaj iloj por superi lingvobarieron, nome lingvolernado, [[planlingvo]]j, [[tradukado]], kaj [[tradukmaŝino]]j. Oni analizas kiel tio funkcias en la jenaj kampoj kie okazas plej ofte problemoj pro lingvobarieroj, nome en [[turismo]], [[scienco]], [[komerco]], [[migrado]] kaj [[politiko]]. Ĉe lingvolernado oni detektas problemojn pro malfacileco, enorma kvanto de lingo, pezo de leksiko ktp. Ĉe planlingvoj oni analizas ne nur Esperanton sed ankaŭ el [[Volapük]] al la [[Klingona]] aŭ [[Lojban]] kaj [[Glosa]]; tamen temas pri ''nekonata aŭ nekomprenebla solvo por la plej granda parto de la homaro''.<ref>[[Dan Maxwell]], ''La lingvobariero kaj la rimedoj por superi ĝin'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 96.</ref> Tradukado prezentas la problemon de la tiom multaj tradukistoj necesaj ekzemple en internaciaj organizaĵoj. Perkomputila tradukado ankoraŭ bezonas plibonigon sed montriĝas kiel estonteca grava ilo. * [[Bengt-Arne Wickström]], ''[[Lingvaj rajtoj]] kaj [[lingva justeco]]''; tiu estas kurioza analizo de la rilato inter la lingvaj rajtoj (ĉefe de minoritato kompare al majoritato) kaj justeco. Fakte la aŭtoro eliras el difinoj de tri ankaŭ rilataj konceptoj nome [[egaleco]], [[efikeco]] kaj [[justeco]]. Li difinas tiun lastan kiel efika finstato, ''kiu estas alirebla per paretoplibonigo super egaleco.''<ref>[[Bengt-Arne Wickström]], ''Lingvaj rajtoj kaj lingva justeco'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 99. Pri la koncepto ''pareto'' aŭ ''pareta'' li aludas al ekonomikisto kaj sociologo Wilfried Fritz Pareto (1848-1923).</ref> La kerno de la eseo fokusiĝas al matematikaj formuloj per kiu la aŭtoro klarigas la ekonomikan aliron al la koncepto de pagpreteco, sur kiu oni fundamentas la plenumon de la lingvaj rajtoj, ĉefe de minoritato. * [[Federico Gobbo]], ''Lingvoplanado kaj planlingvoj''; tiu eseeto temas pri scienco interlingvistiko kaj fako lingvoplanado. Planado okazas en tri niveloj, nome unue statusa kaj akira (kion plenumas Esperanto) kaj korpusa planado. Gobbo difinas la konceptojn de ellaborata lingvo, distanca lingvo (ekzemple Volapuko) kaj tegmenta lingvo super aliaj (ekzemple Esperanto). Oni konsideras ankaŭ Idon kaj aliaj. * [[Liu Haitao]], ''Lingvaj Problemoj kaj Lingva Planado. Sub la aspekto de informadika tekniko''; tio estas meditado pri la teknikaj problemoj kiuj [[informadiko]] okazigas al aliaj lingvoj, krom la angla, por kiu estis konstruita la nova socio de la komunikado kaj [[Interreto]]. Tio estas problemo kaj por minoritataj lingvoj unuflanke, kaj ankaŭ por neminoritataj, kiel la ĉina, kiu trovas teknikajn problemojn por siaj karaktroj. La aŭtoro bazigas siajn asertojn sur komparaj tabeloj de [[statistiko]]j el la uzado de Interreto en diversaj lingvoj. Necesas internacia normo, fare de politikistoj kaj lingvoplanistoj por eviti tiujn danĝerojn. * [[Sabine Fiedler]], ''Vojoj al egalrajta komunikado. Pri kelkaj proponoj kaj reagoj en la fakliteraturo''; per tiu eseo la aŭtorino eliras el supraĵa analizo de la hegemonia uzado de la angla en la internacia lingva komunikado. Diversaj proponoj estas konsideritaj kiel eblaj solvoj, nome [[multlingvismo]]/plurlingvismo (solvo preferata de idealistoj, lingvoinstruistoj kaj timantoj ke la "propra lingvo povus malaperi");<ref>[[Sabine Fiedler]], ''Vojoj al egalrajta komunikado. Pri kelkaj proponoj kaj reagoj en la fakliteraturo'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 126.</ref> EuroCom por ''European Intercomprehension'', nome klopodo akiri pasivan legokompetentecon en almenaŭ unu lingvo de la sama familio; la angla kiel [[lingvofrankao]] kaj iom malsimila lingvo disde la angla kun propraj karakterizaĵoj, kio estus alloga ĉar donus memfidon al lernantoj; pago de kompensoj, malfacile kalkuleblaj; revivigo de morta lingvo kiel la [[latina]]; aŭ planlingvo kiel Esperanto, por kio eblas rekonstruado de fremdlingva instruado kaj financa flanko, sed trafas abomenon kontraŭ artefarita lingvo. * [[Bo Sandelin]], ''De la germana al la angla en sveda ekonomiko''; tiu verkaĵo analizas kiel la [[germana lingvo]] perdis uzadon en la fako [[ekonomiko]] en universitatoj de [[Svedio]] laŭlonge de la 20a jarcento favore al la angla. Startante el hegemonia situo fine de la 19a jarcento, kiam plej svedaj universitatanoj venis al Germanio, oni analizas statistike la lingvojn de bibliotekaj libroj, la lingvon de doktoraj disertacioj, la lingvon de cititaj verkoj, kaj la lingvon de instruado, ekzemple de [[lernolibro]]j. Ĉiuj parametroj donas saman rezulton, ke la germana komencis perdi sian pozicion ĉirkaŭ la 1920-aj jaroj kaj ĉio pluiĝis dum la jarcento, ke la angla anstataŭis ne nur la germanan sed nun eĉ hegemonias super la [[sveda]]. La historiaj okazaĵoj de la [[Unua Mondmilito]] kaj de la [[Dua Mondmilito]] pliakriĝis tiun evoluon, sed ne estis tiom gravaj faktoroj. Ankaŭ ludis gravan rolon la anstataŭo de la historia skolo de germana deveno per la dedukta teoria rezonado plej uzata en usonaj universitatoj. * [[Dalibor Brozović]], ''La angla kaj Esperanto: pripensoj pri la estonteco''; estas malgranda eseeto aŭ artikolo pri la duboj ĉu finfine la [[angla]] jam estos la internacia lingvo porĉiame, konsiderinte ke jam la germana perdis tiun postenon en la centro de Eŭropo; el tio oni aliras al konataj argumentoj favore al Esperanto. * [[István Ertl]], ''Esperanto kaj Eŭropa Unio: ĉu miraĝo, ĉu perspektivo?''; la aŭtoro analizas la eblojn de Esperanto iam estis iel agnoskita de [[Eŭropa Unio]]. Li komentas la rolojn de [[EEU]], de [[EDE]], de la identeco de Esperantistoj, ties kontraŭojn al la angla, ties manko de sufiĉa [[terminologio]], ties neprofesiecon, ktp. La aŭtoro konsideras la malprobablajn eblojn ke Esperanto estu iel akceptata, ekzemple kiel lernilo, kiel pontolingvo aŭ por interŝanĝoj. Por tio necesas plivastigo de la komunumo, plifortigo de infrastrukturoj kaj tradukoj. * [[Michele Gazzola]], ''Lingva diverseco kaj la internaciigo de la universitatoj en Eŭropo''; la aŭtoro analizas la procezon de integrigo de [[universitato]]j cele al atingo de plej alta kvalito. Tio eblas pere de indikiloj, kio konsistas ĉefe el citaĵoj en angla, kaj de internacia libera moveblo de studentoj, por kies altiro ankaŭ oni proponas kursojn en la angla. Tio kondukas al stato de lingva maljusteco, tio estas, la lingva hegemonio rezultas en avantaĝoj por anglaparolantoj kiuj ne devas fari streĉojn por publikigi, prelegi aŭ elekti vojon al akademia progreso. Redistribuo en lingvo-politiko bezonos reformon en katalogmaniero, konsideron de lingva diverseco, uzadon de lokaj lingvoj, kaj ŝanĝon de sistemo pri [[aŭtoraj rajtoj]] kiuj estu pli multekostaj por anglaparolantoj, kiel kompenso. * [[A. Giridhar Rao]], ''Lingvaj homaj rajtoj en Barato. La breĉo inter politiko kaj praktiko''; la lingva stato de [[Barato]] estas ege komplika. Ne estas interkonsento pri la nombro de parolataj lingvoj: 415 ĉe ''[[Ethnologue]]'', 299 por lingvisto Annamalai, 122 laŭ la registaro ktp. El tiuj, tre diversaj nombroj estas uzataj en [[amaskomunikilo]]j aŭ [[instrusistemo]], nur 18 en la lastaj jaroj. Estas 18 [[skribsistemo]]j kaj 23 "oficialaj" lingvoj. Estas kelkaj juraj garantioj. Tamen restas minacoj pro malgrandaj nombroj, ekzemple por pli ol 100 endanĝerigitaj lingvoj, minacoj pro religipolitikaj kialoj, ekzemple kontraŭ la [[urdua]], kiel lingvo de islamanoj, sed parolata de pli ol 51 milionoj da parolantoj, kaj minacoj pro ekskludigaj politikoj, kiel kontraŭ la [[konkana]] kun ne certa popolnombrado inter 2 kaj 7 milionoj kaj ne propra skribsistemo, sed kvin el aliaj lingvoj. Eduksistemo en negepatra lingvo kondukas al forlaso, fakte "elŝovado" de infanoj kaj analfabeteco de virinoj ĝis 74 %.<ref>[[A. Giridhar Rao]], ''Lingvaj homaj rajtoj en Barato. La breĉo inter politiko kaj praktiko'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝo 166.</ref> Estas esperigaj iniciatoj, ekzemple de [[neregistaraj organizaĵoj]], de instruado per [[gepatraj lingvoj]], de "pontaj programoj", ekzemple en [[Orislando]] de parolantoj de la [[koja]] kiu lernas en [[orija]], de transiro al regiona lingvo aŭ rekte al la angla. * [[Kimura Goro Christoph]], ''La kornvala kaj Esperanto: entreprenoj similaj''; la [[kornvala lingvo]] estas minoritata kaj disa en sia regiono same kiel Esperanto, kun kiu ĝi havas aliajn similaĵojn. Dekomence oni devas agnoski la karakteron de la kornvala kiel [[planlingvo]] por revivigo de iama lingvo, ne kiel la [[hebrea]], ĉar ĝi ĝuis prestiĝon kaj komunikan bezonon, kio mankas al la kornvala, kiu nur en la 21-a jarcento sukcesis havi oficialan agnoskon. Simile (ne same) kiel ĉe Esperanto, ankaŭ la kornvala kreis "regionan lingvon sen denaskulara kerno", kaj tio pere de "kursoj, kluboj, kunvenoj kaj seminarioj"; tiele aperis originala literaturo kaj organizo por familio, nun same kiel ĉe Esperanto. Oni indikas kvar komunajn trajtojn por ambaŭ lingvoj: volontuleco, ne-etneco (multaj lernantoj de la kornvala ne estas kornval-devenaj), ne-teritorieco (ĉar la kornvala estas disa en apartaj lokoj) kaj interna ideo, anstataŭ "ekonomia aŭ profesia neceso", sed por la kornvala konsistas en liberigo de la regiono "de la nuntempa marĝeneco".<ref>[[Kimura Goro Christoph]], ''La kornvala kaj Esperanto: entreprenoj similaj'' en ''La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin'', paĝoj 171-177.</ref> Aliaj hazardaj similaĵoj estas la kreiva aliro al la lingvo kaj la kontribuo de iu Tonkin, nome Thomas Tonkin (1678-1742), estante Humphrey Tonkin mem kornvaldevena. Pro ĉio tio la aŭtoro proponas ke Esperanto lernu el la kornvala fari sociologiajn kaj lingvokapablajn studojn, dum la kornvala lernu el Esperanto fronti la skismojn. * [[Seán Ó Riain]], ''La lernado de la irlanda lingvo: ĉu helpe de Esperanto?''; post mallonga priskribo de la [[irlanda lingvo]] kaj ties historio, la aŭtoro skizas kelkajn similaĵojn de tiu kun Esperanto. Konstatinte la malsukceson de lernado de lingvoj en la eduksistemo de Irlando kaj de la irlanda kaj de aliaj lingvoj kiel la [[franca]] tradicie aŭ la [[germana]] pli ĵuse, la teksto proponas la uzadon de Esperanto kiel propedeŭtika aŭ lernfaciliga studobjekto. ===III Interlingvistiko=== * [[José Antonio Vergara]], ''Interlingvismo kaj scienca kulturo''; la aŭtoro rilatigas la kreskon de la [[scienco]] kiel universale alirebla kontraŭ la dividoj inter havantoj kaj nehavantoj kaj la maljusteco de ekzisto de reganta lingvo en scienco kia estas la angla. FAkte tio okazis kiel ''rezulto de procezo sufiĉe lastatempa el longdaŭra historia vidpunkto'',<ref>[[José Antonio Vergara]], ''Interlingvismo kaj scienca kulturo'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 187.</ref> kiu pintis post la Dua Mondmilito kiam koincidis la pliintensiĝo de la sociekonomia rolo de la scienco kun la forvaporiĝo de antaŭa, limigita plurlingvismo. Li montras ekzemplojn el [[Srilanko]] kaj [[Sudafriko]], kie la propraj lingvoj ne povas esti uzataj por sciencaj celoj. Li proponas kiel klopodo malpliigi la monopolon de la angla eventualan uzadon ''de Esperanto (aŭ iu alia similspeca lingvo)''<ref>Samloke, paĝo 190.</ref> kaj montras kiel ekzemploj la atingoj de la esperantaj [[Vikipedio]] kaj la Serio Scienca Penso de [[UEA]]. * [[Sergej N. Kuznetsov]], ''Memorando pri interlingvoj kaj interlingvistiko''; ĉirkaŭ la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj okazis ĉefe en Usono kontaktoj inter lingvistoj (LSA) kaj defendantoj de internaciaj lingvoj, kiaj Esperanto (IALA). Ĉirkaŭ 1905 "Esperanto jam estis venkinta siajn antaŭajn konkurantojn", dum "la franca pli kaj pli cedis terenon al la angla".<ref>[[Sergej N. Kuznetsov]], ''Memorando pri interlingvoj kaj interlingvistiko'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 194.</ref> Tamen la panoramo ŝanĝiĝis: en 1907 "ektondris la Ido-skismo" kaj post la Unua Mondmilito la Ligo de Nacioj helpis la formadon de klubo de mondolingvoj. En la 1920-aj jaroj aperis nova entuziasmo pri la "fina venko" de Esperanto. Gravis la figuro de [[Alice Vanderbilt Morris]] kiu klopodis kunigi lingvistojn kun interlingvistoj. La memorando de [[Edward Sapir]] proponis novan internacian helpan lingvon kun pli limigita fonetiko, kio estus malkongrua kun heredata vortotrezoro. Ankaŭ [[Nikolai Trubetzkoy]] sekvas tiun tendencon. Ĉiuokaze IALA iel sukcesis ĉar "progresigis la teorion de internacia lingvo kaj kontribuis al ties enigo en la ĝeneralan diapazonon de la nuntempa lingvoscienco".<ref>Samloke, paĝo 200.</ref> En 1930 [[Otto Jespersen]] anoncis la aperon de nova scienco nome "interlingvistiko" kiu "esploras la strukturon kaj bazajn nociojn de ĉiuj lingvoj cele al establo de normo por interlingvoj".<ref>Samloke, paĝo 200.</ref> Finfine en Kopenhago (1936) oni kliniĝis al naturalismo, dum la lasta produkto de la klopodoj de interlingvistoj (inter kiuj [[André Martinet]]) estis [[Interlingua]]. Post la Dua Mondmilito denove la lingva panoramo ŝanĝiĝis: ''la nombro de etnaj lingvoj konstante malkreskas (pro malapero de minoritataj lingoj), sed la nombro de interetnaj lingvoj [...] konstante kreskas''.<ref>Samloke, paĝo 202.</ref> Kaj post la [[disfalo de Sovetunio]], en la mondo hegemonias [[kapitalismo]], kaj lingve la [[usona angla]]. Sed ĉefa ŝanĝo por interlingvistiko estas ke ''Naturaj interlingvoj (angla, franca, rusa...) vere ofte estas uzataj kiel lingvoj helpaj, [dum] artaj interlingvoj evoluis alidirekte'', nome por ĉefa lingvo, ne helpa interetna.<ref>Samloke, paĝo 203.</ref> * [[Aleksandr D. Duliĉenko]], ''Tezoj pri slava interlingvistiko''; 11 tezoj pri slava interlingvistiko, nome "ke ĝermanaj kaj romanaj lingvoprojektoj kaj proponoj precipe pretendas je tutmonda disvastigo, dum slavaj lingvoprojektoj estas destinitaj por regiona disvastigo."<ref>[[Aleksandr D. Duliĉenko]], ''Tezoj pri slava interlingvistiko'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 206.</ref> Tio estas ĝi klopodas al tutslava lingvo, kaj tiele oni listigas ĝis 21 tiajn projektojn., inter kiuj elstaras la malnova eklezia slava lingvo, la [[rusa lingvo]] kaj la [[serbokroata lingvo]]. * [[Vera Barandovska-Frank]], ''Arto inter lingvo kaj literaturo''; jam en antaŭinterreta erao estis multaj klopodoj krei apartajn lingvaĵojn kiel arta materialo en literaturo, poezio aparte, filmoj, teatro, muziko, komiksoj ktp., el kio oni montras ekzemplojn. En la interreta nuntempo estis multaj retejoj kiuj kolektis listojn kaj montrojn de artefaritaj lingvoj (laŭ multaj aliaj difinoj ĉefe ''conlang''). Tie oni listigis ĝis 1200 tiajn lingvojn. Estas diversaj tipoj de artaj lingvoj, nome artaĵoj: Fikcilingvoj estas konstruataj kuntekste de fikcia mondo (aŭ inverse); Mikrolandaj lingvoj estas kreitaj por la uzo de mikrolandoj kaj mikronacioj, ekzemple [[Talossa]]; Personaj lingvoj servas al la propra uzo de siaj aŭtoroj, iel kiel kaŝlingvoj proksime al [[mistikismo]]; Serĉaj lingvoj estas kreitaj ĉefe por amuzo, kiel [[Europanto]] aŭ Oou. Resume, en unua grupo estu lingvaĵoj por karakterizi rolulon kiel Nagini en ''Harry Potter'', por arta avangardo, per [[komputilo]] ktp; en dua grupo, ellaboritaj lingvoprojektoj kun malgrandaj lingvokomunumoj, kiaj talossanoj aŭ [[klingona]], [[Toki Pona]] ktp. Kurioze multaj tiaj pruvoj venas el Usono, kie oni "ne sentas bezonon inventi lingvon por praktikaj celoj."<ref>[[Vera Barandovska-Frank]], ''Arto inter lingvo kaj literaturo'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 220; por la tuta artikolo paĝoj 209-222.</ref> * [[Wera Blanke]], ''Planlingvaj impulsoj por terminologoj: Wüster, Drezen, Warner''; kelkaj esperantistoj estis gravaj terminologoj eĉ ekster Esperantujo. [[Eugen Wüster]] en Aŭstrio dediĉis sin al teknikaĵoj ĉefe pri elektriko kaj [[elektrotekniko]]. [[Ernest Drezen]] en Rusio, respektive Sovetunio, dediĉis sin ankaŭ al "science-teknikaj fak-esprimoj", kaj iĝis grava estro de la esperantisma movado en Sovetunio ĝis esti arestita kaj ekzekutita de la stalinisma "Granda Purigo". En la 1930-aj jaroj Wüster kaj Drezen kunlaboris en starigo de normigaj institucioj. La unua kodo ISA estis proponita de Drezen baze sur Esperanto. morfemoj, sed premo de reprezentantoj de [[Occidental]] postulis plian "naturalismon" (fakte plian latinidemon). Finifne nur Wüster kadre de ISO "gvidis la ellaboradon de vortaro pri bazaj nocioj de ilmaŝinoj".<ref>[[Wera Blanke]], ''Planlingvaj impulsoj por terminologoj: Wüster, Drezen, Warner'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 227.</ref> Poste ankaŭ [[Alfred Warner]] laboris por terminologio, nome por la Terminologia Sekcio de ISAE, ĉefe el la 1950-aj jaroj, kaj en la 1960-aj jaroj kunlaboris kun Eugen Wüster. Wera Blanke eltiras komunaĵojn inter la tri terminologoj (aŭ almenaŭ du el ili), inĝenieroj, pri elektrotekniko, esperantistoj el gimnazianoj, interesatoj ankaŭ pri aliaj planlingvoj, gravaj terminologoj. * [[Claude Gacond]], ''Kreo de CDELI kaj ĝia nuna situacio''; la aŭtoro priskribas la fondon kaj disvolvigon de la [[CDELI]] en [[La Chaux-de-Fonds]], [[Svisio]], elirante el sia propra esperantistiĝo en la urbo kaj sia rilato al ricevitaj libroj. Post la pra-fondo en 1955, oni suferis la perdon de la arkivo de Jules Giliard en 1962, el kies sperto oni lernis por eviti similan perdon de la arkivo de [[Edmond Privat]] samjare en 1962. Tio estis la komenco de grava [[arkivo]], kiu naskiĝis cele al konservado de materialo ne nur pri Esperanto sed ankaŭ pri aliaj planlingvoj, kelkaj el kies sekvantoj ankaŭ partoprenis kiel volontuloj en la projekto kune kun majoritato de esperantistoj. En 1967 preskaŭ oni malsukcesis konservi la kolekton de [[Hans Jakob]], sed denove agado de Claude Gacond kaj kunlaborantoj sukcesis savi ĝin. El 2008 la materialo estas rete konsultebla pere de propra retejo [www.cdeli.org] kaj de la svisa bibliotekaro [www.rero.ch]. Laŭlonge de jardekoj en CDELI oni konstatis ke la interlingva situacio ŝanĝis ĉar ne esperantistoj uzis pli la anglan ol la francan, dum esperantistoj restis kiel nuraj subtenantoj de la projekto, kio metis Esperanton kiel nura uzata lingvo inter planlingvanoj. * [[Detlev Blanke]], ''Kiel organizi interlingvistikan agadon? Kelkaj spertoj de GIL''; en la intenco pretigi la lingvon por scienco kaj tekniko, ke ĝi estu objekto de sciencaj esploroj kaj priskribo, kaj por plifortigi la sciencan agadon en kaj por la Esperanto-komunumo oni kreis diversajn klopodon kadre de GDREA ([[Orienta Germanio]]), unue KIEK, kiuj havigis kontaktojn kun gvidaj lingvistoj de GDR kaj universitatoj kie ekzistis Esperanto-kursoj. El tio el 1991 oni fondis GIL kiel asocio kiu uzis la germanan en kunsidoj kaj tekstoj sed ankaŭ Esperanton kaj aliajn planlingvojn. Tiu kreis retejon, publikigis bultenon IntI, organizis GIL-konferencojn, publikigis ties aktojn kaj malfermis la eksterajn kontaktojn de Esperanto kun la ekstera etoso de lingvistoj. ===IV Esperantologio=== * [[Ken Miner]], ''La neebleco de priesperanta lingvoscienco''; la aŭtoro asertas, ke, krom esperantologio, ne eblas priesperanta lingvoscienco, ĉar mankas indiĝenaj parolantoj, nome tiuj kiuj lernas la lingvon pere de "longdaŭra interagado kun aliaj infanoj". Por aliaj lingvoj, krom gramatiko, la neeblo de kelkaj malĝustaj frazoj estas konstatita pere de malakcepto fare de indiĝenaj parolantoj. En Esperanto ekzistas svageco, spite la leksikan precizecon. Li uzas la ekzemplon de ''des pli'' sen ''ju pli'', kio trovas malsimilajn sintenojn en diversaj parolantoj. * [[Wim Jansen]], ''La Fundamenta Esperanto nekontesteble eŭropa, sed...''; la aŭtoro komparas la tipologion de la Fundamenta Esperanto kun la ĉefaj trajtoj de milo da lingvoj, dividinte ilin en eŭropaj kaj ekstereŭropaj, por determini la eŭropecon de Esperanto. Li komparas la diversajn trajtojn pri [[fonemo]]j, artikoloj, leksiko (numeraloj, koloroj, religiaj terminoj), morfologio (morfemoj), pluralo, akuzativo, adpozicioj, komparo, konjugacio, sintakso (frazordo), akcento kaj negacio. En detala tabelo li montras la pruntojn fare de Zamenhof el la referenclingvoj, nome angla, franca, germana, pola kaj rusa. El tio li konkludas, ke, kiel ĝenerale oni asertas, Esperanto estas tre eŭropeca lingvo, sed ĉefe pro la [[leksiko]], kaj ne tiom pri aliaj gramatikaj trajtoj, ekzemple manko de personmarkado ĉe verboj. ''18 el 21 propraĵoj favoras la eŭropecon de Esperanto kaj 12 el 21 ĝian ekstereŭropecon''.<ref>[[Wim Jansen]], ''La Fundamenta Esperanto nekontesteble eŭropa, sed...'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 281.</ref> [[Akuzativo]] respegulas la kazecon de germana, pola kaj rusa. La partikulareco de la sistemo de morfemoj en Esperanto estas ke ili estas neŝanĝeblaj, produktivaj kaj memstaraj. * [[Boris Kolker]], ''Ĉefaj strukturaj principoj de Esperanto''; spite ĝeneralan kredon ke Esperanto derivas ĉefe el latin-ĝermana lingvaro, la aŭtoro pruvas ke ankaŭ la [[rusa lingvo]] kiel unu el la kvin referenclingvoj (franca, angla, germana, pola, rusa) "grave kontribuis ne nur al la leksiko, sed ankaŭ al la fonologio, semantiko, vortfaradaj, morfologiaj kaj sintaksaj modeloj de Esperanto".<ref>[[Boris Kolker]], ''Ĉefaj strukturaj principoj de Esperanto'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 285.</ref> Li meditas pri la ekvilibro inter internacieco kaj reguleco kaj venas al la ideo ke multaj el la internaciaj vortoj prenitaj de Esperanto havis ankaŭ sian korelativon en la rusa, kiu ''ludis la rolon de decida kontrola lingvo''.<ref>Samloke, paĝo 287.</ref> Li komparas la aferon kun la kreado de [[Interlingua]], kie multaj rusdevenaj radikoj estis anstataŭitaj de aliaj ne rusdevenaj. La klino de Zamenhof al la rusa estas logika, se oni konsideras la verŝajnan gradon de lia lingvorego, nome "rusa, germana, pola, franca, angla".<ref>Samloke, paĝo 287.</ref> * [[Ilona Koutny]], ''Esperantlingva bildo de la mondo''; oni klopodas per analizo de lingvaj trajtoj de Esperanto atingi konkludojn pri la mondokoncepto de Esperanto mem kaj de esperantistoj, kiuj logike estas influataj respektive de la fontolingvoj de Esperanto, de la eŭropa kultursfero, de la gepatra lingvo de esperantistoj kaj de la specifa strukturo de Esperanto mem. Por tio oni faris enketon al 100 esperantistoj. La unua analizita trajto estas la foje kritikita [[seksismo]] de Esperanto, nome pri la afikso -in-, la prefikso ge-, la proponita afikso -iĉ-, kaj la subkomprenata ĝenro de -ant- kaj -ul-. Pri vortfarado oni pritraktas la evoluon de derivitaj vortoj al leksikaj vortoj, kiel en la kazo de ''vortaro'', ''tranĉilo'', ''lernejo'', kaj inverse la konkurenco de tiuj kun alternativaj leksikaj vortoj kiel ''hospitalo'' aŭ ''ganto''. Ilona Koutny klare konstatas la produktivecon de Esperanto en vortofarado kompare al la [[angla]] aŭ la [[hungara]]. En la vortoprovizo rimarkindas la kulturdependaj vortoj, kiaj ''samideano'', ''finvenkisto'', ''denaskulo'' ktp. Oni analizas metaforiĝon, kutimajn kaj fiksajn esprimojn, kiaj ''eterna komencanto'', ''dumviva membro'' ktp., vortludojn, lingvajn stereotipojn, konotaciojn kaj eĉ la plenumon de lingva ĝentileco, kvankam ne ekzistas unueca kondutmaniero inter esperantistoj. Resume, oni faris revizion de ''Tendenco al sekse neŭtralaj bazaj vortoj [...] regula vortfarado [...] Esperanto sekvas siajn fontolingvojn [...], esperantismoj [...] Esperantan konotacion [...] vortiĝo de nocioj [...] Metaforoj kaj stereotipoj [...] Kulturaj simboloj [...] la interagoj estas neformalaj.''<ref>[[Ilona Koutny]], ''Esperantlingva bildo de la mondo'', en ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝoj 302-303.</ref> * [[Geraldo Mattos]], ''Instruoj kaj truoj de la Ekzercaro''; nome revizio de la Ekzercaro de la Fundamento, serĉante truojn en la komenca dispono, sed ĉefe en la postaj komprenoj. La aŭtoro analizas diversajn gramatikajn konceptojn kaj en ii serĉas truojn kiuj kondukis al miskompreno de esperantistoj. Li analizas ekzemple la [[artikolo]]n kaj poste la verbo ''esti'' (tie oni devas atenti ke ĝi povas esti kopula, stata transira, cirkonstanca transira aŭ netransira verbo). Pri la participoj akumuliĝas la truoj, ĉefe ĉar ili estas konsiderataj ĉiam kiel fina parto de verboj, anstataŭ kiel tipo de adjektivoj. Pri la distingo inter -ita kaj -ata, la problemo derivas el tio ke multaj parolantoj ne distingas inter agaj kaj stataj verboj. Fine oni analizas la uzadon de diversaj prepozicioj, inklude la vorton ''far''. * [[Christopher Gledhill]], ''Frazeologio, kunokazemo kaj leksiko-gramatiko. La ekzemplo de predikato-komplemento-esprimoj en Esperanto''; temas pri disvolvigo de la koncepto de [[kunokazemo]] (angle ''collocation'', el kio ankaŭ evitinda [[kolokacio]]) proponita de John Rupert Firth (1957) laŭ kiu "ĉiu signo en la lingvo emas okazi en pli-malpli antaŭ-videblaj kaj antaŭ-konstruitaj sintagmoj".<ref>op. cit. pp. 323 kaj 325.</ref> Tia studo korespondas al [[frazeologio]], nome frazaranĝo propra al iu lingvo aŭ al iu lingvouzanto, laŭ PIV. Oni analizas detale la similecojn kaj diferencojn de signifo kaj uzado inter la verkoj bati kaj frapi. Tio kondukas al la koncepto PK-esprimoj, nome Predikato-komplemento-esprimoj, rilate al ties ekvivalento, valento, voĉo, aspekto, determinado, reformulado, modifado kaj konvertado. Aliaj verboj analizitaj estas fari, havi, doni el kio rezultas, ke "PK-esprimoj en Esperanto ne havas la saman distribuon kaj funkcion kiel en aliaj lingvoj."<ref>op. cit. p. 331.</ref> * [[Aleksandro S. Melnikov]], ''Reflektiĝo de la specifa Esperanto-kulturo en publicistiko''; el analizo de Esperanto-periodaĵoj oni deduktas, ke en ili abundas la specifa Esperanto-kulturo. Tio aperas kiel [[epiteto]]j, [[metaforo]]j, [[perifrazo]]j, [[metonimio]], [[kliŝo]]j, [[proverbo]]j, [[vortoludo]]j, aludiloj, komparoj, porokazaj vortoj kaj ĝenerale Esperanto-kulturaj vortoj. Ekzemple oftas konceptoj kiel kongreso, klubo, verda, krokodilo, kotizo ktp. * [[Till Dahlenburg]], ''TON-KIN-O. Aŭ: El la rekvizitejo de la Esperanto-poezio''; en la esperantlingva poezio abundas la uzado de [[parolfiguro]]j, sed la ĝusta difino kaj ĉefe nomo de ĉiuj ne estis kompletigita. Ekzemple, oni havigas ekzemplojn de [[paronomazio]], [[silepso]], pasivo kaŝanta, paromeozo, [[onomatopeo]], [[metonimio]], [[litoto]], [[kiasmo]], [[izokolono]], [[homeoteleŭto]], [[hipalago]], [[gradacio]], etimologia figuro kaj [[sinestezio]]. Krome estas esperantlingvaj vortoj kiuj havas alian signifon kiel parolfiguro disde la registritaj signifo kaj uzado, nome ciklo, kompleksio, metabolo, metastazo kaj rogacio. Surbaze de la ekzistanta rimedaro en la germana lingvo kaj aliaj, Dahlenburg proponas la uzadon ankaŭ de lingvaj terminoj kiel adinato, adulacio, [[aferezo]], aganaktezo, aiskrologio, akolutio, [[akrostiko]], akroteleŭto, [[anaforo]], anastrofo, anonimacio, apokojnuo, asteismo, epifonemo, hiperbolo, metalepso, [[oksimoro]], [[palindromo]], polisindeto kaj [[sinekdoĥo]] kaj ties ĝustan registradon en vortaroj kaj rimedlistoj. * [[Klaus Schubert]], ''Kiam Zamenhof perdis sian bastonon. Implicitaj premisoj en planlingvo''; komentoj pri la vortfarado de Esperanto sekvante la konstruon fare de Zamenhofo, nome la implicitaj premisoj, tio estas, la morfemkombina strukturo de la vortoj, la dek ses reguloj kaj la gramatika karaktero de la radikoj. * [[John Wells]], ''La frazmelodio en internacia perspektivo''; oni analizas frazmelodion trinivele: nome por indiki dispartigon (1), finon de listo, distingi respondon el demando, kaj montri sintenon de parolanto (2), kaj por enfokusigo gravan parton (3). Frazmelodio aldonas neleksikan signifon. Tio estas studita de [[pragmatiko]], kune kun laŭteco, voĉkvalito, parolrapido ktp. Tio funkcias diverse en diversaj lingvoj, kaj ne estas regulo prie en Esperanto, pro kio la uzado ne estas universala. Pri dispartigo, frazmelodio funkcias ĉar "asertoj ĉiam havas falan tonon, demandoj levan", en ekkrioj, en kontrol-demando, por nekompleteco.<ref>La arto..., pp. 365-368.</ref> Frazakcentado povas marki kontraston, polusecon de verbo koincide kaj konkurence kun vortordo. * [[Renato Corsetti]], ''Ŝanĝiĝo de la vortaro en kreolaj lingvoj: la ekzemplo de Esperanto''; heterogenaj komentoj pri la entrudo de fremdaj vortoj en Esperanto, kompare kun la afero en piĝinaj, kreolaj kaj miksitaj lingvoj. Esperanto estas plej komparata kun la [[hebrea]]. La tendenco enkonduki novajn vortojn unuflanke kolizias kun jam ekzistintaj esperantaj vortoj kaj aliflanke ili devenas ĉefe el la franca unue kaj poste el la angla, kio pliobligas la eŭropcentrismon de Esperanto malprofite al aziaj kaj alikontinentaj esperantistoj. Kiel ekzemple oni aldonas liston de novaj vortoj kiuj ekas per litero mo kun la koresponda esperanta vorto koliziita. Inter ili, estas tre uzataj vortoj kiel [[majo]] kaj [[marto]], [[majusklo]] kaj [[minusklo]], [[medicino]] kaj multipliki; nuntempe sufiĉe uzataj kiel [[magazino]], [[magnetofono]], majoritato, mamografio, [[matĉo]], melomanio, [[merdo]], [[mestizo]] kaj [[mulato]], [[mikrokosmo]], [[ministerio]] (ministrejo) kaj [[muzikalo]]; kaj apenaŭ uzataj kiel [[maato]], manaĝmanto aŭ meneĝmento, maroto ([[ŝatokupo]]), men (malpli) kaj mobila telefono ([[poŝtelefono]]). * [[Otto Prytz]], ''Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj''; por analizi la funkciadon de [[sufikso]]j en Esperanto, sinjoro Prytz komparas tion kun la sistemo en la [[hispana lingvo]] aldonante ekzemplojn de aliaj etnolingvoj. Dekomence li skize difinas la necesajn konceptojn de [[vorto]], gramatika finaĵo, [[Radiko (lingvo)|radiko]], radikaĵo, [[prefikso]], sufikso kaj afikso. Sufiksoj en etnolingvo povas esti derivaj (kiuj "modifas la signifon de la radikaĵo kaj eĉ povas pasigi la vorton al alia vortklaso" kaj taksaj;<ref>La arto..., pp. 387-390.</ref> kelkaj povas esti kaj kaj. Ĉe kelkaj derivaj estas ofta ŝanĝo de genro (en hispana adjektoj kaj aĵ-nomoj havas genron). Kelkaj derivitaj vortoj leksikiĝas kaj tiel "[E]n ju pli da leksikiĝintaj unuoj partoprenas unu sama sufikso, des malpli produktiva ĝi fariĝas."<ref>La arto..., p. 391.</ref> En Esperanto sufiksoj povas aperi kiel radikoj, havas signifon tre bone difinitan kaj kovras po unu saman signifoparcelon. Tiel la uzo estas diferenca: Esperantaj derivaĵoj estas pli unusencaj, oni devas elekti pli precizan esprimon kaj la derivado estas pli multe uzata. Kelkaj derivitaj vortoj, kiel vortaro, arbaro, lernejo kaj preĝejo leksikiĝis kaj se tio "daŭros, la sufiksoj riskas perdi sian produktivecon". Oni devos memori, kiuj derivaĵoj jam estis "okupitaj", kaj elekti inter naturalismo kaj skemismo, el kiuj unua furoras en faka lingvaĵo ([[moskeo]] kontraŭ islama preĝejo). Indos meza vojo.<ref>La arto..., p. 393.</ref> * [[Michel Duc Goninaz]], ''Kelkaj rimarkoj pri la problemoj de tradukado''; nome problemoj ligitaj al la lingvaj sistemoj, ĉefa malfacilaĵo estas la semantika parto de la lingvo; fakaj tekstoj kaj beletraj tekstoj havigas specifajn problemojn, kiuj estas foje malfacilaj ankaŭ por la ĝenerala kompreno en la origina lingvo. Foje por civilizaciaj aludoj la tradukisto devas esti [[etnografo]]. [[Piednoto]]j foje helpas kaj foje aldonas troan pezon, sed ankaŭ foje ekster traduko en la origina lingvo. Por la esperantlingva tradukado foje mankas la vortotrezoro de instituciaj instancoj kaj terminoj, malabundas frazeologiaĵoj kaj [[proverbo]]j, spite la jam ekzistantajn, kaj inverse estas multaj esperantaĵoj malfacile tradukeblaj al naciaj lingvoj, kie ne ekzistas tiuj konceptoj. ===V Historio=== * [[Christer Kiselman]], ''Hilelismo, homaranismo kaj neŭtrale-homa religio''; S-ro Kiselman trairas la dokumentojn de Zamenhof por komprenigi kiel li dubis inter siaj projektoj pri artefaritaj lingvoj, partikulare Esperanto, kaj unuigecaj religioj nome [[Hilelismo]] kaj [[Homaranismo]], en broŝuroj, leteroj kaj deklaroj de 1900, 1901, 1906, 1913 kaj 1917. Tiuj duboj venis el la konflikto inter du celoj de Zamenhof: nome savo de la judoj kaj unuiĝo de la tuta [[homaro]]. La ideo de Esperanto ŝajne venis el la klopodoj por la unua celo, nome dissolvi [[judo]]jn en neŭtrala medio por eviti persekutojn. Tiel hilelismo estus esenca heredo de [[judismo]], sed senigita de propraj elementoj. Unu el la rimedo por tio estus krei novan lingvon kaj forlasi la [[jida]]n. Zamenhof ricevis kritikojn kaj ĉefe neakceptojn antaŭ kaj malantaŭ la du unuaj universalaj kongresoj, kiam li devis retroiri en siaj klopodoj elpaŝi el la lingvaj klopodoj al la disvastigo de la novaj ideoj unue pri hilelismo, poste pri homaranismo. Antaŭ la gravo de homaranismo li vidas Esperanton kiel duaranga rimedo, kaj tio ne estis akceptita de multaj esperantistoj, same kiel multaj religiuloj ne multe interesiĝis pri liaj religiaj klopodoj. * [[Marc Bavant]], ''Kritika retrorigardo al la "tezoj" de "Esenco kaj estonteco"''; oni komentas la tezojn de la traktaĵo "Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia" subskribita de iu "Unuel" verŝajne Zamenhof, poste mallongigita de Beaufront kaj poste aperigita en la [[Fundamenta Krestomatio]] (1903). La teksto estis prezentita en la "Association française pour l'advancement des Sciences" sed pro sia propagandema lingvaĵo ŝajnas celi la esperantistaro mem. Oni nombras kvin tezojn: nome ĉu lingvo internacia estas bezona, ebla, enkondukebla praktike, kia kaj ĉu oni efektive laboras. Ĉiuj respondoj estas optimismaj kaj apenaŭ oni havigas sufiĉe pezajn konfirmojn. El la aktuala vidpunkto same respondoj al bezono, ebleco kiamo kaj kielo kaj situacio estas dubindaj kaj ne sufiĉe kontentigaj. * [[Carlo Minnaja]], ''Klopodoj pri lingvokontrolaj institucioj de la Unua Libro ĝis la Komitato''; la dekomencaj duboj inter entrepreno de reformoj de Esperanto kaj malakcepti tiujn estis markita per la fiasko de [[Volapuko]] kie granda reformemo estis bremsita de la "posedanto" Schleyer. Kontraste (kaj sekve) Zamenhof montriĝis pli preta akcepti reformojn kaj la gvidadon de iu institucio kiu zorgu pri la kontrolo de la lingvo, li ĉiam difinis mastron de la lingvo la popolon. Jam la "Dua Libro" aperis kiel tendenco al la traktado de tiu temo. Fine de la 19-a jarcento la reformoproponoj ne estis rifuzitaj malferme, sed Zamenhof opiniis ilin "rifuzotaj". En "La Esperantisto" en 1889 oni proponis la kreadon de "Tutmonda ligo de Esperantistoj" kiuj zorgus pri la administrado de la movado kaj la reformoproponoj. En [[1892]] Zamenhof eĉ akceptis studi la nuligon de la [[akuzativo]], de la [[artikolo]] "la" kaj aliajn ŝanĝoproponojn. En [[1893]] la Ligo-Akademio estus la abonantoj de "Esperantisto". Zamenhof eĉ proponis "novan alfabeton sen supersignitaj literoj".<ref>Samloke, paĝo 432.</ref> En [[1894]] voĉdonado bremsis la reformojn kaj la unuaj tradukoj stabiligis la lingvon. Fine de 1894 la financoj de la gazeto malboniĝis, la rusa movado suferis malpermeson kaj la kerno de la movado venis al [[Francio]], kie ekonomiaj interesoj de kelkaj francoj akcelis la reformemon cele al pli internacie facila Esperanto. La unuaj kongresoj prokrastis la decidojn pri reformoj. La "Lingva Komitato" naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1950 kiel institucio sed ankoraŭ malplena. Kiam oni plenigis ĝin estis konfuzo inter diversaj listoj el 65 al 102 membroj: tiu devis konsiliĝi kun la aŭtoro de Esperanto. * [[E. James Lieberman]], ''Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron''; el la vidpunkto de la [[psikologio]] oni skizas paralelojn inter Esperanto kaj la teorioj de [[Sigmund Freud]]. Por J.C. Flugel estis kvazaŭ religia entuziasmo pro la "interna ideo", kiu estus kompendio de bonvolaj intencoj al la homaro. "La lingvo Esperanto estis senkondiĉa donaco al la tuta homaro."<ref>Samloke, paĝo 439.</ref> El tiu lingvo derivas multaj pozitivaj devenoj, "parolante novan lingvon, oni fieras pro lerteco".<ref>Samloke.</ref> Tre interesa estas la paralelo kiun oni establas inter la figuroj de Freud kaj Zamenhof, judaj, kleraj, movadistoj, kuracistoj, fumantoj..., kaj ambaŭ parolas pri "la afero" (germane "die Sache").<ref>Samloke, pp. 439-440.</ref> Kaj same pri la diferencoj, dum Freud klopodas teorion, Zamenhof preferas la kreadon de praktika solvo. Alia paralelo estas establita inter Esperanto kaj [[hipnozo]], ambaŭ duarangaj aferoj en la celoj de la du pioniroj: ambaŭ praktikoj estas malhelpataj pro ĉarlatana etoso, kiel simplaj praktikaj solvoj, pro senklereco kaj pro manko de mona aŭ morala subteno.<ref>Samloke, paĝo 440.</ref> Sekvanto de Freud, nome [[Otto Rank]] emfazis la estimon de diversaj kulturoj, la homaranisman sopiron, la sanigan impulson al amikeca "familia rondo". Simile, sekvanto de Zamenhof, nome [[Claude Piron]] emfazis el vidpunkto de psikologo la gravecon de la lingvaj digno kaj rango, fromte al diskrimino.<ref>Samloke, pp. 441-442.</ref> * [[Ulrich Lins]], ''Ruĝ-verda malakordo. Observoj pri komunistaj esperantistoj'': baze sur enketo farita en 1982/83 Lins havigas detalojn pri kiel vivis komunistaj esperantistoj sian aktivadon por Esperanto kaj [[komunismo]] kaj la interrilaton inter ambaŭ aferoj. Dume, li havigas personajn informojn el diversaj esperantistoj, ĉefe el la menciita enketo, sed ne nur. La unua demando temas pri kiel ili aliĝis al ambaŭ tendaroj, kelkaj venis al Esperanto el komunisma agado, kaj aliaj inverse, dum malmultaj samtempe venis kaj restis ([[Franz Schick]], [[Bill Keable]]). Kelkaj estis filoj de aktivuloj (patro kaj filo [[Peter Zlatnar]], familio de [[Pierre Lévy]]), kaj kelkaj el malriĉaj familioj, kio logike kondukis tiujn al revolucia aktiveco. La dua demando celis la evoluon de la rilatoj inter ambaŭ aferoj. Inter la menciitoj, "nur malmultaj ludis elstaran rolon en kaj la Esperanta kaj la komunista movado."<ref>Samloke, paĝo 449.</ref> Ĉar ĝenerale neesperantistaj komunistoj malaprezis la esperantan aktivecon, komunistaj esperantistoj pli malpli frue devis elekti inter ambaŭ agadoj. [[Ivo Lapenna]] elektis Esperanton, Walter Kampfrad komunismon. Sovetaj esperantistoj devis nek paroli nek emfazi pri la "interna ideo" por eviti akuzon de burĝeco kaj [[kosmopolitismo]]. La tria afero frontis la manieron kiel esperantistaj komunistoj vivis la konfliktojn inter ambaŭ tendaroj, kaj partikulare la persekutadon al ili en Sovetunio. Plej ofte nesovetaj esperantistoj lasis komunismon post specifa historia okazaĵo; kelkaj inverse. Kiel lasta afero, ĉe kelkaj komunistaj esperantistoj la scio akirita per Esperanto helpis ilin forlasi la stalinisman komunismon, ĉe kelkaj ambaŭ aferojn. [[Kurisu Kei]] klare priskribis sian forlason de "komunismaj dogmoj", ekzemple per sia rilato al [[Nikola Aleksiev]].<ref>Samloke, pp. 457-459.</ref> * [[José Antonio del Barrio]], ''Inter laborista edukado kaj kultura alternativo. Kial laboristoj lernis Esperanton en Hispanio en la komenco de la 20-a jarcento''; la [[laborista movado]] iel interesiĝis pri [[Esperanto]] sed en [[Hispanio]] okazis apartaj partikularaĵoj: forteco de la anarkiistoj, rilato inter socialistoj kaj burĝuloj kaj la katalunia afero. Inter socialistoj, Esperanto aperis jam en aprilo 1906; gravuloj de ambaŭ movadoj estis [[Francisco Azorín Izquierdo]] kaj [[Cayetano Redondo]]; en 1934 okazis [[SAT-kongreso]] en [[Valencio]]. Alia movado socialista kun esperantistoj estis la komunista partio [[POUM]], kie [[Andreu Nin]] aktivulis por Esperanto en la komenco de sia politika kariero, kiun mortpafis la stalinistoj. Por la anarkiistoj Esperanto estis parto de [[alternativa kulturo]]. Jam en 1907 estis kreita la grupo "Paco kaj Amo" en Barcelono. Poste Esperanto estis parto de la studobjekto de la raciismaj lernejoj laŭ modelo de [[Francisco Ferrer i Guardia]] kaj de la [[ateneo]]j, dum ĝenerale por liberecanoj estis parto de mondkoncepto kun [[naturismo]], [[vegetarismo]], [[pacifismo]], lukto kontraŭ drinkado, prostituado, taŭrludado ktp. Alia partikularaĵo estas "ke oni apenaŭ trovas ideologiajn kunpuŝiĝojn inter la diversaj tendencoj."<ref> Samloke, paĝo 470. </ref> Pli malgrava partikularaĵo estas kelkaj aperetoj de [[Ido]] en la etoso de [[individuisma anarkiismo]]. Post la [[Hispana Enlanda Milito]] kaj la komenco de la [[diktaturo]] ĉio tio finis. * [[Doron Modan]], ''Esperanto kiel araba-juda lingvo, 1924-1948''; estis kontaktoj inter egiptaj (kun grava partopreno de eksterlandanoj, ekzemple militistoj) kaj judaj (apenaŭ arabaj el Palestino) esperantistoj el la 1920-aj jaroj ĝis fino de la 1940-aj jaroj. Okazis eventoj en majo 1934 en [[Tel-Avivo]], aprilo 1944 en [[Jerusalemo]], aprilo 1945, kaj decembro 1945 en [[Kairo]], sed por Egiptia Esperanto-Kongreso de decembro 1944, cento da palestinanoj pretaj iri tien ne ricevis [[vizo]]n el la britaj aŭtoritatoj. Dum 1945 estis malkonkordoj pri starigo de komuna organizaĵo, pri kunvoko de UKo en Jerusalemo ktp. Sed post tiu jaro kun la kreo de la ŝtato [[Israelo]] kaj posta milito, ĉio ĉesis. Ne plu estis kontaktoj inter Egiptio kaj Israelo, fakte eksterlandanoj foriris el Egiptio kaj nur en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj estis hazardaj kaj nur sporadaj kontaktoj inter judaj kaj arabaj esperantistoj. En aprilo 2008 okazis Mezorienta Kunveno en [[Amano]] kaj ekde tiam aliaj komunaj eventetoj, sed Esperanto ankoraŭ malfortas en arabaj areoj kaj tute ne ekzistas en Egiptio. * [[Vladimir Samodaj]], ''Vanaj klopodoj eldoni Esperanto-revuon en la sovetiaj kondiĉoj''; la aŭtoro detaligas siajn personajn demarŝojn por krei esperantlingvan specifan gazeton aŭ suplementon de la fremdlingva bulteno "Moskvaj Novaĵoj", por kiu li laboris ekde 1971. Spite la enkalkulon de esperantistoj [[Anatolo Gonĉarov]] kaj [[Boris Kolker]], el 1973 al 1977, tio ne okazis pro financaj malhelpoj kaj lastmomente pro specifa tipografio. Finfine aperis en marto 1978 suplementoj al la anglalingva "Moscow News" ĝis marto 1983. En aprilo 1989 aperis ununura numero de memstara "Moskvaj Novaĵoj". En tiu epoko jam aperis esperantlingvaj dokumentoj en "Novosto" organizita de [[Dmitrij Perevalov]]. * [[Vlastimil Novobilský]], ''Ota Ginz. Esperantisto en Ĉeĥoslovakio''; dekomence estas konciza [[biografio]] pri [[Ota Ginz]], elstara esperantisto el [[Ĉeĥoslovakio]], patro de same esperantista filo [[Petro Ginz]], mortinta en la [[koncentrejo]] [[Terezín]], kiu tutmonde famiĝis kiam la kosmonaŭto [[Ilan Ramon]] portis desegnon lian en la raketoplano Columbia februare 2003, kiu siavice eksplodis. La kerno de la kontribuo estas intervjuo respondita de Ota Ginz en 1973. En ĝi Ginz parolas pri siaj unuaj rilatoj kun Esperanto, la sukceso de gazetara servo el [[Prago]], kiu havigis sekvan sukceson de kursoj kaj aliaj agadoj, kaj de asociaj oficejo kaj librovendejo, siaj tradukoj al kaj el Esperanto, sia posta agado el [[Israelo]] ktp. Fine li respondis al tri specifaj demandoj pri eternaj komencantoj, Esperanto-libroj kaj siaj interesaj travivaĵoj. * [[Tacuo Huĝimoto]], ''En la ombro de aŭroro: pri Takasugi Itirô''; priskribo de la japana verkisto [[Takasugi Itirô]], kiu elstaris kiel nacilingva verkisto kaj kiel esperantisto; li estis influita de la figuro de la rusa esperantisto [[Vasilij Eroŝenko]], pri kiu li verkis biografion, same kiel pri [[Verda Majo]]. Entute li verkis kvardek verkojn, el kiuj dek originale kaj naŭ tradukitaj, kaj dek ok de [[porinfana literaturo]] tradukita, el kiu elstaris "Tom en meznokta ĝardeno". * [[Shi Chengtai]], ''Sur la spuro de Elpin''; [[Elpin]] estas pseŭdonimo de An Useng, korea esperantisto, kiu vivis kaj aktivulis en Ĉinio por Esperanto kaj por la liberigaj movadoj de Ĉinio kaj Koreio. Li kunlaboris por gazetoj "Orienta Kuriero", "Voĉoj el Oriento", "Heroldo de Ĉinio", tradukis tri novelojn de [[Lusin]], verkis kaj tradukis poemojn. Post la liberigo de Koreio, li revenis al sia patrolando, sed jam antaŭ la [[Korea Milito]] li venis al Hongkongo, poste revenis al [[Norda Koreio]], kaj de tiam oni perdis lian spuron. Sinjoro Chengtai pridemandas pri la sorto de Elpin en Norda Koreio, ŝajne proksima al reĝimo, sed sen eblo partopreni en esperanta interrilatoj. * [[Ed Borsboom]], ''De TJO al TEJO al TONKIN''; interesa trarigardo al la ekhistorio de la junularaj kongresoj kaj organizaĵoj de junaj esperantistoj. La komenco estis la revuo "La Juna Vivo" eldonita de [[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]] el [[1934]] cele ĉefe al geknaboj. En [[1938]] ŝi organizis la unuan IJK en [[Groet]] (Nederlando) por 100 knaboj kaj 100 knabinoj ĉefe el Nederlando, sed ankaŭ el Britio, Belgio kaj Francio, ne el Germanio kie naziismo malhelpis la esperantan agadon; en la lasta tago oni fondis TJO (Tutmonda Junular-Organizo) ĉefe fare de instruistoj cele al infanoj. En [[1939]] al [[Tervuren]] (Belgio) venis novuloj ĝis 350 partoprenantoj. La [[Dua Mondmilito]] interrompis tiun disvolvigon. En [[1947]] la kongreso okazis en [[Ipswich]] (Britio) por 200 personoj, jam ne ne tiom infanaj lernantoj, sed junuloj, foje sole vojaĝantaj, inter kiuj finfine germanoj; en tiu kongreso partoprenis [[George Soros]]. Por [[1948]] estis planita kongresumi en [[Ĉeĥoslovakio]], sed pro politikaj malfacilaĵoj kaj enpovigo de komunistoj en Prago, la organizantoj devis rezigni kaj finfine Groet, dek jarojn poste, reestis kongresloko por 285 partoprenantoj, ĉefe el Nederlando kaj Britio, kaj denove kelkaj germanoj. En [[1949]] kongresloko estis [[Versajlo]] (Francio) por 200 junuloj, sed ne belgoj kaj ja germanoj. Tio estas ripetita trajto de junularaj kongresoj: grupaj malaperoj kaj aperoj de landogrupoj. En [[1950]] kongreso okazis en [[Konstanz]] (Germanio) kun logika abundo de germanoj, kaj ŝajne kelkaj eksterleĝe el la orienta parto. Germanoj ja bezonis plibonigon de internaciaj rilatoj post la tragedio de la milito. En [[1951]] en [[Haarlem]] partoprenis 280 junuloj el 12 landoj; tie oni decidis disigi la gazeton en du: unu "por komencantaj infanoj" kaj alia por "membroj de TJO". Tiuj estis 731, ĉefe nederlandanoj, duarange britoj kaj triarange germanoj. Kontakto kun UEA kreskis helpe de ĝia estrarano [[Ivo Lapenna]]. En [[1952]] la 8-a IJK okazis en [[Ry]] (Danio) por 108 partoprenantoj; tiam oni decidis aldoni la vorton "esperantista" al la nomo de la organizaĵo [[Tutmonda Esperantista Junular-Organizo]] ([[TEJO]]). En [[1953]] la kongreso okazis en [[Wörgl]] (Aŭstrio) kun organizaj problemoj kaj nur 80 personoj, el kiuj nur 16 en la jarkunveno. En [[1954]] en [[Hilversum]] (Nederlando) partoprenis 89 personoj, ĉefe germanoj, kaj almenaŭ unu el orienta parto. Partoprenis ankaŭ kelkaj postaj gravaj esperantistoj kiel [[Claude Gacond]] kaj [[Ed Borsboom]]. En [[1955]] la IJK veturis por la unua fojo al suda Eŭropo, nome al [[l'Aquila]] (Italio) por 249 personoj, ĉefe italoj kiuj partoprenis nek antaŭe nek poste. En [[1956]] la kongreso okazis en [[Büsum]] (Germanio) por 250 personoj, pli ol duono germanoj, kaj 24 el [[DDR]], por la lasta fojo en okcidentaj landoj dum jardekoj; post tio, en la UK-o en [[Kopenhago]] [[TEJO]] kun 614 membroj iĝis junulara sekcio de la monda asocio. En [[1957]] nur 30 personoj partoprenis en [[Villeneuve-lès-Avignon]] (suda Francio); tiam okazis la unua oratora konkurso, en kiu venkis [[Carlo Minnaja]]. En [[1958]] en [[Hamburgo]] (Germanio) inter 126 kongresanoj partoprenis jam [[Humphrey Tonkin]]. ===VI Movado kaj komunumo=== * [[Werner Bormann]], ''Idealo kaj utilo''; tiuj estas du aspektoj de Esperanto videblaj tra 120 jaroj de historio. Dekomence "la lingvanoj sin dediĉis al sia idealo",<ref>Samloke, p. 517. </ref> En 1908 aperis la unua "universala" socio por disponigi servojn, tio estas utilo. Tio plifirmiĝis en 1921 per la fondo de [[SAT]] kiu celis la laboro "per" Esperanto, anstataŭ "por" Esperanto. Dum la [[Dua Mondmilito]] ambaŭflanke oni akuzis esperantistojn kiel uzantoj de lingvo por politikaj celoj, kaj poste "elstaris la idealo, ke per Esperanto eblas kontribui al la prevento de nova milito".<ref>Samloke, p. 518. </ref> Tiukadre aperis la esprimo "fina venko", kion oni atingus pere de demarŝoj antaŭ oficialaj reprezentantoj, kun klopodoj de [[Ivo Lapenna]], kaj sukceso en [[Montevideo]] en 1954 per la favora rezolucio de [[UNESKO]]. Aliaj esperantistoj preferis fortigi la bazon, tio estis, "desubismo" kontraŭ "desuprismo", kiu postulis la enkondukon de Esperanto en la lernejoj. En 1980 la desubismo kristaliĝis en junulara konferenco de TEJO en la finna urbo [[Rauma]], de kie venis la termino "raŭmismo", tio estas "scio kaj apliko de la lingvo Esperanto por si mem".<ref>Samloke, p. 519. </ref> Tio politikiĝis en la kreo de "La Civito" kiel ŝtata strukturo, opozicianta al [[UEA]]. Tiel en tri epokoj aperis la sama dualismo: 1920, por kaj per Esperanto; 1960, desuprismo kaj desubismo; 2000, UEA kaj La Civito. * [[Jorge Camacho]], ''La esperanta malpopolo''; personaj komentoj al la legado de la verko "Lingvo kaj popolo" de Tonkin. Laŭ Camacho ne ekzistas esperanta popolo pro manko de komunaj trajtoj kaj pro malforta konsisto de la koncepto "[[popolo]]", kiu "ofte servas nur al la interesoj de senskupulaj politikistoj".<ref>Samloke, p. 522. </ref> Denaskaj parolantoj ne estas lingva elito, dum tiun postenon plenumas verkistoj. Homoj venas al Esperanto pro diversaj kialoj. Kaj oni finas per personaj sperto kaj poeziaj kontribuoj. * [[Zbigniew Galor]], ''"Ĉu diabla cirklo"? Direkte al sociologia esploro pri UEA''; resumo de sociologia esploro fare de la grupo Sociscienca Esperanto-Grupo (SEG) ekde la 93-a UK en Roterdamo en 2008 kun bazo sur la pionira verko de [[Nikola Rašić]] nome ''La rondo familia'' (1994). Oni sugestas la jaron [[1989]] ([[Falo de la Berlina Muro]]) por subdividi la sociologian esplorojn pri Esperanto kaj pri UEA, same kiel la listigon de studoj fare de sociologoj kaj de nesociologoj. Ekde la komenco de Esperanto jam ekzistis kaj lingvo kaj movado; jam [[Edmond Privat]] analizis la movadon en sia verko ''Historio de la lingvo Esperanto'': li jam parolis pri Esperanto-gento, do temis pri socilingvistika aliro al Esperanto; li jam parolis pri esperantista socia komunumo. Pri tiu koncepto SEG konstruas siajn lingvistikan kaj sociologian paradigmojn, en vortoj de Jerzy Leyk, "percepto-paradigmo". La esploroj pri UEA eliras el la laboro de Rašić. [[Michel Duc Goninaz]] analizis du tendencojn: unuflanke pure komunika, aliflanke "kulturporta kaj socipretenda", kiuj kombiniĝis kaj el kiuj la lasta iras el la [[Ligo de Nacioj]] ĝis KCE. Gary Mickle difinas maldekstran kaj dekstran tendencon (orientitan al oficialigo de Esperanto). Eckhard Woite parolas pri la "diabla cirklo": la enkonduko de Esperanto rezultis en organizaj problemoj kaj stagnado de la movado. * [[Nikola Rašić]], ''Enketa esploro pri Universalaj Kongresoj''; rezultoj de esplorenketo farita en 2002 al esperantistoj anoj de UEA kaj aliaj partoprenantoj de lasta UKo pri [[UK-oj]] mem. Venis 482 respondoj, ĉefe el okcidentaj landoj, ĉefe de viroj, altedukitaj, ĉefe de maljunuloj, mezklasuloj kaj duarange soluloj, ĉefe inter virinoj, kun pluraj hobioj, ekzemple pri naturo, homoj de libroj pli ol de faroj, kaj ne multe pri fremdaj lingvoj!, kun bona lingvonivelo (propra takso) kaj aktivaj en Esperanto-movado, 87% anoj de UEA, 12% de SAT ktp., fervoraj legantoj, kiu lernis E-on en kurso (37%) kaj duarange memlerne el libro (26%), pro instigo ĉefe de konatulo. Preskaŭ duono partoprenis en almenaŭ kvar UK-oj. Kiel tialo por ne partopreno oni indikas mankon de mono kaj de tempo. Por partopreno oni indikas intereson pri la movado, kaj duarange pri praktikado de la lingvo. El la programo oni preferas tiuorde la libroservon, la inaŭguron, la nacian vesperon kaj la ekskursojn; plej malpli la Cseh-aranĝojn, la aranĝojn por aktivuloj, la komitatkunsidojn, la lingvajn kursojn kaj IKU. Oni ne volas pagi tion multe, sed oni volas konvenan kongresejon. La kvalito de helpo ricevita de la LKK kaj de la Kongresa Fako de UEA estas alte taksita, same kiel pri la informiloj, nome la du Bultenoj, sed strange oni ne demandis pri la Kongreslibro! La aŭtoro mem substrekas la kontraŭdiron inter la neceso montri Esperanton al la ekstera mondo kaj UK-oj kie oni vivas interne por la komunumo mem. * [[Hèctor Alòs i Font]], ''La katalunaj esperantistoj. Socilingvistika trarigardo''; rezultoj de enketo farita en 2007 al 98 esperantistoj loĝantaj en Katalunio per formularo de 90 demandoj. Rezultis granda sociologia informaro, foje komparita kun la ĝenerala kataluna loĝantaro aŭ kun aliaj sociologiaj esploroj pri esperantistoj, ĉefe germanoj. La aŭtoro de la artikolo mem resumas la rezultojn. "La katalunaj esperantistoj estas tre markite viraj, sufiĉe regule distribuitaj laŭ aĝoj krom sub 20 jaroj, loĝantaj ĉefe en la grandaj urboj, universitataj studentoj aŭ homoj finintaj superan kleriĝon, ofte instruistoj aŭ komputistoj, ekonomie mezklasaj salajruloj, denaskaj katalunlingvanoj, poliglotoj, ne malofte kun aliland-devena vivkunulo, ateistoj aŭ agnostikuloj, kutimaj legantoj de libroj kaj gazetoj, aktivaj en la politika kaj socia vivo de la lando - ĉefe en rilato al la kataluna lingvo, homaj rajtoj, helpo al disvolviĝo kaj ekologio - kaj kun forta simpatio al sendependismo, ekologia maldekstro aŭ anarkiismo. Ili konis Esperanton per familianoj aŭ amikoj - tamen lastatempe ofte per Interreto -, sed lernis ĝin pro personaj idealisma konvinko kaj nekonformismo, ĉefe inter la 15-a kaj la 30-a jar-aĝo. Multaj iam aktivas en la Esperanto-movado kaj per tio atingas oftan uzadon de la lingvo, ĉefe legan kaj skriban, kaj bonan nivelon."<ref>[[Hèctor Alòs i Font]], ''La katalunaj esperantistoj. Socilingvistika trarigardo'', en "La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin", Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 558-573.</ref> * [[Ziko van Dijk]], ''"The geek shall inherit the earth". Esperanto-movado kaj vikipedia komunumo en la epoko de la Interreto''; oni komparas la fenomenon Esperanto kun la fenomeno Vikipedio, sed ne la [[esperantlingva Vikipedio]], sed la ĝenerala vikipedia movado, tio estas [[Wikipedia]] kaj [[Wikimedia]]. Unu jarcento post Esperanto aperas alia fenomeno kun universaleca intenco, kolektiva kunlaboro ("Libera Scio"), fare teorie de multegaj, sed praktike de ne tiom multaj, stranguloj, ne klinaj al socia rekta agado, ktp. Diferenco estis la aĝo kaj epoko de la apero, pro kio por Esperanto gravis la [[gazeto]]j, dum por Vikipedio [[Interreto]]. ===VII Apliko kaj disvastigo=== * [[Radojica Petrović]], ''Interkultura edukado per Esperanto''; jam dekomence Esperanto havis inter siaj celoj trajtojn pri [[interkulturo]], nome ke malsamaj nacioj interkompreniĝadu, per paciga lingvo, kaj publikigado de verkoj interesaj por ĉiuj popoloj. Poste venis la koncepto de konservado de la lingva diverseco. La terminoj "multkultureco" kaj "interkultureco" estas paralele uzataj, sed la unua priskribas diversecon kaj la dua dinamikon. Inter kulturoj estas etnocentraj trajtoj (ignoro, defensivo kaj minimumigo) kaj etnorelativaj (akceptemo, adaptiĝo kaj integriĝo). Interkultura edukado bezonas interkulturan kompetenton. En lastaj jaroj okazis en Esperantujo diversaj projektoj tendence al interkultura edukado, nome la jenaj: [[Lingva Prismo]], [[Edukado.net]], retejo [[lernu.net]] de [[Lernu!]], Interkulturo (La Torre, 1998), [[Lingvolanĉilo]] (propedeŭtika valoro), Infanoj ĉirkaŭ la mondo (Glossop, 2003), Indiĝenaj dialogoj, Indiĝenaj Popoloj (2005), Lingvo de paco (Zaban-e-Salam) por afganaj militrifuĝintoj en Irano, Lingvo de paco - Ururimi rw'Amahoro por gentoj de Burundo, Ruando kaj Orienta Kongo. Krome [[ILEI]], Euroschola (2004), [[AKEL]] ktp. "[...] konsideri la kulturan diversecon de la tutmondiĝanta homaro,, [...] atenti pri la interna diverseco de Esperantujo".<ref>Petrović, p. 592.</ref> * [[Katalin Kováts]], ''Edukado.net. La porinstruista retejo kaj ESF''; la retejo edukado.net startis en 2001 laŭ plano de Stefan MacGill, farado de Katalin Kováts kun teknika helpo de [[Hokan Lundberg]] kaj Clayton Smith, kun la celoj arigi, ordigi kaj disponigi lernilojn, [[lernolibro]]jn, kunlaborigi instruistojn de Esperanto, kiuj interŝanĝu espertojn, same kiel por memlernantoj. La paĝaro estis finkonstruita en [[2005]]. La enhavo de la retejo estas komponita de katalogo (350 lerniloj), lerniloteko (540 ekzercoj), metiejo, Monda Mozaiko, ekzamenoj, legejo (150 artikoloj), Koresponda Servo, Esperanto en lernejoj, en universitatoj ktp. Laŭ informo de 2008, partoprenis 1790 membroj, okazis 23 000 elŝutoj de ekzercoj, ariĝis 50 novaj kursoj, kaj informo pri 68 lernejoj. El tiuj spertoj naskiĝis produktoj kiel "[[Poŝamiko]]", el kiu distribuiĝis 4000 ekzempleroj, Korelativa danco, Pinĉilumado ktp. Partoprenis uzantoj ĉefe el Francio (271), Brazilo (232), Hungario (126), Usono (115) ktp. * [[Stefan MacGill]], ''Didaktikaj paŝoj''; la didaktika instruado de Esperanto bezonas eviti la influon de la nacilingvoj kaj kombini la komunikajn bezonojn de la lernantoj kun la specifaj gramatikaĵoj, ekzemple la transitiveco, komplikita kun la uzado de la sufiksoj -igi- kaj -iĝi-. Estas tre diversaj tipoj de verboj rilate al transitiveco: kun transitiva kaj netransitiva signifo (fumi), novaj verboj (abandoni), ne tiom uzataj (satiri), verboj foje aktivaj, foje stataj (kredi, scii, timi), transitivaj sed foje uzataj sen objekto (helpi, aludi), transitivaj foje kun kaj foje sen objekto (ludi en la ĝardeno, ludi violonon), ktp. * [[Imre Ferenczy]], ''Esperanto kaj [[medicino]]''; rakonto kaj priskribo de la du asocioj de esperantlingvaj medicinistoj: nome [[TEKA]] (1908-1961) kaj [[UMEA]] (ekde 1961), en kiuj aktivis diverslandaj medicinistoj kaj ĉefe japanoj, inter kiuj elstaris d-roj [[Seiho Nishi]], [[Hideo Shinoda]] kaj [[Saburo Yamazoe]]. [[Kuracisto]]j kunsidis kadre de UK-oj, eldonis gazetojn kaj en 1932 aperis la grava "Teknika Medicina Vortaro", kaj poste kelkaj aliaj vortaroj. En la 1970-aj jaroj aktivis ĉefe medicinistoj de orienteŭropaj landoj. Ekde 1997 UMEA organizis kongreson ĉiun duan jaron, ĉiam en orienteŭropaj landoj, escepte por unu fojo en Belgio (1977, 1979, 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005 kaj 2008). Kvankam estis kontaktoj kun aliaj organizaĵoj, malsukcesis kun la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] kaj kun la [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Dum la lastaj jardekoj populariĝis [[Yumeiho]], nome kuracmetodo ĝustigantaj ostojn de la tuta korpo. * [[István Gulyás]], ''Pri la faka agado de la fervojistaj esperantistoj''; la agado por kaj per Esperanto fare de [[fervojisto]]j ekis jam en Hungario en 1898. Poste ĉefe profitante UK-ojn (kaj ekde la 5a en Barcelono) fervojistoj de diversaj landoj ekkunlaboris unue por "Internacia Asocio de la Esperantistaj Fervojistoj" (IAEF), el 1948 por "Internacia Fervojista Esperanto-Federacio" (IFEF). En 1949 okazis kongreso en [[Aarhus]], [[Danio]], kaj ekde tiam ĉiujare diverslande. Oni deklaras 700 membrojn de 19 landoj. Grava celo dum la tuta historio estas la kompilado kaj redaktado de teknikaj [[terminaro]]j pri [[fervojo]]j ĉu dulingvaj, plurlingvaj ktp. En 1989 la "Fervoja Terminaro en Esperanto" listigis kaj klarigis 10 000 nociojn. En 1995 aperis "RailLexic" en dek unu lingvoj (poste dek kvar) kiel [[datumbanko]] en [[CD-ROM]]. Fine de la jarcento oni koncentris al la terminologiaj principoj de [[ISO]]. Fakaj tekstoj aperis en la gazetoj "Fervoja Esperantisto" (jam en 1910), "La Fervojisto", "Bulteno" kaj finfine "Internacia Fervojisto". Dum kongresoj oni organizis fakaj ekskursojn, inter kiuj menciindas en [[Ŝanhajo]] (2006) por viziti la magnetvojon kaj veturi per tiu (431 km/h), en [[Parizo]] (2007) por viziti la rapidtrajnon [[TGV]], kiu atingis rekordon de 574 km/h ktp. La kontribuo finiĝas per listo de esperantaj fervoj-terminaroj. * [[Petro Chrdle]], ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio''; intereso pri faka terminologio aperis ĉefe en tri mezeŭropaj iamaj socialismaj landoj, nome Ĉeĥoslovakio, GDR kaj Hungario, en kiuj diversaj unuopuloj prilaboris fakterminarajn taskojn. Tiukadraj aranĝoj ekis ekde 1978 tiam laŭnome foje AEST foje SAEST, ekde tiu de 1978 en urbo [[Žilina]] (Slovakio) kun alterna periodeco inter Ĉeĥio kaj Slovakio. En 1980 ([[Ústí nad Labem]], (Slovakio)) krom la ĝenerala terminara temo oni proponis specifan ĉeftemon, tiam vivomedio; poste sekvis [[komputilo]]j (jam en ties fruepoko, 1981, [[Žilina]] kun 150 partoprenantoj kaj 48 prelegoj), [[energio]] kaj specife [[atomcentralo]]j kaj valbaraĵo [[Gabčíkovo]]/Nagymáros (1982, [[České Budějovice]], Ĉeĥio), nutraĵproduktado (1984, [[Brno]]), teknologio (1988, Poprad) kaj [[fervojo]] (1989, Strážnice). Dum la [[1990-aj jaroj]] la politika situacio en ambaŭ landoj malhelpis la trankvilan organizadon kaj nur ekde 1998 oni organizis denove jam sub la nomo KAEST ĉiam en Ĉeĥio kaj lanĉita de la agentejo KAVA-PECH fare de Petro Chrdle. La du unuaj eventoj okazis en [[Prago]], nome en 1998 kun ĉeftemo pri [[komunikado]] kaj en 2000 kun ĉeftemo pri [[ekonomio]]. Ekde tiam la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva [[Vikipedio]] kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2004 la ĉeftemo estis Esperanto mem. En 2006 partoprenis membroj de la tiam ekiĝanta, poste grava laborgrupo en Esperantujo, [[E@I]], kaj inter aliaj aferoj [[Marek Blahuš]] prelegis pri [[Unikodo]]. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořákova]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj. * [[Amri Wandel]], ''Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato''; jam en 17-a UK en Ĝenevo (1925) ekis "Somera Universitato", [[Internacia Kongresa Universitato]] (IKU) ekde la 66-a UK en Brazilio. Komunaj sesioj AIS-IKU ekis en 1992. La formato konsistas el ok ĝis dek fakaj prelegoj el diversaj terenoj, el kiuj tri estas parto de AIS-kurso. Tiuj prelegoj estas elektita de speciala komisiono, iam tripersona, nun kvinpersona. El la 82-a UK en Adelajdo (1997) oni eldonis broŝuron kun la IKU-tekstoj. El 2005 oni konstruis IKU retejon kadre de la retpaĝo de UEA. El 2007 Wandel iniciatis la "Internacian Vintran Universitaton", kadre de la jarfinaj eventoj. Tiuj ĉiuj iniciatoj kongruas kun aliaj prisciencaj esperantaj agadoj, kiel tiuj de ISAE, "Scienca Revuo", Vikipedio, biblioteko STEB de Eventoj, terminaroj ktp. * [[Barbara Pietrzak]], ''Esperantaj elsendoj kiel natura lingvomedio''; jam en 1922 estis du radiostacioj kun esperanta programo, 47 en 1924, 168 post tri jaroj ktp. Tio "havis enorman signifon por la esperantistoj, ofte vivantaj dise kaj izolite".<ref>p. 644</ref> En 1959 "en Varsovio komenciĝis regulaj Esperanto-elsendoj" rilate al la 100-a naskiĝdatreveno de Zamenhof kaj la unua UKo en Orienta Eŭropo post la Dua Mondmilito.<ref> p. 645</ref> Laŭlonge de la jaroj la formato estis foje ŝanĝita, sed ekde 2007 [[Pola Radio]] ekzistas nur kiel [[podkasto]]. Resume, la elsendoj de Pola Radio estas komprenataj kiel kreado de natura lingvomedio, kaj oni montras fragmentojn de leteroj senditaj de aŭskultantoj kiuj parolas pri siaj propraj personaj spertoj, la uzado por instrulaboro kaj por propra lernado. * [[Thomas Bormann]], ''Kiel aŭdigi nin en la amaskomunikiloj?''; ĵurnalisto laboranta en radiostacio analizas la eblojn aperigi Esperanton en amaskomunikiloj. Li statistikas ties aperojn fare de [[novaĵ-agentejo]]j ekzemple kompare kun NRG-oj kaj konstatas, ke estas proksime de nulo, pro kio li rekomendas, anstataŭ direkti sin al tiuj, klopodi aperigojn en lokaj paĝoj, fare de aktivaj E-o grupoj, kiel en germana urbo Herzberg, farita per organizita plano pro ekzemple E-o kongreso aŭ kurso, vizito de gasto, propra partopreno en E-o kongreso ktp. * [[Reinhard Fössmeier]], ''Gramatikaj fenomenoj en komputila internaciigo''; produktado de internaciaj programoj estis ekfaritaj de Hewlwtt-Packard ĉirkaŭ 1985, kaj poste multe progresis, sed en la kampo de gramatiko nur la afero de pluralo estis tuj solvita, ekzemple fare de sistemo Qt de Trolltech; aliaj kiel vortordo, adjektivo aŭ aliaj estis malfacile solveblaj. La retejo Launchpad kunordigas internaciigajn projektojn. Reuzo havas pozitivajn kaj negativajn rezultojn. * [[Mauro La Torre]], ''Kie fluas lakto kaj mielo''; plurvortaĵoj aŭ frazeologiaĵoj estas vicoj de vortoj funkciantaj kvazaŭ unusola vorto. Per komputiloj kaj uzante statistikajn modelojn eblas prilabori algoritmojn kiuj traserĉu tiujn en grandaj tekstaroj. En tiuj studeblas plurelementeco, signifo-nekalkuleblo (idiotismeco), jam-preteco, kutimeco, stabileco, figureco ktp. La aŭtoro studis tekstaron el la [[Biblio]], Grimm-fabeloj, Andersen-fabeloj kaj Zamenhofaj paroladoj por kompari oftecojn, teksto-segmentojn, sorbecon, solidarecon, sorbindicojn ktp. * [[Victor Sadler]], ''Semantikaj suplementoj al sintaksaj dependo-arboj en TRUKILO''; la dulingva scio-banko (DSB) referencas inter vortoj kaj esprimoj en unu lingvo kaj la respondaj elementoj en la alia; tio anstataŭas la tradiciajn tradukvortarojn ĝis nun uzatajn en komputilaj traduksistemoj. La celo estas ebligi la elekton de la plej taŭga traduko el inter pluraj kandidatoj, surbaze de komparo de la kunteksto en la tradukata frazo kun la kuntekstoj, en kiuj la sama vorto aŭ esprimo aperas en la DSB. En aro da kazoj, sintaksaj arboj nekomplete respegulas la semantikajn rilatojn inter la vortoj de frazo: necesas semantikaj suplementoj. * [[Toon Witkam]], ''Novjarmila teĥnologio: ĉu ĝi forpelos aŭ kreos analfabetecon?''; en la moderna epoko bildoj abundas, dum tekstoj ŝrumpas, la klavaro [[QWERTY]] pli kaj pli suferis forlasitecon, uzado de sono kaj parolrekono disvastiĝas anstataŭigante tajpadon; subvoĉa rilato al komputiloj pliiĝas: "homoj povos produkti tekstojn silente, sen paroli, sen skribi, sen ektuŝi klavojn aŭ alklaki muson."<ref> p. 688.</ref> Kvankam librolegado malpliiĝis, la nova teĥnologio povas nutri alfabetecon per [[SMS]], proponoj de Interreto kreado de novaj iloj kaj fontoj por intelektuloj ktp., kaj tial "la sorto de alfabeteco dependas ne nur de la teĥnologio, sed ĉefe de la [[homa konduto]]. Konsumismo kaj komfortemo volonte akceptos sentekstajn komunikilojn [dum] diligenteco kaj intelekta ambicio utiligos tekstajn rimedojn."<ref> p. 689.</ref> En tiu panoramo Esperanto bonfartas kaj pro sia reguleco enhavas oportunojn por ludi gravan rolon en la estonteco. ===VIII Literaturo=== * [[Probal Dasgupta]], ''La postnacia literatura entrepreno kaj Esperanto''; per [[metaliteraturo]] indas diferencigi la funkciadon de la "postnacia" literaturo, nome angla kaj aliaj tutmondaj disde la uzado de Esperanto. Imperiismo "stultigas la popolojn", ĉar reduktas ilian legan elektipovon. Internacia tendenco al "[[magia realismo]]" fakte devenas el neanglalingvaj literaturoj: de lingvoj hispana, ĉeĥa, itala, turka ktp. Parenca estas la [[fantasto]] ja kun anglalingvaj reprezentantoj kiel [[Tolkien]] kaj [[Ursula K. Le Guin]] kaj "klasika magiarto kiel fikcia ingredienco" ekzemple ĉe [[J. K. Rowling]] kaj [[Philip Pullman]]. Tio rilatas al temo de [[milito]] kaj [[paco]] post la uzado de atombomboj fine de la Dua Mondmilito: "la sistemo de militado inter la absolutaj potencoj [...] devos transiri de la fizika al la fantazia batalarto."<ref>p. 697</ref> Tiu temo transiris el la "realo"en la "fikciarton". Tiukadre gravas esplori la literaturon de infanoj, kaj de la transiro de la kampara mondo al la urbego. Por infanoj gravas la relego de kolektivaj pasintecoj. * [[Trevor Steele]], ''Kial vi verkas?''; respondoj estas en ludemo, fascino por rakontoj, vortoludemo kaj diri ion ankoraŭ nediritan, malfacile en grandaj nacilingvoj, pli eble en Esperanto. * [[Paul Gubbins]], ''Sub la spoto. Movado kaj movadanoj en la originala dramarto Esperanta''; Pli ol 40 % de la originalaj Esperantaj teatraĵoj koncernas Esperanton mem, sed mankas al la Esperanta teatro ĝuste kohera kaj konsekvenca engaĝiĝo kun la socio, kio ja estas en naciaj teatroj. Inter tiuj verkoj kiuj ja pritraktas Esperanton estas "La duonokulvitro" de [[M. Baissac|Baissac]] (1905), "Dum kongreso" de F. Crozat (1909) kaj "En la barcelona kongreso" de Vicente Inglada (1910). En "Duonsurda" de Jeanne Flourens (1907) temas pri maturiĝo de adoleskantino, sed fine oni vizitas d-ron Zamenhof. La temo de denaskismo aperas en "La familio de Anto Speri" de Giorgio Silfer. En multaj teatraĵoj movado kaj movadanoj nur dekoracias, kiel en "Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?" de Fernand Maréchal (1908). Kelkaj verkoj temas pri Zamenhof mem, kiel "Zamenhof private" de [[Stefan MacGill]] (1986) kaj "Ni vivos!" de [[Julian Modest]] (1983). Tiuj verkoj kiuj traktas esperantan vivon ofte estas parodie kritikemaj, kiel "Reveno" de Atanas D. Atanasov (1927) kaj "Nia diligenta kolegaro" de Marko Nikolić (2006). Kelkaj esperantaj teatraĵoj ne temas pri Esperanto mem, sed en la fono kuŝas la interna ideo, kiel en "Dum tondras kanonoj" de [[Julio Baghy]] (1957) pri milito, aŭ "Virino ĉe la landlimo" kaj "Liberiĝo" de [[Marjorie Boulton]] (1959). * [[Georgi Mihalkov]], ''Ĉiu memoro estas protesto''; analizo de la noveloj de "[[La granda aventuro]]" de [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Ferenc Szilágyi]], grava hungara verkisto de la epoko de "Literatura Mondo", kiu en 1938 elmigiris al Svedio, kie fondis la revuon "Norda Prismo". En "La granda aventuro" aperas "juna simpatia viro senlabora" kiu optimisme fantazias je la vido de luksoviva bela virino. En "La liberiĝo de juĝisto" oni emfazas "neordinarajn momentojn" en la vivo per prezentado de [[juĝisto]] kiu unu tagon abandonas siajn taskojn por "liberiĝi de la katenoj de la ĉiutagaĵoj" kaj survoje al natura ripozloko amikiĝas kun vela virino kiu same faras; tamen kiam ekas amhistorio venas pluvego: "Nia tuta vivo estas kaptilo". "Sennome" estas epizodo el la [[Dua Mondmilito]] en kiu frakasita oficiro permesas la fuĝon de kaptito; tamen la milito okazigas sian kruelecon. En "Libera rabo" oni rekreas epizodon pri fama hungara poeto [[Mihály Fazekas]]; dum militrabado en urbo oficiro venas en hejmon kie estas abunda biblioteko kaj li meditas pri la grando kaj homeco de la kulturo. En "Elinjo" la aŭtoro elpensas belegan junulinon por konsoli la vivon de amiko kiu estis vundita dum la [[Unua Mondmilito]] kaj kuŝas paralizita en militmalsanulejo. * [[Baldur Ragnarsson]], ''Humphrey Tonkin, tradukinto de Shakespeare''; inter la du ebloj traduki literaturon, nome la artisma kaj la fidelisma, Tonkin por traduki [[Shakespeare]] decidas sin al la "fidela redono de la spirito de la verkoj." Ragnarsson komentas detale la rimedojn por traduki la diversajn partojn kaj konkrete de kelkaj fragmentoj el la tokin-aj tradukoj de ''La Vivo de Henriko Kvina'' kaj ''[[La Vintra Fabelo]]'' de Shakespeare. * [[Anna Löwenstein]], ''Al Tonkin pri Tolkien. Aŭ: Kial serioza profesoro interesiĝu pri "La mastro de la ringoj"?''; [[Tolkien]] ege interesiĝis pri lingvoj, partikulare la greka, sed ĉefe la [[finna]] kaj la [[kimra]] kiuj kondukis lin al mitaj lingvoj, artefaritaj lingvoj, kiel Esperanto, kies ekzemplo helpis lin krei lingvojn Quenya kaj Sindarin, bazaj en sia klopodo krei mitan fonon "Silmariliono" sur la bazo de [[Beowulf]], por la posta kreo de [[La hobito]] (1937) kaj [[La mastro de la ringoj]]. Tiukadre gravis "lia amo al la angla kamparo" (magiaj entoj kiel la vivantaj arboj), kaj memoroj de la katastrofo de la tranĉeoj en la [[Unua Mondmilito]]. * [[Roman Dobrzyński]], ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante''; ''Sinjoro Tadeo'' estas la ĉefverko de [[Adam Mickiewicz]] (Adam Mickjeviĉ) pri junulo Tadeusz Soplica (Tadeuŝ Soplica) kiu flirtas, fuĝas eksterlanden kaj revenas kun la napoleona armeo. Mickiewicz planis verki nur "idilian rememoraĵon", sed poste li "modifis la enhavon" por malfermi "la perspektivon de la nacia sendependiĝo", tio estas la verko iĝis nacia [[epopeo]]. Tiukadre la eseisto resumas la biografion de Mickiewicz kadre de la historia kaj politika fono de sia vivo. La verko estas komponita de 8600 versoj, verkitaj inter 1832 kaj 1834. Ĝi estis tradukita de [[Antoni Grabowski]] en kontakto kun Zamenhof, same kiel ekzistas 78 tradukoj en 30 lingvoj, kaj adaptita al [[kino]] fare de la pola reĝisoro [[Andrzej Wajda]] uzanta "850 versojn, do apenaŭ dekonon de la tuto". La filmo estis subtekstigita en Esperanto uzante la tradukon de Grabowski.<ref>Citaĵoj el op. cit. pp. 736-747.</ref> * [[Laŭlum]], ''Ĉina klasika beletro en Esperanto''; La aŭtoro disvolvigas detalan priskribon de la tuta panoramo de la klasika [[ĉina literaturo]]. "La libro de poezio" de [[Konfucio]] estis la unua antologio de ĉinaj poemoj. [[Qu Yuan]] (340-278 a.K.) metis la fundamenton de la ĉina romantikismo. En [[Han Dinastio]] (206-220) aperis nova poezia formo "jŭefu"-o; en [[Jin Dinastio]] (265-420) aperis [[Tao Yuanming]], majstro de idilioj; en [[Tang Dinastio]] (618-907) aperis poetoj kiel [[Li Bai]] kaj [[Du Fu]]. En [[Song Dinastio]] (960-1279) prosperis la versoj laŭmelodiaj. Pri prozo en Jin aperis "Romano pri la Tri Regnoj", "Ĉe akvorando" kaj "Pilgrimo al la okcidento"; en [[Ming Dinastio]] (1368-1644) [[Feng Menglong]] kolektis rakontojn kaj verkis "Parabola novelaro"; en [[Qing Dinastio]] (1665-1911) aperis "[[Ruĝdoma sonĝo]]" de [[Cao Xueqin]] kaj [[Gao E]] kaj "Mirrakontoj de Liaozhai" de [[Pu Songling]] pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Por teatro la [[Yuan Dinastio]] (1279-1368) estis prospera epoko por [[opero]]j. * [[Duncan Charters]], ''Kial valoras legi literaturon en Esperanto?''; surbaze de la opinioj esprimitaj fare de lernantoj el liaj kursoj pri hispana literaturo, Duncan Charters komentas diversajn ideojn rilatajn al la graveco legi [[literaturo]]n. Inter allogaĵoj listiĝas la granda vivvarieco, vasta perspektivo, eblo revivigi historion, montro de vivdefioj, la diverseco de komprenaj niveloj ("sama literatura verko povas komuniki tute malsamajn sentojn al diversaj legantoj"), la atentigo al sociaj problemoj ktp. Pri la Esperanta literaturo oni emfazas la gravecon de ties "esprimiva kapablo", nome la kvalito de tradukoj ebligas la superon super tradukoj al aliaj lingvoj. Oni montras la partikularecon, ke en Esperantujo tre ofte novbakitaj lernantoj jam deziras verki, eĉ literature. ===IX Strategio=== * [[Peter Baláž]], ''21-a jarcento - ĉu la Esperanto-movado pretas?''; Esperantujo tute ŝanĝiĝis pro la apero de komputiloj, [[Interreto]] kaj informaj kaj komunikaj teknologio. Tiukadre la aŭtoro postulas ses sintenojn necesajn por respondi al la nuntempaj situacioj: nome moderniĝo, profesiiĝo, malfermiteco, ĉiuflankeco, bunteco kaj kunlaboro. Li mencias la agadon fare de [[E@I]] kaj [[lernu!]] Ne estas menciata Duolingo, kiu tiam ne ekzistis. Li aludas ankaŭ al kelkaj projektoj, el kiuj kelkaj funkciis kaj aliaj ne funkcias ankoraŭ, nome bretaro, terminaro, elektronika PIV, vendejo ktp. Resume, la Esperanto-movado pretas por la nuna jarcento, jes ĉar estas ebloj kaj rimedoj, kaj ne ĉar ankoraŭ ne sufiĉe oni eluzas tiujn eblojn. * [[Miroslav Malovec]], ''Estonto de la cifereca mondo''; oni komentas la enormajn ŝanĝojn en la kultura mondo, ekde kiam Interreto ebligis la akumuladon de kulturaj rimedoj, nome libroj, gazetoj, kursoj, bildoj, videoj, enciklopedioj ktp. Partikulare oni meditas pri la {{J|cifereca biblioteko}}, nome [[Europeana]], projekto Gutenberg, Gallica ktp. Estas "senfina kreskado de la virtuala sistemo". * [[Jukka Pietiläinen]], ''Plurlingvismo kaj Esperanto. Ideologia ŝanĝiĝo en la Esperanto-movado''; la historio de la Esperanto-movado fluktuis inter du nekongruaj tendencoj, nome al [[plurlingvismo]] aŭ al defendo de Esperanto. Dekomence Esperanto estis prezentita kiel "ilo por transiri lingvajn barojn [...] al la unuigo de la homaro". Poste okazis apero de [[sennaciismo]], kies plej radikalaj subtenantoj, kiel [[Lanti]], vidos Esperanton kiel "ĉefa lingvo kaj la naciajn lingvojn ili rigardas nur kiel helpajn". Evidente tiukadre apenaŭ gravis la aktuala defendo de plurlingvismo. Tiu sinteno estis modifita inter la 1960-aj kaj la [[1970-aj jaroj]], kiam disvolviĝis tendencoj favoraj al egalrajteco, plurlingveco, valoro de minoritataj lingvoj ktp. En 1978 aperis Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL) kaj eĉ en 1972 ties gazeto "Etnismo". La malfermiteco de Esperantujo al lingva diverseco respeguliĝis en 1976-1977 per la alinomigo de la gazeto "Monda Lingvo-Problemo" al "Language Problems and Language Planning", kun nun en pluralo problemoj. Tiu nova sinteno rezultis en la agado de UEA por la Nova Monda Informa kaj Komunika Ordo kadre de la Nova Monda Ekonomia Ordo, la fondo de la gazeto "Monato", de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj, rilatoj kun [[Unesko]] ktp. La Vankuvera UK de 1984 temis pri la "lingvaj minoritatoj". * [[Edmond Brent]], ''Protektado de minacataj lingvoj kaj kulturoj''; Esperantismo estis socia movado por la disvastigo de la "interna ideo" kiu iĝis socikultura [[komunumo]]. Jam en la [[1920-aj jaroj]] estis fruktodonaj kontaktoj kun la [[Ligo de Nacioj]], sed tiuj rilate al sukcedanta organizaĵo ([[Unuiĝintaj Nacioj]]) malsukcesis, kaj sukcesis nur demarŝoj rilate al Unesko. Tiukadre UEA evoluis el lingvocentra neŭtralismo al "deklaroj pri universalaj homaj rajtoj kaj nediskriminacio", nome "kontraŭ kultura kaj lingva dominado". Tamen dum internaciaj organizaĵoj ja teorie favoras "kulturan kaj lingvan diversecon", kaj siaflanke UEA deklaracias favore al la "lingvaj minoritatoj", tiuj praktike pli kaj pli subtenas la uzadon de la angla, dum UEA kongrue kun siaj dekomencaj celoj klopodas "akceptigi, disvastigi kaj universaligi esperanton". Rilate al tiuj kontraŭdiroj, la fina resumo listigas kelkajn mitojn (el Esperantujo) kiuj postulas komentojn, nome la jenaj: ** Esperanto solvas "la mondan lingvoproblemon", ** Esperanto, finavenke kiel mondlingvo, lingvocidus, ne lingvosavus, ** Esperanto savas kaj protektas la minacatajn lingvojn de la mondo, ** Esperanto favoras lingvan diversecon, ** La disvastigo kaj universaligo de esperanto estas la preferenda aŭ eĉ unika rimedo por subteni kaj protekti lingvan diversecon. * [[Grégoire Maertens]], ''La financa strategio de Universala Esperanto-Asocio, 1974-1980''; en la unua duono de la [[1970-aj jaroj]] okazis financa krizo en UEA; dum en la dua duono de la 1970-aj jaroj oni aplikis solvojn fare de proponoj de Humphrey Tonkin kaj plenumo praktika fare de Grégoire Maertens. La financa stabileco estis atingita pere de koverto de subtenanta kotizo en aliĝo al la Societo Zamenhof, volontula servo, kaj financa Programo. La Grafika Centro de UEA en [[Antverpeno]] helpis fine de la 1970-aj jaroj, sed fine de la 1980-aj jaroj la Centro transiris al Flandra Esperanto-Ligo. Simile okazis kun Budapesta Oficejo. De 1990 ĝis 1995 funkciis strategio por Azio. La komencaj demarŝoj estis arigi financojn el la propraj aziaj landoj. * [[So Gilsu]], ''La historio kaj strategio de Esperanto-movado en Azio, 1989-1995''; temas pri projekto estrita de So Gilsu inter 1990 kaj 1995, dum el 1996 ĝis 2008 estis gvidata de [[KAEM]] (Komisiono pri Azia Esperanto-Movado). La financa problemo estis atribuita al la propraj aziaj landoj. La tuto konsistis el jenaj projektoj: ** A: Kunlaboro de aliĝintaj landaj asocioj, dekomence japana, korea, ĉina, pakistana kaj israela. Oni decidis regule kunveni dum UK-oj, kio rezultis en kunlaboro de pliaj landaj asocioj. La 79-a UK en Seulo estis rekordo por azianoj kun pli ol 1200 kio estis 67,6 % de aziaj partoprenantoj. ** B: Sendi kompetentajn instruistojn, kiuj disvastigis Esperanton ĉefe en novaj landoj. ** C: Aligi aziajn aktivulojn al UEA, nome en la koncerna periodo 325 aktivulojn el dek aziaj landoj. ** Ĉ: Sendi aziajn aktivulojn al movade progresintaj landoj, ĉu al Japanio kaj Koreio, ĉu al orienteŭropaj landoj, kun relative malgranda sukceso. ** D: Helpi pri Esperantaj libroj. ** Aliaj klopodoj estis eldono de la bulteno "Esperanto en Azio", eldono de "Gvidlibro pri Esperanto-movado en Azio", establo de KAEM, kaj okazigo de Azia Kongreso pli malpli ĉiun duan jaron. ===X Anekdotoj kaj rememoroj=== Tiu ĉapitro konsistas el kontribuoj kiuj rememoras detalojn pri la vivo kaj ĉefe agado de Humphrey Tonkin kaj partikulare kiel pioniro de la junulara movado en Britio, de TEJO, de la renovigo de la estraro en UEA anstataŭante la fortan personecon de Ivo Lapenna kaj la postaj klopodoj reamikigi partiojn kaj plifortigi la propran organizaĵon. Tiele oni ne ripetas detale en la resumo de tiuj kontribuoj. Foje oni indikos specialan temon, sed la fakto ke foje oni indikos nenion ne signifos, ke la kontribuo ne estas interesa, sed nur, ke tiu ne estos aparte distingebla, ke temas nur pri tre personaj rememoroj aŭ ke la propra titolo de la kontribuo jam resumas la tekston. * [[Marjorie Boulton]], ''Humphrey Tonkin: la klereco de la koro''; * [[Diccon Masterman]], ''Humphrey Tonkin, universitata studento''; pro BEA, JEB... * [[Michela Lipari]], ''Kure tra duona jarcento''; pri UEA. * [[Ursula Grattapaglia]], ''Pri kaj por Humphrey Tonkin''; * [[Hans Bakker]], ''Humphrey Tonkin: "eminence grise" de la Esperanto-movado''; * [[Ivo Osibov]], ''TEJO de mia epoko retrospektive''; pri TEJO, teknikaj kaj financaj aferoj. * [[Hans Michael Maitzen]], ''Humphrey Tonkin - 25jarulo''; * [[Ulla Luin]], ''Junulara Esperanto-vivo en Svedio en la 1960-aj jaroj''; * [[Tomas Jansson]], ''Tyresö - ĝiaj kongreso kaj deklaracio''; * [[Bruce Sherwood]], ''Memoroj''; * [[György Nanovfszky]], ''Revo kaj realo. Renkontiĝo antaŭ 45 jaroj''; en [[Budapeŝto]], kaj maleblo iri al Parizo. * [[Renée Triolle]], ''Li apartenas al mia Esperanta vivo...''; * [[Syôzi Keiko]], ''Fragmente pri Universala Kongreso''; * [[Mikaelo Bronŝtejn]], ''Vizito trans la Feran Kurtenon''; en [[Leningrado]], 1975. * [[Stefan MacGill]], ''Ĉiama Esperanto-parolanto''; * [[Petâr Todorov]], ''La riparo de kongresa flago''; * [[Wera Blanke]], ''El la taglibro de Wera Dehler (1981)''; * [[Eliza Kehlet]], ''Ironio milda''; * [[Tan Xiuzhu]], ''Al monto sublima, admiro senfina''; en Brazilo, El Popola Ĉinio kaj Esperanto-Bosko. * [[Orlando E. Raola]], ''Impresoj pri Humphrey Tonkin''; * [[Jennifer Bishop]], ''Memoroj de junaĝo pri Humphrey Tonkin''; * [[Spomenka Štimec]], ''Somero 1993 en la hejmo Tonkin''; gastigita. * [[Etsuo Miyoshi]], ''Facila vento ekblovas en EU''; pri sia kampanjo propagandi en gazetaro. == Bibliografio == * ''La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin'', Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). * Fine de la libro estas aparta bibliografio de la plej diversaj verkoj de Humphrey Tonkin en 25 paĝoj! (pp. 878-901). ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=8356#ek la libro en la katalogo de UEA] * [http://liberafolio.org/2010/festlibro-honore-al-jubileanta-humphrey-tonkin-transdonita-en-la-centra-oficejo artikolo ''"Jubileanta Tonkin ricevis festlibron en la Centra Oficejo"'' en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130414132726/http://www.liberafolio.org/2010/festlibro-honore-al-jubileanta-humphrey-tonkin-transdonita-en-la-centra-oficejo |date=2013-04-14 }} [[Libera Folio]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Arto%20Labori%20Kune&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo|Arto]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2010]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] 4zygawwzsvvb0bhfo6d9gygj5cwlajx 0 474669 9475112 9333341 2026-09-14T09:07:26Z Sj1mor 12103 9475112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Leopold Tyrmand''' (naskiĝis la [[16-an de majo]] [[1920]] en [[Varsovio]] en juda familio, mortis la [[19-an de marto]] [[1985]] en [[Fort Myers (Florido)|Fort Myers]], [[Florido]]) estis pola [[verkisto]], [[ĵurnalisto]] kaj publicisto, populariganto de [[ĵazo]] en Pollando, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]] kaj [[konservativismo|konservativulo]]. Januare 2018 [[Sejmo|Pola Sejmo]] proklamis la 2020 Jaro de Leopold Tyrmand okaze de la 100-jaro datreveno de lia naskiĝo (<ref>http://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/sejmowa-komisja-kultury-za-uczczeniem-leopolda-tyrmanda</ref>). [[Dosiero:Tablica Leopold Tyrmand Konopnickiej 6 Warszawa.JPG|eta|dekstra|La memor-tabulo pri Leopold Tyrmand ĉe la strato Konopnickiej n-ro 6 en [[Varsovio]], kie li loĝis de la jaro 1946 ĝis 1955]] [[Dosiero:Budynek YMCA ul. Konopnickiej w Warszawie 2020.jpg|eta|dekstra|La sidejo de [[YMCA]] ĉe la strato Konopnickiej n-ro 6 en [[Varsovio]], kie li loĝis de la jaro 1946 ĝis 1955]] [[Dosiero:Pasaż Leopolda Tyrmanda w Warszawie tablica MSI.JPG|eta|dekstra|La pasejo de Leopold Tyrmand kaj tabulo pri li ĉe la placo de la Tri Krucoj en [[Varsovio]] (Placu Trzech Krzyży), en la pordego de la domo ĉe la n-ro 2]] == Juneco == Leopold Tyrmand naskiĝis en asimiligita [[judoj|juda]] familio. Liajn gepatrojn germanoj dum la [[okupado]] forveturigis al [[koncentrejo]] [[Majdanek]], kie pereis lia patro. La patrino travivis la militon kaj forveturis al [[Israelo]]. Tyrmand en la 70-aj jaroj konstatis, ke la nomon por la familio kreis verŝajne [[E. T. A. Hoffmann]], kiu en la 19-a jarcento elpensis nomojn de [[Varsovio|varsoviaj]] judoj. En 1938 li finis varsovian [[gimnazio]]n kaj vojaĝis al [[Parizo]], kie dum jaro studis ĉe [[arkitekturo|Arkitektura]] Fakultato en Akademio de [[Belartoj]]. Tie li la unuan fojon konatiĝis kun la [[Okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropa]] [[kulturo]] kaj usona [[ĵaza muziko]]. Ambaŭ fascinoj firme spuris lian kreadon. == Dua mondmilito == Post [[invado en Pollandon|eksplodo de la milito]] Tyrmand restis en [[Varsovio]], sed post kelkaj semajnoj iris al [[Vilno]], kie li rapide gajnis popularecon inter la tieaj [[rifuĝinto]]j. Tie ekkoniĝis kun [[ĵazo]]. Junie 1940 la urbon okupis [[Ruĝa Armeo]]. Tyrmand komencis unujaran kunlaboron kun [[komunismo|komunista]] gazeto. Aŭtune 1940 ligis kontakton kun [[konspiro|konspira]] sendependiga grupo. Aprile 1941 kun du kolegoj estis arestita de sovetia [[NKVD]]. Maje la triopo estis kondamnita al ok jaroj de mallibero pro aparteno al kontraŭsovetia organizaĵo. La 22-an de junio 1941 post atako de [[Germanio]] kontraŭ urbo [[Vilno]] li kun unu kolego sukcesis eskapi de frakasita per [[bombo]]j fervoja transporto kaj reveni al la urbo. Por eviti identigon kiel judo Tyrmand ricevis dokumentojn kun nomo de franca civitano kaj propravole anoncis sin por labori en [[Nazia Germanio]], volante atingi [[Francio]]n. Tie li laboris interalie kiel [[tradukisto]], [[kelnero]], [[fervojo|fervoja]] laboristo kaj [[maristo]]. En tiu lasta rolo li provis trairi en 1944 al neŭtrala [[Svedio]]. De la germana ŝipo li fuĝis en norvega haveno [[Stavanger]], estis tamen kaptita kaj kondukita al [[Listo de naziaj koncentrejoj|nazia koncentrejo]] en [[Norvegio]] - la [[koncentrejo]] '''Grini''', proksime al [[Oslo]]. Tie li ĝisvivis finon de la [[Dua Mondmilito]]. == Elmigrado == En 1965 Tyrmand vojaĝis tra [[Eŭropo]] kaj [[Israelo]] (tie renkontiĝis kun la patrino). Komence de 1966 li vizitis [[Usono]]n. Unue li profitis stipendion de la [[Usona Departmento de Ŝtato|Usona Departemento de Ŝtato]] atribuita al li kiel "signifa opinikrea figuro". Post kelkaj monatoj li decidis setliĝi. Komence publikigis en pariza ''[[Kultura]]'', kaj rapide iĝis konata sur usona publicista scenejo. En la jaroj 1967-71 li kunlaboris kun la fama semajnrevuo ''The New Yorker'', ankaŭ eldonis kolekton de [[eseo]]j: ''Dziennik amerykański'' (Usona taglibro) kaj ''Zapiski dyletanta'' (Notoj de [[diletanto]]). Dum la epoko de [[kontraŭkulturo]] kaj [[junulara ribelo]] Tyrmand montriĝis adepto de konservativaj valoroj, akre kontraŭstarante al maldekstrulaj tendencoj. [[Moto]] de lia verkado de tiu ĉi periodo estis la frazo: "Mi alvenis al [[Ameriko]] por defendi min mem kontraŭ ĝi mem". Li [[lekcio|lekciis]] en State University of New York kaj [[Universitato Kolumbio]]. En 1971 ''The New Yorker'', kaj poste aliaj eldonejoj forĵetis lian [[pamfleto]]n kontraŭ komunismo, poste eldonita kiel ''[[Civilizo]] de komunismo''. Li ankaŭ konfliktiĝis kun [[Jerzy Giedroyc]] kaj ĉesis verki por lia ''[[Kultura]]''. Tyrmand, konsiderante sin [[persekuto|persekutata]] de "[[liberalismo|liberala kulturo]]", ligis kunlaboron kun [[konservismo|konservativaj medioj]]. Li trafis al fondita de John A. Howard The Rockford Institute. En 1976 ili komencis eldoni monatrevuon ''Chronicles of Culture'', kiu ĝis nun estas unu el la pli gravaj voĉoj de la usona [[konservativismo]], ĝuste ĝia versio nomata paleokonservativismo. Li eldonis ankaŭ neregulan periodaĵon ''The Rockford Papers''. En la 70-aj jaroj li denove redaktis ''Taglibron 1954'' eldonante ĝin en 1980. La libro famiĝis inter [[migrado|elmigrantaro]] kaj en Pollando, kie ĝi cirkulis [[samizdato|samizdate]] ĝis la unua oficiala apero en 1989 (ankoraŭ kun intervenoj de [[cenzuro]]). Liaj opinioj en la 70-aj jaroj pliakriĝis. Li kritikis ĉefajn usonajn [[amaskomunikilo]]jn kaj [[Holivudo]]n, indikante detruon de la etoso de tradiciaj [[valoro]]j, kaj eĉ "[[pogromo]]n kaj kulturan [[holokaŭsto]]n". En Pollando akuzata pri [[pornografio]], en [[Usono]] riproĉis senmoraligon al ''[[Playboy]]''. == Publikaĵoj == === Prozo === * 1948: ''Hotelo Ansgar'' (''Hotel Ansgar'') (romano) * 1955: ''Malbonfarema'' (''Zły'') (romano) (<ref>http://allegro.pl/zly-leopold-tyrmand-i7096173811.html?utm_source=google&utm_medium=cpc&ev_campaign=_KRK_plaallegro_kultura_kolekcje&ev_adgr=Kultura+i+kolekcje&ev_ln=PRODUCT+GROUP&gclid=CjwKCAiAnabTBRA6EiwAemvBd3MMc0nbfzkL7m96paLy9YkDBouY6OOv5w2rwwF-2eLCnFWsbjJaqhoCdB0QAvD_BwE&gclsrc=aw.ds&dclid=CJmKnpLl89gCFU2iUQodSJcK9Q</ref>) ** Aperis en la [[germana]]: ''Der Böse''. Roman. Eldonejo: Ullstein-Verlag, Berlino 1958 (tradukis: Kurt Harrer). ** Aperis en la [[dana]]: ''Zly – den onde mand'', Gyldendal 1959 (tradukis: Edith Frey) * 1957: ''Gorzki smak czekolady Lucullus'' * 1961: ''Filip'' * 1967: ''Życie towarzyskie i uczuciowe'' * 1975: ''La sep navigoj malproksimen'' (''Siedem dalekich rejsów'') (romano) ** Aperis en la [[germana]]: ''Ein Hotel in Darlowo''. Roman (''Siedem dalekich rejsów''). Eldonejo: Ullstein-Verlag, Berlino 1962 (tradukis: Jan Tauschinski). * 1990: ''Wędrówki i myśli porucznika Stukułki'' (nefinita) * ''Pokój ludziom dobrej woli'' – kolekto de libroforme eldonitaj tekstoj de Leopold Tyrmand (presitaj dum la jaroj 1946–1963 en la pola gazetaro). === Taglibro === * 1980: ''Dziennik 1954'' (wersja oryginalna 1999). ** La [[angla]] traduko de la versio el la jaro 1980: ''Diary 1954'', Northwestern University Press, [[Chicago]], 2014, ​ISBN 978-0-8101-2951-1​ (tradukis: Anita K. Shelton i A.J. Wrobel) === Leteroj === * [[Sławomir Mrożek]], Leopold Tyrmand, ''W emigracyjnym labiryncie''. Leteroj (Listy) 1965-1982, wstęp i oprac. Dariusz Pachocki, posłowie. T. Nyczek, [[Krakovo]] 2017. === Elektita publicado === * 1967: ''Fryzury Mieczysława Rakowskiego'' („[[Kultura]]”, n-ro 10) * 1967: ''Porachunki osobiste'' („[[Kultura]]”, n-ro 3) * 1985: The Ugly Beautiful People: Essays on Liberal Culture === Eseoj kaj publicado === * 1957: U brzegów jazzu * 1970: En la [[angla]]: ''Notebooks of Dilettante'' ** En la [[pola]]: ''La skribaĵoj de diletanto'' (''Zapiski dyletanta'') (tradukis: Małgorzata Wolanin) (1991) * 1972: En la [[angla]]: The Rosa Luxemburg Contraceptive Cooperative. A Primer on Communist Civilization ** En la [[pola]]: ''La komunisma civilizo'' (''Cywilizacja komunizmu'') (1972) * 1975: ''Tu w Ameryce, czyli dobre rady dla Polaków'' === Dramo === * 1961: ''Polacy, czyli pakamera'' („Dialog”, nr 6) === Scenario === * 1963: ''Niebo'' – projekt scenariusza („Dialog”, nr 6) == Filmografio == Kiel aktoro: * 1962: Jutro premiera - pisarz w Klubie Literatów, znajomy Wiewiórskiego Kiel scenaristo: * 1955: Trzy starty * 1963: Naprawdę wczoraj == Vidu ankaŭ == * [[Roger Scruton]] == Bibliografio == * Henryk Dasko, ''Wstęp do "Dziennika 1954"'' (Enkonduko al "Taglibro 1954"), [[Warszawa]] 1999, p.&nbsp;3-34, ISBN 83-7255-238-X. * Mariusz Urbanek, ''Zły Tyrmand'' (Kolera Tyrmand), Warszawa 1992, , p.&nbsp;240, ISBN 83-900182-8-4. * Inga Iwasiów, ''Opowieść i milczenie. O prozie Leopolda Tyrmanda'' ([[Rakonto]] kaj [[silento]]. Pri [[prozo]] de Leopold Tyrmand), [[Szczecin]] 2000. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.culture.pl/baza-literatura-pelna-tresc/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/leopold-tyrmand Biografio en servejo culture.pl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130530060327/http://www.culture.pl/baza-literatura-pelna-tresc/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/leopold-tyrmand |date=2013-05-30 }} * [http://www.polishjazzarch.com/jazz-by%C5%82-aktem-odwagi.html Ĵazo estis esprimo de kuraĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305044343/http://www.polishjazzarch.com/jazz-by%c5%82-aktem-odwagi.html |date=2016-03-05 }} - [[intervjuo]] de monatrevuo ''Jazz Forum'' el 1985 * [https://tyrmand.polskieradio.pl/] portalo de [[Pola Radio]] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tyrmand, Leopold}} [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Kontraŭkomunismo]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Polaj judoj]] [[Kategorio:Varsovianoj]] 1v1x332q8e9hms0uqzp6o2psnzpolp6 0 479731 9474811 9170475 2026-09-13T18:34:59Z Sj1mor 12103 9474811 wikitext text/x-wiki {{ruĝaj ligiloj}} {{Historio de Francio}} La '''Cent-Tagoj''' estas la periodo de la [[historio de Francio]] inter la reveno en [[Francio]]n de la [[imperiestro]] [[Napoleono Bonaparte|Napoleono la 1-a]], la {{daton|1|marto|1815}}, kaj la malfondo de la Komisiono Napoleono la 2-a, komisiita pri la plenuma povo post la dua abdiko de Napoleono la 1-a, la {{daton|7|julio|1815}}<ref>La esprimo "Cent-Tagoj" estas la rondigita nombro de tagoj de la regno restarigita de Napoleono la 1-a : en la reduktita versio, estas 95 tagoj inter la 20-a de marto, tago de lia reveno en la palaco [[Tuileries]], kaj la 22-a de junio, tago de lia abdiko favore al sia filo [[Napoleono la 2-a]]) ; en la etendita versio, estas 129 tagoj inter la albordiĝo de Napoleono en la [[golfo Juan]] kaj la reveno de [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]] en [[Parizo]].</ref>. De la 1-a ĝis la 20-a de marto [[1815]], okazas la rekonkero de la povo fare de Napoleono, post lia albordiĝo en la [[golfo Juan]] ([[:fr:Golfe-Juan|fr]]) kaj lia marŝo ĝis Parizo. Tiu periodo estas kromnomita « ''la flugo de la aglo'' » de la [[historiografio]] favora al la imperiestro. De la 20-a de marto ĝis la 22-a de junio 1815, okazas la dua imperia regno de Napoleono la 1-a. En tiu periodo restariĝis la regado de la administracio kaj de la armeo fare de Napoleono, estis modifita la konstitucio per la aldona akto al la konstitucioj de la Imperio de 1815, kaj la milito redaŭris kontraŭ la aliancitoj kaj ĝi finiĝis per la franca malvenko en [[Batalo de Waterloo|Waterloo]] ([[Sepa Koalicio]]), kaj abdiko de la imperiestro. De la 22-a de junio ĝis la 7-a de julio 1815, la Komisiono Napoleono la 2-a, starigita post la abdiko, disponas je la plenuma povo dum du semajnoj, kaj lasas [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludovikon la 18-an]] resurtroniĝi, kiu estis rifuĝinta en [[Gento (urbo)|Gento]] dum tiu periodo, post okupo de Parizo per la britaj kaj prusaj armeoj. == La reveno de la imperiestro == === La kondamno al ekzilo === [[Dosiero:Beaume - Napoléon Ier quittant l'île d'Elbe - 1836.jpg|eta|Napoleono forlasanta la [[Elbo (insulo)|insulon Elbo]], la {{daton|26|februaro|1815}}.]] En februaro kaj marto [[1814]], la imperiestro Napoleono defendis siajn posedaĵojn, kontraŭ la tuta koaliciiĝinta Eŭropo. La aliancitoj fine alvenis antaŭ [[Parizo]] kiam Napoleono volis haltigi ilin en [[Saint-Dizier]]. Sed li alvenis tro malfrue kaj devis retreti al [[Fontainebleau]]. La 20-an de aprilo okazas la « Adiaŭoj de Fontainebleau ». Napoleono surŝipiĝis en [[Saint-Raphaël (Var)|Saint-Raphaël]] kaj, alvenis en [[Portoferraio]] la 3-an de majo, tie albordiĝis la 4-an. La saman tagon, [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]] eniris Parizon. === La revena vojaĝo === La traktato de Fontainebleau ne estis obeita, la rento ne estis pagita kaj Napoleono eksciis ke, en la [[Viena kongreso]], estis antaŭvidite ekzili lin en [[Acoroj]] aŭ al [[Sankta-Heleno|insulo Sankta-Heleno]]. Aliflanke, lia favorulo [[Cipriani]], sendita en [[Aŭstrio]]n fine de [[1814]], sciigis al li pri la perfido kaj malfideleco de lia edzino [[Marie-Louise de Aŭstrio|Marie-Louise]]. Por Napoleono, la deiro estas nepra. [[Dosiero:Grenoble - plaque de la route Napoléon.JPG|eta|upright|dekstra|Grenoble, tabulo sur la napoleona Vojo.]] La 1-an de marto, la albordiĝo, antaŭvidita en [[Saint-Raphaël (Var)|Saint-Raphaël]], okazis en [[Vallauris]]. Tio okazas en plena lumo, vidata de ĉiuj, antaŭ la mirigitaj doganistoj. Unua bivako okazis sur la bordo de la [[Golfo Juan]]. [[Dosiero:Citadelle de Sisteron et ancienne route Napoléon.JPG|eta|maldekstra|La citadelo de Sisteron, kiu regas la gravan pasejon de rivero Durance. Oni vidas la vojon iritan de Napoleono.]] [[Dosiero:Route-Napoleon129.jpg|eta|dekstra|La monumento, kiu memoriga spri la halto de Napoleono al Barraques (nun [[La Fare-en-Champsaur]]), piede de [[Saint-Bonnet]].]] [[Dosiero:Prairie de la Rencontre Laffrey.jpg|eta|dekstra|La « herbejo de la renkontiĝo », en [[Laffrey]] (nuna stato)]] [[Dosiero:Napoleon returned.jpg|eta|maldekstra|La kungrupiĝo de la 5-a infanteria regimento al la imperiestro, la 7-an de marto 1815.]] === La reagoj al la reveno de la imperiestro === == Organizado de la franca armeo == Ekde sia reveno, [[Napoleono Bonaparte|Napoleono la 1-a]] reorganizas la armeon por fronti siajn malamikojn. Li konsistigas ok armeojn. La armeo enhavis {{formatnum:200000}} homojn. La nacia gvardio enhavis {{formatnum:180000}} homojn. La Cent-Tagoj certe kontribuis al la legendo de Napoleono Bonaparte. Okaze de lia unua ekzilo, Napoleono estis forlasinta Francion tre malpopulara. La popolo kulpigis lin pro multaj francaj mortintoj en la kampanjo de Rusio, pro invado de Francio en 1814 kaj pro ĉiuj plagoj, kiujn ĝi suferigis al la popolo. Tamen la restarigita reĝa monarkio tre rapide igis sin malpopulara al la francoj, precipe pro atencoj al la franca revolucia heredaĵo, kiun Napoleono ĉiam garantiis. Fine, kun la tempo, la francoj bedaŭris la deiron de Napoleono por insulo Elbo. Lia reveno revivigis la nacian esperon. La francoj akceptis lin kiel nacian heroon. La tuta Parizo ĝojegis kiam li triumfe revenis en la ĉefurbo. Fine, la reveno de Napoleono aldonas al la napoleona mito : la imperiestro fariĝis en la popola nekonscio malmorta, neniam tute venkita. Eĉ, kiam li abdikis por la dua fojo, fine de la Cent-Tagoj kaj estis ekzilita sur insulo Sankta-Heleno, multaj esperis baldaŭan revenon de la imperiestro de Sankta-Heleno. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj }} == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Francio]] * [[1-a Imperio (Francio)|1-a Imperio]] * [[Napoleono Bonaparte|Napoleono la 1-a]] * [[Napoleona kronologio]] * [[Francia kronologio sub Napoleono]] * [[Francia kronologio en la Resurtronigo]] * [[Francia kronologio en la Cent-Tagoj]] * [[Ministroj de Napoleono]] * [[Ĉambro de la reprezentantoj (Francio)]] == Bibliografio == * [[Achille Tenaille de Vaulabelle]], ''Le retour de l'île d'Elbe'', 1873, 93 p., eld. "Lachaud et Burdin", Parizo * [[Henry Houssaye]], ''1815'', (3 volumoj : 1-a. La Première Restauration - Le Retour de l'Ile d'Elbe - Les Cent Jours ; 2-a. Waterloo ; 3-a. La Seconde Abdication - La Terreur Blanche), 1893-1905, Parizo, eld. "Perrin". * Emile Le Gallo, ''Les Cent-Jours. Essai sur l'histoire intérieure de la France depuis le retour de l'île d'Elbe jusqu'à la nouvelle de Waterloo'', F.Alcan, 1923 * [[Dominique de Villepin]], ''Les Cent-Jours : ou l'esprit de sacrifice'', eld. "Perrin", 2001. <small>ISBN 2-262-01397-7</small> Enhavas detalan kronologion kaj abundan bibliografion. * [[Jean Tulard]], ''Les vingt jours'', eld. "Fayard", 2001 * [[Emmanuel de Waresquiel]], ''Cent Jours : la tentation de l'impossible, mars-juillet 1815'', eld. "Fayard", 2008, {{ISBN|978-2213621586}} * [[Jean-Marie Thiébaud]], ''Les Corps francs de 1814 et 1815 - La double agonie de l'Empire - Les combattants de l'impossible'' (kunlabore kun Gérard Tissot-Robbe), antaŭparolo de [[Jean Tulard]], Parizo, S.P.M., kolekto Kronos, 2011, 714 p., ilustrita. (ISBN 978-2-901952-82-4) {{ĝermo|Francio}} {{Projektoj}} [[Kategorio:1-a Imperio (Francio)]] [[Kategorio:Cent-Tagoj|*]] [[Kategorio:Napoleono Bonaparte]] [[Kategorio:1815]] n5210phb2dhqg2548g52dykdfzi7ouf 0 479815 9474810 9374098 2026-09-13T18:33:51Z Sj1mor 12103 9474810 wikitext text/x-wiki {{Historio de Francio}} La '''Unua Resurtronigo''' estas periodo en la historio de Francio, en kiu mallonge revenis sur la trono de Francio la dinastio de la [[burbonoj]], inter la abdiko de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono la 1-a]] printempe de 1814 kaj la [[Cent-Tagoj]], en marto 1815. La reĝimo stariĝis post la venko de la [[Sesa Koalicio]] ([[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Rusia Imperio|Rusio]], [[Reĝlando Prusio|Prusio]], [[Svedio]] kaj [[Aŭstra Imperio|Aŭstrio]]) en la [[Kampanjo de Francio (1814)|kampanjo de Francio]], kiam la lando estis laca pro la konfliktoj okazintaj en la [[1-a Imperio (Francio)|1-a Imperio]]. Kiam la aliancitaj potencoj estis dividitaj pri la persono lokota sur la trono de Francio, subtila ludo okazis inter la ekziliĝintaj burbonoj, la francaj institucioj kaj la eksterlandaj potencoj, antaŭ la abdiko de la imperiestro en la 6-a de aprilo malfermis la vojon al [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], kiu eniris [[Parizo]]n fine de la monato kaj ekloĝis en la palaco [[Tuileries]]. La nova reĝimo estis konstitucia : temas, por pacigi la landon, miksi la revenon de la monarkio kun iuj ĉefaj akiritaĵojn de la [[franca Revolucio de 1789]]. Por tio, la suvereno konsentas al la francoj la [[ĉarto de 1814|ĉarton de 1814]]. La reĝa povo estis restarigita konservante parton de la individuaj rajtoj akiritajn en la Revolucio. Dum sia mallonga ekzisto, la reĝimo provis repacigi la landon. Tiu metodo malplaĉis al la plej ekstremismaj monarkiistoj, kiuj esperis venĝon pro la damaĝoj suferintaj en la revolucia periodo, kiam la reveno de la eklezia povo kaj la redukto de la armeoj rapide kreis malamikojn al la reĝimo. En tiu kunteksto [[Napoleono Bonaparte|Napoleono la 1-a]] albordiĝis en Francion la 1-an de marto 1815. Per armeo unue limigita, li arigis la malkontentulojn kaj marŝis tra la lando<ref>La vojo, laŭ kiu iris Napoleono estas nun konata kiel la Napoleona Vojo.</ref>. La reĝo, kiu unue esperas forigi lin, tamen ne sukcesas haltigi lin, kiam pli kaj pli da trupoj kuniĝis al li. Ludoviko la 18-a fuĝis el Parizo la 19-an de marto, kaj la reĝimo disfalis la morgaŭon, kiam Napoleono alvenis al palaco Tuileries. Denove la monarkio estis en ekzilo, en [[Gento]]. Nur post la [[Cent-Tagoj]] kaj la [[batalo de Waterloo]], Ludoviko la 18-a povis reveni sur la tronon, inaŭgurante la [[2-a Resurtronigo (Francio)|2-an Resurtronigon]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Aneksaĵoj == === Vidu ankaŭ === * [[Provizora registaro de 1814]] * [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]] * [[Cent-Tagoj]] <!--* [[Projet de constitution sénatoriale du 6 avril 1814]] * [[Partis politiques sous la Restauration]] * [[Doctrinaires (politique)]]--> === Bibliografio === <!--{{Légende plume}}--> * {{citlibro|Lingvo=fr|Aŭtoro=Michel Bruguière|lien auteur1=|Titolo=La Première Restauration et son budget|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|Eldonejo=Librairie Droz|lien éditeur=Librairie Droz|collection=|lieu=|Jaro=1969|volume=|tome=|Paĝoj=276|passage=|ISBN=978-2262009120|id=}} * {{citlibro|Lingvo=fr|Aŭtoro=Francis Démier|lien auteur1=|Titolo=La France sous la Restauration (1814 - 1830)|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=Gallimard|lien éditeur=Éditions Gallimard|collection=|lieu=|Jaro=2012|volume=|tome=|Paĝoj=1095|passage=|ISBN=9782070396818|id=Francis Démier2012|plume=oui}} * {{citlibro|Lingvo=fr|Aŭtoro=Bertrand Goujon|lien auteur1=|Titolo=Monarchies postrévolutionnaires,1814 - 1848|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|Eldonejo=Seuil|lien éditeur=[[Éditions du Seuil]]|collection=L'univers historique, Histoire de la France contemporaine|lieu=|Jaro=2012|volume=|tome=|Paĝoj=443|passage=|ISBN=9782021033472|id=Bertrand Goujon2012|plume=oui}} * {{citlibro|Lingvo=fr|Kunaŭtoroj=André Jardin, André-Jean Tudesq|Titolo=La France des notables|sous-titre=I. L'évolution générale, 1815 - 1848|Eldonejo=[[Éditions du Seuil|Seuil]]|Jaro=1973|Paĝoj=249|ISBN=2-02-000666-9|id=André Jardin et André-Jean Tudesq1973|plume=oui}} * {{citlibro|Lingvo=fr|Aŭtoro=Pierre Simon|lien auteur1=|Titolo=L'élaboration de la charte constitutionnelle de 1814|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|Eldonejo=Nabu Press|lien éditeur=Nabu Press|collection=|lieu=|Jaro=2010 (réed.)|volume=|tome=|pages totales=|passage=|isbn=|id=}} * {{citlibro|Lingvo=fr|Kunaŭtoroj=Emmanuel de Waresquiel, Benoît Yvert|lien auteur2=Benoît Yvert| Titolo=Histoire de la Restauration (1814-1830) : naissance de la France moderne|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|Eldonejo=Perrin|lien éditeur=Éditions Perrin|collection=|lieu=| Jaro=1996|volume=| tome=|Paĝoj=499|passage=|ISBN=978-2262009120|id=}} * {{citlibro|Lingvo=fr|prénom1=Benoît|nom1=Yvert|Aŭtoro=Benoît Yvert|Titolo=La Restauration, Les idées et les hommes|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|Eldonejo=CNRS|lien éditeur=Centre national de la recherche scientifique|collection=|lieu=|Jaro=2013|volume=|tome=|Paĝoj=262|passage=|ISBN=978-2-271-07738-7|id=}} === Eksteraj ligiloj === * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.histoire-fr.com/epopee_napoleon_restauration_cent_jours_1.htm|titolo=La 1-a Resurtronigo|site=Histoire.fr}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.reynier.com/index.php/histoire/histoire-du-xixeme-siecle/histoire-politique-de-la-restauration|titolo=Politika historio de la Resurstronigo|aŭtoro=Charles Hippolyte Pourras}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.histoire-image.org/site/rech/resultat.php?mots_cles=Restauration|titolo=Ikonografio pri la 1-a Resurtronigo|site=L'Histoire par l'image}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://books.google.fr/books?id=ciJCAAAAcAAJ&hl|titolo=Gazeto "Moniteur" de la 8-a de junio 1814}} <!--{{début dynastie}} {{insérer dynastie |nom=Période de l'[[histoire de France]] |période=[[1814]]-[[1815]] |avant=[[Premier Empire]] |après=[[Cent-Jours]] }} {{fin dynastie}} --> {{Ligiltabelo Historio de Francio}} {{Portalo|Francio en la 19-a jarcento|reĝlando Francio|politiko}} [[Kategorio:Resurtronigoj (Francio)|02]] 6numxgccqf7pinafismg9nhl4edftqq 0 481773 9475020 8952423 2026-09-14T00:41:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Igor JANEV''' (Игор Јанев, naskiĝis la {{daton|29|septembro|1964}} en [[Beogrado]]) estas serbia kaj [[Respubliko de Makedonio|makedonia]] sciencisto, instruisto de Internacia Juro kaj diplomato.<ref>vidu [http://www.makdenes.org/ content/article/1956873.html]</ref> Li estas aŭtoro de filozofia koncepto de «relativisma aliro al la internacia politika teorio», kiun li metis en la bazon de siaj proponoj pri politika solvo de la diskuto pri landonomo inter [[Nord-Makedonio]] kaj [[Grekio]]<ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Игорь Янев|titolo=Релятивистский подход к международной политической теории|url=http://www.intereconom.com/archive-isr.html/149.html|lingvo=ru|gazeto=revuo «Международные научные исследования»|citiloj=ne|jaro=2013|volumo=5|numero=1—2}}</ref><ref name="bio">{{citaĵo el la reto|url=http://www.makemigration.com/iselenistvoweb/index.php?page=iselenici&id=247&tip_iselenici=7|titolo=Игор Јанев|verko=Истакнати професионалци од Македонија|eldoninto=Emigration Agency of Republic of Macedonia|alirdato=2013-10-10|lingvo=mk|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130921060334/http://www.makemigration.com/iselenistvoweb/index.php?page=iselenici&id=247&tip_iselenici=7|arkivdato=2013-09-21}}</ref>. Enkadre de la sama teorio li konsideras [[Internaciaj rilatoj|internaciajn rilatojn]] kaj [[Ekstera politiko|eksteran politikon]] kiel unuecan sciencan disciplinon<ref>{{citlibro|aŭtoro={{nrsp|Mirčev D.}}|Titolo=The Macedonian foreign policy 1991—2006|Loko=Skopje|Eldonejo=Az-Buki|jaro=2006|ISBN=9989151318|Paĝoj=15|lingvo=en}}</ref>. [[Dosiero: Makedonska opozicija.jpg |eta|dekstra|280px| Igor Janev, tria de maldekstre]] == Biografio == Igor Janev estis Speciala Konsilanto de la Ministro de Eksteraj Aferoj de la [[Respubliko de Makedonio]] en 2002.<ref>Vidi pri sia pozicio: http://www.makemigration.com/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121116070225/http://www.makemigration.com/ |date=2012-11-16 }}</ref> Nuntempe, Janev estas profesoro de Internacia Juro kaj Internaciaj Rilatoj en la Instituto por Politikaj Studoj en Beogrado.<ref>Laŭ la serba leĝaro pozicio de scienca konsilisto ĉe la publika mezlernejo havas rangon de instruisto en publika universitato</ref> Igor Janev estis kreinto de serba strategio por defendo de la serba teritoria integreco en la Ĝenerala Asembleo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Li estis iniciatinto de UNGA peto Konsulta opinio pri Kosovo unuflanka deklaro de sendependeco.<ref>Vidu RIA Novaĵoj http://www.sp.rian.ru/news/20060216/43588174.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130416020014/http://www.sp.rian.ru/news/20060216/43588174.html |date=2013-04-16 }} (RIA) 2006.</ref><ref>vidi lian arton en 2005. http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0354-5989/2005/0354-59890504115J.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130416020040/http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0354-5989/2005/0354-59890504115J.pdf |date=2013-04-16 }} (plena teksto)</ref><ref>plui, vidi arton en 2008. http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0354-5989/2008/0354-59890803211J.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141113114314/http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0354-5989/2008/0354-59890803211J.pdf |date=2014-11-13 }} (plena teksto)</ref> == Rolo en la demando pri la nomo de Makedonio == [[Nord-Makedonio]] kiel sendependa aperis en 1991 dum disfalo de [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio|Jugoslavio]] sur la loko de la antaŭa [[Socialisma respubliko Makedonio]]. En 1993 la juna ŝtato estis membrigita al la [[Unuiĝintaj Nacioj]], tamen, laŭ postulo de Grekio, ne sub sia konstitucia nomo, sed kiel Eksa jugoslavia respubliko Makedonio<ref name="UN">{{citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/ru/peacekeeping/missions/past/maced.htm|titolo=Силы превентивного развертывания Организации Объединенных Наций (СПРООН)|dato=1999-05-20|verko= Завершенные операции ООН по поддержанию мира|eldoninto=[[Unuiĝintaj Nacioj]]|alirdato=2013-10-10|lingvo=ru}}</ref>, por evito de korelacioj kun [[Makedonio (regiono)|samnoma historia regiono]] kaj [[Makedonio (Grekio)|parto de la moderna Grekio]]. Dum vico de internaj kaj eksteraj konfliktoj inter la novformitaj ŝtatoj, [[Federacia Respubliko Jugoslavio]] ([[Serbio kaj Montenegro]]) kaj apudlimaj landoj en Makedonion estis enkondukita [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj|kontingento de Unuiĝintaj Nacioj]], kiu estis en la lando ĝis la 28-a de februaro 1999<ref name="UN" />. Kun elkonduko de la kontingento de UN kaj ekhavo de plena suvereneco la lando denove alfrontis la demandon pri ĝia nomo. Malgraŭ la fortostreĉoj de plurjara reprezentanto de UN {{alilingve|en|Matthew Nimetz}}, la pozicioj de Makedonio kaj Grekio estis kaj restas senkompromisaj. Makedonio estas preta agi nur sub sia konstitucia nomo, kaj tio estas neakceptebla por Grekio kiu promesis ne permesi Makedonion membriĝi al [[NATO]] kaj [[Eŭropa Unio]] sub tia nomo. En 1999 Janev verkis artikolon «Leĝaj aspektoj de la uzo de provizora nomo por Makedonio en la sistemo de la Unuiĝintaj Nacioj»<ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Janev I.|titolo=Legal aspects of the use of a provisional name for Macedonia in the United Nations system|url=http://www.jstor.org/stable/2997959|lingvo=en|gazeto=American journal of international law|jaro=1999|volumo=93|numero=1}}</ref>. Analizinte vicon de antaŭaj decidoj kaj dokumentoj de la organizaĵo, Janev venis al pruvita konkludo pri dekomenca jura malpraveco de metitaj ĉe membriĝo de Makedonio al UN limigoj. La artikolo estis publikigita en «American journal of international law» kaj ĝis nun havas altan [[citindekso]]n pri la temo kiel la plej kompleta esprimo de la ĝenerala politika sinteno de Makedonio al ĉi demando. Poste la artikolo eniris la juran parton de {{alilingve|en|Jarlibro de la Unuiĝintaj Nacioj|Yearbook of the United Nations}}-1999<ref>{{citlibro|Titolo=United Nations Juridical Yearbook 1999|Loko=US|Eldonejo=United Nations Publications|Jaro=2007|paĝoj=482|ISBN=9211335345|Lingvo=en}}</ref>. Poste Janev verkis ankaŭ aliajn laboraĵojn pri la demando de landonomo. Tiu agado donis al Janev popularecon en Makedonio kaj reputacion de aŭtoritata spertulo pri la temo. La jura argumentaro de Janev de ŝanĝis pozicion de Grekio kaj alfrontis kontraŭargumentaron fare de grekaj sciencistoj. En tiu nombro, Nikos Zajkos ({{lang-el|Νίκος Ζάικος}}) el la {{alilingve|en|Universitato de Makedonio|University of Macedonia}} en sia laboraĵo «La [[Nomscienco|onomastiko]] de ŝtatoj en internacia leĝaro: kazo de la Eksa Jugoslava Respubliko Makedonio»<ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro={{nrsp|Zaikos N.}}|titolo=The onomastics of states in international law: the case of the Former Yugoslav Republic of Macedonia|url=http://www.academia.edu/4006438/Zaikos_The_onomastics_of_states_in_international_law._The_case_of_The_Former_Yugoslav_Republic_of_Macedonia|lingvo=en|gazeto=Macedonian identities through time: Interdisciplinary approaches|loko=Thessaloniki|eldonejo=Epikentro|jaro=2010|ISBN=9604582720}}</ref> rezignas absolutan ekskluzivecon de la situacio. Li memorigas pri longtempa konflikto de titoloj inter [[Britio]] kaj [[Irlando]]. Pro la problemo de [[Nord-Irlando]] Irlando estis rezignanta nomi la apudan landon La Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando. Kaj Britio ne estis nomanta la najbaron simple Irlando por evito de aludoj al agnosko de [[Irlando (insulo)|teritoria unueco]]. Aparte la aŭtoro analizas la tezon de Janev pri foresto de eblaj nuntempaj aŭ estontecaj teritoriaj pretendoj de Makedonio al Grekio kaj nerilatecon de tia problemo al nomo de la ŝtato. La aŭtoro ankaŭ memorigas, ke en 1993 Makedonio estis membrigita al UN kun sindevigo trovi kompromison pri titolo kun Grekio. === Konferenco de NATO en 2008 kaj plua evoluo de la demando === {{Malplena sekcio}} == Publikaĵoj == Janev eldonis pli ol 180 sciencajn artikolojn kaj 19 monografiojn kaj librojn en la kampoj de [[politika scienco]], [[internacia juro]], kaj [[internaciaj rilatoj]]. == Monografioj == * Co-operation of Yugoslavia with UNESCO, publ. Faculty of political science, Belgrade,1991 * Economic Organizations of the United Nations, (1994) publ. Faculty of Law, Skopje,1994 (in Macedonian) * Law and politics of specialized organizations of the United Nations.Publ.: “Alexandria”, Skopje, 1996. (in Macedonian) * Theory of international relations and foreign politics. publ.: “Plato”, Belgrade, 1998. * International relations and foreign politics (with the example of Yugoslav relations with the United Nations), Institute of Political Studies, Belgrade, 2002. (in Serbian) * UN and the international financial and economic organizations, publ. Institute of Political Studies, Belgrade, 2004. * Cultural diplomacy, publ. Institute of Political Studies, Belgrade, 2004. (in Serbian) * Theory of International politics and Diplomacy and New definition of politics, publ. Institute of Political Studies, Belgrade, 2006, ISBN 86-7419-102-9 * Constitutional law and political system of the European Union. publ. IPS, Belgrade, 2007. ISBN 978-86-7419-144-6 * International organizations and Integrations, publ.: Institute of Political Studies, Belgrade, 2008, ISBN 978-86-7419-151-4 * World Intelectual Property Organization, publ. Institute of Political Studies, Belgrade, 2009, ISBN 978-86-7419-188-0 * Statutary order of International Organizations, publ. Institute of Political Studies, Belgrade, 2009, ISBN 978-86-7419-191-0 * International Financial Organizations, publ. Aleksandria (Alexandria) 2008, ISBN 978-9989-705-03-8, str. 1-184 (in Macedonian) * Co-autor in the Book: Elements of Strategy of the foreign policie of Serbia, article, Kosovo after the Declaration of Independence, publ. IMPP, 2008, ISBN 978-86-7067-110-2 * Relations of Yougoslavia with UNESCO, publ. Institute of Political Studies, Belgrade, 2010, ISBN 978-86-7419-209-2 * Мегународно право и мегународни односи, Институт за политички студии, Белград, 2012, ISBN 978-86-7419-244-3 * Дипломатија, Институт за политички студии, Белград, 2013, ISBN 978-86-7419-261-0 * Uvod u diplomatiju, AGM knjiga, Белград, 2015, ISBN 978-86-86363-64-0 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} '''En la angla lingvo:''' * [http://graduateinstitute.ch/files/live/sites/iheid/files/sites/developpement/shared/developpement/cours/DE044/Igor%20Janev%20Legal%20Aspects%20of%20the%20Name.pdf Igor Janev, American Journal of International Law, Vol.93, no. 1, January 1999 ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140521032423/http://graduateinstitute.ch/files/live/sites/iheid/files/sites/developpement/shared/developpement/cours/DE044/Igor%20Janev%20Legal%20Aspects%20of%20the%20Name.pdf |date=2014-05-21 }} * [http://books.google.rs/books?id=0k-9--x9EY4C&pg=PA64&lpg=PA64&dq=igor+janev&source=bl&ots=bLE2T_1P7y&sig=-dTyINAX1zw6brN1dNraW1DIVQE&hl=en&sa=X&ei=SF1QU9u1C6HQ7AbXzoCQBA&redir_esc=y#v=onepage&q=igor%20janev&f=false] * [http://books.google.rs/books?id=JkgVV0AKW4oC&pg=PA92&lpg=PA92&dq=Igor+Janev&source=bl&ots=Oj3a_969Z_&sig=0RtIFcc3x2YFym3qoPU-JyhJ9dE&hl=en&sa=X&ei=dNikUoqzKaaIzAP1hYCIDQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Igor%20Janev&f=false] * [http://books.google.rs/books?id=5Uuv0NLNdZQC&pg=PA322&lpg=PA322&dq=Igor+Janev+Admission+to+the&source=bl&ots=6DgOwcDxtS&sig=4DlZpp7DCtAOeeMqhjvN0QviEl0&hl=sr&sa=X&ei=GERKU9ivOŝOtQaD9oGIDA&ved=0CFkQ6AEwBA#v=onepage&q=Igor%20Janev%20Admission%20to%20the&f=false] * [https://archive.today/20130824124904/http://s241910817.onlinehome.us/html/articles/janev/janev.html] * [http://osaka.law.miami.edu/~froomkin/articles/ccTLDs-TM.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602050440/http://osaka.law.miami.edu/~froomkin/articles/ccTLDs-TM.pdf |date=2014-06-02 }} , p.&nbsp;845. * [http://macedonianhr.org.au/wip/images/stories/pdf/1252648063581.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010337/http://macedonianhr.org.au/wip/images/stories/pdf/1252648063581.pdf |date=2016-03-05 }} * [http://www.mia.mk/en/Inside/RenderSingleNews/289/105947751] * [http://www.sar.org.ro/polsci/?p=264] * [http://sam.gov.tr/wp-content/uploads/2012/01/Igor-Janev.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160322230019/http://sam.gov.tr/wp-content/uploads/2012/01/Igor-Janev.pdf |date=2016-03-22 }} * [http://books.google.rs/books?id=Xoww453NVQMC&pg=PA235&lpg=PA235&dq=igor+janev+american+journal+of+international+law+1999&source=bl&ots=Elwo4VIaW1&sig=4CFqrW3_-KdySQtRyz45Y3lkJI4&hl=sr&sa=X&ei=FWhmU-roLMam0QXvpoDQDg&ved=0CHwQ6AEwCQ#v=onepage&q=igor%20janev%20american%20journal%20of%20international%20law%201999&f=false] * [http://books.google.rs/books?id=N5jGVadoS0sC&pg=PA482&lpg=PA482&dq=Legal+Aspects+of+the+Use+of+a+Provisional+Name+for+Macedonia+in+the+United+Nations+System+igor+janev&source=bl&ots=GZy905AaVf&sig=qbQH5NqXI2kIRY8l02m204jNCR0&hl=sr&sa=X&ei=R2RmU56TLOia0QXEnIDwCA&ved=0CH4Q6AEwCQ#v=onepage&q=Legal%20Aspects%20of%20the%20Use%20of%20a%20Provisional%20Name%20for%20Macedonia%20in%20the%20United%20Nations%20System%20igor%20janev&f=false] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140521032248/http://books.google.rs/books?id=N5jGVadoS0sC&pg=PA482&lpg=PA482&dq=Legal+Aspects+of+the+Use+of+a+Provisional+Name+for+Macedonia+in+the+United+Nations+System+igor+janev&source=bl&ots=GZy905AaVf&sig=qbQH5NqXI2kIRY8l02m204jNCR0&hl=sr&sa=X&ei=R2RmU56TLOia0QXEnIDwCA&ved=0CH4Q6AEwCQ#v=onepage&q=Legal%20Aspects%20of%20the%20Use%20of%20a%20Provisional%20Name%20for%20Macedonia%20in%20the%20United%20Nations%20System%20igor%20janev&f=false |date=2014-05-21 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Janev, Igor}} [[Kategorio:Serbaj politikistoj]] [[Kategorio:Nord-makedonaj politikistoj]] [[Kategorio:Serbaj juristoj]] 1mlvgotpvw2y38b0pfg8c0a2wo1nlru 0 489616 9475085 9051269 2026-09-14T08:54:38Z Tirolischleioans 254019 9475085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo =Centra Vajmaro/Vajmaro |zomo=15 }} [[Dosiero:Goethes Gartenhaus 4.jpg|eta|Domo kun ĝardeno.]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-67941-0015, Weimar, Goethes Gartenhaus, Arbeitszimmer.jpg|eta|Interno: laborĉambro de la geniulo.]] La '''Goeta ĝardendomo''' ({{lang-de|Goethes Gartenhaus}}) estas unu el la plej gravaj vidindaĵoj malsupre en la belega [[Ilm-parko]] en [[Vajmaro]]. Kopio de ĝi troviĝas en [[Bad Sulza]]. Apudas la [[Altaro de la Bona Sorto (Vajmaro)|Altaro de la Bona Sorto]]. == Historio == En la 21-a de aprilo 1776 [[Goeto]] ekposedis la ĝardenon kun dometo. Por daŭro de pli ol 6 jaroj li tie konstante loĝis. Aliajn 50 jarojn la "ĝardeno malsupra" servis kiel rifuĝejo; la ĝardeno ĉe la [[Goeto-muzeo (Weimar)|loĝdomo]] en la supra urboparto estis nur la dua. Laŭ la testamento de la nepo [[Walther Wolfgang von Goethe]] domo kaj ĝardeno en 1885 transdonitis al la Grandduka administracia juĝistaro; en 1921 transprenis la tuton la ŝtato [[Turingio]]. La ĝardeno plurfoje prilaboritis por alproksimiĝi al la tempo de Goeto. La kvin ĉambroj de la domo kiel ankaŭ la kurirejo, la vestiblo kaj la koridoro donas al oni vivan bildon de simpleco de la tempo de la goeta enloĝado. Senpera tuŝo kun naturo senteblas en la poemoj ''An den Mond'', ''Rastlose Liebe'' kaj ''Jägers Abendlied''. En la ĝardendometo Goeto komencis verki la romanon ''Wilhelm Meisters theatralische Sendung'' kaj skribis grandajn partojn de la proza versio de ''Iphigenie''; tie li ankaŭ esperis finskribi la verkon ''Egmont''. Dum tiuj jaroj oni ŝarĝis pli kaj pli da politikaj oficoj al li kaj tiam liaj interesoj pri naturscienco ekis. Instigon gravan por tutviva fascino pri [[geologio]] liveris la en 1777 transprenita estrado pri la revivigo de minado en la regiono de [[Ilmenau]]. Planojn vendi la bieneton post la transloĝiĝo urbocentren, Goeto finfine forĵetis. Kun kreskanta aĝo li preferis dum fazoj de intensa laborado retiriĝi al Ilm-parko. En majo 1827 la ne tute 80-jaraĝuloj tie ĉi finis la duan parton de ''Wanderjahre'' verkante la duan parton de ''[[Faŭsto]]''. La lasta renkontiĝo de Goeto kun la ŝatata domo estis dum promeno enkaleŝa de la 20-a de februaro 1832. == Muzeigo == Ekde 1921 ĝi estas muzeo. En 2005 oni per nova aranĝo de la ĉambroj aldonitis pluan aspekton: sentigi la vizitantojn la atmosferon tiutempan kaj la gravan rolon kaj influon de la naturema esploristo kaj politikisto Goeto sur la samtempulojn. Etaj ŝanĝoj en la meblararanĝo pli diafanigis la uzon de la ĉambraro. La por la domo farita bildaro kun aŭtentikaj objektoj el la kolektoj de Goeto koncentriĝis pri la 6 jaroj de lia daŭra restado surloke. == Literaturo == * Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p.&nbsp;174. * Hans Wahl: ''Goethes Gartenhaus''. Leipzig: J. J. Weber o.J. * Manfred Kahler: ''Goethes Gartenhaus in Weimar''. Hg. von den Nationalen Forschungs- und Gedenkstätten der klassischen deutschen Literatur in Weimar. 3. Aufl. Berlin, Weimar: Aufbau-Verlag in Komm. 1966. * Paul Raabe: ''Spaziergänge durch Goethes Weimar''. 10. aktualisierte Aufl. Zürich, Hamburg: Arche 2005. ISBN 3-7160-2256-X * Uwe Grüning, Jürgen M. Pietsch: ''Goethes Gartenhaus'', Spröda: Edition Schwarz-Weiss, 1999, ISBN 3-00-004693-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.klassik-stiftung.de/index.php?id=90 Detaloj kaj praktikaj informoj por la vizitontoj.] * [http://www.goethezeitportal.de/index.php?id=2577 La ĝardendomo sur bildoj.] * [http://sundoc.bibliothek.uni-halle.de/diss-online/05/08H028/t2.pdf Disertacio pri la domo, skribita en Halle.] [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Muzeoj en Weimar]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Germanio|Weimar]] [[kategorio:Ilm-parko]] rwytptdqpvpz11rgcgwca53bpkd271i 0 493860 9474922 9278622 2026-09-13T19:55:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo =Hilaire-Marin Rouelle |dosiero =Hilaire-Marin-Rouelle.jpg |priskribo de dosiero=Malkovrinto de la [[Ureo]] |dato de naskiĝo =[[15-a de februaro]] [[1718]] |loko de naskiĝo =[[Caen|Mathieu, Calvados]], {{FRA}} |dato de morto =[[7-a de aprilo]] [[1779]] |loko de morto =[[Parizo]], {{FRA}} |alma_mater =Reĝa ĝardeno de medicinaj plantoj de Parizo }} '''Hilaire Marin Rouelle''' (n. en [[Caen|Mathieu, Calvados]], {{FRA}}, en la [[15-a de februaro]] [[1718]] - m. en [[Parizo]], {{FRA}}, en la [[7-a de aprilo]] [[1779]]) estis franca kemiisto, botanikisto, apotekisto kaj instruisto de [[Antoine Lavoisier]], kiu malkovris la [[Ureo|ureon]], en 1773. Li estis frato kaj lernanto de [[Guillaume-François Rouelle]] kaj famiĝis dank'al siaj studoj rilate al la [[Karbonhidrato|hidratoj de karbono]] kaj [[Purino|purinoj]]. [[Herman Boerhaave]] jam menciis la ureon, en 1727, tamen ĝi estus sintezita de [[Friedrich Wöhler]] nur en 1828. == Biografio == Hilaire-Marin Rouelle sekvis la spurojn de sia frato Guillaume, kiu, en la [[29-a de majo]] [[1762]] nomumiĝis apotekisto de [[Ludoviko Filipo, Duko de Orléans|Ludoviko Filipo]], Duko de Orléans (1725-1785), posteno, kiun li okupis ĝis la [[1-a de majo]] [[1775]], kiam li rezignis favore al sia nevo, Jean Rouelle<ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830903749.html Encyclopedia.com]</ref>. Guillaume estis membro de la Akademio de Sciencoj kaj demonstranto de [[Philippe Macquer]] (1720–1770)<ref>[http://words.fromoldbooks.org/Chalmers-Biography/m/macquer-philip.html Chalmers’ Biography ]</ref>. Kiam Macquer mortis, Hilaire Marin Rouelle lin sukcedis. Samtempe lia frato ekmalsaniĝis, emeritiĝis kaŭze de sanaj motivoj kaj mortis en la sama jaro. Poste kelka tempo Rouelle instalis kurson pri Kemio kaj Farmacio. Rouelle priskribiĝis kiel "homo modesta, sincerplena kaj honesta". En 1749, li vizitis, laŭ ordono de la franca registaro, kelkajn minejojn, en [[Loreno]], kaj en 1753, li restis en [[Aŭvernjo]] alzorgante aliajn interesojn de ia kompanio. En 1769, laŭ peto de sia frato, li ekmembriĝis al la Akademio de Sciencoj. En 1773, li malkovris la [[Ureo|ureon]] kaj en la posta jaro li publikigis ian Tabelon de Kemia Analizo, enhavante la instruojn de sia frato. Inter 1773 kaj 1779, speciale en la Ĵurnalo de Medicino, li eldonis serion da artikoloj pri la [[Laktozo|laktosukero]], la [[Formika acido|formiata acido]], la verda parto de la plantoj, la [[Karbonata acido]], la bruligeblaj proprecoj de la [[Hidrogena sulfido|sulfida acido]] en la kombinaĵoj de la amidoj, en la komponiĝo de la sango, en la hidropsia seraĵo, kie li priskribas la ekziston de la libera natrio krom la kalia kaj natria kloridoj. Dum kelka tempo li sin dediĉis al la fabrikado de la salpetro pere de novaj metodoj. En alia dua verko lia, li klarigis kiel kombini la [[Tartrata acido|tartratan acidon]] kaj la terozaj bazoj, la plumba kaj antimonia oksido, ktp. Liaj malkovroj, atestitaj de [[Jean d'Arcet]], estis transdonitaj al sia amiko [[Gabriel François Venel|Venel]], kaj antaŭas la publikaĵoj de [[Andreas Sigismund Marggraf|Marggraf]] pri la samaj studoj. == Elektita verkaro == * [http://books.google.com.br/books?id=pRHVdG-kaHsC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Hilaire-Marin+Rouelle%22&hl=en&sa=X&ei=J90AVMOeMK3JsQTV7ID4Aw&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false Expériences faites par MM. Rouelle et d'Arcet d'après celles de M. Sage, sur ...] Jean d'Arcet, Balthasar-Georges Sage - [[1760]] * Procès-verbal Des Expériences Faites Dans Le Laboratoire de M. Rouelle Sur Plusieurs Diamans & Pierres Précieuses ... Extrait Du Journal D'observations Sur la Physique, Sur L'histoire Naturelle & Sur Les Arts & Métiers ... Volume de Janvier [[1772]] * Expériences Nouvelles Sur la Destruction Du Diamant Dans Les Vaisseaŭ Fermés. (Extrait Du Journal de Médecine, Chirurgie, Pharmacie, &c. ... Janvier [[1773]] * [http://books.google.com.br/books?id=EqTFnswtBQcC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Hilaire-Marin+Rouelle%22&hl=en&sa=X&ei=J90AVMOeMK3JsQTV7ID4Aw&ved=0CEYQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false Extrait du Journal de Médecine, Chirurgie, Pharmacie, etc], [[1773]] [[Augustin Roux]] * Observations sur l'urine humaine, & sur celles de vache & de cheval, comparées ensemble - [[1773]] * [http://books.google.com.br/books?id=hG1BAAAAcAAJ&pg=PA123&dq=Rouelle+Tableaŭ+de+l%27Analyse+chimique&hl=en&sa=X&ei=4twAVLbfIdLnsATXjoHoDw&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Rouelle%20Tableaŭ%20de%20l'Analyse%20chimique&f=false Tableaŭ de l'Analyse Chimique] - [[1774]] * Observation sur quelques combinaisons de l'acide et du tartre avec la craie & plusieurs chaŭ métalliques - [[1777]] == Literaturo == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/510747/Hilaire-Marin-Rouelle Encyclopaedia Britannica] * [http://micro.magnet.fsu.edu/primer/techniques/polarized/gallery/pages/ureasmall.html Molecular Expressions] * [http://books.google.com.br/books?id=fXkJAAAAIAAJ&pg=PA301&dq=Hilaire+Marin+Rouelle&hl=en&sa=X&ei=u94AVNLDHOnIsASbyoGgAQ&ved=0CEkQ6AEwBw#v=onepage&q=Hilaire%20Marin%20Rouelle&f=false The History of Chemistry, Volumes 1-2], [[Thomas Thomson]] * [http://books.google.com.br/books?id=r__FmMNS7qIC&pg=PA363&dq=Hilaire+Marin+Rouelle&hl=en&sa=X&ei=u94AVNLDHOnIsASbyoGgAQ&ved=0CFMQ6AEwCQ#v=onepage&q=Hilaire%20Marin%20Rouelle&f=false Kremers and Urdang's History of Pharmacy], Edward Kremers, Glenn Sonnedecker * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Hilaire-Marin_Rouelle Personensuche] * [http://viaf.org/viaf/23344661/ Virtual International Authority File] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-nb2007-11400/ WorldCat Identities] * [http://books.google.com.br/books?id=ukrvefHnbY4C&pg=PA325&lpg=PA325&dq=Hilaire-Marie+Rouelle&source=bl&ots=Y0UJRw2-Ky&sig=wlkpzqG4fhAgo4o62GPCVJh7PR0&hl=pt-BR&sa=X&ei=puYAVLiKM_bJsQTZyILgDA&ved=0CGMQ6AEwDA#v=onepage&q=Hilaire-Marie%20Rouelle&f=false Correspondance Inedite De Buffon], M. Henri Nadault De Buffon * [http://books.google.com.br/books?id=gApKAAAAcAAJ&pg=PA62&lpg=PA62&dq=Hilaire-Marie+Rouelle&source=bl&ots=GAY1kVKj8X&sig=2blLU2FNj7ER_ZIctQ50u3tx8ZU&hl=pt-BR&sa=X&ei=-uYAVJPvOcu_sQSq_YLwBw&ved=0CBwQ6AEwADgK#v=onepage&q=Hilaire-Marie%20Rouelle&f=false Le Muséum d'histoire naturelle], Paul-Antoine Cap == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Guillaume-François Rouelle]] (1703-1770)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Guillaume-Fran%C3%A7ois_Rouelle Personensuche]</ref> * [[Andreas Sigismund Marggraf]] (1709-1782) * [[Pierre Macquer|Pierre Joseph Macquer]] (1718-1784)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://seaus.free.fr/spip.php?article919 |titolo=Histoire de la Chimie |alirdato=2014-08-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241126181914/http://seaus.free.fr/spip.php?article919 |arkivdato=2024-11-26 }}</ref> * [[Gabriel François Venel]] (1723-1775)<ref>[http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=6C3A915AE24C9FAE18A33CE10A8EC3C7?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb120009049&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France]</ref> * [[Ludoviko Filipo, Duko de Orléans]] (1725-1785)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Louis_Philippe_I._de_Bourbon,_duc_d%E2%80%99Orl%C3%A9ans Personensuche]</ref> * [[Antoine Lavoisier]] (1743-1794) * [[François Antoine Henri Descroizilles]] (1751-1825)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Fran%C3%A7ois_Antoine_Henri_Descroizilles Personensuche]</ref> * [[Bertrand Pelletier]] (1761-1797)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Bertrand_Pelletier Personensuche]</ref> * [[Jean d'Arcet|Jean-Pierre-Joseph d'Arcet]] (1777-1844)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Jean_Pierre_Joseph_d%E2%80%99Arcet Personensuche]</ref> * [[Philippe Macquer]] (1720–1770)<ref>[http://data.bnf.fr/12926998/philippe_macquer/ Bibliothèque Nationale de France]</ref> * [[Fausto Elhuyar]] (1755-1833) * [[Bertrand Pelletier]] (1761-1797)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Bertrand_Pelletier Personensuche]</ref> * [[Jean d'Arcet|Jean-Pierre-Joseph d'Arcet]] (1777-1844)<ref>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Jean_Pierre_Joseph_d%E2%80%99Arcet Personensuche]</ref> * [[Formika acido|Formiata acido]] * [[Karbonhidrato]] * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Purino]] * [[Ureo]] * [[Listo de kemiistoj]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] [[Kategorio:Francaj apotekistoj]] [[Kategorio:Francaj botanikistoj]] {{Ĝermo|Biografio|Kemiisto|Apotekisto|Francaj kemiisto}} {{Portalo|Homoj|Kemiisto|Francio}} {{Vivtempo|Rouelle, Hilaire Marin}} 91eo08o7gyuhok869tmnqsb5kq65a9n 0 502784 9474759 9278720 2026-09-13T17:38:23Z Tirolischleioans 254019 9474759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Erasmus Stella |dosiero = DEU Zwickau COA.svg |grandeco de dosiero = 120px |priskribo =Blazono de [[Zwickau]], urbo, kie li naskiĝis. |dato de naskiĝo =[[1460]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]] aŭ [[Lepsiko]], [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto =[[2-a de aprilo]] [[1521]] |loko de morto =[[Zwickau]]?, [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater =[[Universitato de Lepsiko ]]<br>[[Universitato de Bolonjo]] | notindaj verkoj = ''De rebus Saxoniæ, Thuringiæ, Libanothiæ, Misniæ et Lusatiæ''{{-}}... }} '''Erasmus STELLA''', origine ''Johannes STÜLER'' (1460–1521) estis germana kuracisto, historiisto kaj urbestro, kiu estis filo de Johannes Stüler, lernanto de Giovanni Garzoni (1419–1505) en la [[Universitato de Bolonjo]] kaj, kiel influhava konsilisto, li estis dufoje elektita (1501 kaj 1513) urbestro en [[Zwickau]] {{prononco|'''cvik'''aŭ}}, kie li ankaŭ aktivis kiel praktika kuracisto. En 1480 li fariĝis Bakalaŭro, en 1481 Majstro pri Filozofio kaj en 1488 asesoro en la fakultato pri filozofio. Laŭŝajne li unue studis homsciencojn kaj pli malfrue medicinon. Li estis talentoplena kaj elokventa homo, kies amikaro etendiĝis ĝis la kortego en [[Dresdeno]]. Dum certa periodo li vojaĝis al Italio kiu estis favora al liaj sciencaj inklinoj. En [[Bolonjo]] li faris striktajn amikrilatojn kun Giovanni Garzoni, kies influoj lasis sur lin kelkajn flankajn efikojn. Kiam li reiris al Zwickau, ĉirkaŭ 1500, li establiĝis kiel praktika kuracisto, kie lia favora reputacio rapide ekkreskis. Oni raportas ke li klopodis por la estigo de iu prigreka lernejo dum lia regado kiel urbestro en Zwickau. Li verkis serion da historiaj kaj beletraj tekstoj kaj proze kaj verse en la latina lingvo kaj ankaŭ pri la historioj de Supra Saksio, la urbo Zwickau kaj [[Prusio]]. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * De rebus et populis oræ inter Albim et Salam * [http://books.google.com.br/books?id=t3dTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Erasmi Stellae Libonothani De Borvssiae Antiqvitatibvs] Libri Dvo, [[1518]] * De rebus Saxoniæ, Thuringiæ, Libanothiæ, Misniæ et Lusatiæ * Erasmi Stellae Libanothani Viri Clariss. De gem(m)is libellus unicus, Argentorati (Straßburg) 1530 * Chronica Zwickaviensis, 1470 * [http://books.google.com.br/books?id=Ay5UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De gemmis libellus unicus] [[Plinio la Maljuna|Plinius secundus]] de gemmis, [[1530]] * De origine, vetustate, appellatione et regionibus Tubantinorum, Cygneorum, Libanothanorum, Misnensium, nec non Molbii fluminis descriptione * De rebus ac populis priscis orae inter Albim et Salam Germaniae flumina commentarii * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * [http://books.google.com.br/books?id=67tTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDIQ6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De Borussiae antiquitatibus] libri duo. - [[Bazelo|Basileae]], ([[Johann Froben|Joannes Froben]] [[1518]]) * Liber de eduliis IV * Libellus eximius de gemmis, Nurenbergo, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=yj1XAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=RcdgVNvKI83ZsASl0YDoBA&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false Interpraetamenti gemmarum libellus unicus. - (Nuremberge, Federicus Peypus ...], Erasmus Stella, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=dp9pQQAACAAJ&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=lcdgVIK5MKjIsAT8iYK4Dw&ved=0CDgQ6AEwAzgK Erasmi Stellae Libano Thani Libellus Unicus], [[1530]] * Io. Garzonis Bononiensis de rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misnae et Lusatiae libri duo: Ad illustrissimum Federicum Saxoniae Ducem, [[1518]] * Controversia de vera nobilitate inter Publium Cornelium Scipionem et Gaium Flamineum, Bonacursus (de Montemagno), Paul Schneevogel, Erasmus Stella, [[1488]] * Des Durchleuchtigen, Hochgebornen Fürsten und Herrn, Herrn Friederichen, Landtgraffen inn Düringen, Marggraffen zu Meychssen pp. Dises namens des ersten, ehrliche geschicht und thaten, Erasmus Stella, Friedrich I. Markgraf von Meissen, [[1546]] {{Div col end}} ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Erasmus_Stella Personensuche] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Stella,_Erasmus Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm Melchior Adam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141110165351/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm |date=2014-11-10 }} * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=0479FDB4FF2801A3C8DC2B5CA3626CA6?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb161916378&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.digitale-sammlungen.de/index.html?c=autoren_index&ab=Stella%2C+Erasmus&l=en Münchener DigitalisierungsZentrum] Digitale Bibliothek * [http://www.mirabileweb.it/author/erasmus-stella-v-1470-m-1521/34676 Mirabile] * [http://books.google.com.br/books?id=NhGiAgAAQBAJ&pg=PT92&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Authority in European Book Culture 1400-1600], Dr Pollie Bromilow * [http://books.google.com.br/books?id=kH8EAAAAYAAJ&pg=PA415&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CE4Q6AEwBg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false An universal history: from the earliest accounts to the present time, Volume 34], George Sale, George Psalmanazar, Archibald Bower, John Campbell, George Shelvocke, John Swinton * [http://books.google.com.br/books?id=zjgvAAAAYAAJ&pg=PA16&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CGQQ6AEwCQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false A Reply to the Criticisms by J. N. Barker: On the Historical Facts in the ...], James Mease * [http://books.google.com.br/books?id=L_8TAAAAQAAJ&pg=PA313&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=uchgVNa9KfD9sASIwoDwDw&ved=0CEMQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Gotthold Ephraim Lessings sämmtliche Schriften (herausg. von K. Lachmann ...], Gotthold Ephraim Lessing * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misniae, et Lusatiae, Giovanni Garzoni, Erasmus Stella, [[1518]] * [http://books.google.com.br/books?id=DXQzfSpA3D8C&pg=PA483&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=fspgVJ6RF7jbsASp1oHQCw&ved=0CEgQ6AEwBTgo#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false L'histoire des histoires], Henri Lancelot-Voisin de La Popelinière * [http://books.google.com.br/books?id=-QrhNevLkb0C&pg=PA252&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Wege des Humanismus: Studien zu Techniken und Diffusion der Antike ...], Johannes Helmrath * [http://books.google.com.br/books?id=Jl0-F47niGsC&pg=PA600&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Kulturgeschichte Ostpreussens in der Frühen Neuzeit], Klaus Garber, Manfred Komorowski, Axel E. Walter * [http://books.google.com.br/books?id=mBBEAAAAcAAJ&pg=PA262&dq=%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=xŝgVKbHN8GRsQT5xYGoAg&ved=0CDIQ6AEwAzgU#v=onepage&q=%22Erasmus%20Stella%22&f=false Lindenius renovatus, sive, Johannis Antonidae van der Linden De scriptis ...], [[Jan Antonides van der Linden|Johannes Antonides van der Linden]], Georg Abraham Mercklin {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Saxonia Museum für saechsische Vaterlandskunde II 16.jpg|<center>[[Dietrich IV (Meißen)|Dietrich la 4-a]]<br>([[1260]]-[[1307]])</center> DanteFresco.jpg|<center>[[Dante Alighieri]]<br>([[1265]]-[[1321]])</center> Universit%C3%A4t_Bologna_Deutsche_Nation.jpg|<center>[[Giovanni Garzoni]]<br>([[1419]]-[[1505]])</center> Portret van Frederik III de Wijze, keurvorst van Saksen, RP-P-OB-1278.jpg|<center>[[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]]<br>([[1463]]-[[1525]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br>([[1575]]-[[1622]])</center> Joh Anton v d Linden.jpg|<center>[[Jan Antonides van der Linden|Jan van der Linden]]<br>([[1609]]-[[1664]])</center> Georg Abraham Mercklin (1644-1702).png|<center>[[Georg Abraham Mercklin]]<br>([[1644]]-[[1702]])</center> Gotthold_Ephraim_Lessing_Kunstsammlung_Uni_Leipzig.jpg|<center>[[Gotthold Ephraim Lessing|Gotthold E. Lessing]]<br>([[1729]]-[[1781]])</center> Allgemeine_Deutsche_Biographie_-_Titelblatt.gif|<center>[[Franz Xaver von Wegele]]<br>([[1823]]-[[1897]])</center> Wappen Grimma.svg|<center>[[Otto Clemen]]<br>([[1871]]-[[1946]])</center> </Gallery> </center> {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Vivtempo|Stella, Erasmus}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Biografio|Germanio|kuracisto|historiisto}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 4tweej1qer731evlx8joxfgljl16bx3 9474782 9474759 2026-09-13T17:53:48Z Tirolischleioans 254019 /* Elektita verkaro */ 9474782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Erasmus Stella |dosiero = DEU Zwickau COA.svg |grandeco de dosiero = 120px |priskribo =Blazono de [[Zwickau]], urbo, kie li naskiĝis. |dato de naskiĝo =[[1460]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]] aŭ [[Lepsiko]], [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto =[[2-a de aprilo]] [[1521]] |loko de morto =[[Zwickau]]?, [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater =[[Universitato de Lepsiko ]]<br>[[Universitato de Bolonjo]] | notindaj verkoj = ''De rebus Saxoniæ, Thuringiæ, Libanothiæ, Misniæ et Lusatiæ''{{-}}... }} '''Erasmus STELLA''', origine ''Johannes STÜLER'' (1460–1521) estis germana kuracisto, historiisto kaj urbestro, kiu estis filo de Johannes Stüler, lernanto de Giovanni Garzoni (1419–1505) en la [[Universitato de Bolonjo]] kaj, kiel influhava konsilisto, li estis dufoje elektita (1501 kaj 1513) urbestro en [[Zwickau]] {{prononco|'''cvik'''aŭ}}, kie li ankaŭ aktivis kiel praktika kuracisto. En 1480 li fariĝis Bakalaŭro, en 1481 Majstro pri Filozofio kaj en 1488 asesoro en la fakultato pri filozofio. Laŭŝajne li unue studis homsciencojn kaj pli malfrue medicinon. Li estis talentoplena kaj elokventa homo, kies amikaro etendiĝis ĝis la kortego en [[Dresdeno]]. Dum certa periodo li vojaĝis al Italio kiu estis favora al liaj sciencaj inklinoj. En [[Bolonjo]] li faris striktajn amikrilatojn kun Giovanni Garzoni, kies influoj lasis sur lin kelkajn flankajn efikojn. Kiam li reiris al Zwickau, ĉirkaŭ 1500, li establiĝis kiel praktika kuracisto, kie lia favora reputacio rapide ekkreskis. Oni raportas ke li klopodis por la estigo de iu prigreka lernejo dum lia regado kiel urbestro en Zwickau. Li verkis serion da historiaj kaj beletraj tekstoj kaj proze kaj verse en la latina lingvo kaj ankaŭ pri la historioj de Supra Saksio, la urbo Zwickau kaj [[Prusio]]. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * De rebus et populis orae inter Albim et Salam * [http://books.google.com.br/books?id=t3dTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Erasmi Stellae Libonothani De Borvssiae Antiqvitatibvs] Libri Dvo, [[1518]] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae * Erasmi Stellae Libanothani Viri Clariss. De gem(m)is libellus unicus, Argentorati (Straßburg) 1530 * Chronica Zwickaviensis, 1470 * [http://books.google.com.br/books?id=Ay5UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De gemmis libellus unicus] [[Plinio la Maljuna|Plinius secundus]] de gemmis, [[1530]] * De origine, vetustate, appellatione et regionibus Tubantinorum, Cygneorum, Libanothanorum, Misnensium, nec non Molbii fluminis descriptione * De rebus ac populis priscis orae inter Albim et Salam Germaniae flumina commentarii * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * [http://books.google.com.br/books?id=67tTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDIQ6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De Borussiae antiquitatibus] libri duo. - [[Bazelo|Basileae]], ([[Johann Froben|Joannes Froben]] [[1518]]) * Liber de eduliis IV * Libellus eximius de gemmis, Nurenbergo, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=yj1XAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=RcdgVNvKI83ZsASl0YDoBA&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false Interpraetamenti gemmarum libellus unicus. - (Nuremberge, Federicus Peypus ...], Erasmus Stella, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=dp9pQQAACAAJ&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=lcdgVIK5MKjIsAT8iYK4Dw&ved=0CDgQ6AEwAzgK Erasmi Stellae Libano Thani Libellus Unicus], [[1530]] * Io. Garzonis Bononiensis de rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misnae et Lusatiae libri duo: Ad illustrissimum Federicum Saxoniae Ducem, [[1518]] * Controversia de vera nobilitate inter Publium Cornelium Scipionem et Gaium Flamineum, Bonacursus (de Montemagno), Paul Schneevogel, Erasmus Stella, [[1488]] * Des Durchleuchtigen, Hochgebornen Fürsten und Herrn, Herrn Friederichen, Landtgraffen inn Düringen, Marggraffen zu Meychssen pp. Dises namens des ersten, ehrliche geschicht und thaten, Erasmus Stella, Friedrich I. Markgraf von Meissen, [[1546]] {{Div col end}} ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Erasmus_Stella Personensuche] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Stella,_Erasmus Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm Melchior Adam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141110165351/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm |date=2014-11-10 }} * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=0479FDB4FF2801A3C8DC2B5CA3626CA6?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb161916378&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.digitale-sammlungen.de/index.html?c=autoren_index&ab=Stella%2C+Erasmus&l=en Münchener DigitalisierungsZentrum] Digitale Bibliothek * [http://www.mirabileweb.it/author/erasmus-stella-v-1470-m-1521/34676 Mirabile] * [http://books.google.com.br/books?id=NhGiAgAAQBAJ&pg=PT92&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Authority in European Book Culture 1400-1600], Dr Pollie Bromilow * [http://books.google.com.br/books?id=kH8EAAAAYAAJ&pg=PA415&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CE4Q6AEwBg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false An universal history: from the earliest accounts to the present time, Volume 34], George Sale, George Psalmanazar, Archibald Bower, John Campbell, George Shelvocke, John Swinton * [http://books.google.com.br/books?id=zjgvAAAAYAAJ&pg=PA16&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CGQQ6AEwCQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false A Reply to the Criticisms by J. N. Barker: On the Historical Facts in the ...], James Mease * [http://books.google.com.br/books?id=L_8TAAAAQAAJ&pg=PA313&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=uchgVNa9KfD9sASIwoDwDw&ved=0CEMQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Gotthold Ephraim Lessings sämmtliche Schriften (herausg. von K. Lachmann ...], Gotthold Ephraim Lessing * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misniae, et Lusatiae, Giovanni Garzoni, Erasmus Stella, [[1518]] * [http://books.google.com.br/books?id=DXQzfSpA3D8C&pg=PA483&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=fspgVJ6RF7jbsASp1oHQCw&ved=0CEgQ6AEwBTgo#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false L'histoire des histoires], Henri Lancelot-Voisin de La Popelinière * [http://books.google.com.br/books?id=-QrhNevLkb0C&pg=PA252&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Wege des Humanismus: Studien zu Techniken und Diffusion der Antike ...], Johannes Helmrath * [http://books.google.com.br/books?id=Jl0-F47niGsC&pg=PA600&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Kulturgeschichte Ostpreussens in der Frühen Neuzeit], Klaus Garber, Manfred Komorowski, Axel E. Walter * [http://books.google.com.br/books?id=mBBEAAAAcAAJ&pg=PA262&dq=%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=xŝgVKbHN8GRsQT5xYGoAg&ved=0CDIQ6AEwAzgU#v=onepage&q=%22Erasmus%20Stella%22&f=false Lindenius renovatus, sive, Johannis Antonidae van der Linden De scriptis ...], [[Jan Antonides van der Linden|Johannes Antonides van der Linden]], Georg Abraham Mercklin {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Saxonia Museum für saechsische Vaterlandskunde II 16.jpg|<center>[[Dietrich IV (Meißen)|Dietrich la 4-a]]<br>([[1260]]-[[1307]])</center> DanteFresco.jpg|<center>[[Dante Alighieri]]<br>([[1265]]-[[1321]])</center> Universit%C3%A4t_Bologna_Deutsche_Nation.jpg|<center>[[Giovanni Garzoni]]<br>([[1419]]-[[1505]])</center> Portret van Frederik III de Wijze, keurvorst van Saksen, RP-P-OB-1278.jpg|<center>[[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]]<br>([[1463]]-[[1525]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br>([[1575]]-[[1622]])</center> Joh Anton v d Linden.jpg|<center>[[Jan Antonides van der Linden|Jan van der Linden]]<br>([[1609]]-[[1664]])</center> Georg Abraham Mercklin (1644-1702).png|<center>[[Georg Abraham Mercklin]]<br>([[1644]]-[[1702]])</center> Gotthold_Ephraim_Lessing_Kunstsammlung_Uni_Leipzig.jpg|<center>[[Gotthold Ephraim Lessing|Gotthold E. Lessing]]<br>([[1729]]-[[1781]])</center> Allgemeine_Deutsche_Biographie_-_Titelblatt.gif|<center>[[Franz Xaver von Wegele]]<br>([[1823]]-[[1897]])</center> Wappen Grimma.svg|<center>[[Otto Clemen]]<br>([[1871]]-[[1946]])</center> </Gallery> </center> {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Vivtempo|Stella, Erasmus}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Biografio|Germanio|kuracisto|historiisto}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] cp6dsm6970y9h7loem8mk5m0ue1529o 9474783 9474782 2026-09-13T17:54:15Z Tirolischleioans 254019 /* Elektita verkaro */ 9474783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Erasmus Stella |dosiero = DEU Zwickau COA.svg |grandeco de dosiero = 120px |priskribo =Blazono de [[Zwickau]], urbo, kie li naskiĝis. |dato de naskiĝo =[[1460]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]] aŭ [[Lepsiko]], [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto =[[2-a de aprilo]] [[1521]] |loko de morto =[[Zwickau]]?, [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater =[[Universitato de Lepsiko ]]<br>[[Universitato de Bolonjo]] | notindaj verkoj = ''De rebus Saxoniæ, Thuringiæ, Libanothiæ, Misniæ et Lusatiæ''{{-}}... }} '''Erasmus STELLA''', origine ''Johannes STÜLER'' (1460–1521) estis germana kuracisto, historiisto kaj urbestro, kiu estis filo de Johannes Stüler, lernanto de Giovanni Garzoni (1419–1505) en la [[Universitato de Bolonjo]] kaj, kiel influhava konsilisto, li estis dufoje elektita (1501 kaj 1513) urbestro en [[Zwickau]] {{prononco|'''cvik'''aŭ}}, kie li ankaŭ aktivis kiel praktika kuracisto. En 1480 li fariĝis Bakalaŭro, en 1481 Majstro pri Filozofio kaj en 1488 asesoro en la fakultato pri filozofio. Laŭŝajne li unue studis homsciencojn kaj pli malfrue medicinon. Li estis talentoplena kaj elokventa homo, kies amikaro etendiĝis ĝis la kortego en [[Dresdeno]]. Dum certa periodo li vojaĝis al Italio kiu estis favora al liaj sciencaj inklinoj. En [[Bolonjo]] li faris striktajn amikrilatojn kun Giovanni Garzoni, kies influoj lasis sur lin kelkajn flankajn efikojn. Kiam li reiris al Zwickau, ĉirkaŭ 1500, li establiĝis kiel praktika kuracisto, kie lia favora reputacio rapide ekkreskis. Oni raportas ke li klopodis por la estigo de iu prigreka lernejo dum lia regado kiel urbestro en Zwickau. Li verkis serion da historiaj kaj beletraj tekstoj kaj proze kaj verse en la latina lingvo kaj ankaŭ pri la historioj de Supra Saksio, la urbo Zwickau kaj [[Prusio]]. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * De rebus et populis orae inter Albim et Salam * [http://books.google.com.br/books?id=t3dTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Erasmi Stellae Libonothani De Borussiae Antiquitatibvs] Libri Duo, [[1518]] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae * Erasmi Stellae Libanothani Viri Clariss. De gem(m)is libellus unicus, Argentorati (Straßburg) 1530 * Chronica Zwickaviensis, 1470 * [http://books.google.com.br/books?id=Ay5UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De gemmis libellus unicus] [[Plinio la Maljuna|Plinius secundus]] de gemmis, [[1530]] * De origine, vetustate, appellatione et regionibus Tubantinorum, Cygneorum, Libanothanorum, Misnensium, nec non Molbii fluminis descriptione * De rebus ac populis priscis orae inter Albim et Salam Germaniae flumina commentarii * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * [http://books.google.com.br/books?id=67tTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDIQ6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De Borussiae antiquitatibus] libri duo. - [[Bazelo|Basileae]], ([[Johann Froben|Joannes Froben]] [[1518]]) * Liber de eduliis IV * Libellus eximius de gemmis, Nurenbergo, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=yj1XAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=RcdgVNvKI83ZsASl0YDoBA&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false Interpraetamenti gemmarum libellus unicus. - (Nuremberge, Federicus Peypus ...], Erasmus Stella, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=dp9pQQAACAAJ&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=lcdgVIK5MKjIsAT8iYK4Dw&ved=0CDgQ6AEwAzgK Erasmi Stellae Libano Thani Libellus Unicus], [[1530]] * Io. Garzonis Bononiensis de rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misnae et Lusatiae libri duo: Ad illustrissimum Federicum Saxoniae Ducem, [[1518]] * Controversia de vera nobilitate inter Publium Cornelium Scipionem et Gaium Flamineum, Bonacursus (de Montemagno), Paul Schneevogel, Erasmus Stella, [[1488]] * Des Durchleuchtigen, Hochgebornen Fürsten und Herrn, Herrn Friederichen, Landtgraffen inn Düringen, Marggraffen zu Meychssen pp. Dises namens des ersten, ehrliche geschicht und thaten, Erasmus Stella, Friedrich I. Markgraf von Meissen, [[1546]] {{Div col end}} ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Erasmus_Stella Personensuche] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Stella,_Erasmus Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm Melchior Adam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141110165351/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm |date=2014-11-10 }} * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=0479FDB4FF2801A3C8DC2B5CA3626CA6?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb161916378&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.digitale-sammlungen.de/index.html?c=autoren_index&ab=Stella%2C+Erasmus&l=en Münchener DigitalisierungsZentrum] Digitale Bibliothek * [http://www.mirabileweb.it/author/erasmus-stella-v-1470-m-1521/34676 Mirabile] * [http://books.google.com.br/books?id=NhGiAgAAQBAJ&pg=PT92&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Authority in European Book Culture 1400-1600], Dr Pollie Bromilow * [http://books.google.com.br/books?id=kH8EAAAAYAAJ&pg=PA415&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CE4Q6AEwBg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false An universal history: from the earliest accounts to the present time, Volume 34], George Sale, George Psalmanazar, Archibald Bower, John Campbell, George Shelvocke, John Swinton * [http://books.google.com.br/books?id=zjgvAAAAYAAJ&pg=PA16&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CGQQ6AEwCQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false A Reply to the Criticisms by J. N. Barker: On the Historical Facts in the ...], James Mease * [http://books.google.com.br/books?id=L_8TAAAAQAAJ&pg=PA313&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=uchgVNa9KfD9sASIwoDwDw&ved=0CEMQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Gotthold Ephraim Lessings sämmtliche Schriften (herausg. von K. Lachmann ...], Gotthold Ephraim Lessing * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misniae, et Lusatiae, Giovanni Garzoni, Erasmus Stella, [[1518]] * [http://books.google.com.br/books?id=DXQzfSpA3D8C&pg=PA483&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=fspgVJ6RF7jbsASp1oHQCw&ved=0CEgQ6AEwBTgo#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false L'histoire des histoires], Henri Lancelot-Voisin de La Popelinière * [http://books.google.com.br/books?id=-QrhNevLkb0C&pg=PA252&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Wege des Humanismus: Studien zu Techniken und Diffusion der Antike ...], Johannes Helmrath * [http://books.google.com.br/books?id=Jl0-F47niGsC&pg=PA600&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Kulturgeschichte Ostpreussens in der Frühen Neuzeit], Klaus Garber, Manfred Komorowski, Axel E. Walter * [http://books.google.com.br/books?id=mBBEAAAAcAAJ&pg=PA262&dq=%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=xŝgVKbHN8GRsQT5xYGoAg&ved=0CDIQ6AEwAzgU#v=onepage&q=%22Erasmus%20Stella%22&f=false Lindenius renovatus, sive, Johannis Antonidae van der Linden De scriptis ...], [[Jan Antonides van der Linden|Johannes Antonides van der Linden]], Georg Abraham Mercklin {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Saxonia Museum für saechsische Vaterlandskunde II 16.jpg|<center>[[Dietrich IV (Meißen)|Dietrich la 4-a]]<br>([[1260]]-[[1307]])</center> DanteFresco.jpg|<center>[[Dante Alighieri]]<br>([[1265]]-[[1321]])</center> Universit%C3%A4t_Bologna_Deutsche_Nation.jpg|<center>[[Giovanni Garzoni]]<br>([[1419]]-[[1505]])</center> Portret van Frederik III de Wijze, keurvorst van Saksen, RP-P-OB-1278.jpg|<center>[[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]]<br>([[1463]]-[[1525]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br>([[1575]]-[[1622]])</center> Joh Anton v d Linden.jpg|<center>[[Jan Antonides van der Linden|Jan van der Linden]]<br>([[1609]]-[[1664]])</center> Georg Abraham Mercklin (1644-1702).png|<center>[[Georg Abraham Mercklin]]<br>([[1644]]-[[1702]])</center> Gotthold_Ephraim_Lessing_Kunstsammlung_Uni_Leipzig.jpg|<center>[[Gotthold Ephraim Lessing|Gotthold E. Lessing]]<br>([[1729]]-[[1781]])</center> Allgemeine_Deutsche_Biographie_-_Titelblatt.gif|<center>[[Franz Xaver von Wegele]]<br>([[1823]]-[[1897]])</center> Wappen Grimma.svg|<center>[[Otto Clemen]]<br>([[1871]]-[[1946]])</center> </Gallery> </center> {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Vivtempo|Stella, Erasmus}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Biografio|Germanio|kuracisto|historiisto}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 8chvmo80j6uqiu6d9osr7mp66g8x9d9 9474784 9474783 2026-09-13T17:54:42Z Tirolischleioans 254019 /* Elektita verkaro */ 9474784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Erasmus Stella |dosiero = DEU Zwickau COA.svg |grandeco de dosiero = 120px |priskribo =Blazono de [[Zwickau]], urbo, kie li naskiĝis. |dato de naskiĝo =[[1460]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]] aŭ [[Lepsiko]], [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto =[[2-a de aprilo]] [[1521]] |loko de morto =[[Zwickau]]?, [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater =[[Universitato de Lepsiko ]]<br>[[Universitato de Bolonjo]] | notindaj verkoj = ''De rebus Saxoniæ, Thuringiæ, Libanothiæ, Misniæ et Lusatiæ''{{-}}... }} '''Erasmus STELLA''', origine ''Johannes STÜLER'' (1460–1521) estis germana kuracisto, historiisto kaj urbestro, kiu estis filo de Johannes Stüler, lernanto de Giovanni Garzoni (1419–1505) en la [[Universitato de Bolonjo]] kaj, kiel influhava konsilisto, li estis dufoje elektita (1501 kaj 1513) urbestro en [[Zwickau]] {{prononco|'''cvik'''aŭ}}, kie li ankaŭ aktivis kiel praktika kuracisto. En 1480 li fariĝis Bakalaŭro, en 1481 Majstro pri Filozofio kaj en 1488 asesoro en la fakultato pri filozofio. Laŭŝajne li unue studis homsciencojn kaj pli malfrue medicinon. Li estis talentoplena kaj elokventa homo, kies amikaro etendiĝis ĝis la kortego en [[Dresdeno]]. Dum certa periodo li vojaĝis al Italio kiu estis favora al liaj sciencaj inklinoj. En [[Bolonjo]] li faris striktajn amikrilatojn kun Giovanni Garzoni, kies influoj lasis sur lin kelkajn flankajn efikojn. Kiam li reiris al Zwickau, ĉirkaŭ 1500, li establiĝis kiel praktika kuracisto, kie lia favora reputacio rapide ekkreskis. Oni raportas ke li klopodis por la estigo de iu prigreka lernejo dum lia regado kiel urbestro en Zwickau. Li verkis serion da historiaj kaj beletraj tekstoj kaj proze kaj verse en la latina lingvo kaj ankaŭ pri la historioj de Supra Saksio, la urbo Zwickau kaj [[Prusio]]. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * De rebus et populis orae inter Albim et Salam * [http://books.google.com.br/books?id=t3dTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Erasmi Stellae Libonothani De Borussiae Antiquitatibus] libri duo, [[1518]] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae * Erasmi Stellae Libanothani Viri Clariss. De gem(m)is libellus unicus, Argentorati (Straßburg) 1530 * Chronica Zwickaviensis, 1470 * [http://books.google.com.br/books?id=Ay5UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De gemmis libellus unicus] [[Plinio la Maljuna|Plinius secundus]] de gemmis, [[1530]] * De origine, vetustate, appellatione et regionibus Tubantinorum, Cygneorum, Libanothanorum, Misnensium, nec non Molbii fluminis descriptione * De rebus ac populis priscis orae inter Albim et Salam Germaniae flumina commentarii * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * [http://books.google.com.br/books?id=67tTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDIQ6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De Borussiae antiquitatibus] libri duo. - [[Bazelo|Basileae]], ([[Johann Froben|Joannes Froben]] [[1518]]) * Liber de eduliis IV * Libellus eximius de gemmis, Nurenbergo, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=yj1XAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=RcdgVNvKI83ZsASl0YDoBA&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false Interpraetamenti gemmarum libellus unicus. - (Nuremberge, Federicus Peypus ...], Erasmus Stella, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=dp9pQQAACAAJ&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=lcdgVIK5MKjIsAT8iYK4Dw&ved=0CDgQ6AEwAzgK Erasmi Stellae Libano Thani Libellus Unicus], [[1530]] * Io. Garzonis Bononiensis de rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misnae et Lusatiae libri duo: Ad illustrissimum Federicum Saxoniae Ducem, [[1518]] * Controversia de vera nobilitate inter Publium Cornelium Scipionem et Gaium Flamineum, Bonacursus (de Montemagno), Paul Schneevogel, Erasmus Stella, [[1488]] * Des Durchleuchtigen, Hochgebornen Fürsten und Herrn, Herrn Friederichen, Landtgraffen inn Düringen, Marggraffen zu Meychssen pp. Dises namens des ersten, ehrliche geschicht und thaten, Erasmus Stella, Friedrich I. Markgraf von Meissen, [[1546]] {{Div col end}} ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Erasmus_Stella Personensuche] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Stella,_Erasmus Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm Melchior Adam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141110165351/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm |date=2014-11-10 }} * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=0479FDB4FF2801A3C8DC2B5CA3626CA6?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb161916378&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.digitale-sammlungen.de/index.html?c=autoren_index&ab=Stella%2C+Erasmus&l=en Münchener DigitalisierungsZentrum] Digitale Bibliothek * [http://www.mirabileweb.it/author/erasmus-stella-v-1470-m-1521/34676 Mirabile] * [http://books.google.com.br/books?id=NhGiAgAAQBAJ&pg=PT92&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Authority in European Book Culture 1400-1600], Dr Pollie Bromilow * [http://books.google.com.br/books?id=kH8EAAAAYAAJ&pg=PA415&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CE4Q6AEwBg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false An universal history: from the earliest accounts to the present time, Volume 34], George Sale, George Psalmanazar, Archibald Bower, John Campbell, George Shelvocke, John Swinton * [http://books.google.com.br/books?id=zjgvAAAAYAAJ&pg=PA16&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CGQQ6AEwCQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false A Reply to the Criticisms by J. N. Barker: On the Historical Facts in the ...], James Mease * [http://books.google.com.br/books?id=L_8TAAAAQAAJ&pg=PA313&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=uchgVNa9KfD9sASIwoDwDw&ved=0CEMQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Gotthold Ephraim Lessings sämmtliche Schriften (herausg. von K. Lachmann ...], Gotthold Ephraim Lessing * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misniae, et Lusatiae, Giovanni Garzoni, Erasmus Stella, [[1518]] * [http://books.google.com.br/books?id=DXQzfSpA3D8C&pg=PA483&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=fspgVJ6RF7jbsASp1oHQCw&ved=0CEgQ6AEwBTgo#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false L'histoire des histoires], Henri Lancelot-Voisin de La Popelinière * [http://books.google.com.br/books?id=-QrhNevLkb0C&pg=PA252&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Wege des Humanismus: Studien zu Techniken und Diffusion der Antike ...], Johannes Helmrath * [http://books.google.com.br/books?id=Jl0-F47niGsC&pg=PA600&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Kulturgeschichte Ostpreussens in der Frühen Neuzeit], Klaus Garber, Manfred Komorowski, Axel E. Walter * [http://books.google.com.br/books?id=mBBEAAAAcAAJ&pg=PA262&dq=%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=xŝgVKbHN8GRsQT5xYGoAg&ved=0CDIQ6AEwAzgU#v=onepage&q=%22Erasmus%20Stella%22&f=false Lindenius renovatus, sive, Johannis Antonidae van der Linden De scriptis ...], [[Jan Antonides van der Linden|Johannes Antonides van der Linden]], Georg Abraham Mercklin {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Saxonia Museum für saechsische Vaterlandskunde II 16.jpg|<center>[[Dietrich IV (Meißen)|Dietrich la 4-a]]<br>([[1260]]-[[1307]])</center> DanteFresco.jpg|<center>[[Dante Alighieri]]<br>([[1265]]-[[1321]])</center> Universit%C3%A4t_Bologna_Deutsche_Nation.jpg|<center>[[Giovanni Garzoni]]<br>([[1419]]-[[1505]])</center> Portret van Frederik III de Wijze, keurvorst van Saksen, RP-P-OB-1278.jpg|<center>[[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]]<br>([[1463]]-[[1525]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br>([[1575]]-[[1622]])</center> Joh Anton v d Linden.jpg|<center>[[Jan Antonides van der Linden|Jan van der Linden]]<br>([[1609]]-[[1664]])</center> Georg Abraham Mercklin (1644-1702).png|<center>[[Georg Abraham Mercklin]]<br>([[1644]]-[[1702]])</center> Gotthold_Ephraim_Lessing_Kunstsammlung_Uni_Leipzig.jpg|<center>[[Gotthold Ephraim Lessing|Gotthold E. Lessing]]<br>([[1729]]-[[1781]])</center> Allgemeine_Deutsche_Biographie_-_Titelblatt.gif|<center>[[Franz Xaver von Wegele]]<br>([[1823]]-[[1897]])</center> Wappen Grimma.svg|<center>[[Otto Clemen]]<br>([[1871]]-[[1946]])</center> </Gallery> </center> {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Vivtempo|Stella, Erasmus}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Biografio|Germanio|kuracisto|historiisto}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 9tyccb9u8jd0ycdt2r86ko778wo2qdo 9474785 9474784 2026-09-13T17:57:09Z Tirolischleioans 254019 9474785 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Erasmus Stella |dosiero = DEU Zwickau COA.svg |grandeco de dosiero = 120px |priskribo =Blazono de [[Zwickau]], urbo, kie li naskiĝis. |dato de naskiĝo =[[1460]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]] aŭ [[Lepsiko]], [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto =[[2-a de aprilo]] [[1521]] |loko de morto =[[Zwickau]]?, [[Elekto-Saksio|Saksio]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater =[[Universitato de Lepsiko ]]<br>[[Universitato de Bolonjo]] | notindaj verkoj = ''De rebus Saxoniæ, Thuringiæ, Libanothiæ, Misniæ et Lusatiæ''{{-}}... }} '''Erasmus STELLA''', origine ''Johannes STÜLER'' (1460–1521) estis germana kuracisto, historiisto kaj urbestro, kiu estis filo de Johannes Stüler, lernanto de Giovanni Garzoni (1419–1505) en la [[Universitato de Bolonjo]] kaj, kiel influhava konsilisto, li estis dufoje elektita (1501 kaj 1513) urbestro en [[Zwickau]], kie li ankaŭ aktivis kiel praktika kuracisto. En 1480 li fariĝis bakalaŭro, en 1481 majstro pri filozofio kaj en 1488 asesoro en la fakultato pri filozofio. Laŭŝajne li unue studis homsciencojn kaj pli malfrue medicinon. Li estis talentoplena kaj elokventa homo, kies amikaro etendiĝis ĝis la kortego en [[Dresdeno]]. Dum certa periodo li vojaĝis al Italio kiu estis favora al liaj sciencaj inklinoj. En [[Bolonjo]] li faris striktajn amikrilatojn kun Giovanni Garzoni, kies influoj lasis sur lin kelkajn flankajn efikojn. Kiam li reiris al Zwickau, ĉirkaŭ 1500, li establiĝis kiel praktika kuracisto, kie lia favora reputacio rapide ekkreskis. Oni raportas ke li klopodis por la estigo de iu prigreka lernejo dum lia regado kiel urbestro en Zwickau. Li verkis serion da historiaj kaj beletraj tekstoj kaj proze kaj verse en la latina lingvo kaj ankaŭ pri la historioj de Supra Saksio, la urbo Zwickau kaj [[Prusio]]. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * De rebus et populis orae inter Albim et Salam * [http://books.google.com.br/books?id=t3dTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Erasmi Stellae Libonothani De Borussiae Antiquitatibus] libri duo, [[1518]] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae * Erasmi Stellae Libanothani Viri Clariss. De gem(m)is libellus unicus, Argentorati (Straßburg) 1530 * Chronica Zwickaviensis, 1470 * [http://books.google.com.br/books?id=Ay5UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De gemmis libellus unicus] [[Plinio la Maljuna|Plinius secundus]] de gemmis, [[1530]] * De origine, vetustate, appellatione et regionibus Tubantinorum, Cygneorum, Libanothanorum, Misnensium, nec non Molbii fluminis descriptione * De rebus ac populis priscis orae inter Albim et Salam Germaniae flumina commentarii * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libanothiae, Misniae et Lusatiae libri duo (?) [opus editum sub nomine Iohannis Garzonis Bononiensis] * [http://books.google.com.br/books?id=67tTAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CDIQ6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false De Borussiae antiquitatibus] libri duo. - [[Bazelo|Basileae]], ([[Johann Froben|Joannes Froben]] [[1518]]) * Liber de eduliis IV * Libellus eximius de gemmis, Nurenbergo, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=yj1XAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=RcdgVNvKI83ZsASl0YDoBA&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false Interpraetamenti gemmarum libellus unicus. - (Nuremberge, Federicus Peypus ...], Erasmus Stella, [[1517]] * [http://books.google.com.br/books?id=dp9pQQAACAAJ&dq=inauthor:%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=lcdgVIK5MKjIsAT8iYK4Dw&ved=0CDgQ6AEwAzgK Erasmi Stellae Libano Thani Libellus Unicus], [[1530]] * Io. Garzonis Bononiensis de rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misnae et Lusatiae libri duo: Ad illustrissimum Federicum Saxoniae Ducem, [[1518]] * Controversia de vera nobilitate inter Publium Cornelium Scipionem et Gaium Flamineum, Bonacursus (de Montemagno), Paul Schneevogel, Erasmus Stella, [[1488]] * Des Durchleuchtigen, Hochgebornen Fürsten und Herrn, Herrn Friederichen, Landtgraffen inn Düringen, Marggraffen zu Meychssen pp. Dises namens des ersten, ehrliche geschicht und thaten, Erasmus Stella, Friedrich I. Markgraf von Meissen, [[1546]] {{Div col end}} ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Erasmus_Stella Personensuche] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Stella,_Erasmus Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm Melchior Adam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141110165351/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahtdocs/ner_demo/frame_ERASMUS%20STELLA_s044.htm |date=2014-11-10 }} * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=0479FDB4FF2801A3C8DC2B5CA3626CA6?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb161916378&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.digitale-sammlungen.de/index.html?c=autoren_index&ab=Stella%2C+Erasmus&l=en Münchener DigitalisierungsZentrum] Digitale Bibliothek * [http://www.mirabileweb.it/author/erasmus-stella-v-1470-m-1521/34676 Mirabile] * [http://books.google.com.br/books?id=NhGiAgAAQBAJ&pg=PT92&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Authority in European Book Culture 1400-1600], Dr Pollie Bromilow * [http://books.google.com.br/books?id=kH8EAAAAYAAJ&pg=PA415&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CE4Q6AEwBg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false An universal history: from the earliest accounts to the present time, Volume 34], George Sale, George Psalmanazar, Archibald Bower, John Campbell, George Shelvocke, John Swinton * [http://books.google.com.br/books?id=zjgvAAAAYAAJ&pg=PA16&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=HsRgVJSyGdaPsQT5sIG4BA&ved=0CGQQ6AEwCQ#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false A Reply to the Criticisms by J. N. Barker: On the Historical Facts in the ...], James Mease * [http://books.google.com.br/books?id=L_8TAAAAQAAJ&pg=PA313&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=uchgVNa9KfD9sASIwoDwDw&ved=0CEMQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false Gotthold Ephraim Lessings sämmtliche Schriften (herausg. von K. Lachmann ...], Gotthold Ephraim Lessing * De rebus Saxoniae, Thuringiae, Libonotriae, Misniae, et Lusatiae, Giovanni Garzoni, Erasmus Stella, [[1518]] * [http://books.google.com.br/books?id=DXQzfSpA3D8C&pg=PA483&dq=Erasmus+Stella&hl=en&sa=X&ei=fspgVJ6RF7jbsASp1oHQCw&ved=0CEgQ6AEwBTgo#v=onepage&q=Erasmus%20Stella&f=false L'histoire des histoires], Henri Lancelot-Voisin de La Popelinière * [http://books.google.com.br/books?id=-QrhNevLkb0C&pg=PA252&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Wege des Humanismus: Studien zu Techniken und Diffusion der Antike ...], Johannes Helmrath * [http://books.google.com.br/books?id=Jl0-F47niGsC&pg=PA600&dq=Erasmus+Stella+(1460-1521)&hl=en&sa=X&ei=HstgVJ3MNfWJsQSsn4DoBw&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q=Erasmus%20Stella%20(1460-1521)&f=false Kulturgeschichte Ostpreussens in der Frühen Neuzeit], Klaus Garber, Manfred Komorowski, Axel E. Walter * [http://books.google.com.br/books?id=mBBEAAAAcAAJ&pg=PA262&dq=%22Erasmus+Stella%22&hl=en&sa=X&ei=xŝgVKbHN8GRsQT5xYGoAg&ved=0CDIQ6AEwAzgU#v=onepage&q=%22Erasmus%20Stella%22&f=false Lindenius renovatus, sive, Johannis Antonidae van der Linden De scriptis ...], [[Jan Antonides van der Linden|Johannes Antonides van der Linden]], Georg Abraham Mercklin {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Saxonia Museum für saechsische Vaterlandskunde II 16.jpg|<center>[[Dietrich IV (Meißen)|Dietrich la 4-a]]<br>([[1260]]-[[1307]])</center> DanteFresco.jpg|<center>[[Dante Alighieri]]<br>([[1265]]-[[1321]])</center> Universit%C3%A4t_Bologna_Deutsche_Nation.jpg|<center>[[Giovanni Garzoni]]<br>([[1419]]-[[1505]])</center> Portret van Frederik III de Wijze, keurvorst van Saksen, RP-P-OB-1278.jpg|<center>[[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]]<br>([[1463]]-[[1525]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br>([[1575]]-[[1622]])</center> Joh Anton v d Linden.jpg|<center>[[Jan Antonides van der Linden|Jan van der Linden]]<br>([[1609]]-[[1664]])</center> Georg Abraham Mercklin (1644-1702).png|<center>[[Georg Abraham Mercklin]]<br>([[1644]]-[[1702]])</center> Gotthold_Ephraim_Lessing_Kunstsammlung_Uni_Leipzig.jpg|<center>[[Gotthold Ephraim Lessing|Gotthold E. Lessing]]<br>([[1729]]-[[1781]])</center> Allgemeine_Deutsche_Biographie_-_Titelblatt.gif|<center>[[Franz Xaver von Wegele]]<br>([[1823]]-[[1897]])</center> Wappen Grimma.svg|<center>[[Otto Clemen]]<br>([[1871]]-[[1946]])</center> </Gallery> </center> {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Vivtempo|Stella, Erasmus}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Biografio|Germanio|kuracisto|historiisto}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 4h7wpxdo1ll3pzua9tv20nsgxkyhyot 0 504100 9474890 9472320 2026-09-13T19:28:40Z Sj1mor 12103 9474890 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|usona urbo|la meksika urbo|Monterejo}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Monterejo | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-en|''City of Monterey''}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = The City of Monterey | moto = | kromnomo = Language Capital of the World<br>(Lingva ĉefurbo de la mondo),<br> California's "First" City<br>("Unua" urbo de Kalifornio) <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Fisherman's Wharf Monterey3.JPG | dosiero_priskribo = Varfo de Fiŝkaptistoj, Monterey <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Monterey, California.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Usono | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Kalifornio | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Monterey | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 8 | lat_d = 36 | lat_m = 36 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 121 | long_m = 54 | long_s = 00 | long_EW = U | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 30.469 | areo_rondumo = 1 | areo_lando = 21.927 | areo_akvo = 8.542 | areo_urbo = | areo2 = | areo2_tipo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 27810 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = | loĝantaro2 = | loĝantaro2_tipo = | loĝantaro_urbo_denseco = | loĝantaro2_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orienta tempo|OT]] | utc_offset =-8 | horzono_DST = [[Orienta tempo|OT]] | utc_offset_DST =-7 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de urbo en Usono | mapo_lokumilo = Usono | mapo1 = Monterey County California Incorporated and Unincorporated areas Monterey Highlighted.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Kalifornio | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Nord-Ameriko | mapo2_lokumilo = Nord-Ameriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | komunejo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=11|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} La urbo '''Monterey''' [monteREj] aŭ '''Monterejo''' situas ĉe la suda bordo de [[Golfo Monterejo]], sur la marbordo de [[Pacifiko]] en Centra [[Kalifornio]]. Ĝi kuŝas je alteco de 8 metroj super [[marnivelo]]. Ĝi havas landareon de 8,466 kvadrataj mejloj (21,927&nbsp;km²). La popolnombrado de 2010 indikis 27 810 loĝantojn. Monterey estis la ĉefurbo de [[Alta Kalifornio]] sub la reĝado de kaj [[Hispanio]] kaj [[Meksiko]]. Ĝi estis la sola [[haveno]] por eniro de imposteblaj varoj en Kalifornio. En 1846, la [[Usono|usona]] [[flago]] leviĝis super la doganejo, kaj Kalifornio iĝis parto de Usono post la sekvinta [[Meksik-Usona Milito]]. La urbo havis la unuan teatron, publikan konstruaĵon, {{N|publika biblioteko}}, publike financitan lernejon, presejon kaj ĵurnalon en Kalifornio. La urbo kaj ĉirkaŭaĵoj altiris artistojn ekde la fino de la [[19-a jarcento]], kaj multaj famaj pentristoj kaj verkistoj loĝis tie. Ĝis la [[1950-aj jaroj]], ekzistis abunda [[fiŝkaptado]]. Inter la rimarkindaj hodiaŭaj altiroj estas la Akvario de la Gulfeto de Monterey (angle: ''Monterey Bay Aquarium''), la strato Cannery Row, la Varfo de Fiŝkaptistoj, kaj la ĉiujara [[Monterey Jazz Festival|Ĵazo Festivalo de Monterey]]. == Historio == === Amerindiana periodo === Longe antaŭ la alveno de hispanaj esploristoj, la tribo Rumsen Ohlone, unu el sep lingve distingaj Ohlone grupoj en Kalifornio, loĝis en la areo nun konata kiel Monterey.<ref>{{Cite book|last=Henson|first=Paul|title=The Natural History of Big Sur|year=1996|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=0-520-20510-3|author2=Donald J. Usner |edition= illus. by Valerie A. Kells|page=265}}</ref> Ili vivtenis per [[ĉasado]], [[fiŝkaptado]], kaj kolektado de manĝaĵoj sur kaj ĉirkaŭ la biologie riĉa [[duoninsulo de Monterey]]. Esploristoj trovis plurajn rubamasojn de [[konko]]j en la areo kaj, surbaze de la arkeologiaj indikaĵoj, konkludis ke la ĉefa mara manĝaĵo konsistis, je diversaj tempoj, el [[mitulo]]j kaj [[halioto]]j.<ref>{{cite web |first=Gary S. |last=Breschini |author2=Trudy Haversat |title=Archaeological Investigations at CA-MNT-149, In the Del Monte Forest, Monterey County, California |url=http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |accessdate=22a de Junio de 2012 |year=1986 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121015180657/http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |arkivdato=2012-10-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121015180657/http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |arkivdato=2012-10-15 }}</ref> Pluraj lokoj de Ohlone rubamasoj estis lokitaj laŭlonge de la 12 mejloj de roka marbordo de la duoninsulo de la nuna loko de Varfo de Fiŝkaptistoj en Monterey al la urbeto [[Karmelo]].<ref>{{Cite journal|last=Breschini|first=Gary S.|title=Radiocarbon Dating and Cultural Models on the Monterey Peninsula, California|url=http://www.pcas.org/assets/documents/V38N1a.pdf|author2=Trudy Haversat| journal=Pacific Coast Archaeological Society Quarterly |volume= 38 |number=1 |date= Winter 2002|accessdate=22a de Junio de 2012}}</ref> === Hispania periodo === En 1602, hispana mara esploristo Sebastian Vizcaino registris la hispanlingvan nomon "Bahia de Monterrey" (Golfeto de la monto de la reĝo), kiu evoluis en Monterey Bay. Vizcaino alteriĝis ĉe la suda rando de la golfeto, kaj priskribis grandan havenon, taŭga por uzo kiel ankrejo de [[Manila galiono|sudenirantaj ŝipoj]]. Vizcaino ankaŭ notis kaj nomis la "Punkto de Pinoj" (etikeditaj en hodiaŭaj mapoj kiel "Punkto Pinoj", la plej norda punkto de la Duoninsulo de Monterey). Ĉiuj aliaj uzoj de la nomo Monterey derivis de la nomo de Vizcaino por la golfeto. Variantoj de la nomon de la urbo estas registritaj kiel ''Monte Rey'' kaj ''Montery''. En 1769, la unua eŭropa lando-esplorado de Alta Kalifornio, nome la hispana ekspedicio Portolà vojaĝis norden de [[San Diego]], serĉante la "Havenon de Monterey", priskribita de Vizcaino 167 jarojn antaŭe. Ial, la esploristoj ne sukcesis rekoni la lokon kiam ili venis al ĝi en la 1a de oktobro, 1769. La grupo daŭrigis norden ĝis la [[golfeto de San Francisco]] antaŭ reiri. Dum la reiron, ili kampadis proksime de unu el la lagetoj de Moneterey en la [[27a de novembro]], sed ili ankoraŭ ne estis konvinkitaj ke ili trovis la lokon kiun Vizcaino priskribis. Franciskana misiisto [[Juan Crespi]] notis en sia taglibro, "Ni haltis en vido de la Punkto de Pinoj (rekonita, kiel dirite, en la komenco de oktobro) kaj kampadis proksime de malgranda lageto, kiu havas iom ŝliman akvon, sed abundas en paŝtejoj kaj brulligno."<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/000288788|titolo=Fray Juan Crespi: Missionary Explorer on the Pacific Coast, 1769-1774|alirdato=Aprilo 2014|familia nomo=Bolton|persona nomo=Herbert E.|jaro=1927|eldoninto=HathiTrust Digital Library|paĝoj=240-241}}</ref> Portolà revenis tra tero al Monterey la sekvantan jaron, konkludante ke li nepre devis esti finfine ĉe la haveno de Monterey trovita de Vizcaino. La portero-partio renkontiĝis al Monterey de Patro Junipero Serra, kiu vojaĝis por maro. Portolà starigis la Garnizonon de Monterey por protekti la havenon kaj je la 3-a de junio 1770, Serra fondis la Katedralon de Sankta Karolo Borromeo ene de la Presidio areo. Portolà revenis al Meksikio, anstataŭita en Monterey de kapitano Pedro Fages, kiu estis tria en komando sur la esploristinaj ekspedicioj. Fages fariĝis la dua reganto de Alta Kalifornio, servante de 1770 ĝis 1774. La misiistaj celoj de Serra baldaŭ konfliktis kun Fages kaj la soldatoj, kaj li movis la misio al Karmelo la sekva jaro por gajni pli granda sendependeco de Fages. La ekzistanta ligno kaj adobo konstruaĵo iĝis la kapelo por la Garnizono. Monterey fariĝis la ĉefurbo de la "Provinco de Ambaŭ Kalifornioj" en 1777, kaj la kapelo estis renomita la Reĝa Garnizono Kapelo. La originala preĝejo estis detruita per fajro en 1789 kaj anstataŭita de la nuna sabloŝtono strukturo. Ĝi estis kompletigita en 1794 per indeĝena laboro. En 1840, la kapelo estis redediĉita je la patroneco de Sankta Karlo Borromeo. La katedralo estas la plej malnova kontinue operacianta paroko kaj la plej malnova konstruaĵo de ŝtono en Kalifornio. Ĝi ankaŭ estas la plej malnova (kaj la plej malgranda) utilata katedralo kune kun St. Louis Cathedral en New Orleans, Louisiana. Ĝi estas la sola ekzistanta Presidio kapelo en Kalifornio kaj la sola postvivanta konstruaĵo el la originala Garizono de Monterey. La urbo estis origine la sola haveno de eniro por ĉiuj imposteblaj varoj en Kalifornio. Ĉiuj sendoj en Kalifornio por maro estis postulita por iri tra la Doganejo, la plej malnova registara konstruaĵo en la ŝtato kaj la unua historia monumento de Kalifornio. Konstruita en tri fazoj, la hispanuloj komencis konstruadon de la Doganejo en 1814, la meksikia registaro kompletigis la centran sekcion en 1827, kaj la Usona registaro finis la malsupran parton en 1846.[[Dosiero:Custom House, Custom House Plaza, Monterey (Monterey County, California).jpg|eta|Doganejo en Monterey - La plej malnova registara konstruaĵo en Kalifornio]] === Meksikia periodo === Meksikio akiris sendependecon de Hispanio en 1821, sed la civilaj kaj religiaj institucioj de Alta Kalifornio restis multe same ĝis la jaroj 1830, kiam la sekularigo de la misioj konvertis la plejparton de la paŝtaĵaj landoj de la misioj en privatajn subvenciajn terenojn nomatajn "ranchos". Monterey estis la loko Batalo de Monterey, la 7-a julio, 1846, dum la Meksikia-Usona Milito. Estis je tiu dato ki kiu John D. Sloat , Commodore en Usono Mararmeo, levis la usona flago super la Monterey Custom House kaj asertis Kalifornio por Usono . Krome , multaj historiaj " novecoj " okazis en Monterey . Tiuj inkludas Kalifornio unua teatro , briko domo , publike financita lernejo , publika konstruaĵo , publika biblioteko, kaj presilo , kiu presis La Kalifornio , Kalifornio unuan ĵurnalon. Larkin House, unu el Monterey State Historic Park National Historic Landmarks , konstruita en la Meksika periodo de Thomas Oliver Larkin , estas frua ekzemplo de Monterey Kolonia arkitekturo. La malnova Custom House, la historia distrikto kaj la Royal Presidio Kapelo estas ankaŭ Nacia Historic Landmarks. La Cooper - Molera Adobo estas National Trust Historic Site === Kalifornio === Colton Hall, konstruita en 1849 de Walter Colton, estis origine kaj publika lernejo kaj registaro renkontiĝejo. Ĝi gastigis la Unuan Konstitucian Kongreson en 1849, kiun formis la dokumentojn necesajn por apliki al Usono por ŝtatiĝo . Hodiaŭ ĝi tenas muzeon, dum najbaraj konstruaĵoj servas kiel la Urbodomo. La poŝtejo de Monterey malfermiĝis en 1849. Monterey estis korpigita en 1889. Monterey delonge estis fama pro la abunda fiŝkaptado en la Gulfeto de Monterey. Tio ŝanĝiĝis en 1950, kiam la loka fiŝkaptado-industrio kolapsis pro trorikoltado. Kelkaj el la malnovaj kajutoj de la fiŝkaptistoj de la frua 20-a jarcento jam staras kiel originale sur Cannery Row . La urbo havas notindan historion kiel centro por Kaliforniaj pentristoj en la malfrua 19-a kaj frua 20-a jarcentoj . Pentristoj kiel Arthur Frank Mathews, Armin Hansen, Xavier Martínez, Rowena Meeks Abdy, kaj Percy Gray vivis aŭ vizitis por ĉasi pentrartno en la stilo de ĉu ''En plein aire'' aŭ ''Tonalism''. Krom pentristoj, multaj rimarkindaj aŭtoroj ankaŭ vivis en kaj ĉirkaŭ la areo de Monterey, inkluzive de [[John Steinbeck]], [[Robinson Jeffers]], [[Robert A. Heinlein]], [[Henry Miller]], [[Ed Ricketts]] kaj [[Robert Louis Stevenson]]. Pli lastatempe, Monterey estis rekonita por lia signifa partopreno en post-malĉefa lernado de lingvoj aliaj ol la angla kaj ĝia grava rolo en transdonante tradukado kaj interpretado servoj ĉirkaŭ de la mondo. En Novembro 1995, Kalifornio Reganto Pete Wilson proklamis Monterey kiel "La Monda Ĉefurbo de Lingvoj". == Geografio == Laŭ la Usona Buro de la Censo (Angle: The United States Census Bureau), la urbo havas totan areon de 11.7 kvadrataj mejloj ( 30.4 km2 ), de kiuj 8.5 kvadrataj mejloj (21.9 km2) estas tero kaj 3.3 kvadrataj mejloj (8.5 km2) (28.05%) estas akvo. Sablo-deponejoj en la norda, marborda zono konsistigas la nurajn konatajn mineralajn resursojn. Loka grundo estas Kvaternara Aluvio, kaj la urbo sidas en modera al alta sisma risko zono, la ĉefa minaco estas la aktiva faŭlto de San Andreas proksimume 26 mejloj (42&nbsp;km) oriente. La faŭlto de Monterey Bay, kiu spuras tri mejlojn (4.8&nbsp;km) norde, estas same aktiva, kiel estas la Palo Colorado faŭlto sep mejlojn (11.3&nbsp;km) sude . Ankaŭ apude, minoraj sed potenciale aktivaj, estas la Berwick Kanjono, Seaside, Tularcitos kaj Chupines faŭltoj. La maksimuma kredinda cunamo en la Golfeto de Monterejo en la lastaj du jarcentoj havis alton de 2,7 metroj. La konsiderinda subevoluinta areo en la nordokcidenta parto de la urbo havas altan potencialon por terglitoj kaj erozio. La urbo estas apud la Nacia Mara Sanktejo de Montereja Golfeto ({{lang-en|Monterey Bay National Marine Sanctuary}}), kiu estas federacie protektita oceana areo etendiĝanta 444 kilometrojn en la oceanon. Kelkfoje oni konfuzas tiun sanktejon kun la multe malpli granda loka golfeto, kiu ankaŭ nomiĝas Golfeto de Monterejo. La Kalifornia mara lutro, minacata subspecio, loĝas en la loka mara medio de Monterejo, kaj kampa stacio de la Centro de Maraj Mamuloj situas en Monterejo por subteni marajn rekuperajn operaciojn en tiu sekcio de la Kalifornia marbordo. Monterey estas hejmo al kelkaj endanĝerigitaj birdospecioj: Kalifornia ''Clapper rail'', trovitaj en marmarĉoj; ankaŭ la Kalifornia bruna pelikano kaj ''Yuma Ridgway Rail'', ambaŭ de kies habitato estas dunoj kaj rokaj promontorios. La malofta Sankta Joakimo kit vulpo troviĝas ankaŭ en Monterey kverko-arbaro kaj ĉaparalaj habitatoj. La ĉaparalo, trovita ĉefe en la pli sekaj orientaj deklivoj de la urbo, gastigas plantoj kiel ''manzanita'', ''chemise'' kaj ''ceanothus''. Pliaj specioj de intereso (t.e. eblaj kandidatoj por endanĝerigitaj speciaj statuso) estas la Salinas kanguruo-rato, kaj la arĝenta-flanka sengamba lacerto. En Monterejo ekzistas diversaj naturaj habitatoj: marborda zono kaj sablodunoj; pina arbaro (kun [[Kalifornia pino|kalifornia pino/''Pinus radiata'']], ''[[Pinus attenuata]]'', ''[[Pinus muricata]]'', ''[[Arctostaphylos montereyensis]]''); kaj montereja [[cipreso]]. Ne estas laktofarmoj en la urbo de Monterrey; la duon-mola [[fromaĝo]] konata kiel Monterey Jack originas el apuda Karmela Valo kaj estas nomita tiel laŭ la entreprenisto kaj terospekulaciisto David Jack.[[Dosiero:David Jack.jpg|eta|David Jack]] == Klimato == La proksimeco de Monterejo al la Pacifika Oceano reguligas la klimato de la urbo. Ĝi havas milda-somera mediteranea klimato ([[klimata klasifiko de Köppen]]: Csb). La mezuma alta-termperaturo de Monterejo estas 16&nbsp;{{GdC|}} vintre kaj 22&nbsp;{{GdC|}} somere. Mezuma jara pluvfalo estas proksimume 500&nbsp;mm. La plejparto de pluvo falas inter Oktobro kaj Aprilo. Apenaŭ pluvas dum la someraj monatoj. Ĉiu jaro havas, mezume, 70 tagojn kun mezurebla pluvfalo. Someroj estas malvarmetaj kaj nebulaj. Neĝas temp' al tempe en la pli altaj partoj de la Montoj Santa Lucia kaj Gabilan, sed neĝo en Monterey mem estas ege malofta okazo. Kelkaj surprizaj eventoj en Januaro 1962, Februaro 1976, kaj Decembro 1997 alportis maldikan neĝtegaĵon al Monterejo. En Marzo 2006, totalo de 81&nbsp;mm de neĝo falis sur Monterjo, inkluzive de 56&nbsp;mm je 10 Marzo, 2006. La neĝofalo je 21 Januaro, 1962, estas memorita ĉar ĝi malfruiĝis la Bing Crosby Golfludo-turniron en najbara urbeto Pebble Beach. La plej malalta temperaturo iam ajn registrita estis −7&nbsp;{{GdC|}} je 22 Decembro, 1990. Ĉiu jare estas, mezume, 2.9 tago kun termperaturoj super 32&nbsp;{{GdC|}}, kaj 2 tago kun temperaturoj de 0&nbsp;{{GdC|}} aŭ malpli. La plej pluva jaro iam ajn registrita estis 1998, kiam 1,042&nbsp;mm da pluvo falis. La plej seka jaro estis 1953, kiam nur 227&nbsp;mm de pluvo falis. La plej grand kvanto da pluvo, kiu falis dum unu monato estis 326&nbsp;mm en Februaro 1998. La plej grand kvanto da pluvo, kiu falis dum unu tago estis 98&nbsp;mm je 23a de Decembro, 1995. == Servoj == * [[Mararmea Postbakalaŭra Lernejo]] == Artoj kaj kulturo == === Vidaj artoj === Monterejo estas hejmo de la Museo de Arto de Monterejo (Monterey Museum of Art) kaj la Museo de Monterejo (Museum of Monterey). Estas multaj negocaj galerioj sur la stratoj Cannery Row kaj Calle Principal. === Literaturo === Multaj verkistoj loĝis en Monterejo, eble la plej fama el ili estas John Steinbeck. Steinbeck grandiĝis en Salinas, kaj loĝis dum multaj jaroj en Pacific Grove, urbeto proksima al Monterejo. Li loĝis en Monterejo inter 1944 kaj 1945 en historia adoba domo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mtycounty.com/pgs-mty-stnbeck/lara-soto.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151109032139/http://www.mtycounty.com/pgs-mty-stnbeck/lara-soto.html |arkivdato=2015-11-09 }}</ref> Steinbeck famigis Monterejon en siaj romanoj ''Cannery Row, Sweet Thursday,'' kaj ''Tortilla Flat.'' La amikoj de Steinbeck inkluzivis mara biologo Ed Ricketts kaj artisto kaj teatra entuziasmulo Bruss Ariss, kiu designis kaj konstruis la Varfo-Teatron. Post la morto de Ed Ricketts, la nova posedanto de la laboratoria de Ricketts invitis grupon de amikoj ĉiu Merkredo por trinki kaj ĵazo. == Muziko == La [[Montereja Festivalo]], en angla ''Monterey International Pop Music Festival'', estis tri-taga koncerta evento okazinta el la 16a al la 18a de Junio, 1967, sur la tereno de Monterey County Fairgrounds en Monterejo. La festivalo estas rememorata ĉar en ĝi okazis la unuaj ĉefaj aperoj en Usono de [[The Jimi Hendrix Experience]], [[The Who]] kaj [[Ravi Shankar]], la unua grand-skala publika prezento de [[Janis Joplin]] kaj la enkonduko de [[Otis Redding]] en la amasa usona publiko. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Usono]] [[Kategorio:Kalifornio]] 81hsw7zt84ghpuxchvtasn9lscohgb6 0 504529 9474768 8728199 2026-09-13T17:41:52Z Tirolischleioans 254019 9474768 wikitext text/x-wiki La '''Radikala Reformacio''' estis reago al kio estas supozata koruptado kaj en la [[Romkatolika Eklezio]] kaj la etenda magistrata [[Protestantismo|protestanta movado]] kondukita de [[Marteno Lutero]] kaj multaj aliaj. Komencite en Germanio kaj Svisio en la [[16a jarcento]], la Radikala Reformacio naskis multajn radikalajn protestantajn grupojn tra [[Eŭropo]]. La termino kovras kaj Radikalajn Reformaciistojn kiaj [[Thomas Müntzer]], [[Andreas Karlstadt]], grupojn kiaj la profetoj de [[Zwickau]] kaj [[Anabaptismo|Anabaptistoj]] kiaj la [[Huterano]]j kaj [[Menonito]]j. En partoj de Germanio, Svisio kaj Aŭstrio, majoritato simpatiis kun la Radikala Reformacio spite intensan persekutadon.<ref name=horsch>Horsch, John, Mennonites in Europe, 1995, Herald Press, isbn=978-0836113952, paĝo 299.</ref> Kvankam la survivanta proporcio de eŭropa loĝantaro kiu ribelis kontraŭ katolika, [[Luteranismo|luterana]] kaj [[Zvinglo|zvingla]] eklezioj estis malgranda, Radikalaj Reformaciistoj verkis multe kaj la literaturo en la Radikala Reformacio estas disproporcie granda, parte kiel rezulto de la etendo de la instruadoj de la Radikala Reformacio en [[Usono]].<ref> The European Reformation, Euan Cameron, Oxford University Press, 1991, isbn=0-19-873093-4, Novjorko.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Reformacio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Williams, George H., ''The Radical Reformation''. * Estep, William R., ''The AnaBaptist Story''. http://en.wikipedia.org/wiki/William_Roscoe_Estep == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gameo.org/encyclopedia/contents/radical_reformation Radical Reformation] ĉe Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online * [http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/reading-rooms/history/16th-century 16th Century Reformation Reading Room] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140407080149/http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/reading-rooms/history/16th-century |date=2014-04-07 }}, Tyndale Seminary [[Kategorio:Protestantismo]] [[Kategorio:Reformacio]] [[Kategorio:Tomaso Muncero]] [[Kategorio:Zwickau]] nu5eo8sev8j2uwxzwo3le7vqnan0dy8 0 506853 9474845 8904468 2026-09-13T18:56:03Z Sj1mor 12103 9474845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Landgraflando Hesio | origina nomo = Landgrafschaft Hessen | jaro de estiĝo = 1264 | jaro de pereo = 1567 | pli antaŭ = | antaŭ 1 = Landgraflando Turingio | antaŭ 1 flago = Coat of arms of Thuringia.svg | pli post = | post 1 = Hesio-Kaselo | post 1 flago = Flag of Hesse.svg | post 2 = Hesio-Darmstadt | post 2 flago = Flag of Hesse.svg | | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = Flag of Hesse.svg | artikolo pri la flago = | flago grandeco = | blazono = Coat of arms of Hesse.svg | artikolo pri la blazono = | blazono grandeco = | kadro blazono = | mapo = Gft. Solms Lgft. Hessen Gft. Ziegenhain.png | mapo grandeco = | mapo noto = Landgrafujo Hesio (blua), ĉirkaŭ 1400 | ĉefurbo = [[Marburg]], [[Gudensberg]],<br />[[Kassel]] (ekde 1277) | areo = | areo noto = | la plej alta punkto = | la plej alta punkto noto = | la plej longa rivero = | la plej longa rivero noto = | nombro de loĝantoj = | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = | nacieca konsisto = | religio = | ŝtata formo = Monarĥio - [[landgrafo|landgrafujo]] | patrina lando = [[Sankta Romia Imperio]] | monunuo = | estiĝo = Dispartigo el [[landgrafujo Turingio]] | pereo = Disdivido al Hesio-Kaselo, Hesio-Darmstadt, Hesio-Marburg, Hesio-Rheinfels }} La '''landgraflando Hesio''' aŭ '''landgrafujo Hesujo''', [[Germana lingvo|germane]] ''Landgrafschaft Hessen'', estis mezepoka princlando de la [[Sankta Romia Imperio]] kaj la historia antaŭanto de la hodiaŭa [[Hesio]] en [[Germanio]], kun la historia kerna areo en la nordo kaj mezo de hodiaŭa Hesio. La rezidejo estis komence mallongtempa en Marburg kaj Gudensberg, sed ekde 1277 en Kassel. Eĉ antaŭ 1500, la Landgraflando Hesio estis kreskanta teritorie ĝis la riveroj [[Rejno]] kaj [[Neckar]]. La princlando estis regata de la [[Hesia dinastio]]. == Historio == == Prahistorio == La nomo Hesio devenas de la ĝermana tribo de la [[Ĥatoj]], kiu ekloĝis ĉirkaŭ la tempa turnpunkto ĉe la riveroj Fulda, Eder, kaj inter la supraj riverpartoj de Lahn kaj Werra. Etimologie, la termino disvolvis dum la dua sona movo de la latina: Chatti tra Hatti, Hazzi, Hassi (700) al Hessi (738). Hesoj kaj frisoj estas la solaj ĝermanaj triboj kiuj konservis ĝis hodiaŭ sian nomon kaj sian loĝlokan areon, sed rekta evolua posteuleco de Ĥatoj kaj Hesoj hodiaŭ ne estas pruvebla. Post la fino de la regado de la Konradiner ĝis 918 en Hesio ekestis surbaze de oficialaj graflandoj kelkaj graflandaj regteritorioj. Inter ili, la grafoj Werner akiris en norda kaj centra Hesio en la frankonia Hessengau (graflando Maden), la Gisonoj ĉe la supra kaj meza Lahn, la grafoj de Ziegenhain, la grafoj de Waldeck kaj la Bilsteiner en la mezo de la rivero Werra elstaran gravecon. Per heredo kaj geedzeco, ĉi tiuj graflandoj falis, escepte de Ziegenhain kaj Waldeck, de 1122 al 1247 sub la regadon de la [[Ludowinger]] grafoj de [[Turingio]], kiu estis rangaltigita en 1131 kiel landgrafoj de Turingio. Dum ĉi tiu periodo, la areoj de la hesiaj teritorioj estis regataj rekte fare de plej junaj fratoj de la landgrafoj (kiel grafo de Gudensberg aŭ grafo en / de Hesio), sed sen reala sendependeco. Renomaj grafoj de Gudensberg-Hesio el la domo de la Ludowinger estis Heinrich Raspe I., Heinrich Raspe II., Heinrich Raspe III. kaj Konrad Raspe, la posta Grandmajstro de la [[Ordeno de Germanaj Kavaliroj]]. == Fondado == Post la malapero de la Ludowinger (1247-1264) sukcese batalis en la milito pri heredsekvoordo inter Turingio kaj Hesio la landgrafa filino Sofi (Sophie de Brabant), geedziĝinta dukino de Brabant, kaj akiris la hesian posedon de la Ludowinger por ŝia filo Heinrich I. de Hesio ( "Henriko la infano") kaj sekurigis denove la sendependecon de Hesio de la heredaĵo de la Ludowinger, akirita de la saksa [[dinastio Wettin]]. Henriko estis proklamita en 1247 sur la [[Mader Heide]] Landgrafo de Hesio. La 12-an de majo 1292 Henriko ofertis la urbon Eschwege al reĝo Adolf kiel feŭdo kaj ricevis ĝin reen kune kun la kastelo Boyneburg, de ĉi tiu kiel hereda feŭdo. Tiel la landgrafoj de Hesio iĝis [[imperia senpereco|imperiaj princoj]]. Heinrich translokigis sian rezidejon en 1277 de Marburg kaj Gudensberg al Kassel kaj fondis la hesian princan dinastion. Sub landgrafo Filipo la 1-a iĝis la graflando Hesio 1526 protestanta kiel rezulto de la Homberga Sinodo. Hesio estis kun [[Elekto-Saksio|Saksio]] kaj [[Virtembergo]] potencaj pioniroj de la [[reformacio]] en la germana reglando. == Vidu ankaŭ == * [[Filipo la 1-a (Hesio)|landgrafo Filipo la 1-a, la Grandanima]] * [[:Kategorio:Landgrafoj de Hesio]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio|Hesio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hesio, Landgraflando}} [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]] [[Kategorio:Historio de Hesio|Landgraflando]] [[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Landgraflandoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1260-1269]] [[Kategorio:Aperis en 1264]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1560-1569]] [[Kategorio:Malaperis en 1567]] 3qraarf7lmom21m105bcmejhoikj0fq 0 508968 9474715 8405713 2026-09-13T16:30:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474715 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:harpers_weekly_1897.jpg|eta|dekstra|''Harper's Weekly'', Inaŭgura Numero, 1897]] '''''Harper's Weekly''''' (subtitole ''A Journal of Civilization'') estis usona ĉiusemajna politika [[gazeto]] bazita en [[Novjorko]]. Publikigita de [[Harper & Brothers]] el 1857 ĝis 1916, ĝi aperigis novaĵojn pri la lando kaj eksterlando, fikcion, eseojn pri multaj temoj, kaj humoron, kune kun ilustraĵoj. Ĝi multe raportis pri la [[Usona Enlanda Milito]], inklude multajn ilustraciojn pri eventoj el la milito. Dum sia plej influiga periodo, ĝi estis forumo de la pripolitika karikaturisto [[Thomas Nast]]. == Bibliografio == * Halloran, Fiona Deans (2012). ''Thomas Nast: The Father of Modern Political Cartoons''. Chapel Hill, NC: The University of North Carolina Press. ISBN 9780807835876 * Paine, Albert Bigelow (1974). ''Th. Nast, His Period and His Pictures''. Princeton: Pyne Press. ISBN 0-87861-079-0. (La originala eldono, de 1904, nun estas [[publika havaĵo]]) == Eksteraj ligiloj == * Internet Archive. [http://openlibrary.org/search?q=%22Harper%27s+Weekly%22&has_fulltext=true Harper's Weekly] * [http://www.aladin.wrlc.org/dl/collection/hdr?vacw Virginia Civil War Archive] – enretaj bildoj, inkluzive tiujn en ''Harper's Weekly'' dum 1861–1865, kiuj rilatas al [https://en.wikipedia.org/wiki/Virginia la Ŝtatkomunumo Virginio] kaj ĝia partopreno en la [[Usona Enlanda Milito]] (Virginia Arĥivo pri la Enlanda Milito) * [http://www.sonofthesouth.net/leefoundation/civil-war-1865.htm Access for Issues 1861–1865 via sonofthesouth.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230310182418/http://www.sonofthesouth.net/leefoundation/civil-war-1865.htm |date=2023-03-10 }} (Aliro al numeroj 1861–1865 per [http://sonofthesouth.net sonofthesouth.net]) * Hathi Trust. [http://catalog.hathitrust.org/Record/000061498 Harper's Weekly] * [http://www.rarenewspapers.com/pages/harpers_weekly ''Harper's Weekly'' ĉe Timothy Hughes Rare & Early Newspapers] – Granda listo de fizikaj ekzempleroj de ''Harper's Weekly'', kun fotografoj kaj detalaj priskriboj (''Harper's Weekly'' ĉe Timothy Hughes Raraj k Frudataj Gazetoj) {{Projektoj}} [[Kategorio:Usonaj gazetoj]] [[Kategorio:Politikaj gazetoj]] 1cb6zuac6ezjiqsg2zmg1e853pwers0 0 513909 9474744 9261934 2026-09-13T17:26:24Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9474744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DE-SN |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Zwickau Cathedral.jpg|eta|Sudorienta flanko de la Mariapreĝejo]] [[Dosiero:Hammer CG (02)Marienkirche.jpg|eta|Sudorienta flanko de la Mariapreĝejo je Zwickau post fulmotrafo (gravuraĵo el 1835)]] La [[luteranismo|luteranisma]] [[preĝejo]] '''Sankta Maria''' en [[Zwickau]], regione ekde oficiala transdono de ĉi tiu titolo en 1935 ankaŭ konata kiel „katedralo de Zwickau“, situas en la centro de la urbo kaj estas ties plej grava eklezia konstruaĵo kaj monumento. La domo ekestis proksimume 1180 origine kiel [[romanika]] ununava ĉambropreĝejo, estis transkonstruata tamen inter 1453 kaj 1563 al trinava [[halopreĝejo]] laŭ [[malfrugotika]] [[arĥitekturo]]. La 87 metrojn alta preĝejturo stampanta la urban aspekton tamen estas [[baroka]] sonorilturo el la jaro 1672, kiu anstataŭis la originan turtegmenton difektitan per fulmotrafo. En la jaro 1520 tie ĉi predikis [[Thomas Müntzer]]. Vidalvide de la ĉefportalo troviĝas la pastrodomoj, kiuj estas la supozeble plej aĝaj loĝodomoj konserviĝintaj en [[Saksujo]]. == Historiisma transformado == Inter 1885 kaj 1891 en la Mariapreĝejo okazis transkonstruoj laŭ [[historiisma]] stilo. Al la origine [[Gotika arĥitekturo|gotika preĝejo]] oni almetis apartenajn stilelementojn, anstataŭante ekzemple la barokan [[tegmentotureto]]n sur la [[meznava]] tegmento per gotika. Ankaŭ plua okulfrapa ŝanĝo je la ekstero de la preĝejo okazis: oni aldonis sub la [[pinaklo]]jn de la [[kontraŭforta]]j pilastroj multajn skulptaĵojn pri profetoj (ĥorejo), apostoloj (suda flanko) kaj reformanciantoj (norda flanko), faritaj el franca kalkoŝtono. == Eksteraj influoj == [[Dosiero:Fotothek df roe-neg 0006419 004 Außenansicht des Domes St. Marien.jpg|eta|Ekstera vidaĵo de la katedralo en 1953]] La 19-an de marto 1945 [[aliancana]]j [[bombaviadilo|bomboj]] difektis aparte la sudan flankon de la Mariapreĝejo dum elaera bombatako kontraŭ la urbocentron. La helikoŝtuparo ĉe la laŭlonga domo estis detruata, la ekstera arĥitekturo konsiderinde difektata, aparte la figurornamaĵo ĉe la suda laŭlonga domo, la tegmento kaj la vitraloj, en la interno la galerio kune kun balustrado same kiel tombomonumentoj en la suda navo. La riparo de la tegmento kaj provizora provizado de la fenestroj per vitro okazis jam en 1945, ekde 1951 ĝis 1956 sekvis la restarigo de la malfrugotika arĥitekturo kaj de la ŝtuparejo, pliaj konstruoj en la sekvaj jaroj.<ref>Heinrich Magirius en ''Schicksale deutscher Baudenkmale im Zweiten Weltkrieg.'' Eldonis Götz Eckardt, Henschel-Verlag Berlino 1978. Volumo 2, pj.465–466</ref> Ankaŭ nuntempe la historia konstruosubstanco de la Mariapreĝejo estas minacata: La [[sabloŝtono]] estas intermiksita de multaj [[organika ĥemio|organikaj]] substancoj, treege tralasema kaj atakata de malpura aero. Pro la [[ŝtonkarbo]]-[[minado]] en Zwickau dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj la Mariapreĝejo sinkis pli ol 3,50 metrojn en direkto al ĉefa foirejo. La efekto ekestis pro la senakvigo de la tertruoj kaj mingalerioj de la karboekspluato. La [[rokaĵo|roktavoloj]] sub Zwickau sinkis. Tiu sama efiko ankaŭ aperis en la tuta urbotereno de Zwickau. La tuta urbocentro sinkis sub la akvonivelo de la [[Zwickauer Mulde]]. Nun la efekto inversiĝas pro la reakvigo de la iamaj ŝaktoj, tiel ke la Mariapreĝejo, sub kontinua tir- kaj premforto el la terinterno, releviĝas. Por sekurigi la konstruaĵon oni instalis fortikajn [[ankro (konstruado)|tirankrojn]] inter la pilastroj en la preĝeja interno. == Orgenoj == La ĉefan [[orgeno]]n sur la balkono konstruis en 1966 [[orgenkonstruisto]] el [[Bautzen]]. La instrumento havas 77 [[registro (orgeno)|registrojn]] (5400 [[orgenfajfilo|fajfilojn]]) sur kvar manklavaroj kaj [[pedalaro]]. La orgeno estas la plej granda iam konstruita en la epoko de [[GDR]] kaj apartenas per tio al la plej grandaj orgenoj de [[Germanujo]]. La novbaroka instrumento havas jenan [[dispozicio]]n:<ref>[http://ip51cc4e92.adsl-surfen.hetnet.nl/scripts/wwwopac.exe?database=orgbase2&%250=2003295&LGE=DE&LIJST=lang Informoj pri la ĉeforgeno]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| border="0" cellspacing="10" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" |colspan="3"| '''I Ĉefpozitivo''' C–g³ ---- |- | 1. || Gedackt Pommer || 16′ |- | 2. || Prinzipal || 8′ |- | 3. || Rohrflöte || 8′ |- | 4. || Oktave || 4′ |- | 5. || Hohlflöte || 4′ |- | 6. || Oktave || 2′ |- | 7. || Doppelrohrflöte || 2′ |- | 8. || Mixtur V–VI || |- | 9. || Scharf IV–V || |- | 10. || Rauschpfeife III || |- | 11. || Großkornett I–III || |- | 12. || Trompete || 16′ |- | 13. || Trompete || 8′ |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" |colspan="3"| '''II Supra pozitivo''' C–g³ ---- |- | 14. || Quintatön || 16′ |- | 15. || Prinzipal || 8′ |- | 16. || Trichtergedackt || 8′ |- | 17. || Oktave || 4′ |- | 18. || Spitzflöte || 4′ |- | 19. || Quinte || 2²/₃′ |- | 20. || Oktave || 2′ |- | 21. || Sifflöte || 1¹/₃′ |- | 22. || Scharf IV–VI || |- | 23. || Solokornett III–V || |- | 24. || Terzzimbel III || |- | 25. || Trompete || 8′ |- | 26. || Spanische Trompete || 8′ |- | 27. || Klarine || 4′ |- | || ''Tremulant'' || |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" |colspan="3"| '''III Ŝvelpozitivo''' C–g³ ---- |- | 28. || Spitzprinzipal || 8′ |- | 29. || Koppelflöte || 8′ |- | 30. || Unda maris ''(ab c⁰)'' || 8′ |- | 31. || Holzprinzipal || 4′ |- | 32. || Quintatön || 4′ |- | 33. || Spitzoktave || 2′ |- | 34. || Singend Nachthorn || 2′ |- | 35. || Rohr-Gemsquinte || 1¹/₃′ |- | 36. || Oktave || ¹/₂′ |- | 37. || Prinzipal-Mixtur III–V || |- | 38. || Windharfe II–III || |- | 39. || Sesquialter II || |- | 40. || Un-Tredezime II || |- | 41. || Dulcian || 16′ |- | 42. || Hautbois || 8′ |- | 43. || Rohrkrummhorn || 8′ |- | || ''Tremulant'' || |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" |colspan="3"| '''IV Brustpozitivo<br /> (ŝvelsonigebla)''' C–g³ ---- |- | 44. || Musiziergedackt || 8′ |- | 45. || Quintatön || 8′ |- | 46. || Weidenflöte|| 8′ |- | 47. || Prinzipal || 4′ |- | 48. || Rohrflöte || 4′ |- | 49. || Weidenspiel || 4′ |- | 50. || Nasat || 2²/₃′ |- | 51. || Waldflöte || 2′ |- | 52. || Oktave || 1′ |- | 53. || Terz III || |- | 54. || Schellenzimbel II || |- | 55. || Sept-Non II || |- | 56. || Rankett || 16′ |- | 57. || Vox humana || 8′ |- | || ''Tremulant'' || |- | || ''Glockenspiel'' || |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" |colspan="3"| '''Pedalaro''' C–f¹ ---- |- | 58. || Untersatz || 32′ |- | 59. || Prinzipal || 16′ |- | 60. || Subbaß || 16′ |- | 61. || Quintbaß || 10²/₃′ |- | 62. || Oktave || 8′ |- | 63. || Rohrgedackt || 8′ |- | 64. || Choralbaß || 4′ |- | 65. || Gemshorn || 4′ |- | 66. || Dolkan || 2′ |- | 67. || Nachthorn || 1′ |- | 68. || Baßmixtur IV || |- | 69. || Rauschpfeife IV || |- | 70. || Zink IV || |- | 71. || Hintersatz II || |- | 72. || Kontrafagott || 32′ |- | 73. || Dulzian || 16′ |- | 74. || Posaune || 16′ |- | 75. || Trompete || 8′ |- | 76. || Helle Trompete || 4′ |- | 77. || Schalmei || 2′ |- | || ''Tremulant (Kleinpedal)'' || |} |} * ''[[konektilo (orgeno)|Konektiloj]]:'' II/I, III/I, IV/I, III/II, IV/II, IV/III, I/P, II/P, III/P, IV/P * ''[[Ludhelpilo (orgeno)|Ludhelpiloj]]:'' 40 fiksaj kombinaĵoj, 4000 [[Registraĵostoko|stokeblaj registraĵoj]], 16 forŝaltiloj por [[anĉoregistro]]j, [[registroŝveligilo]]. Krom tio en la preĝejo troviĝas ĥororgeno el 1979 de la sama orgenkonstruisto. La meĥanika [[ventkesto#Registroŝabloningo|registroŝabloninga]] instrumento havas 4 registrojn (Gedackt 8′, Rohrflöte 4′, Principal 2′, Zimbel III) sur unu klavaro (C-g³).<ref>[http://ip51cc4e92.adsl-surfen.hetnet.nl/scripts/wwwopac.exe?database=orgbase2&%250=2030000&LGE=DE&LIJST=lang Informoj pri la ĥororgeno]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Michael Kirsten: ''Der Dom St. Marien zu Zwickau''. Schnell + Steiner, Regensburgo 1998, ISBN 3-7954-1144-0 * ''Informationshefte Dom St. Marien''. Förderverein zur Erhaltung des Domes St. Marien zu Zwickau e.V. (eldoninto), Zwickau 2003 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.nicolai-kirchgemeinde.de/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150213035412/http://www.nicolai-kirchgemeinde.de/ |date=2015-02-13 }} * [http://www.monumente-online.de/05/06/streiflicht/04_Zwickau.php Sciindaĵoj pri la katedralo de Zwickau] <!-- {{Koordinato|NS=50/43/04.5/N |EW=12/29/42.63/E |type=landmark |region=DE-SN}} --> {{DEFAŬLTORDIGO:Zwickau, Katedralo}} [[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Germanio]] [[Kategorio:Luteranaj katedraloj]] [[Kategorio:Luteranaj preĝejoj en Germanio]] [[Kategorio:Halopreĝejoj]] [[Kategorio:Orgenoj en Germanio]] [[Kategorio:Zwickau]] b4wj87fy7l7mq7o5c5aor6klugp86wq 0 514092 9474894 9275523 2026-09-13T19:30:06Z Sj1mor 12103 9474894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro| Nomo = Maxi Biewer| Portreto = Deutscher Fernsehpreis 2012 - Maxi Biewer.jpg | Priskribo = Maxi Biewer en 2012 | Grandeco de bildo = 250px| Dato de naskiĝo = [[24-a de majo]] [[1964]] | Loko de naskiĝo = [[Berlino]], (orienta), [[Germanio]] | Dato de morto = | Loko de morto = | }} '''Maxi Biewer''' (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1964|05|24}} en [[Berlino]]), estas [[Germanio|germana]] televida [[Moderigisto|prezentistino]] kaj [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis en [[Orienta Berlino]] tiam parto de la [[GDR]]. Maxi Biewer estas la filino de aktoro [[Gerd Biewer]] kaj [[Brigitte Krause]]. Ŝi parolas germane, angle, france kaj ruse. Ŝi trapasis politeknikan mezlernejon en Berlino-[[Köpenick]], kie ŝi ankaŭ sukcese abiturientiĝis. Post kiam ŝi diplomitiĝis je la Akademio de Dramaj Artoj "Ernst Busch" en Berlino ŝi fariĝis kvalifikita aktorino. Inter 1987 kaj 1989 ŝi laboris je la [[GDR]] televido en gastroloj, kaj ludis en la teatro Dessau. En 1989 ŝi transloĝiĝis al okcidenta Berlino, kaj ekde 1992 ŝi estas la veterprognozistino ĉe [[RTL]]-televido. Konateco ŝi atingis precipe per sia [[ridado|rideksplodo]] kiel vetero-anoncistino ĉe RTL-Matenenmagazino punkto 6 kaj per unu el siaj prezentoj je la sama magazino, kiu estis farita al muziko kaj prezentita de [[Stefan Raab]] kiel [[repo]]. En 2010 Biewer ludis sin mem en sia laboro kiel RTL veterspertulino en la premiita serio ''Doctor’s Diary'' (Taglibro de doktoro), kiu estis elsendita en januaro 2011. Ŝi havis ĝis 1996 amrilaton kun RTL-matenspektaklo-prezentisto [[Wolfram Kons]]. Unu jaro pliposte ŝi edziniĝis al la franc-kanadano [[Jean-Patrice Venn]], kiun ŝi renkontis dum unu el ŝiaj vojaĝoj. Dum tiu tempo, ŝi [[pendolado|pendolis]] sep jarojn inter Germanio kaj Montreal en [[Kanado]]. Ŝi nun vivas kun sia edzo en [[Hennef (Sieg)]]. Multe de ŝia libera tempo ŝi ankaŭ pasigas sur ilia [[velboato]] en la [[Balta Maro]]. == Filmaro (elekto) == * 1981: Der Kuckuck bin ich * 1983: Rügensagen * 1984: Kaskade rückwärts * 1984: Polizeiruf 110: Schwere Jahre (1. Teil) (TV series) * 1985: Ferienheim Bergkristall: Ein Fall für Alois (TV Series) * 1985: Ernst Thälmann * 1987: Maxe Baumann aus Berlin (television Film) * 1987: Sachsens Glanz und Preußens Gloria (TV miniseries) * 1987: Der Geisterseher * 1987: Glück hat seine Zeit * 1987: Sidonies Bilder * 1987: Vater gesucht * 1988: Der Staatsanwalt hat das Wort: Ohne Wenn und Aber * 1989: Der lange Weg zu Angerer * 1989: Polizeiruf 110: Der Wahrheit verpflichtet (TV series) * 1989: Auf den zweiten Blick * 1990: Himmelsschlüssel * 1990: Unser Lehrer Dr. Specht (TV series) * 1996: Der Venusmörder == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.maxibiewer.de/ Oficiala retejo] * {{IMDb name|0081666}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Biewer, Maxi}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] [[Kategorio:Meteologio]] ok7pa6arixbkncwbn258ek5wo2h36rr 0 514209 9474776 9345788 2026-09-13T17:46:05Z Tirolischleioans 254019 9474776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Gregorio Haloandro<br />(1501-1531) |dosiero =Digesta seu Pandectae.png |priskribo =Digesta seu Pandectae, [[1529]] |dato de naskiĝo =[[1501]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]], {{DEU}} |dato de morto =[[7-a de septembro]] [[1531]] |loko de morto =[[Venecio]], {{ITA}} | alma_mater = [[Universitato de Lepsiko]] }} '''Gregor Haloander''' (1501-1531) estis germana humanisto, juristo, helenisto, erudiciulo. En 1529 li publikigis novan eldonon de la "Corpus iuris civilis", kolekton da normiga materialo pri jurisprudenco kaj romia juro, kreita de la bizanca imperiestro [[Justiniano la 1-a]], kaj en 1531, li eldonis la "Novellae Constitutiones"<ref>Nova konstitucio.</ref> de la sama aŭtoro. Lia nomo ankaŭ alligiĝas al la Gvidlibro de Epitekto ([[-55|55 a.K.]] - [[-135|135 a.K.]]), redaktita de ties disĉiplo Ariano (95-175), kiu transskribis la parolajn lecionojn de sia majstro, entenantan la esencan parton pri la etika doktrino de la [[Stoikismo]]. [[Dosiero:Digesto_01.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>Reproduktaĵo de la Pandekto<ref name=Pandekto/> verkita de [[Justiniano la 1-a|Justiniano]], en 533, kaj represita de Guillaume Rouillé (1518-1589), en 1571</center>]] == Biografio == Gregorio Haloandro studis en 1521 en la [[Universitato de Lepsiko]], kaj dum la Milito de la Kamparanoj (1524-25) li studis en [[Zeitz]], kaj en 1525 li vojaĝis al [[Italio]], kie li studis la jura verko de Justiniano. Tamen, en 1527, li reiris al [[Germanio]] kaj kontrolis la superrigardon de la Digesto aŭ Pandekto<ref name=Pandekto>[http://global.britannica.com/EBchecked/topic/441076/Pandects Digesto aŭ Pandekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140719025239/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/441076/Pandects |date=2014-07-19 }} estas kompilaĵo da fragmentoj de klasikaj juristoj.</ref> de la "Corpus iuris Civilis" (littera Haloandrina<ref>Laŭ Haloandro.</ref>) kiu estis publikigita en 1529 sub la titolo "Digestorum seu Pandectarum libri quinquaginta", en [[Nurenbergo]] en tri volumoj. Tamen, en 1531 li transloĝiĝis al [[Venecio]], ĉar li estis Konsilisto de [[Zwickau]], kiu devis doni kalkulan raporton al [[Venecio]], [[Ferrara]] kaj [[Bolonjo]]. Pro kuracista neglekto li mortis en Venecio, en la [[7-a de septembro]] [[1531]]. Kelkaj laboroj de Haloandro estis finitaj de la helenisto Heinrich Scrimger (1506-1572). Dionysius Gothofredus<ref>[https://books.google.com.br/books?id=P3oF8NqASGYC&pg=PA54&dq=Dionysius+Gothofredus+1583&hl=pt-BR&sa=X&ei=uz7mVLKxGrWBsQShj4KQDg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Dionysius%20Gothofredus%201583&f=false The penny cyclopædia].</ref> (1549-1622) ankaŭ kompletigis kelkajn liajn verkojn (1583). == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://books.google.com.br/books?id=DjY8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CDAQ6AEwAg#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Digesta seu Pandectae], [[1529]] * [https://books.google.com.br/books?id=S2XBoQEACAAJ&dq=inauthor:%22Gregor+Haloander%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=EjblVM3FJoeoyASbz4DoCw&ved=0CBsQ6AEwADgU Codicis ex repetita praelectione libri XII], [[1530]], Justinian (Byzantinisches Reich, Kaiser, I.), Gregor Haloander, Johannes Petreius * [https://books.google.com.br/books?id=fbĥAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=vjLlVKTIMYWGyQTQsILYDg&ved=0CCoQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Nearai Iustinianu basileōs, hai en tō nyn heuriskomenai, kai hōs ...]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[1531]] * [https://books.google.com.br/books?id=B_pFAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CEUQ6AEwBQ#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Corpus iuris civilis: Institutionum seu Elementorum Iust. libr. IV, Volume 5], [[1541]] * [https://books.google.com.br/books?id=Miw8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CD4Q6AEwBA#v=onepage&q&f=false Tituli in sequenti Enchiridio contenti ii sunt. De verborum et rerum ...], [[1542]] * Codex dn. Iustiniani sacratissimi principis, [[1542]] * [https://books.google.com.br/books?id=pB48AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CDcQ6AEwAw#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Codex Iustiniani: Lib. 1 - 6, Volume 1], [[1548]] * [https://books.google.com.br/books?id=JyA8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Pandectarum Iuris Civilis Libri Quinquaginta: De Stipulationibus ..., ], [[1551]], Gregor Haloander, [[Justiniano la 1-a|Iustinianus]] (Imperium Byzantinum, Imperator, I.) * [https://books.google.com.br/books?id=wgs8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CFQQ6AEwBw#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Digesta seu pandectae iuris civilis, Volume 5], [[1552]] * [https://books.google.com.br/books?id=kxE8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Gregor+Haloander%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=FjflVLHQENenyATsrYDYDQ&ved=0CFwQ6AEwCTg8#v=onepage&q&f=false Novellarvm Constitvtionum Dn. Iustiniani principis, quae exstant, & vt ...], [[1552]], Iustinianus (Imperium Byzantinum, Imperator, I.), Gregor Haloander * [https://books.google.com.br/books?id=bwFGAAAAcAAJ&pg=PA168&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=5DLlVNG4GZS1yASG34LgBw&ved=0CF0Q6AEwCTgK#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Opera, quae in hunc usque diem extare comperta sunt, omnia, cuius D. Paulus ...], [[1563]], [[Klemento la 1-a|Clemens (Papa, I.)]], Rufinus (Aquileiensis), Gregor Haloander, Joachim Périon * [https://books.google.com.br/books?id=dq_IOpWBGSsC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Gregor+Haloander%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=hzXlVJD-KY2zyASz1ICYAg&ved=0CFwQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false Modus legendi abbreuiaturas, passim in iure tam ciuili, quam pontificio ...], [[1566]] * [https://books.google.com.br/books?id=jSo8AAAAcAAJ&pg=PT31&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=LDXlVIa1C5L5yQSUloLoCg&ved=0CCMQ6AEwATgU#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Ius Civile: Manuscriptorum Librorum Ope, Summa Diligentia Et ..., Volume 9], [[1567]], Iustinianus (Imperium Byzantinum, Imperator, I.), Gregor Haloander * Institutionum, siue elementorum Dom. Iustiniani sacratissimi principis libri IIII, [[1568]] * [https://books.google.com.br/books?id=ESY8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Institutiones Iustiniani], [[1568]] * [https://books.google.com.br/books?id=_XMN74AoNZYC&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=oTLlVPP0DYqwyQSvioCABg&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Modus legendi abbreuiaturas, passim in iure tam ciuili, quam pontificio ...], [[1595]] * [https://books.google.com.br/books?id=Bf1GAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Gregor+Haloander%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=8DblVK_kM4azyASnt4K4CA&ved=0CFQQ6AEwCDg8#v=onepage&q&f=false Georg. Laurentii Hausfriz Norimbergensis de Caesare designato successore ...], [[1737]] * [https://books.google.com.br/books?id=Bf1GAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Gregor+Haloander&hl=pt-BR&sa=X&ei=fDHlVN_oPISeyQStpoH4BQ&ved=0CEwQ6AEwBg#v=onepage&q=Gregor%20Haloander&f=false Georg. Laurentii Hausfriz Norimbergensis de Caesare designato successore ...], [[1737]] {{Div col end}} <gallery> File:Haloander, Gregor – Corpus Iuris civilis, 1540 – BEIC 14143752.jpg|''Corpus Iuris civilis'', 1540 </gallery> == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Haloander,_Gregor Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=449D673326B6014370BC07B388F94096?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb120551092&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n92-73559/ WorldCat Identities] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Gregor_Haloander Personensuche] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/gregorio-aloandro/ Enciclopedia Italiana] * [https://books.google.com.br/books?id=-iphBAAAQBAJ&pg=PA193&dq=Gregor+Haloander+1501&hl=pt-BR&sa=X&ei=GDjlVOP_JYqGyASCsYKoCA&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%201501&f=false Het Recht van Terugkeer of de Anomale Erfopvolging], Rik Deblauwe * [https://books.google.com.br/books?id=PFG59mfOr8IC&pg=PA110&dq=Gregor+Haloander+1501&hl=pt-BR&sa=X&ei=PzjlVIScMI-yyAS4tYCIDg&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%201501&f=false De Foenore Et Usuris Libri Tres], Gerard Noodt * [https://books.google.com.br/books?id=-NxzFpQd-_YC&pg=PA298&dq=Gregor+Haloander+1501&hl=pt-BR&sa=X&ei=lzjlVJ3pIZD8yQTPu4DYBw&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%201501&f=false Cuenca capta: Los libros griegos del s. XVI en el Seminario conciliar de San ...], Jesús Peláez * [https://books.google.com.br/books?id=z7LDB-jpXaUC&pg=PA113&dq=Gregor+Haloander+1501&hl=pt-BR&sa=X&ei=bDnlVPDGLc6myASOqoGAAw&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%201501&f=false Etudes Sur L'humanisme Continental en Angleterre], Franck Louis Schoell * [https://books.google.com.br/books?id=MhOUveIuz3IC&pg=PA250&dq=Gregor+Haloander+humanist&hl=pt-BR&sa=X&ei=Bd_lVMaFC4-wsASr64LQDw&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20humanist&f=false Foundations of Modern Historical Scholarship], Donald R. Kelley * [https://books.google.com.br/books?id=PB74ERidP-IC&pg=PA35&dq=Gregor+Haloander+humanist&hl=pt-BR&sa=X&ei=Bd_lVMaFC4-wsASr64LQDw&ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20humanist&f=false The Correctores Romani: Gratian's Decretum and the Counter-Reformation Humanists], Mary E. Sommar * [https://books.google.com.br/books?id=oCeGW57beSYC&pg=PA212&dq=Gregor+Haloander+humanist&hl=pt-BR&sa=X&ei=Bd_lVMaFC4-wsASr64LQDw&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20humanist&f=false Ulrich Zasius: A Jurist in the German Renaissance, 1461-1535], Steven W. Rowan * [https://books.google.com.br/books?id=Tk52EsGqNUgC&pg=PA30&dq=Gregor+Haloander+humanist&hl=pt-BR&sa=X&ei=Bd_lVMaFC4-wsASr64LQDw&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20humanist&f=false Roman Law: Mechanisms of Development], A. Arthur Schiller * [https://books.google.com.br/books?id=zoP9ScDM0KUC&pg=PA20&dq=Gregor+Haloander+humanist&hl=pt-BR&sa=X&ei=Bd_lVMaFC4-wsASr64LQDw&ved=0CEUQ6AEwBQ#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20humanist&f=false Lazarus Spengler (1479-1534): der Nürnberger Ratsschreiber im Spannungsfeld ...], Berndt Hamm * [https://books.google.com.br/books?id=H3dEAAAAcAAJ&pg=PA643&dq=Gregor+Haloander+humanist&hl=pt-BR&sa=X&ei=9eXlVN-8FoLasASJ-IJA&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20humanist&f=false Deutsche Encyclopädie oder Allgemeines Real-Wörterbuch aller ..., Volume 17], Ludwig Julius Friedrich Höpfner * [https://books.google.com.br/books?id=l0LAOkIqQH0C&pg=PA118&dq=Gregor+Haloander+jurist&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZOblVNzYMcPjsATcjIHwDg&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20jurist&f=false The Universal Dictionary of Biography and Mythology: Clu-hys], Joseph Thomas * [https://books.google.com.br/books?id=TiVKeH-cMPUC&pg=PA85&dq=Gregor+Haloander+jurist&hl=pt-BR&sa=X&ei=ZOblVNzYMcPjsATcjIHwDg&ved=0CFMQ6AEwBg#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20jurist&f=false The Cambridge History of Political Thought 1450-1700], J. H. Burns, James Henderson Burns, Mark Goldie * [https://books.google.com.br/books?id=7OG6ds9JJP0C&pg=PA9&dq=Gregor+Haloander+jurist&hl=pt-BR&sa=X&ei=u-vlVLG9PPeHsQTVtoKoBw&ved=0CCQQ6AEwADgK#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20jurist&f=false Das romische Privatrecht und der Civilprozess bis in das erste Jahrhundert ...], Wilhelm Rein * [https://books.google.com.br/books?id=6LOeuUi219sC&pg=PA212&dq=Gregor+Haloander+jurist&hl=pt-BR&sa=X&ei=u-vlVLG9PPeHsQTVtoKoBw&ved=0CGYQ6AEwCTgK#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20jurist&f=false Worte des Rechts – Wörter zur Rechtsgeschichte: Festschrift für Dieter ...], Stephan Buchholz, Heiner Lück * [https://books.google.com.br/books?id=Uvs-AAAAcAAJ&pg=PA13&dq=Gregor+Haloander+jurist&hl=pt-BR&sa=X&ei=a_LlVJjYKvHLsASSv4GYAg&ved=0CDMQ6AEwAjgU#v=onepage&q=Gregor%20Haloander%20jurist&f=false Saxonia: Museum für sächsische Vaterlandskunde, Volume 4] * [https://books.google.com.br/books?id=H4dDAAAAYAAJ&q=Gregor+Haloander+jurist&dq=Gregor+Haloander+jurist&hl=pt-BR&sa=X&ei=cyjmVLOsLZfCsAS90oCQDw&ved=0CEUQ6AEwBDge History of the German People at the Close of the Middle Ages] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Epicteti_Enchiridion_Latinis_versibus_adumbratum_(Oxford_1715)_frontispiece.jpg|<center>[[Epikteto]]<br />([[-55|55 a.K.]] - [[-135|135 a.K.]])</center> RV_Liebfrauenkirche_Ankenreute-Fenster_links_2011.jpg|<center>[[Klemento la 1-a]]<br />([[50]] - [[101]])</center> Roman_SPQR_banner.svg|<center>[[Ariano de Nikomedio|Ariano]]<br />([[95]]-[[175]])</center> Meister_von_San_Vitale_in_Ravenna.jpg|<center>[[Justiniano la 1-a]]<br />([[483]]-[[1100]])</center> 6150_-_Bologna_-_San_Francesco_-_Arca_di_Accursio_e_del_figlio_Francesco_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto,_9-Feb-2008.jpg|<center>[[Franciscus Accursius|Francisko de Akorso]]<br />([[1225]]-[[1293]])</center> Lorenzo_Valla_-_Imagines_philologorum.jpg|<center>[[Lorenzo Valla]]<br />([[1407]]-[[1457]])</center> Angelo_Poliziano_-_Imagines_philologorum.jpg|<center>[[Angelo Poliziano|Anĝelo Policiano]]<br />([[1454]]-[[1494]])</center> Huldrichus_Zasius.jpg|<center>[[Ulrich Zasius|Udalrikus Zasius]]<br />([[1461]]-[[1536]])</center> Guillaume_Bud%C3%A9_by_Jean_Clouet.jpg|<center>[[Guillaume Budé]]<br />([[1468]]-[[1540]])</center> Albrecht_D%C3%BCrer_-_Willibald_Pirckheimer_-_WGA07051.jpg|<center>[[Willibald Pirckheimer]]<br />([[1470]]-[[1530]])</center> Wolf_Huber_005b.jpg|<center>[[Jacob Ziegler|Jakobo Ciglero]]<br />([[1470]]-[[1549]])</center> Johannes-Cochlaeus.jpg|<center>[[Johann Cochlaeus|Johann Cochläus]]<br />([[1479]]-[[1552]])</center> Joachim Vadian (11497666) (cropped).jpg|<center>[[Joachimus Vadianus|Joachim Vadian]]<br />([[1484]]-[[1551]])</center> Nuernberg_Burg_Panorama.jpg|<center>[[Johannes Apel]]<br />([[1486]]-[[1536]])</center> Andrea_Alciato_1584.JPG|<center>[[Andrea Alciato]]<br />([[1492]]-[[1550]])</center> Petrus_Mosellanus_(1493-1524)_Tabulae_1540.jpg|<center>[[Petrus Mosellanus|Petro Mozelano]]<br />([[1493]]-[[1524]])</center> Johannes_Petreius.jpg|<center>[[Johannes Petreius]]<br />([[1497]]-[[1550]])</center> Julius-Pflug-Portrait.jpg|<center>[[Julius von Pflug]]<br />([[1499]]-[[1564]])</center> Christophorus_Hegendorfinus_(1500-1540).jpg|<center>[[Christoph Hegendorff]]<br />([[1500]]-[[1540]])</center> Iano_Cornarius.jpg|<center>[[Janus Cornarius]]<br />([[1500]]-[[1558]])</center> Viglius_van_Aytta.JPG|<center>[[Viglius Zuichemus]]<br />([[1507]]-[[1577]])</center> Jakob Schegk (1511-1587).jpg|<center>[[Jakob Schegk|Jakobo Ŝeko]]<br />([[1511]]-[[1587]])</center> Petrus Ramus.jpg|<center>[[Petrus Ramus]]<br />([[1515]]-[[1572]])</center> Hieronymus_wolf2.JPG|<center>[[Hieronymus Wolf]]<br />([[1516]]-[[1580]])</center> Foto_antonio_agustin_albanell.JPG|<center>[[Antono Agusteno|Antonius Augustinus]]<br />([[1516]]-[[1586]])</center> Trogi Pompeii Historiarvm Philippicarvm Epitoma.png|<center>[[Jacques Cujas]]<br />([[1522]]-[[1590]])</center> Obertus Giphanius.jpg|<center>[[Obertus Giphanius]]<br />([[1534]]-[[1604]])</center> Ant._loysel.jpg|<center>[[Antoine Loysel]]<br />([[1536]]-[[1617]])</center> Dionysius_Gothofredus.jpg|<center>[[Dionysius Gothofredus]]<br />([[1549]]-[[1622]])</center> Alberico_Gentili.jpg|<center>[[Alberico Gentili]]<br />([[1552]]-[[1608]])</center> ClaudiusSalmasius.jpg|<center>[[Claudius Salmasius|Klaŭdo Somejzo]]<br />([[1588]]-[[1653]])</center> RoderichStintzing.jpg|<center>[[Roderich von Stintzing]]<br />([[1825]]-[[1883]])</center> </center> </Gallery> == Referencoj == </center> {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Kemio|Fizikisto|Medicino}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Germanio|humanisto|juristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Haloander, Gregor}} [[Kategorio:Germanaj humanistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj helenistoj]] [[Kategorio:Germanaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 34wcigmg9b1us4u0uz24vvwatgtb2xp 0 520112 9474769 9399115 2026-09-13T17:42:30Z Tirolischleioans 254019 9474769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Max Pechstein, 1915.jpg|eta|Max Pechstein en sia ateliero, 1915]] '''Max PECHSTEIN''' (naskiĝinta la [[31-an de decembro]] [[1881]] en [[Zwickau]], mortinta la [[29-an de junio]] [[1955]] en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] pentristo kaj grafikisto ekspresionisma. == Vivo == Post trejnado metiista li studis ĉe la [[dresdeno|Dresdena]] Artmetilernejo kaj de 1902-06 ĉe la tiea universitato. En 1906 li aliĝis al la artista grupo ''[[Die Brücke]]'' kaj kunfondis en 1910 la Nova Secesio en la germana ĉefurbo Berlino. Ekde 1923 li docentis ĉe la berlina Akademio de la artoj sed maldungitis fare de la [[nazioj]]. Liaj verkoj konsideritis [[degenerita arto]]. Post 1945 li estis profesoro ĉe la berlina Altlernejo de plastikaj artoj. Sub la influo de vojaĝo al [[Palaŭo]] (1913/14) - kio rezultigis okupiĝon intensan pri la indiĝena arto - Pechstein ekpentris en helaj, nediluitaj koloroj kaj per fortaj penikstrioj. Liaj temoj estis pejzaĝoj, [[aĵpentraĵo]]j, portretoj, figuraj bildoj kaj marbordaj scenoj. Lia per [[faŭvismo]] incitia inklino al dekoraciaĵoj videblas kaj en la pentraĵoj kaj en la grafikaĵoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd118592335.html Biografio ĉe NDB] * {{DNB-Portal|118592335}} * [http://www.pechstein.de/ Oficiala hejmpaĝo] * [http://www.zwickau.de/de/tourismus/stadtgeschichte/persoenlichkeiten/maxpechstein.php Biografio sur la retpaĝoj de Zwickau] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402092241/http://www.zwickau.de/de/tourismus/stadtgeschichte/persoenlichkeiten/maxpechstein.php |date=2015-04-02 }} * [http://www.kunstaspekte.de/index.php?k=395&action=webpages Max Pechstein ĉe kunstaspekte.de] {{Die Brücke}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|pechstein, max}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] 9jenj0y3uaub2xiwx9usdj08atl4smj 1 524893 9474968 5683599 2026-09-13T21:58:12Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Ekzisto antaŭas esencon]] 9474968 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Ekzisto antaŭas esencon]] idmoturqwzhegwt4dzzq9rvl8ob2ycm 0 528326 9474640 9473143 2026-09-13T13:46:40Z Crosstor 3176 /* P */ 9474640 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Csaba Csorba]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] * [[János Estók]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Endre Ferenczy (historiisto)]] * [[Endre Ferenczy (juristo)]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[György Földes]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Réka Földváryné Kiss]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[József Galántai]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Ferenc Gazdag]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[András Gergely]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Pál Germuska]] * [[András Gerő]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Nóra Gózonné Etényi]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[György Granasztói]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Zoltán Hangay]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Iván Harsányi]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[Dolores Hegyi]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[István Kállay]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[István Kertész (historiisto)]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[Judit Klement]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Gyula Kocsis (etnografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Lilla Krász]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Tamás Krausz]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Aladár Mód]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Teréz Oborni]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[József Perényi]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] g6l9j259ihizfdeg310b5dt99jk0udg 0 528752 9474644 9473807 2026-09-13T13:59:09Z Crosstor 3176 /* P */ 9474644 wikitext text/x-wiki Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter L-R. '''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj:''' * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Buda]]): {{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Menyhért]], arthistoriisto * [[Juci Lábass]], [[aktoro]] * [[Ferenc Laborcz]], [[skulptisto]] * [[Róza Laborfalvi]], aktoro * [[László Lackó]], [[geografo]] * [[Miklós Lackó]], historiisto * [[László Laczina]], [[reĝisoro]] * [[István Laczó]], [[operkantisto]] * [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]] * [[Ferenc Ladányi]], aktoro * [[Ilona Ladányi]], operkantisto * [[Sándor Ladányi]], [[pastro]] * [[János Ladó]], [[lingvisto]] * [[László Ladó]], [[oficiro]] * [[Margit Ladomerszky]], aktoro * [[Pál Lajkó]], [[radiologo]] * [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]] * [[László Lajtha]], [[muzikisto]] * [[Artúr Lakatos]], [[pentristo]] * [[Gabriella Lakatos (baletisto)]] * [[Károly Lakatos]], [[ornitologo]] * [[Sándor Lakatos]], [[violonisto]] * [[György Lakó]], [[lingvisto]] * [[András Lakos]], [[pediatro]] * [[Sándor Lakos]], politikisto * [[Adolf Laky]], [[juvelisto]] * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Frigyes Lám]], instruisto * [[László Lampé]], obstetrikisto * [[Géza Lampérth]], [[poeto]] * [[Gyula Lánczy]], juristo * [[Ilka Lánczy]], aktoro * [[Leó Lánczy]], bankisto * [[Margit Lánczy]], aktoro * [[Kornél Lánczos]], matematikisto * [[Fülöp Láng]], operkantisto * [[Géza Láng]], [[agronomo]] * [[István Láng (biokemiisto)]] * [[Károly Láng]], [[inĝeniero]] * [[Lajos Láng]], statistikisto * [[Nándor Láng]], [[arkeologo]] * [[Sándor Láng]], [[geografo]] * [[Béla Lányi]], [[kemiisto]] * [[Bertalan Lányi]], [[ministro]] * [[Miklós Lányi]], pulmonologo * [[Sarolta Lányi]], [[poetino]], * [[Samu Lasz]], instruisto * [[Andor László]], bankisto * [[András László (budhisto)]] * [[Ede László]], kemiisto * [[Ferenc László (bestokuracisto)]] * [[Ferenc László (ĵurnalisto)]] * [[Géza László]], instruisto * [[Imre László]], kantisto * [[Mihály László (instruisto)]], poeto * [[Sándor László-Bencsik]], sociologo * [[Vilmos Lászy]], teatrestro * [[Árpád Latabár (1878)]], aktoro * [[Árpád Latabár (1903)]], aktoro * [[Kálmán Árpád Latabár]], aktoro * [[Kálmán Latabár]], aktoro * [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro * [[Dezső Lauber]], arkitekto * [[László Lauber]], arkitekto * [[Károly Laufenauer]], kuracisto * [[Miklós Laurisin]], pianisto * [[József Laux]], drumisto * [[Rezső Lavotta]], komponisto * [[Ervin Lázár]], [[verkisto]] * [[Gyula Lázár]], instruisto * [[Mária Lázár]], aktoro * [[Pál Lázár L.]], inĝeniero * [[Vilmos Lázár (agronomo)]] * [[Lajos Lazarovits]], haŭtkuracisto * [[Gyula Laziczius]], lingvisto * [[Ágost Lechner]], [[juristo]] * [[Gyula Lechner]], pentristo * [[Károly Lechner]], [[psikiatro]] * [[Lajos Lechner]], [[arkitekto]] * [[Ödön Lechner]], arkitekto * [[Ferenc Ledényi]], juĝisto * [[Béla Lederer]], publikigisto * [[Emma Léderer]], historiisto * [[Miksa Léderer]], advokato * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Zoltán Legány]], arkitekto * [[Erzsébet Légrády]], apotekisto * [[Sándor Légrády]], grafikisto * [[György Lehel]], [[dirigento]] * [[István Lehoczki]], karikaturisto * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]], ginekologo * [[Károly Lehoczki (karikaturisto)]] * [[Éva Lehoczky]], operkantisto * [[Albert Lehr]], lingvisto * [[Árpád Lehotay]], aktoro * [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]] * [[Joachim Leimdörfer]], kemiisto * [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]] * [[Ferenc Lénárd]], bibliotekisto * [[Judit Lénárd]], prezentisto * [[Róbert Lénárd (grafikisto)]] * [[Adolf Lendl]], [[zoologo]] * [[Andor Lendvai]], operkantisto * [[Ernő Lendvai]], [[muzikologo]] * [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]] * [[Kamilló Lendvay]], dirigento * [[Árpád Lengyel]], kuracisto * [[Balázs Lengyel]], kritikisto * [[Béla Lengyel (1844)]], kemiisto * [[Erzsi Lengyel]], aktoro * [[Géza Lengyel]], [[botanikisto]] * [[József Lengyel (verkisto)]] * [[Lajos Lengyel]], [[grafikisto]] * [[Mária Lengyel]], internisto * [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto * [[Melchior Lengyel]], verkisto * [[József Lenhossék]], kuracisto * [[Mihály Lenhossék]], kuracisto * [[Ica Lenkeffy]], aktoro * [[Gyula Lenz]], komercisto * [[Klára Leövey]], pedagogo * [[Nándor Less]], geografo * [[György Leszkovszky]], pentristo * [[Antal Leszler]], radiologo * [[Tibor Lesznek]], aktoro * [[András Lévai]], inĝeniero * [[Ferenc Lévárdi]], ministro * [[Henrik Lévay]], asekuristo * [[Imre Lévay]], piaristo * [[Ernő Levius]], fizikisto * [[Jakab Lewin]], altlerneja instruisto * [[István Lichteneckert]], skermisto * [[Éva Lieber]], pentristo * [[Leó Liebermann]], kemiisto * [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto * [[Mór Liebmann]], akuŝisto * [[Aurél Liffa]], geologo * [[József Ligeti]], [[baletisto]] * [[Juliska Ligeti]], aktoro * [[Lajos Ligeti]], lingvisto * [[Magda Ligeti]], [[neŭrologo]] * [[Miklós Ligeti]], [[skulptisto]] * [[Pál Ligeti]], arkitekto * [[Károly Lindner]], kemiisto * [[István Linzbauer]], arkitekto * [[Attila Lipcsey]], psikiatro * [[Ildikó Lipcsey]], historiisto * [[István Lipka]], matematikisto * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[Tamás Lipták]], matematikisto * [[István Lipthay]], oficisto * [[Sándor Lipthay]], inĝeniero * [[József Liska]], inĝeniero * [[Samu Liska]], bestokuracisto * [[József Liszkay]], pastro * [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto * [[Ödön Literáty]], advokato * [[József Litkei]], pentristo * [[Lajos Litschauer]], inĝeniero * [[Imre Littmann]], kirurgo * [[Mária Littomeritzky]], naĝisto * [[György Litván]], historiisto * [[Béla Lőcsei]], kemiisto * [[Alajos Loczka]], kemiisto * [[József Loczka]], kemiisto * [[Ferenc Lohr]], pentristo * [[Ernesztin Lohwag]], pentristo * [[Emma Löllbach]], instruisto * [[József Lonovics (departementestro)]] * [[Margit Lontay]], aktoro * [[Menyhért Lónyay]], politikisto * [[Hanna Lóránd]], aktoro * [[Antal Lórántfi]], skulptisto * [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo * [[György Lőrincz]], baletisto * [[József Lőrincz (arkitekto)]] * [[Lajos Lőrincz (juristo)]] * [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto * [[Lajos Lőrincze]], lingvisto * [[Endre Lőrinczy]], inĝeniero * [[György Lőrinczy]], verkisto * [[Géza Losonczy]], politikisto * [[Dezső Losonczy]], komponisto * [[György Losonczy]], [[operkantisto]] * [[István Lossonczy]], ministro * [[Tamás Lossonczy]], [[pentristo]] * [[József Lőte]], kuracisto * [[Ila Lóth]], aktoro * [[István Lovas (ĵurnalisto)]] * [[Gyula Lovass]], redaktoro * [[Márton Lovászy]], politikisto * [[József Lovrich]], ginekologo * [[Immánuel Lőw]], [[rabeno]] * [[Sámuel Lőw]], kuracisto * [[Tibor Lőw]], juĝisto * [[Tóbiás Lőw]], prokuroro * [[Zoltán Lubik]], kornisto * [[Ödön Lubinszky]], aktoro * [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro * [[Margit Luby]], instruisto * [[Gyula Ludvigh]], inĝeniero * [[Mária Lugossy]], skulptisto * [[Béla Lukács]], ministro * [[Ervin Lukács]], dirigento * [[György Lukács]], [[filozofo]] * [[József Lukács]], filozofo * [[György Lukács (politikisto)]] * [[László Lukács (pastro)]] * [[Margit Lukács]], aktorino * [[Miklós Lukács]], dirigento * [[Móric Lukács]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Lukács]], [[aldviolonisto]] * [[Adolf Lukáts]], juristo * [[Imre Lukinich]], [[historiisto]] * [[Gábor Lükő]], etnografo * [[Sándor Lumniczer]], kuracisto * [[Nándor Lutter]], [[pastro]] * [[Tibor Lutter]], instruisto * [[Alice Lux]], skulptisto * [[Elek Lux]], skulptisto * [[Elvíra Lux]], psikologo * [[Kálmán Lux]], arkitekto * [[László Lux]], arkitekto * [[György Luzsa]], radiologo * [[Lajos Luzsicza]], pentristo * [[Károly Lyka]], pentristo {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Klára M. Rásky]], botanikisto * [[Gyula Maár]], reĝisoro * [[Ferenc Machos]], futbalisto * [[István Mácsai]], pentristo * [[Lukács Mácsay]], advokato * [[Gyula Macskássy]], animaciisto * [[Árpád Macskásy]], inĝeniero * [[József Madaras]], aktoro * [[Zsuzsa Madarassy]], poeto * [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto * [[Miksa Madarassy-Beck]], bankisto * [[Nándor Madarassy-Beck]], bankisto * [[Walter Madarassy]], skulptisto * [[Emil Madarász]], poeto * [[Gyula Madarász]], ornitologo * [[Imre Madarász (pastro)]] * [[Margit Madarász]], tenisisto * [[Viktor Madarász]], pentristo * [[Izidor Máday]], agronomo * [[István Máday]], kuracisto * [[Rezső Máder]], dirigento * [[László Mados]], kemiisto * [[Imre Madzsar]], historiisto * [[Sándor Mágócsy-Dietz]], botanikisto * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]], ĵurnalisto * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Imre Magyarász]], pentristo * [[Imre Magyari (1894)]], violonisto * [[Géza Magyary]], [[juristo]] * [[Ferenc Magyary-Kossa]], [[bestkuracisto]] * [[Gusztáv Magyar-Mannheimer]], pentristo * [[Béla Machik]], kuracisto * [[Emil Mahrer]], reĝisoro * [[Sándor Mahunka]], zoologo * [[Manó Mai]], [[fotisto]] * [[Gusztáv Károly Mailáth]], episkopo * [[György Mailáth (1818)]], [[reĝa juĝisto]] * [[Béla Majláth]], historiisto * [[Júlia Majláth]], komponisto * [[Mária Majláth]], aktoro * [[Dezső Major]], reĝisoro * [[Ervin Major]], komponisto * [[Gyula Major]], komponisto * [[Máté Major]], arkitekto * [[Sándor Major]], bestokuracisto * [[Tamás Major]], aktoro * [[Flóra Majthényi]], poeto * [[László Majzon]], geologo * [[Emil Makai]], poeto * [[Endre János Makai]], matematikisto * [[Margit Makay]], aktoro * [[Ádám Makkai]], poeto * [[József Maklári]], korusestro * [[János Makláry]], aktoro * [[Zoltán Makláry]], aktoro * [[Imre Makovecz]], arkitekto * [[Károly Makk]], reĝisoro * [[János Makróczy]], aktoro * [[Ferenc Maksay]], arkivisto * [[Mihály Malán]], [[antropologo]] * [[Bianka Maleczky]], operkantisto * [[Oszkár Maleczky]], operkantisto * [[Vilmos Maleczky]], operkantisto * [[Jozefa Maleczkyné Ellinger]], operkantisto * [[Béla Málnai]], arkitekto * [[Sándor Mály]], inĝeniero * [[Elemér Mályusz]], historiisto * [[Frigyes Mamcserov]], reĝisoro * [[Gyula Mandello]], ekonomikisto * [[Andor Mándi]], inĝeniero * [[Iván Mándy]], verkisto * [[Stefánia Mándy]], poeto * [[Jolán Mánn]], aktoro * [[Béla Manndorff]], inĝeniero * [[Gusztáv Adolf Manninger (1910-1982)]], agronomo * [[János Manninger]], fotisto * [[Jenő Manninger]], kirurgo * [[Rezső Manninger]], bestkuracisto * [[Miltiades Manno]], sportisto * [[Géza Mansfeld]], kuracisto * [[Lajos Mányai]], aktoro * [[Zsuzsa Mányai]], aktoro * [[Zsigmond Mányai]], operkantisto * [[Sándor Marberger]], pulmonologo * [[Árpád Marcis]], bestokuracisto * [[Henrik Marczali]], historiisto * [[Mihály Marczell]], [[kanoniko]] * [[Demeter Marczis]], operkantisto * [[Antal Marék]], verkisto * [[József Marek]], bestkuracisto * [[Ödön Márffy]], pentristo * [[Tihamér Margitay]], pentristo * [[Célia Margó]], operetkantisto * [[Félix Máriássy]], reĝisoro * [[Péter Marik]], aktoro * [[Vilmos Mariska]], juristo * [[József Marjai]], ministro * [[Imre Markója]], ministro * [[Tivadar Márk]], kostumisto * [[Hugó Márki]], advokato * [[Dezső Markó]], radiologo * [[Ferenc Markó]], pentristo * [[Jenő Markó]], advokato * [[Miklós Markos]], reĝisoro * [[Györgyi Markovits]], bibliotekisto * [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto * [[Béla Markup]], skulptisto * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]], juristo * [[Dezső Márkus (dirigento)]] * [[Géza Márkus]], arkitekto * [[Emília Márkus]], aktoro * [[József Márkus (agronomo)]] * [[Lajos Márkus]], aktoro * [[László Márkus]], aktoro * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Rudolf Maros]], komponisto * [[György Marosán]], ministro * [[Izidor Marosi]], episkopo * [[Miklós Marosi (arkitekto)]] * [[Miklós Marosi (ekonomikisto)]] * [[Paula Marosi]], skermisto * [[Károly Marót]], filologo * [[Péter Marót]], skermisto * [[János Maróthy (oficiro)]] * [[Géza Maróti]], arkitekto * [[János Marschalkó]], skulptisto * [[Rózsi Marschalkó]], operkantisto * [[Magda Marsay]], operkantisto * [[Ferenc Márta]], kemiisto * [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo * [[Károly Martiny]], inĝeniero * [[Endre Marton]], reĝisoro * [[Boldizsár Marcell Marton]], karmelano * [[Géza Marton]], juristo * [[Géza Marton (dirigento)]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[László Marton (reĝisoro)]] * [[László Marton (skulptisto)]] * [[Ferenc Mártonfi]], koreologo * [[Miksa Marton]], advokato * [[Emil Martonffy]], reĝisoro * [[Béla Martos]], matematikisto * [[Ferenc Martos (inĝeniero)]] * [[István Martsa]], skulptisto * [[István Martzy]], akuŝisto * [[Ernő Massány]], meteologo * [[Viktor Massányi]], operkantisto * [[Lajos Maszlay]], skermisto * [[Endre Masznyik]], instruisto * [[Antal Matány]], aktoro * [[András Máté]], afiŝisto * [[Olga Máté]], fotisto * [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto * [[Miklósné Máthé]], pianisto * [[Károly Mathia]], oficiro * [[Árpád Matics]], inĝeniero * [[László Matkó]], prosektoro * [[Sándor Matlekovits]], juristo * [[Elek Matolay]], advokato * [[János Matolcsi]], ministro * [[Mátyás Matolcsy]], politikisto * [[Gyula Mátrai]], arkitekto * [[Jolán Mátrai]], fizikisto * [[Sándor Mátrai]], futbalisto * [[Júlia Mátray]], aktoro * [[Lajos Mátrai]], skulptisto * [[Lajos György Mátrai]], skulptisto * [[László Mátrai]], filozofo * [[Erzsi Mátray]], aktoro * [[Ferenc Mátray]], operkantisto * [[Gábor Mátray]], [[komponisto]] * [[Eszter Mattioni]], pentristo * [[Aladár Mattyók]], arkitekto * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]], pastro * [[Miklós Mattyasovszky]], juristo * [[Mihály Matura]], luktisto * [[János Matusik]], piaristo * [[Mária Mátyás]], operokantistino * [[Frigyes Matzon]], skulptisto * [[Rezső Maucha]], kemiisto * [[Béla Mauritz]], [[mineralogo]] * [[Nándor Mauthner]], kemiisto * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[József Maywald]], piaristo * [[Pál Mazalán]], [[hidrogeologo]] * [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto * [[András Mechwart]], inĝeniero * [[Anna Medek]], operkantisto * [[István Medgyaszay]], arkitekto * [[Vilma Medgyaszay]], aktoro * [[Ferenc Medgyessy]], skulptisto * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[Ági Mednyánszky]], aktoro * [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto * [[László Medve]], kuracisto-ministro * [[Bella Medveczky]], verkisto * [[Frigyes Medveczky]], filozofo * [[Jenő Medveczky]], pentristo * [[Kálmán Medzihradszky]], kemiisto * [[Dezső Megyeri]], aktoro * [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo * [[Lajos Méhelÿ]], zoologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[György Méhes (bestokuracisto)]] * [[Gyula Méhes]], farmakologo * [[Zoltán Méhes]], inĝeniero * [[László Megay]], [[radiologo]] * [[Vilmos Meinhardt]], inĝeniero * [[Artúr Meinig]], arkitekto * [[Tibor Meisel]], kemiisto * [[Mihály Meixner]], redaktoro * [[József Mekis]], ministro * [[Gusztáv Melczer]], kristalografo * [[Tibor Melczer]], inĝeniero * [[János Melich]], lingvisto * [[György Melis]], operokantisto * [[Béla Melles]], violonisto * [[Tibor Mendöl]], geologo * [[László Mensáros]], aktoro * [[Margit Menszáros]], aktoro * [[István Menyhárd]], inĝeniero * [[Adolf Mérei]], scenaristo * [[Ferenc Mérei]], psikologo * [[Gusztáv Merényi]], kuracisto * [[Oszkár Merényi]], instruisto * [[Zsuzsa Merényi]], baletisto * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[István Méri]], arkeologo * [[Attila Meskó]], geofizikisto * [[László Meskó]], prokuroro * [[Endre Mester]], kirurgo * [[Ervin Mészáros]], skermisto * [[Mihály Mészáros]], skulptisto * [[Alajos Mészáros (aktoro)]] * [[András Mészáros (karikaturisto)]] * [[Béla Mészáros (bonvivanto)]] * [[György Mészáros (kajakisto)]] * [[Imre Mészáros (aldisto)]] * [[István Mészáros (kajakisto)]] * [[János M. Mészáros]], bestokuracisto * [[Kálmán Mészáros (verkisto)]] * [[Lajos Mészáros (aktoro)]] * [[Zoltán Mészáros (kemiisto)]] * [[Miklós Meszéna]], skermisto * [[Artúr Meszlény]], juristo * [[Dezső Mészöly]], verkisto * [[Gedeon Mészöly]], lingvisto * [[Miklós Mészöly]], verkisto * [[Lajos Mesterházi]], verkisto * [[Kálmán Mesterházy]], pentristo * [[Gyula Metykó]], pentristo * [[Ferenc Mezey]], advokato * [[Lajos Mezey (aktoro)]] * [[László Mezey]], bibliotekisto * [[Iván Meznerics]], bankisto * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Ferenc Miákits]], ministro * [[József Migray]], instruisto * [[Győző Mihailich]], inĝeniero * [[Dániel Mihalik]], pentristo * [[Sándor Mihalik]], arthistoriisto * [[Tibor Mihálka]], bredisto * [[Géza Mihalkovics]], kuracisto * [[Ödön Mihalovich]], pianisto * [[Pál Miháltz]], pentristo * [[András Mihály]], komponisto * [[Béla Mihályffy]], aktoro * [[Ákos István Mihályfi]], juristo * [[Ernő Mihályfi]], ministro * [[Károly Mihályfi]], aktoro * [[Sándor Mihályfy]], reĝisoro * [[Ernő Mihályi]], aktoro * [[Vilcsi Mihályi]], aktoro * [[József Mika]], inĝeniero * [[Ödön Mikecz]], ministro * [[György Miklósy]], aktoro * [[András Mikó (reĝisoro)]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Pál Miklós]], ĉinologo * [[Tibor Miklós]], tradukisto * [[Ilona Miklósy]], aktoro * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Miklós Mikolás]], matematikisto * '''[[Kálmán Mikszáth]],''' verkisto * [[Sándor Mikus]], skulptisto * [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto * [[Béla Milasovszky]], inĝeniero * [[Tivadar Millner]], kemiisto * [[Kornélia Mindszenty]], operkantisto * [[Magda Mindszenthy]], aktoro * [[Károly Minich]], prosektoro * [[Géza Mirkovszky]], pentristo * [[József Miskey]], aktoro * [[László Miskolczi (pentristo)]] * [[István Miskolczy]], piaristo * [[Anna Misley]], baletisto * [[László Misoga]], aktoro * [[Endre Mistéth]], inĝeniero * [[Sándor Mocsáry]], zoologo * [[András Mócsy]], arkeologo * [[László Móczár]], entomologo * [[Aladár Mód]], politikisto * [[Gusztáv Mödlinger]], biologo * [[Mária Modok]], pentristo * [[Gusztáv Moesz]], botanikisto * [[József Mogyoródi]], matematikisto * [[Mária Mohayné Katanics]], korusestro * [[Mátyás Mohácsy]], agronomo * [[Sándor Mohay]], advokato * [[Gyula Mokos]], instruisto * [[Endre Mokry]], hidrologo * [[Sámuel Mokry]], pastro * [[István Moldoványi]], inspektoro * [[István Möller]], inĝeniero * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[Antal Molnár]], komponisto * [[Béla Molnár (tekstilartisto)]] * [[Bertalan Vid Molnár]], pastro * [[Erik Molnár]], historiisto * [[Farkas Molnár]], arkitekto * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gábor Molnár]], verkisto * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[István Molnár]], koreografo * [[István Molnár (agronomo)]] * [[István Molnár (akvopilkisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[József Molnár (instruisto)]] * [[József Molnár (pentristo)]] * [[Kálmán Molnár]], juristo * [[Károly Molnár (ministro)]] * [[János Molnár (futbalisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Pálné Molnár C.]], instruisto * [[Rózsi Molnár]], aktoro * [[Szulpic Dezső Molnár]], pastro * [[Tibor Molnár]], aktoro * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Pál Molnár C.]], pentristo * [[Péter Molnár]], arkitekto * [[István Móna]], pentatlonisto * [[László Monszpart]], kirurgo * [[Lajos Montag]], kontrabasisto * [[Gyula Moór]], juristo * [[Károly Móra]], astronomo * [[Ernő Emil Moravcsik]], kuracisto * [[Géza Moravcsik]], muzikologo * [[Gyula Moravcsik]], filologo * [[Gusztáv Morelli]], grafikisto * [[Lili Móricz]], aktoro * [[Pál Móricz]], verkisto * [[Virág Móricz]], verkisto * [[Zoltán Morlin]], kristalografo * [[István Morócz]], kuracisto * [[Győző Morvay]], instruisto * [[László Morvay]], emajlisto * [[Dénes Mosolygó]], pulmonologo * [[György Mosshammer]], pentristo * [[Ottó Mosshammer]], harpisto * [[Román Mosshammer]], harpisto * [[Árpád Mózes]], luterana episkopo * [[Sándor Mozsonyi]], farmaciisto * [[Sándor Mucsi]], aktoro * [[Pál Mudrony]], ĵurnalisto * [[Sándor Muhits]], pentristo * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Sándor Müller]], kemiisto * [[Vilmos Müller]], pulmonologo * [[Bernát Munkácsi]], lingvisto * [[Flóra Munkácsy]], aktoro * [[Aurél Münnich]], advokato * [[Károly Murai]], ĵurnalisto * [[Gyula Murányi]], platetisto * [[Róbert Muray]], pentristo * [[Viktor Mutschenbacher]], altlerneja instruisto * [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[Zoltán Nadányi]], poeto * [[Ferenc Nádasi]], aktoro * [[László Nádasy]], scenaristo * [[Béla Náday]], aktoro * [[Ferenc Náday]], aktoro * [[Herbert Nadler]], [[ĉasisto]] * [[Róbert Nádler]], pentristo * [[Jenő Nádor (operetkantisto)]] * [[Emil Nagel]], kuracisto * [[Adorján Nagy]], aktoro * [[Alajos Nagy]], piaristo * [[András László Nagy]], reĝisoro * [[Aranka Nagy]], operkantisto * [[Attila Nagy (aktoro)]] * [[Bálint Nagy]], arkitekto * [[Béla Nagy (skermisto)]] * [[Emil Nagy]], ministro * [[Ferenc Nagy (kemiisto)]] * [[Gáspár Nagy]], poeto * [[Géza Nagy (pianisto)]] * [[Gyula Nagy]], arkivisto * [[Dezső Nagy (inĝeniero)]] * [[Elemér Nagy (arkitekto)]] * [[Elemér Nagy (fizikisto)]] * [[Ibolya Nagy]], aktoro * [[Imre Nagy (aktoro)]] * [[Imre Nagy (historiisto)]] * [[Imre Nagy (politikisto)]] * [[István Nagy (aktoro)]] * [[István Nagy (arkitekto)]] * [[István Nagy B.]], pentristo * [[Izabella Nagy]], aktoro * [[János Nagy Balogh]], pentristo * [[Jenő Nagy (aktoro)]] * [[Jenő Nagy (ornitologo)]] * [[József Nagy (statikisto)]] * [[Józsefné Nagy (Jolán Szarka)]], ministro * [[Lajos Nagy (arkeologo)]] * [[Lajos Nagy (verkisto)]] * [[László Nagy (inspektoro)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Olivér Nagy]], dirigento * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (skulptisto)]] * [[Sándor Nagy (verkisto)]] * [[Tamás Nagy]], ekonomikisto * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Nagy (baletisto)]] * [[Zoltán Nagy (grafikisto)]] * [[Zsigmond Nagy]], pentristo * [[Zoltán Nagyiványi]], verkisto * [[Teréz Nagyajtay]], kostumisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro * [[Lipót Nádasdy]], terposedanto * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[Antal Náray (ĉefoficiro)]] * [[Teri Náray]], aktorino * [[István Náray-Szabó]], kemiisto * [[Miksa Natter-Nád]], ĵurnalisto * [[Ákos Navratil]], ekonomikisto * [[Imre Navratil]], kirurgo * [[László Négyesy]], literaturhistoriisto * [[Lajos Nékám (1868)]], kuracisto * [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto * [[Sándor Nékám]], matematikisto * [[Tivadar Nemecskay]], obstetrikisto * [[Lili Neményi]], kantistino * [[Ágnes Nemes Nagy]], poetino * [[Antal Nemes]], episkopo * [[Dezső Nemes]], historiisto * [[Katalin Nemes]], pianisto * [[Tihamér Nemes]], inĝeniero * [[István Nemeskürty]], verkisto * [[Tivadar Nemeslaki]], ministro * [[János Nemeskéri]], [[antropologo]] * [[Károly Német]], piaristo * [[Aladár Németh]], fasonisto * [[Angéla Németh]], atleto * [[Aurélia Németh]], skulptisto * [[G. Béla Németh]], literaturhistoriisto * [[Emília Németh]], aktoro * [[Endre Németh]], inĝeniero * [[Imre Németh]], martelĵetisto * [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (oficiro)]] * [[János Németh (operkantisto)]] * [[József Németh (fotisto)]] * [[Judit Németh]], fizikisto * [[Kálmán Németh (skulptisto)]] * [[László Németh]], verkisto * [[Marika Németh]], [[primadono]] * [[Romuáld János Németh]], pastro * [[Ella Némethy]], operkantisto * [[Emil Némethy]], inĝeniero * [[Ferenc Némethy]], aktoro * [[Géza Némethy]], filologo * [[György Némethy]], aktoro * [[Katalin Némethy]], matematikisto * [[Károly Nendtvich]], kemiisto * [[Miklós Neogrády]], pentristo * [[József Nepp]], reĝisoro * [[György Neubauer]], obstetrikisto * [[Tibor Neugebauer]], fizikisto * [[Károly Neumann]], juristo * [[Sebestyén Neumann]], bestokuracisto * [[Kornél Neuschloss]], arkitekto * [[László Névy]], esteto * [[Béla Neÿ]], arkitekto * [[Dávid Ney]], operkantisto * [[Ferenc Neÿ]], ĵurnalisto * [[Tibor Ney]], violonisto * [[Emil Niederhauser]], historiisto * [[Lina Nikó]], aktoro * [[Sándor Nikolits]], komponisto * [[Endre Nizsalovszky]], juristo * [[Ferenc Nógrádi]], futbalisto * [[László Nógrádi]], politikisto * [[Tibor Nónay]], kuracisto * [[Jenő Noszky (1880)]], geologo * [[Jenő Noszky (1909)]], geologo * [[Béla Novák]], biokemiisto * [[Dezső Novák]], futbalisto * [[Ilona Novák]], naĝisto * [[Károly Novobátzky]], fizikisto * [[Albert Nyáry]], historiisto * [[János Nyéki]], aktoro * [[János Nyilasi]], kemiisto * [[Judit Nyilassy]], reĝisoro * [[Géza Nyiredi]], kuracisto * [[István Nyiredy]], bestokuracisto * [[István Nyiri (arkitekto)]] * [[Gyula Nyírő]], kuracisto * [[Gyula Nyírő (skulptisto)]] * [[Lajos Nyírő]], esteto * [[Ferencné Nyitrai]], oficisto * [[Gyula Nyúl]], kemiisto * [[Éva Nyulásziné Straub]], arkivisto {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[József O. Vértes]], pedagogo * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo * [[Géza Oberfrank]], dirigento * [[Pál Oberschall]], juĝisto * [[Gyula Obersovszky]], ĵurnalisto * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Árpád Ódry]], aktoro * [[Béla Ohmann]], skulptisto * [[István Oláh (oficiro)]] * [[János Oláh (hebreisto)]] * [[Pál Oláh]], mikrobiologo * [[Zoltán Olcsai-Kiss]], skulptisto * [[Ferenc Olgyay]], pentristo * [[Miklós Olgyay]], biologo * [[Placid Károly Olofsson]], monaĥo * [[Károly Olt]], ministro * [[Károly Oltay]], geodeto * [[Magda Olthy]], aktorino * [[Imre Oltványi]], ministro * [[József Ónody]], naĝisto * [[János Ónozó]], kornisto * [[Balázs Orbán]], historiisto * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[György Orbán (ginekologo)]] * [[József Orbán (muzikisto)]] * [[László Orbán (ministro)]] * [[Tibor Orbán]], reĝisoro * [[Viola Orbán]], aktoro * [[Attila Orbók]], [[scenaristo]] * [[Mór Orbók]], [[instruisto]] * [[Lajos Ordass]], luterana episkopo * [[Béla Ordódy]], futbalisto * [[Szilveszter Ördögh]], redaktoro * [[Ferenc Ormay]], operkantisto * [[Miklós Ormándy]], instruisto * [[Mária Ormos]], historiisto * [[Zsigmond Ormós]], arthistoriisto * [[Balázs Orosz]], advokato * [[Júlia Orosz]], operkantisto * [[Vilma Orosz]], operetkantisto * [[Erzsi Orsolya]], aktoro * [[Lili Ország]], pentristo * [[László Országh]], vortaristo * [[Oszkár Országh]], pulmonologo * [[Tivadar Országh]], violonisto * [[Gyula Ortutay]], politikisto * [[Rudolf Ortvay]], fizikisto * [[Tivadar Ortvay]], historiisto * [[Károly Orzovenszky]], kuracisto * [[Ferenc Oslay]], historiisto * [[József Osvald Oslay]], monaĥo * [[Júlia Osváth]], operokantistino * [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto * [[Magda Osztovics]], genetikisto * [[Antal Osztrovszky]], kemiisto * [[József Osztróvszky]], juĝisto * [[László Ottlik]], filozofo * [[Dániel Ötvös]], kemiisto * [[Gitta Ötvös]], operetkantisto * [[Lipót Óváry]], historiisto * [[József Öveges]], fizikisto, verkisto * [[Lajos Őze]], aktoro {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[György Paál]], astronomo * [[József Paál]], inĝeniero * [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto * [[Ágoston Pacséry]], reĝisoro * [[László Pacséry]], scenaristo * [[Antal Páger]], aktoro * [[Dezső Pais]], lingvisto * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[László Paizs]], pentristo * [[Zsolt Pákay]], historiisto * [[Lajos Pál]], [[oraĵisto]] * [[Lajos Palágyi (aktoro)]] * [[Ferenc Paláncz]], aktoro * [[Klára Palánkay]], operkantisto * [[Béla Palasovszky]], poeto * [[Ödön Palasovszky]], poeto, reĝisoro * [[György Palásthy]], reĝisoro * [[Matild Palay]], operkantisto * [[Fidél Pálffy (ministro)]] * [[György Pálffy (aktoro)]] * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Móric Pálfy]], geologo * [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[József Palka]], vitralisto * [[György Pallavicini]], politikisto * [[Béla Pállik]], pentristo * [[Ilka Pálmay]], aktoro * [[Endre Palócz]], skermisto * [[László Palócz]], operkantisto * [[Antal Palóczi]], arkitekto * [[Ádám László Pálos]], kuracisto * [[György Pálos]], aktoro * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[László Palotás]], inĝeniero * [[Péter Palotás]], futbalisto * [[Zoltán Palotás]], oficisto * [[Árpád Palotay]], operkantisto * [[Gertrúd Palotay]], etnografo * [[Mátyás Palyusik]], bestokuracisto * [[Ervin Pamlényi]], historiisto * [[József Pán]], dekoraciisto * [[Miklós Páncsics]], futbalisto * [[Pál Pándi]], literaturhistoriisto * [[Lajos Pándy]], aktoro * [[Dávid Pap]], advokato * [[Gyula Pap]], pentristo * [[Henrik Pap]], pentristo * [[János Pap]], politikisto * [[János Pap (sciencohistoriisto)]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Miklós Pápa]], juristo * [[Klára Pápay]], aktoro * [[Bertalan Papp]], skermisto * [[Elemér Papp]], kemiisto * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Ferenc Papp (lingvisto)]] * [[Ferenc Papp (literaturhistoriisto)]] * [[Károly Papp (pastro)]] * [[Klára Papp]], agronomo * [[Lajos Papp (pafisto)]] * [[László Papp (luktisto)]] * [[Mihály Papp]], aktoro * [[Oszkár Papp]], pentristo * [[Simon Papp]], inĝeniero * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Ervin Paraicz]], pediatro * [[Pál Pariss]], ĵurnalisto * [[Mihály Párkányi]], arkitekto * [[János Parti]], kanuisto * [[Alice Pártos]], balneologo * [[Béla Pártos]], juristo * [[Erzsi Pártos]], aktoro * [[Géza Pártos]], reĝisoro * [[Gusztáv Pártos]], aktoro * [[Gyula Pártos]], arkitekto * [[Jenő Pártos]], tekstopoeto * [[Anna Páskándiné Sebők]], reĝisoro * [[Gyula Pasteiner]], arthistoriisto * [[József Paszlavszky]], zoologo * [[Árpád Pásztor]], poeto * [[János Pásztor (aktoro)]] * [[János Pásztor (skulptisto)]] * [[Lajos Pásztorniczky]], inĝeniero * [[Zoltán Pásztory]], drumisto * [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]] * [[Ferenc Pataki (kalkulisto)]] * [[Jenő Pataki]], aktoro * [[József Pataki (aktoro)]] * [[Imre Pataky (pupteatristo)]] * [[Miklós Pataky]], aktoro * [[Tibor Patassy]], aktoro * [[Erzsébet Patek]], arkeologo * [[Ferenc Patek]], eklezihistoriisto * [[Károly Páter]], kemiisto * [[Károly Patkó]], pentristo * [[Dezső Pattantyús-Ábrahám]], politikisto * [[Géza Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero * [[Imre Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero * [[Károly Patthy]], instruisto * [[Pál Pátzay]], skulptisto * [[Arnold Árpád Pauer]], monaĥo * [[Imre Rudolf Pauer]], filozofo * [[Ede Paulay]], aktoro, teatrestro * [[Ákos Pauler]], filozofo * [[Tivadar Pauler]], juristo * [[József Paulheim]], arkitekto * [[Richárd Pauli]], operkantisto * [[Oszkár Paulinyi]], historiisto * [[Elek Pávai Vajna]], geologo * [[András Payer]], komponisto * [[Margit Payer]], operkantisto * [[Jakob Pazeller]], komponisto * [[Ferenc Pázmán]], aktoro * [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]], politikisto * [[Blanka Péchy]], aktorino * [[Sándor Pécsi]], aktoro * [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto * [[Vera Pécsi]], ekonomo * [[Dezső Pécsi-Pilch]], pentristo * [[Samu Pecz]], arkitekto * [[Vilmos Pecz]], filozofo * [[Aladár Pege]], kontrabasisto * [[Gyula Pekár]], verkisto, politikisto * [[Imre Pekár]], ekonomikisto * [[István Pekáry]], pentristo * [[Tamás Péli]], pentristo * [[József Pelikán]], arkitekto * [[János Pentelényi]], maŝininĝeniero * [[Tamás Pentelényi]], kirurgo * [[András Perczel]], biokemiisto * [[Anna Perczel]], urbanizisto * [[Béla Perczel]], ministro * [[Dénes Perczel]], arkitekto * [[Erzsébet Perczel]], tekstilartisto * [[Károly Perczel]], [[urbanizisto]] * [[Zita Perczel]], aktorino * [[Elek Peregriny]], pedagogo * [[Imre Perényi (arkitekto)]] * [[József Perényi]], historiisto * [[Károly Perényi (agronomo)]] * [[Zsigmond Perényi (ministro)]] * [[Mihály Perlaky]], piaristo * [[Vilmos Perlrott-Csaba]], pentristo * [[Izsák Perlmutter]], pentristo * [[András Pernye]], muzikhistoriisto * [[Ferenc Persay]], prokuroro * [[Rezső Pertorini]], kuracisto * [[Zoltán Peskó]], dirigento * [[Ernő Pesovár]], dancisto * [[Lajos Pesti Ihász]], teatrestro * [[Frigyes Pesty]], historiisto * [[Géza Petényi]], kuracisto * [[Gábor Péter]], politikisto * [[György Péter (statistikisto)]] * [[János Péter (ministro)]] * [[Rózsa Péter]], matematikisto * [[Andor Peterdi]], poeto * [[Gábor Peterdy]], advokato * [[Lajos Pethe]], inĝeniero * [[Imre Pethes]], aktoro * [[Attila Petheő]], aktoro * [[Ferenc Pethes]], aktoro * [[György Pethes]], reĝisoro * [[Sándor Pethes]], aktoro * [[Gyula Pethő]], geologo * [[Sándor Peti]], aktoro * [[Imre Pető]], dirigento * [[Sándor János Petőfi]], lingvisto * [[Gyula Petrányi]], kuracisto * [[Imre Petrasovits]], agronomo * [[Zsuzsa Petress]], aktorino * [[György Petri]], verkisto * [[Lajos Petrik]], kemiisto * [[József Petrik]], aktoro * [[Gyula Petrikovics]], kanuisto * [[István Petróczy]], oficiro * [[Elek Petrovics]], arthistoriisto * [[Emil Petrovics]], operkomponisto * [[György Petrovics]], juĝisto * [[Ilka Petur]], aktoro * [[Gedeon Petz]], filologo * [[Ottó Petzval]], matematikisto * [[Irén Pewny]], operkantisto * [[Ferenc Pfaff]], arkitekto * [[Ignác Pfeifer]], kemiisto * [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo * [[Andor Pigler]], arthistoriisto * [[Emmi Pikler]], infankuracisto * [[Jenő Pilch]], historiisto * [[János Pilinszky]], poeto * [[Vilmos Pillitz]], kemiisto * [[Judit Pinczési]], poeto * [[Béla Pintér (arkitekto)]] * [[Imre Pintér (aktoro)]] * [[Jenő Pintér (juristo)]] * [[Jenő Pintér (literaturhistoriisto)]] * [[Ignác Pióker]], staĥanovisto * [[Imre Pirchala]], klasika filologo * [[Cirjék János Piry]], monaĥo * [[József Viktorián Pituk]], pentristo * [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto * [[Ignác Pivár]], piaristo * [[Jenő Plank]], kemiisto * [[Ervin Plány]], pentristo * [[Ambrus Pleidell]], historiisto * [[Károly Plesnivy]], gobelinisto * [[László Pless]], dirigento * [[Antal Plesz]], arkitekto * [[Frigyes Pleszkán]], pianisto * [[Béla Plósz]], bestokuracisto * [[Pál Plósz]], kuracisto * [[Sándor Plósz]], juristo * [[Nándor Plotényi]], pianisto * [[Lajos Pócs]], fizikisto * [[Jenő Pócza]], fizikisto * [[Klára Póczy]], arkeologo * [[Frigyes Podmaniczky]], politikisto * [[György Pogácsás]], ministro * [[Béla Pogány]], fizikisto * [[Frigyes Pogány]], arkitekto * [[György Pogány]], operkantisto * [[Ödön Gábor Pogány]], arthistoriisto * [[Pál Pók]], akvopilkisto * [[Ede Polák]], piaristo * [[Rózsa Polgár]], gobelinisto * [[Hugó Poll]], pentristo * [[Antal Pollák]], inventisto * [[Zsigmond Pollák]], ilustristo * [[Jenő Polnay]], ministro * [[Géza Polónyi]], ministro * [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro * [[Péter Polonyi]], ĉinologo * [[József Pölöskei]], oraĵisto * [[Iván Pólya]], pentristo * [[Jakab Pólya]], juristo * [[Jenő Pólya]], kirurgo * [[József Pólya]], kuracisto * [[Imre Polyák]], luktisto * [[János Pompéry]], verkisto * [[Elemér Pongrácz]], ĵurnalisto * [[Kálmán Pongrácz]], politikisto * [[László Pongrácz (oficiro)]] * [[Péter Pongrácz]], hobojisto * [[Zoltán Pongrácz]], komponisto * [[Emil Ponori Thewrewk]], filologo * [[Imre Poór]], kuracisto * [[Sándor Popovics]], politikisto * [[Péter Popper]], psikologo * [[Bertalan Pór]] pentristo * [[Aladár Porpáczy]], biologo * [[Kálmán Porzsolt]], verkisto * [[Lajos Pósa]], poeto * [[Jenő Posch]], instruisto * [[Ede Pöschl]], inĝeniero * [[Imre Pöschl]], inĝeniero * [[Tivadar Posewitz]], geologo * [[Sándor Pósta]], skermisto * [[Margit Potyondi]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Béla Pozsár]], biologo * [[Imre Pozsgay]], politikisto * [[Árpád Prandler]], diplomato * [[Károly Preis]], dermatologo * [[Gábor Preisich]], arkitekto * [[Kornél Preisich]], kuracisto * [[Hugó Preisz]], kuracisto * [[Móric Preysz]], kemiisto * [[Gyula Prinz]], geografo * [[Artúr Probstner]], obstetrikisto * [[Guido Prodam]], piloto * [[János Prohászka]], inĝeniero * [[Ottokár Prohászka]], episkopo, verkisto * [[István Prókai]], aktoro * [[Péter Prokop]], pentristo * [[Sándor Prokopp]], sportpafisto * [[Antal Prónai]], monaĥo * [[János Proszt]], kemiisto * [[Pál Pruzsinszky]], piaristo * [[Sándor Puder]], pulmonologo * [[Lajos Puhr]], patologo * [[Frigyes Puja]], ministro * [[Béla Pukánszky (literaturhistoriisto)]] * [[Miklós Puky]], herpetologo * [[Gábor Pulay]], kemiisto * [[Ágost Pulszky]], politikisto * [[Ferenc Pulszky]], politikisto * [[Andor Pünkösti]], reĝisoro * [[Ernő Pungor]], kemiisto * [[Emil Purgly]], ministro * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]], kuracisto * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]], kuracisto * [[Ferenc Puskás (armeinĝeniero)]] * [[Ildikó Puskás]], hindologo * [[Tivadar Puskás]], inventisto * [[Bálint Putnik]], aktoro * [[Gyula Putnoky]], kuracisto * [[László Putnoky]], kemiisto {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Zsuzsa Rab]], tradukisto * [[György Rába]], verkisto * [[Miklós Rábai]], koreografo * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Aladár Rácz]], muzikisto * [[János Rácz]], instruisto * [[Pali Rácz]], violonisto * [[Jenő Rácz (ministro)]] * [[Gedeon Ráday (1806)]], politikisto * [[Gedeon Ráday (1829)]], politikisto * [[Imre Ráday]], aktoro * [[Béla Radics (gitaristo)]] * [[Jenő Radics]], tekstopoeto * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[György Radnai]], operokantisto * [[Miklós Radnai]], komponisto * [[Magda Radnót]], kuracisto * [[Antal Radó]], verkisto * [[Béla Radó]], teatrestro * [[Erzsébet Radó-Révész]], psikanalizisto * [[György Radó]], tradukisto * [[István Radó]], ĵurnalisto * [[Sándor Radó (arkitekto)]] * [[László Radocsay]], ministro * [[Dezső Rados]], violonisto * [[Gusztáv Rados]], matematikisto * [[Ignác Rados]], instruisto * [[Jenő Rados]], arkitekto * [[Kornél Rados]], arkitekto * [[Béla Radvánszky]], politikisto * [[Ödön Radvány]], luktisto * [[Géza Radványi]], reĝisoro * [[Blanka Raffay]], aktoro * [[Dávid Raffay]], skulptisto * [[Erzsi Raffay]], operkantisto * [[Sándor Raffay]], luterana episkopo * [[Ferenc Raichle]], arkitekto * [[Emil Raitsits]], bestokuracisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[Ferenc Rajcsányi]], scenaristo * [[László Rajcsányi]], skermisto * [[László Rajk (arkitekto)]] * [[Ödön Rajka]], kuracisto * [[Béla Rajki]], trejnisto * [[Márton Rajki]], advokato * [[Ferenc Rajna]], scenaristo * [[András Rajnai]], reĝisoro * [[Ferenc Rajniss]], politikisto * [[János Rajz]], aktoro * [[Ferenc Rákos]], politikisto * [[Sándor Rákos]], poeto * [[Jenő Rákosi]], verkisto, ĵurnalisto * [[Mária Rákosi]], aktoro * [[Szidi Rákosi]], aktorino * [[Viktor Rákosi]], verkisto * [[Gellért Raksányi]], aktoro * [[József Rankay]], oficiro * [[György Ránki]], komponisto * [[György Ránki (historiisto)]] * [[László Ranódy]], reĝisoro * [[Jenő Ranschburg]], psikologo * [[Pál Ranschburg]], kuracisto * [[Raymund Rapaics]], botanikisto * [[Anna Rápolthy]], aktoro * [[László Rásonyi]], lingvisto * [[Károly Raszler]], grafikisto * [[György Ráth]], juĝisto * [[Károly Ráth (entreprenisto)]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[Mór Ráth]], [[eldonisto]] * [[István Ráth-Végh]], verkisto * [[Márton Rátkai]], aktoro * [[Anna Ratkó]], ministro * [[István Ratkó]], matematikisto * [[Nándor Ratkóczy]], kuracisto * [[Ferenc Ratkovszky]], inĝeniero * [[Róbert Rátonyi]], aktoro * [[István Rátz]], kuracisto * [[Jenő Rátz]], ministro * [[László Rátz]], matematikisto * [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto * [[Imre Rázsó]], inĝeniero * [[László Réber]], karikaturisto * [[István Rédai]], agronomo * [[László Rédei]], matematikisto * [[István Rédey]], geofizikisto * [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto * [[Ferenc Redő]], pentristo * [[Emil Regőczi]], geodeziisto * [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto * [[Pál Regős]], pantomimisto * [[Károly Reich]], grafikisto * [[Zsigmond Reichard]], advokato * [[Kálmán Reichenhaller]], kemiisto * [[István Reiman]], matematikisto * [[Péter Reimholz]], arkitekto * [[János Reiner]], juristo * [[Béla Reinitz]], komponisto * [[Antal Reischl]], arkitekto * [[Péter Reischl]], arkitekto * [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto * [[Károly Miksa Reissmann]], pentristo * [[Ferenc Reitter]], inĝeniero * [[Sándor Rejtő]], inĝeniero * [[András Rékai]], reĝisoro * [[Miklós Rékai]], harpisto * [[Nándor Rékai]], dirigento * [[Csaba Rékassy]], grafikisto * [[Gabriella Relle]], operkantisto * [[Iván Relle]], teatrestro * [[Antal Reményi]], advokato * [[József Reményi]], skulptisto * [[Sándor Reményi (operkantisto)]] * [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro * [[Zsigmond Remenyik]], verkisto * [[János Renner]], fizikisto * [[Alfréd Rényi]], matematikisto * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Tamás Rényi]], reĝisoro * [[Géza Requinyi]], kemiisto * [[Béla Rerrich]], arkitekto * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]], juĝisto * [[István Reszler]], operkantisto * [[Lajos Réthey]], aktoro * [[Antal Réthly]], meteologiisto * [[Mihály Réthy]], aktoro * [[Mór Réthy]], matematikisto * [[László Réti]], arkivisto * [[Mátyás Réti]], pentristo * [[Endre Reuss]], inĝeniero * [[József Révay]], verkisto * [[András Révész]], politikisto * [[Ferenc Révész]], politikisto * [[Géza Révész (ministro)]] * [[György Révész (kuracisto)]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Imre Révész (episkopo)]] * [[Mihály Révész (ĵurnalisto)]] * [[Vidor Révész]], radiologo * [[Gyula Reviczky]], poeto * [[Dezső Rexa]], arkivisto * [[Géza Réz]], inĝeniero * [[Pál Réz]], kritikisto * [[Lola Réz Kosáryné]], verkistino * [[Gyula Rézler]], sociologo * [[László Rhorer]], kuracisto * [[Antal Ribáry]], komponisto * [[József Ribáry]], politikisto * [[Miklós Ribiánszky]], politikisto * [[Aladár Richter]], botanikisto * [[Gedeon Richter]], kemiisto * [[Hugó Richter]], neŭrologo * [[Sándor Rideg]], verkisto * [[Frigyes Riedl]], literaturhistoriisto * [[Szende Riedl]], lingvisto * [[Frigyes Riesz]], matematikisto * [[Gusztáv Rigler]], kuracisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Gyula Rimanóczy (1903)]], arkitekto * [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto * [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[Zsigmond Ritoók (kuracisto)]] * [[Imre Roboz]], teatrestro * [[Gyula Rochlitz]], arkitekto * [[István Röck]], fabrikisto * [[Iván Rodé]], kuracisto * [[Alajos Roder]], kanoniko * [[Vilmos Rőder]], ministro * [[Rodolfo (iluziisto)]] * [[Károly Rödönyi]], ministro * [[Henrik Rohmann]], harpisto * [[Sándor Rohringer]], hidrologo * [[Gedeon Róka]], astronomo * [[Szilárd Rökk]], advokato * [[Ferenc Romagnoli]], kornisto * [[András Román]], arkitekto * [[György Román]], pentristo * [[Kati Román]], pupisto * [[József Romhányi]], [[libretisto]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[László Romics]], kuracisto * [[Lajos Romsauer (matematikisto)]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Róna]], skulptisto * [[Viktor Róna]], baletisto * [[Zsigmond Róna]], meteologiisto * [[Dénes Rónai]], fotisto * [[Gyula Rónai (inĝeniero)]] * [[Hermin Rónai]], aktoro * [[Mihály Rónai]], bestokuracisto * [[Sándor Rónai]], politikisto * [[György Rónay]], poeto * [[Gusztáv Rónaszéki]], aktoro * [[Ferenc Ronkay]], inĝeniero * [[Mária Ronyecz]], aktoro * [[Ignác Roskovics]], pentristo * [[Endre Rösler]], operokantisto * [[Mihály Rotarides]], zoologo * [[Marcell Roth]], kuracisto * [[Manó Róth]], vitralisto * [[Miksa Róth]], vitralisto * [[Sándor Rott]], aktoro * [[Irma Rotter]], baletisto * [[Lajos Rotter]], inĝeniero * [[Lillian Rotter]], psikanalizisto * [[Rezső Roubal]], timbalisto * [[Artúr Rozinek]], inĝeniero * [[Pál Rozlozsnik]], geologo * [[János Rozs]], pentristo * [[György Rózsa (redaktoro)]] * [[Pál Rózsa (matematikisto)]] * [[György Rózsahegyi]], karikaturisto * [[Kálmán Rózsahegyi]], aktoro * [[István Rozsos]], aktoro * [[Pál Rubányi]], kuracisto * [[Ernő Rubik (inĝeniero)]] * [[Gyula Rubinek]], ministro * [[Mózes Rubinyi]], lingvisto * [[György Rubovszky]], politikisto * [[László Rudas]], filozofo * [[Gyula Rudnay]] pentristo * [[Gyula Rudnyánszky]], poeto * [[Imre Ruff]], kemiisto * [[Pál Ruffy]], subministro * [[György Rupcsics]], hidrologo * [[Jakab Rupp]], arkivisto * [[István Rusznyák]], kuracisto * [[Éva Ruttkai]], aktoro * [[Ottó Ruttkai]], aktoro * [[István Rybár]], fizikisto * [[Imre Ruzsa]], logikisto * [[János Ruzsicska]], monaĥo {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] dr01jesdjz7g14js78pnf78pt5qq7j8 0 533352 9474819 9343358 2026-09-13T18:46:47Z Sj1mor 12103 9474819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo=SustainableDevelopmentGoalsLogo.svg }} <!--[[Dosiero:SustainableDevelopmentGoalsLogo.svg|eta|Celoj por Daŭripova Evoluigo (CDE) estas iniciativo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]]]--> La '''Celoj por Daŭripova Evoluigo''' (CDE) aŭ '''Daŭripovaj evoluigaj celoj de UN''' aŭ '''Agendo 2030 por Daŭripova Evoluigo''' estas komuna evoluiga programo por la ŝtatoj-membroj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kies kerncelo estas protekti la teron, certigi inkluzivecon, antaŭenigi pacajn sociojn, alstrebi justan prosperon por ĉiuj kaj zorgi ke antaŭ 2030 ankaŭ ekstrema malriĉeco haltu. Tiucele ekestis 17 celoj kaj 169 specifaj celoj por atingi tiujn ĝeneralajn celojn<ref>(eo) [http://www.esperantoporun.org/wp-content/uploads/Gvidilo-al-la-17-celoj-por-dauripova-evoluigo-de-UN.pdf Gvidilo al la 17 celoj de daŭripova evoluigo de UN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201019024529/http://www.esperantoporun.org/wp-content/uploads/Gvidilo-al-la-17-celoj-por-dauripova-evoluigo-de-UN.pdf|date=2020-10-19}}</ref>. == Historio == Temas pri sekvo de la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]], kiuj validis de 2000 ĝis [[2015]]. Post akcepto de tiu programo fare de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] en septembro 2015, la CDE validos ĝis 2030. == Koncepto de daŭripova evoluigo == Ĉefartikolo [[Daŭripova disvolviĝo]] La koncepto de daŭripova evoluigo aperis en la procezo de kombinado de tri ĉefaj vidpunktoj: ekonomia, socia kaj vivmedia. Ĉi tio implicas la adopton de mezuroj celantaj la optimuman uzon de limigitaj rimedoj kaj la uzon de ekologiemaj, ŝparemaj teknologioj - naturo, energio kaj materialoj - por konservi la stabilecon de sociaj kaj kulturaj sistemoj, por certigi la integrecon de biologiaj kaj fizikaj naturaj sistemoj. == Celaro == [[Dosiero:Sustainable_Development_Goals.svg|eta|Diagramo listigante la 17 Celoj por Daŭripova Evoluo]] La programo konsistas el 17 ĉefceloj kun 169 specifaj celoj, kiuj detaligas la konkretajn paŝojn farendajn sur ĉiu kampo kaj akompanitaj de 304 metrikoj por testi konformecon. <ref>"[https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/6754Technical%20report%20of%20the%20UNSC%20Bureau%20(final%29.pdf Teknika raporto de la Oficejo de la Statistika Komisiono de la Unuiĝintaj Nacioj (UNSC) pri la procezo de evoluo de indikila kadro por la celoj kaj celoj de la disvolva tagordo post 2015 - laborskizo]" </ref> La 17 ĉefceloj estas jenaj: # Forigi [[malriĉo]]n ĉie, en ĉiuj ĝiaj formoj. # Forigi [[malsato]]n, atingi manĝo-sekurecon kaj pli bonan nutradon, kaj antaŭenigi daŭripovan [[agrikulturo]]n. # Garantii sanajn vivojn kaj kreskigi bonfarton por ĉiuj homoj en ĉiuj aĝoj. # Garantii inkluzivan kaj egalecan bonkvalitan [[edukado]]n kaj plivastigi por ĉiuj la ŝancojn por [[dumviva lernado|tutviva lernado]]. # Atingi [[seksa egaleco|egalecon inter la seksoj]] kaj plivastigi la decidopovon de ĉiuj [[virino]]j kaj [[knabino|junulinoj]]. # Garantii al ĉiuj homoj haveblon kaj daŭripovan mastrumadon de [[akvo]] kaj sanitaraj sistemoj. # Garantii al ĉiuj homoj alireblon al pagebla, fidinda, [[Renoviĝanta energio|daŭripova]] kaj moderna [[energio]]. # Antaŭenigi daŭran, inkluzivan kaj daŭripovan ekonomian kreskon, plenan kaj produktivan dungitecon kaj bonkondiĉan laboron por ĉiuj homoj. # Konstrui elteneman [[infrastrukturo]]n, akceli inkluzivan kaj daŭripovan industriigon kaj kultivi [[novigo|inventemon]]. # Redukti malegalecon ene de landoj kaj inter [[lando]]j. # Igi urbojn kaj homajn loĝejarojn inkluzivaj, sekuraj, eltenemaj kaj daŭripovaj. # Garantii daŭripovajn formojn de konsumado kaj produktado. # Urĝe agi por kontraŭbatali [[klimatŝanĝiĝo]]n kaj ties efikojn (konforme al la [[UNFCCC|Kadra Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimatŝanĝiĝo]]). # Konservi kaj daŭripove utiligi la [[oceano]]jn, [[maro]]jn, kaj marajn resursojn cele al daŭripova evoluigo. # Protekti, restarigi kaj disvastigi daŭripovan uzadon de teraj [[ekosistemo]]j, daŭripove mastrumi [[arbaro]]jn, kontraŭbatali [[dezertiĝo]]n, haltigi kaj inversigi la degeneradon de [[grundo]]j kaj haltigi la perdiĝon de [[biodiverseco]]. # Antaŭenigo de [[Bazaj rajtoj|bazaj homaj rajtoj]]: la konstruadon de [[paco|pacaj]] kaj inkluzivaj socioj por daŭripova evoluigo, garantii aliron al [[justico]] por ĉiuj homoj, kaj starigi efikajn, respondecajn kaj inkluzivajn instituciojn je ĉiuj niveloj. # Plifortigi la realigajn kapablojn kaj revigligi la tutmondan partnerecon por daŭripova evoluigo. == Lingvoj kaj celoj por daŭripova evoluigo == Dum simpozio pri multlingvismo en [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], larĝa diskutado kun UN-personaro, diplomatoj, [[Ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]] kaj universitatanoj ĝenerale samopiniis, ke, por plene realigi sian celon de engaĝado de civila socio, kaj por eniri konstruan dialogon kun siaj diversaj publikoj, UN devas alfronti siajn eksterajn lingvajn prioritatojn kaj trovi la rimedojn por ilin plenumi<ref name=":0" />. Simpoziaj partoprenantoj menciis packonservajn operaciojn, informservojn de UN, kaj, ĉefe, realigon de la Celoj por Daŭripova Evoluigo kiel terenojn kie necesas pli sistema agado por utiligi vastan gamon de lingvoj se oni vere deziras atingi sukceson<ref>[http://www.esperantic.org/wp-content/uploads/2018/07/IpI_105_final.pdf Simpozio pri multlingvismo ĉe UN], Informilo por interlingvistoj (IpI), 27-a jaro (tria serio) | n-ro 105 (3/2018), p. 5-6 | ISSN 1385-2191</ref><ref>Fettes, Mark, ''Language in the United Nations post-2015 development agenda''. [[Language Problems and Language Planning|Language Problems & Language Planning]]. 39/3: 298-311.</ref>. [[Ne-registara organizaĵo|NRO]]-pintkunveno pri la Celoj por Daŭripova Evoluo en septembro 2015 menciis la kondiĉon ke ĉiuj partoprenantoj devus esti kompetentaj en la angla, dum la celoj mem estas plejparte direktitaj al homoj, kiuj ne kompetentas en la angla kaj ofte eĉ ne kompetentas en la oficialaj lingvoj de la ŝtatoj en kiuj ili loĝas<ref name=":0">(en) [[Humphrey Tonkin]], ''[https://www.academia.edu/57056704/Esperanto_A_Language_Policy_Assessment?email_work_card=abstract-read-more Esperanto: A Language Policy Assessment - ĉapitro 7 "Esperanto and linguistic justice (Esperanto kaj lingva justeco)]'', Academia.edu, In: Język. Komunikacja. Informacja Ilona Koutny, Ida Stria (red./ed.) 12/2017: 136–145</ref>. == Rolo == Kvankam la efektivigo de la CDE-programo ankoraŭ ne finiĝis, oni povas supozi, ke ĝi ludos sufiĉe grandan rolon en la solvado de tutmondaj problemoj, konsiderante la sukceson de la [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]]. Estas oficiale anoncite, ke dum la lastaj du jardekoj, la procento de homoj vivantaj sub la limo de malriĉeco preskaŭ duoniĝis, infana kaj patrina morteco reduktiĝis preskaŭ kun duono, signifa progreso estis farita en la batalo kontraŭ malsanoj kiel [[HIV]] kaj [[malario]]. == En Esperanto aperis == *[[Unesko-Kuriero]] [https://en.unesco.org/sites/default/files/2017-2-esperanto.pdf n-ro 1 (Apr-Jun 2017)] [[Tagordo 2030]] : Defioj por ni ĉiuj == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Grupo de Unuiĝintaj Nacioj por Daŭripova Evoluo]] * [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]] * [[Ĉarto de la Tero]] * [[Terotago]] * [[Responsa turismo]] * [[Wiser.org]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=cTVdurT097E MondaFest - diskuto pri daŭripova evoluigo] * (eo) [https://www.mallonge.net/gvidilo Gvidilo al la 17 celoj de daŭripova evoluigo de UN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201019024529/http://www.esperantoporun.org/wp-content/uploads/Gvidilo-al-la-17-celoj-por-dauripova-evoluigo-de-UN.pdf |date=2020-10-19 }}, traduko de [[Humphrey Tonkin]] kunlabore kun [[Mark Fettes]], [[Brian Moon]], kaj [[Istvan Ertl]], la 8-an de septembro 2015. * ''(en)[https://sdgs.un.org/2030agenda Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development],'' Unuiĝintaj Nacioj [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Daŭripovo]] a8czrbrx9dzo6fzlf7rnyz63em3dt0a 0 533377 9474635 9473737 2026-09-13T13:22:05Z Crosstor 3176 /* P */ 9474635 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj studentoj en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] (elekto): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Károly Ábel]] * [[Árpád Abonyi (kemiisto)]] * [[István Abonyi (maŝininĝeniero)]] * [[Antal Ács]] * [[Gábor Ács]] * [[Lajos Ács]] * [[Mária Ács]] * [[László Acsay]] * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Zoltán Adonyi]] * [[Bence Adorján]] * [[Mihály Ágoston (elektrinĝeniero)]] * [[Hubert Pál Álgyay]] * [[Gábor Alexander]] * [[György Almár]] * [[Elemér Almási]] * [[Loránd Almási Balogh]] * [[György Almássy (elektrinĝeniero)]] * [[Zsuzsa Almássy]] * [[Andor Almásy]] * [[Gedeon Almásy]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Imre Ámos]] * [[Pál Andai]] * [[Mihály Andrássy]] * [[István János Angyal]] * [[Ferenc Anisits]] * [[Csaba Antal]] * [[János Antal (fizikisto)]] * [[Sándor Arany]] * [[Ákos Ásvány]] * [[Adorján Aszalós]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Viktor Babits]] * [[Zoltán Babos]] * [[Iván Bach]] * [[Zoltán Bachman]] * [[Albert Baczoni]] * [[Jenő Bajai]] * [[József Bak]] * [[Péter Bakonyi]] * [[Tibor Bakonyi (arkitekto)]] * [[Béla Bakos]] * [[Tibor Bakos]] * [[Mihály Balatoni]] * [[Mihály Balázs]] * [[Balázs Balázs-Piri]] * [[Andor Bálint]] * [[Elemér Bálint]] * [[Zoltán Bálint (arkitekto)]] * [[János Balogh (hidrologo)]] * [[József Balogh (patologo)]] * [[Károly Bamberger]] * [[Ferenc Bán]] * [[László Bánhidi (maŝininĝeniero)]] * [[Donát Bánki]] * [[Kajetán Banovits]] * [[Károly Barakonyi]] * [[Géza Bárány]] * [[Etele Baráth]] * [[Sándor Barcs]] * [[Árpád Bardócz (maŝininĝeniero)]] * [[Alfréd Bardon]] * [[István Bársony (inĝeniero)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[Lajos Bartha (psikologo)]] * [[László Bartha (bestokuracisto)]] * [[Erika Bartos]] * [[Ernő Baskai]] * [[Szidor Bátor]] * [[Sándor Baumgarten]] * [[Mihály Bauer]] * [[Gábor Becker]] * [[Rudolf Bedő]] * [[János Miklós Beér]] * [[Antal Bejczy]] * [[Lajos Bélteky]] * [[László Bendefy]] * [[Attila Benedek]] * [[Gábor Benedek]] * [[József Benedek (inĝeniero)]] * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[Pál Benedek (hidrologo)]] * [[István Benke (inĝeniero)]] * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Sándor Benkó]] * [[Tamás Beőthy]] * [[Endre Bereczky]] * [[Pál Beregszászi Nagy (inĝeniero)]] * [[István Berend]] * [[István Bergendy]] * [[Zsigmond Bernauer]] * [[Domokos Berzenczey]] * [[Miklós Berzsenyi-Janosits]] * [[Miklós Besnyő]] * [[Balázs Bethlen]] * [[Géza Binder-Kotrba]] * [[Ján Nepomuk Bobula]] * [[János Bobula]] * [[Tivadar Böcker]] * [[Ede István Boczor]] * [[Csaba Bodonyi]] * [[Károly Bognár]] * [[Alois Bohn]] * [[Henrik Böhm]] * [[Zalán Bodó]] * [[Géza Bognár]] * [[Erik Bogsch]] * [[Samu Bogyó]] * [[Zoltán Bőjtös]] * [[Károly Bolberitz]] * [[Elemér Bölcskei]] * [[Géza Boleman]] * [[György Bor]] * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[Zsolt Borkai]] * [[Gyula-Frigyes Born]] * [[Béla Borsos]] * [[József Borsos (arkitekto)]] * [[Béla Borvendég]] * [[Géza Braun]] * [[János Brenner]] * [[Béla Bresztovszky]] * [[Ferdinánd Buday]] * [[József Büki]] * [[László Bús-Fekete]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Callmeyer]] * [[Tibor Cholnoky]] * [[László Csaba (arkitekto)]] * [[József Csabai-Wágner]] * [[Gábor Csajághy]] * [[József Csák]] * [[Frigyes Csáki]] * [[Judit Csanádi]] * [[Károly Csányi]] * [[Sándor Cseh (bestokuracisto)]] * [[János Csek]] * [[József Csemegi]] * [[Jenő Csepreghy]] * [[Tibor Cservenyák]] * [[György Csete]] * [[Miklós Csics]] * [[Imre Csik]] * [[Mihály Csikós]] * [[András Csókay]] * [[Csaba Csontos]] * [[Zoltán Csorba]] * [[Adolf Czakó]] * [[József Czégi]] * [[Imre Czomba]] {{Div col end}} == D == * [[Lóránd Dabasi Schweng]] * [[Péter Dallos]] * [[Károly Dávid]] * [[Irén Deézsi]] * [[Gábor Delneky]] * [[Ákos Detrekői]] * [[Sándor Dévényi]] * [[János di Gléria]] * [[Győző Dischka]] * [[Tibor Dobolyi]] * [[Eszter Dobozi]] * [[Géza Dobrányi]] * [[Benő Doktorics]] * [[Imre Domán]] * [[Ferenc Domány]] * [[Károly Dötsch]] * [[Jenő Dulánszky (pli juna)]] * [[László Dunai]] == E == * [[Béla Eberling]] * [[Aladár Edvi Illés (inĝeniero)]] * [[Dezső Ekler]] * [[Ákos Eleőd]] * [[Béla Enyedi]] * [[Antal Eperjessy]] * [[Ferenc Erdei (arkitekto)]] * [[Pál Erdős]] * [[Gyula Ernyey]] * [[Béla Erődi-Harrach]] * [[Róbert Ertl]] * [[László Ettre]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Gusztáv Fáber]] * [[Gáspár Fábián]] * [[Antal Fasching]] * [[Richárd Falk (inĝeniero)]] * [[Péter István Faragó]] * [[László Fári]] * [[Zoltán Farkasdi]] * [[Zoltán Farkasdy]] * [[Dezső Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fekete (trafikinĝeniero)]] * [[Béla Fekete Nagy]] * [[László Felkai]] * [[Sándor Fellner]] * [[Vilmos Fellner]] * [[Marcel Ferencz]] * [[Attila Ferenczfy-Kovács]] * [[Gábor Ferenczi]] * [[András Ferkai]] * [[Lajos Fialovszky]] * [[György Filep]] * [[Róbert Fleischl]] * [[Lajos Fodor (kemiisto)]] * [[László Fodor (matematikisto)]] * [[Elemér Fogassy]] * [[László Földes (arkitekto)]] * [[Péter Földes]] * [[Margit Földesi]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[Alfréd Forbát]] * [[Rezső Francé]] * [[Imre Francsek]] * [[Dezső Freund]] * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Lajos Fridrich (maŝininĝeniero)]] * [[Attila Fülöp]] * [[Tamás Fügedi]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 3}} * '''[[Dennis Gabor]]''' * [[Tibor Gánti]] * [[Jenő Garai]] * [[Zoltán Gáthy]] * [[Tibor Gáyor]] * [[Árpád Gerecs]] * [[Péter Gergely]] * [[János Gerle]] * [[Gedeon Gerlóczy]] * [[László Gerő (arkitekto)]] * [[László Gerő (kartografo)]] * [[Ödön Gerő]] * [[János Gertler]] * [[János Giber (pli juna)]] * [[Kálmán Giergl]] * [[László Gillemot]] * [[Jenő Gilyén]] * [[Nándor Gilyén]] * [[Mihály Gohér]] * [[Károly Goldziher]] * [[Iván Gönczi]] * [[Béla Gonda]] * [[Jenő Gondár]] * [[Imre Görög (agronomo)]] * [[Jenő Görög]] * [[János Gosztonyi (politikisto)]] * [[Pál Granasztói]] * [[Hugó Gregersen]] * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Gyula Greschik]] * [[Dániel Gryllus]] * [[Vilmos Gryllus]] * [[János Grofcsik]] * [[Gábor Groffits]] * [[Beáta Grolmuszné Vértessy]] * [[Gusztáv Grossmann]] * [[Ignác Grossmann]] * [[József Gruber]] * [[Ferenc Gruzl]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[István Gulyás (tenisisto)]] * [[Zoltán Gulyás]] * [[Mihály Gunda]] * [[Béla Gyarmati (arbarinĝeniero)]] * [[Ernő Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] * [[Lajos Gyenes]] * [[Lajos Gyenes (geografo)]] * [[Béla Gyires]] * [[Dénes Györgyi]] * [[Géza Györgyi (arkitekto)]] * [[József Györki]] * [[Géza Gyulai]] * [[Pál Gyurkó]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[Gyula Haász]] * [[Zsigmond Habuda]] * [[László Hága]] * [[György Haiman]] * [[Antal Hajnal]] * [[György Hajós (maŝininĝeniero)]] * [[Sámuel Hajós]] * [[Ferenc Hallóssy]] * [[Antal Halmos]] * [[Béla Halmos]] * [[Miklós Halmy]] * [[Samu Haltenberger]] * [[Lajos Hanzó (inĝeniero)]] * [[György Haraszti (historiisto)]] * [[István Haraszti]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Ottó Haszpra]] * [[Ferenc Hatlaczky]] * [[Alajos Hauszmann]] * [[Miksa Havas]] * [[Pál Havassy]] * [[Károly Héberger]] * [[János Heckenast]] * [[Ármin Hegedűs]] * [[Károly Hegedűs]] * [[Mihály Hegedűs]] * [[Zoltán Hegedűs (kemiisto)]] * [[Imre Hegyi (korusestro)]] * [[Ernő Heim]] * [[Béla Heintz]] * [[László Heller]] * [[Zoltán Hennyey]] * [[Frigyes Henszelmann]] * [[Ferenc Hepp (agronomo)]] * [[Imre Herpay]] * [[Károly Herrich]] * [[Emil Herrmann]] * [[Sándor Hevesi (arkitekto)]] * [[Rezső Hikisch]] * [[Zsolt Hirling]] * [[Guidó Hoepfner]] * [[Miklós Hofer]] * [[Jenő Hofhauser]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Béla Hofstätter]] * [[István Holló]] * [[János Hollub]] * [[Miklós Holop]] * [[Lajos Homoródi]] * [[Dezső Hönig]] * [[Péter Hónig]] * [[Péter Hoppál]] * [[Özséb Horányi]] * [[Miklós Horler]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Aurél Horváth]] * [[Vilmos Horváth]] * [[Zoltán Horváth (arkitekto)]] * [[Tibor Hottovy]] * [[László Hugyecz]] * [[József Hültl]] * [[Dénes Hunkár]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[László Huszthy]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán Igmándy]] * [[Jenő Illés]] * [[Zoltán Illés]] * [[Sándor Imre (telekomunikadisto)]] * [[Tamás Insperger]] * [[István Irsai]] * [[László Irsy]] * [[István Isó]] * [[Edvin Istvánffy]] * [[Gyula Istvánfi]] == J == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán Jakabffy]] * [[István Jakobey]] * [[Dániel Jakobovits]] * [[György Jáky]] * [[Béla Jámbor]] * [[Lajos Jámbor]] * [[István Janáky]] * [[István Janáky (pli juna)]] * [[György Jancsó (arkitekto)]] * [[Imre Jeney]] * [[György Jánossy (arkitekto)]] * [[Béla Jánszky]] * [[Lajos Jeney (arkitekto)]] * [[Anna Jónás]] * [[Dávid Jónás]] * [[Ödön Jónás]] * [[János Józsa (hidrologo)]] * [[Balázs Juhász]] * [[Kálmán János Juhász]] * [[Tibor Juhász]] * [[Károly Jurcsik]] {{Div col end}} == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Barna Kabay]] * [[Gyula Kabdebó]] * [[Péter Kacsuk]] * [[Kálmán Kádas]] * [[Csaba Káel]] * [[Károly Kaiser]] * [[Béla Kaján]] * [[Mihály Kajlinger]] * [[Tibor Kakuk]] * [[Pál Káldi]] * [[Mihály Káldor]] * [[József Káldy]] * [[László Kállai]] * [[Gábor Kállay]] * [[Ferenc Kalmár]] * [[Miklós Kampis]] * [[Kálmán Kandó]] * [[Ernő Kánya]] * [[Tibor Kapu]] * [[László Kapolyi]] * [[Jenő Kapy]] * [[Gábor Karádi]] * [[György Kardos]] * [[József Karger-Kocsis]] * [[Tódor Kármán]] * [[Gyula Károlyi (maŝininĝeniero)]] * [[Tibor Kádár (bestokuracisto)]] * [[Antal Károlyi (arkitekto)]] * [[György Zoltán Károlyi]] * [[Elek Karsai]] * [[László Kassay]] * [[Károly Kaszás]] * [[Béla Katona (ministro)]] * [[János Katona]] * [[József Kauser]] * [[László Kazinczy]] * [[Károly Keczkés]] * [[Tibor Kékesi]] * [[László Keller]] * [[Armand Kemény]] * [[József Péter Kerényi]] * [[Mátyás Keresztes]] * [[Erzsébet Kertész]] * [[Károly Róbert Kertész]] * [[György Miklós Keserű]] * [[Gyula Keszler]] * [[Sándor Keszthelyi]] * [[György Kévés]] * [[Árpád Kézdi]] * [[Csörsz Khell]] * [[Gyula Kilb]] * [[László Kimnach]] * [[Árpád Király]] * [[Lajos Kisfaludy]] * [[Jenő Kismarty-Lechner]] * [[Ákos Kiss (maŝininĝeniero)]] * [[István Kiss (arkitekto, 1857)]] * [[István Kiss (arkitekto, 1924)]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Rita Mária Kiss]] * [[Tamás Kiss (arkitekto)]] * [[Gusztáv Klados]] * [[Emil Klafszky]] * [[Árpád Klatsmányi]] * [[Mihály Klimm]] * [[Lipót Klug]] * [[Oszkár Knapp]] * [[Tibor Kobulej]] * [[Károly Kocsis (inĝeniero)]] * [[János Kojnok]] * [[Péter Kolár]] * [[József Kollár]] * [[Lajos Kollár]] * [[László Kollár-Klemencz]] * [[Sándor Koller]] * [[Richárd Kolos]] * [[Endre Kolossváry]] * [[Ödön Kolossváry]] * [[Endre Koltai]] * [[Ottó Komoly]] * [[Zoltán Komondy]] * [[Marcell Komor]] * [[Rezső Kőnig]] * [[Tibor Koppány]] * [[Mór Korach]] * [[József Korbély]] * [[János Korbuly]] * [[Dezső Korda]] * [[Ágoston Körmendy]] * [[Nándor Körmendy]] * [[József Körner]] * [[Albert Korodi]] * [[György Korompay]] * [[Albert Kálmán Kőrössy]] * [[Ferenc Kőrösy]] * [[Károly Kós]] * [[Attila Kőszeghy]] * [[Attila Kotányi]] * [[György Kovács]] * [[Gyula Kovács (arkitekto)]] * [[Kálmán Kovács (ministro)]] * [[Sándor Kovács (arkitekto)]] * [[Tibor Kovács (politikisto)]] * [[Zoltán Kovács (astronomo)]] * [[Ernő Kovácsházy]] * [[György Kővári]] * [[Alajos Kováts]] * [[Ervin Kováts]] * [[Jenő Kováts (bestokuracisto)]] * [[Antal Kövesi]] * [[Lajos Kozma (arkitekto)]] * [[György Kozmann]] * [[Alán Kralovánszky]] * [[Pál Kralovánszky]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Lajos Kreybig]] * [[Mihály Kubinszky (arkitekto)]] * [[Imre Kubovics]] * [[Győző Kulcsár]] * [[Ernő Kurnik]] * [[Sándor Kuthy]] * [[Jenő Kvassay]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László Ladó]] * [[Béla Lajta]] * [[Zsófia Lakatos]] * [[Béla Lányi]] * [[Attila László (gitaristo)]] * [[Ede László]] * [[Tamás László]] * [[Dezső Lauber]] * [[László Lauber]] * [[Antal Lázár]] * [[Erika Lázár]] * [[Pál Lázár L.]] * [[Lajos Lechner]] * [[Ödön Lechner]] * [[Zoltán Legány]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[István Lengyel (arkitekto)]] * [[Péter Lengyel (biokemiisto)]] * [[Ferenc Lesenyi]] * [[Jakab Lewin]] * [[Pál Ligeti]] * [[Ernő Lindner (kemiisto)]] * [[Károly Lindner]] * [[István Lipka]] * [[Pál Lipták (entreprenisto)]] * [[Julianna Lisziewicz]] * [[Béla Lőcsei]] * [[József Lőrincz (arkitekto)]] * [[Endre Lőrinczy]] * [[János Lukács (jezuito)]] * [[Kálmán Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Árpád Macskásy]] * [[András Madas]] * [[László Madas]] * [[László Mados]] * [[György Major (arkitekto)]] * [[Endre János Makai]] * [[Imre Makovecz]] * [[Béla Málnai]] * [[Andor Mándi]] * [[Béla Manndorff]] * [[Gusztáv Adolf Manninger (1910-1982)]] * [[István Manninger]] * [[György Marosi]] * [[József Marosi]] * [[Miklós Marosi (arkitekto)]] * [[Miklós Marosi (ekonomikisto)]] * [[Zsuzsanna Mártha]] * [[Károly Martiny]] * [[Árpád Matics]] * [[Lajos Mátis]] * [[Mátyás Matolcsy]] * [[Gyula Mátrai]] * [[Aladár Mattyók]] * [[Ákos Matzon]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[István Medgyaszay]] * [[Zoltán Méhes]] * [[Tibor Meisel]] * [[Róbert Menczel]] * [[Valér Mende]] * [[István Menyhárd]] * [[György Mészáros (kajakisto)]] * [[István Mészáros (kajakisto)]] * [[Károly Mészáros (dendrologo)]] * [[Zoltán Mészáros (kemiisto)]] * [[Zoltán Meszlényi (maŝininĝeniero)]] * [[Tibor Mihálka]] * [[Dénes Mihály]] * [[Ödön Miklós]] * [[Tibor Mikolás]] * [[Vilmos Misángyi]] * [[Endre Mistéth]] * [[Péter Mizsey]] * [[Endre Mokry]] * [[Farkas Molnár]] * [[Károly Molnár (ministro)]] * [[Péter Molnár]] * [[Ádám Muttnyánszky]] {{Div col end}} == N == * [[Anna Nagy (akordionisto)]] * [[Dezső Nagy (inĝeniero)]] * [[Elemér Nagy (arkitekto)]] * [[Elemér Nagy (fizikisto)]] * [[Ervin Nagy (arkitekto)]] * [[István Nagy (arkitekto)]] * [[István Nagy Szeder]] * [[Iván Nagy (arkitekto)]] * [[Tamás Nagy (arkitekto)]] * [[István Nánay]] * [[Antal Náray (ĉefoficiro)]] * [[Gerzson Nemes]] * [[Tihamér Nemes]] * [[Endre Németh]] * [[Emil Némethy]] * [[Béla Neÿ]] * [[Béla Novák]] * [[István Novák (arkitekto)]] * [[László Novotny]] * [[István Nyiri (arkitekto)]] == O == * [[Ferenc Okolicsányi]] * '''[[George A. Olah]]''' * [[Péter Olajos]] * [[Júlia Orbán]] * [[Béla Ordódy]] * [[István Oroszlán]] * [[István Örkény]] * [[Huba Őry]] * [[Dániel Ötvös]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[József Paál]] * [[Jenő Padányi Gulyás]] * [[Antal Palóczi]] * [[István Pálffy (prezentisto)]] * [[Mátyás Palyusik]] * [[János Pap (sciencohistoriisto)]] * [[László Pap]] * [[Elemér Papp]] * [[Mihály Párkányi]] * [[Gyula Pártos]] * [[Lajos Pásztorniczky]] * [[Imre Patai]] * [[Károly Páter]] * [[Géza Pattantyús-Ábrahám]] * [[Imre Pávó]] * [[Eszter Pécsi]] (la unua virina arkitekto) * [[Samu Pecz]] * [[József Pelikán]] * [[Anna Perczel]] * [[Dénes Perczel]] * [[Károly Perczel]] * [[Károly Perényi (agronomo)]] * [[Gyula Pethő]] * [[Gyula Petrovácz]] * [[Iván Petrovich]] * [[József Petzelt]] * [[Jozefo Petzval]] * [[Ferenc Pfaff]] * [[Ignác Pfeifer]] * [[Sándor Pfitzner]] * [[Béla Pintér (arkitekto)]] * [[Jenő Plank]] * [[Antal Plesz]] * [[Frigyes Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Károly Polinszky]] * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[Imre Pöschl]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Imre Prettenhoffer]] * [[Ferenc Potzner]] * [[István Pukli]] * [[Gábor Pulay]] * [[Károly Pulváry]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula Rabó]] * [[Sándor Radó (arkitekto)]] * [[Tibor Radó]] * [[Ignác Rados]] * [[Jenő Rados]] * [[Kornél Rados]] * [[Ödön Radvány]] * [[Ferenc Raichle]] * [[Ervin Raisz]] * [[László Rajcsányi]] * [[László Rajk (arkitekto)]] * [[István Rédey]] * [[Emil Regőczi]] * [[Ede Rehatsek]] * [[Antal Reischl]] * [[Péter Reischl]] * [[Géza Requinyi]] * [[Béla Rerrich]] * [[Endre Reuss]] * [[Gyula Rimanóczy (1903)]] * [[Gyula Rimanóczy (1932)]] * [[Jenő Rimanóczy]] * [[Iván Reök]] * [[Sándor Rohringer]] * [[András Román]] * [[Zsigmond Róna]] * [[Gyula Rónai (inĝeniero)]] * [[Ferenc Ronkay]] * [[Andor Rott]] * [[Lajos Rotter]] * [[Pál Rózsa (matematikisto)]] * [[Ernő Rubik]] * [[Ernő Rubik (inĝeniero)]] * [[Ödön Rubold]] * [[Pál Rudnyánszky]] * [[György Rupcsics]] * [[László Rybach]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Elemér Sajó]] * [[István Salamon]] * [[Pál Salamin]] * [[Emil Sali]] * [[István Sályi]] * [[János Sarkadi]] * [[Imre Sarudi]] * [[Géza Sasvári]] * [[Viktor Scheffer]] * [[Péter Scherer]] * [[Emil Scherf]] * [[Emil Schimanek]] * [[Jenő Schlattner]] * [[Rezső Schmid]] * [[Gyula D. Schmidt]] * [[Lajos Schodits]] * [[Ervin Schőmer]] * [[Tibor Schön]] * [[Richárd Schöntheil]] * [[István Schrodt]] * [[Frigyes Schulek]] * [[János Schulek]] * [[Artúr Sebestyén]] * [[János Sedlmayr]] * [[Péter Sidi]] * [[Sándor Simó]] * [[Erzsébet Simonyi]] * [[György Skardelli]] * [[Árpád Skrabski]] * [[Sándor Sólymos]] * [[Ádám Somlai-Fischer]] * [[Gábor Árpád Somorjai]] * [[István Soós (kemiisto)]] * [[Sándor Söpkéz]] * [[Frigyes Spiegel]] * [[György Springer]] * [[Lipót Stark]] * [[Tibor Stark (trumpetisto)]] * [[Imre Steindl]] * [[János Süli]] * [[József Sütő]] * [[Gyula Sváb]] * [[Jenő Szabady]] * [[Iván Szabó (skulptisto)]] * [[József Szalay (inĝeniero)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Gábor Szabó (inĝeniero)]] * [[Gusztáv Szabó]] * [[László Szabó (reĝisoro)]] * [[Rezső Száday]] * [[Györgyi Szakács]] * [[Viktor Szakály]] * [[László Szathmáry]] * [[Ottó Szász]] * [[Győző Szebehely]] * [[Zoltán Szécsi]] * [[Géza Szegedi Molnár (filo)]] * [[Bálint Szeghalmy]] * [[György Szegő (arkitekto)]] * [[Miklós Szegő]] * [[András Székely]] * [[Hugó Székely]] * [[Mihály Székely (inĝeniero)]] * [[János Széki]] * [[György Szénás]] * [[Béla Szende (inĝeniero)]] * [[Jenő Szendrői]] * [[Lajos Szeniczei]] * [[György Szent-Iványi]] * [[Miklós Szent-Iványi]] * [[Tibor Szentiványi]] * [[Aladár Szentmártony]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[György Szigetvári]] * [[Géza Szikla (inĝeniero)]] * [[Béla Szilágyi (inĝeniero)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[Leó Szilárd]] * [[Imre Balázs Szily]] * [[László Szirmay-Kalos]] * [[Béla Szőke]] * [[György Szrogh]] * [[Zoltán Sztáray]] * [[Zorán Sztevanovity]] * [[Pál Sztrókay]] * [[Vilmos Szuppán]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[József Takács (geografo)]] * [[Mihály Takaró]] * [[Ferenc Taky]] * [[Imre Tarafás]] * [[Sándor Tarics]] * [[László Telegdy-Kováts]] * '''[[Edward Teller]]''' * [[Jenő Tettamanti]] * [[István Thamm]] * [[Károly Tóbiás]] * [[Lajos Tolnay (arkitekto)]] * [[Lajos Tolnay (inĝeniero)]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Géza Tompai]] * [[Zoltán Tornallyay]] * [[Ferenc Török (arkitekto)]] * [[Emil Tőry]] * [[Kálmán Tőry]] * [[Béla Tóth (bestokuracisto)]] * [[István Tóth (kemiisto)]] * [[István Tóth-Baranyi]] * [[János Tóth (arkitekto)]] * [[Ferenc Trethon]] * [[Árpád Trummer]] * [[Gábor Turányi]] * [[Attila Turi]] {{Div col end}} == U == * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Gyula Ullmann]] * [[Rudolf Ungváry]] * [[János Urbanek]] * [[László Urbányi]] * [[Miklós Uzsoky]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[György Vadász]] * [[Artúr Vágó]] * [[Pál Vágó (inĝeniero)]] * [[István Pál Valkó]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[Bálint Varga (maŝininĝeniero)]] * [[József Varga (inĝeniero)]] * [[Levente Varga]] * [[Zoltán Varga (koreografo)]] * [[László Várnagy]] * [[György Varsányi]] * [[Imre Vas]] * [[Boldizsár Vásárhelyi]] * [[Gábor Vastagh]] * [[Ádám Vázsonyi]] * [[György Vedres]] * [[István Vedres]] * [[Tibor Vér]] * [[László Versényi (bestokuracisto)]] * [[Miklós Vida]] * [[Emil Vidéky]] * [[Emil Vidor]] * [[András Vikár]] * [[József Virág]] * [[Endre Vladár]] * [[Márton Voith]] * [[László Vörös (kartografo)]] * [[Mihály Vuk]] * [[Iván Vydarény]] {{Div col end}} == W == * [[Gyula Wagner]] * [[László Wagner (agronomo)]] * [[László Wagner (arkitekto)]] * [[László Warga (arkitekto)]] * [[Károly Weichinger]] * [[Tibor Weiner]] * [[Fülöp Weinréb]] * [[Andor Wellisch]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Werkner]] * [[Károly Wieland]] * '''[[Eugene Paul Wigner]]''' * [[István Winkler]] * [[Oszkár Winkler]] * [[Zsolt Wintermantel]] == Z == * [[István Zágon]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Lajos Zalaváry]] * [[Zsigmond Zalka]] * [[Jenő Zamaróczy]] * [[Ferenc Zámor]] * [[Szilárd Zielinski]] * [[Károly Zipernowsky]] * [[Gábor Zoboki]] * [[Béla Zorkóczy]] * [[Dezső Zrumeczky]] * [[Aladár Zsélyi]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] mk0achwf48s5qwli92xqqzw68fc8haa 0 534944 9475175 8986051 2026-09-14T11:39:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|tombejo |kategorio = |lando = Israelo |regiono = |situo = [[Jerusalemo]] |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IL-JM |mapo lokumilo = Malnova Jerusalemo |mapo1 lokumilo = Jerusalemo |zomo = 14 }} {{Koord|31|46|37.05|N|35|14|20.25|E|display=inline}} [[Dosiero:Yad Avshalom.JPG|eta|250ra]] '''Jad Abŝalom''' estas fama monumenta tombo. Laŭ la [[judismo]], estas la tombo de [[Abŝalom]], filo de [[Davido]]. La monumento estas apud la [[Tombo de Zeĥarja]] en [[Juda Tombejo de la Olivarba Monto]] en [[Jerusalemo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://jerusalem360.com/panoramas/tomb_of_absalom_1 Virtual Tour of Jerusalem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071007203225/http://jerusalem360.com/panoramas/tomb_of_absalom_1 |date=2007-10-07 }}. Offers 360-degree view from front of Absalom's Pillar. [[Kategorio:Olivarba monto]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Jerusalemo]] [[Kategorio:Bibliaj lokoj]] [[Kategorio:Tomboj]] 1b5le4ce0xzlfux7dieqnbp2ml5p1rp 0 535436 9475039 9464290 2026-09-14T05:06:34Z Crosstor 3176 /* P */ 9475039 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] (elekto): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[László Abelovszky]] * [[László Andor]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Annamária Artner]] * [[Mária Augusztinovics]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[László Baán]] * [[Péter Bacsa]] * [[József Bacskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Gábor Bagdy]] * [[Gusztáv Báger]] * [[Gordon Bajnai]] * [[Rezső Bajusz]] * [[Ede Bakó]] * [[Csaba Baksa]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Ottó Balogh]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Bana]] * [[Kornél Pál Bánsági]] * [[Róza Baranyai]] * [[Gyula Barna]] * [[András Bársony]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Andrea Bártfai-Mager]] * [[Ferenc Bartha]] * [[István Bartke]] * [[Tamás Bauer]] * [[Pál Becker]] * [[András Becsei]] * [[György Becsky]] * [[Iván Berend]] * [[János Betlen]] * [[Imre Bóc]] * [[László Bogár]] * [[György Bolgár]] * [[Donát Bonifert]] * [[Imre Boros]] * [[Zoltán Bors]] * [[Árpád István Borsos]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Konstantin Buják]] * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[Sándor Burány]] {{Div col end}} == C == * [[László Csaba]] * [[István Csahók]] * [[János Csák]] * [[Magdolna Csath]] * [[Anna Marie Cseh]] * [[Ádám Csepeti]] * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]] * [[Attila Czene]] == D == * [[József Dancsó]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Diószegi]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Klára Dobrev]] * [[Zoltán Dömötör]] * [[Gábor Dömsödi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Imre Dunai]] == E == * [[Béla Éless]] * [[Sándor Erdős]] == F == * [[Gusztáv Faller (1930)]] * [[Ferenc Falus]] * [[Szabolcs Fazekas]] * [[Ádám Ficsor]] * [[Ferenc Forgó]] * [[Bence Forró]] == G == * [[László Gábor (sociologo)]] * [[István Gál]] * [[István Levente Garai]] * [[Pál Gáspár]] * [[Iván Gátos]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Anna Gimes]] * [[András Giró-Szász]] * [[György Gonda (politikisto)]] * [[János Gosztonyi (politikisto)]] * [[Péter Gosztonyi]] * [[Vince Grolmusz]] * [[József Gulyás (altlerneja instruisto)]] * [[Zita Gurmai]] * [[István Gyenesei]] * [[János Gyenis (ekonomikisto)]] * [[László Gyetvai (ekonomikisto)]] * [[Enikő Győri]] * [[Géza Gyulai]] == H == * [[László Habis]] * [[István Hagelmayer]] * [[Aurél Hajtó]] * [[Antal Halmos]] * [[László Hantos]] * [[Ákos Hanzély]] * [[Gábor Harsányi (ekonomo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Sára Hegmanné Nemes]] * [[Béla Heinrich]] * [[Krisztina Heller]] * [[László Herczog]] * [[Zsolt Hernádi]] * [[Gábor Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Ernő Huszár]] == I == * [[Iván Illés]] == J == * [[László Jankovics]] * [[Zsigmond Járai]] * [[Anna Jónás]] * [[Gábor Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Zoltán Jutasi]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[András Kármán]] * [[József Kárpáti (ekonomikisto)]] * [[Béla Katona (ministro)]] * [[Emil Katona]] * [[Tamás Katona (statistikisto)]] * [[Lajos Kesztyűs]] * [[Éva Kocsis]] * [[Károly Kocsis (inĝeniero)]] * [[Gergely Kollmann]] * [[Imre Koltai]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Miklós Kőtörő]] * [[Ágnes Kovács (naĝisto)]] * [[Ákos Kovács]] * [[Barnabás Kovács]] * [[Géza Kovács (futurologo)]] * [[László Kovács (politikisto)]] * [[Danuta Kozák]] * [[György Krassó]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Béla Krekó (pli juna)]] * [[Ferenc Kumin]] {{Div col end}} == L == * [[László Lackó]] * [[Csaba Lantos]] * [[Imre Lengyel]] * [[Márton Lengyel]] * [[Judit Lannert]] * [[Csaba Lentner]] * [[Miklós Locsmándi]] == M == * [[István Magas]] * [[László Mandur]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[György Matolcsy]] * [[Péter Medgyessy]] * [[Imre Menyhay]] * [[Attila Mesterházy]] * [[Tamás Mészáros]] * [[Miklós Meszéna]] * [[Péter Mihályi]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Kálmán Mizsei]] * [[József Móczár]] * [[János Mohácsi]] * [[Géza Morcsányi]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[Márton Nagy (bankisto)]] * [[Balázs Nemes]] * [[Miklós Németh]] * [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]] * [[György Nógrádi]] * [[Erzsébet Nováky]] * [[László Nyikos]] == O == * [[Anita Orbán]] * [[Anna Orosz]] == P == * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Levente Pápa]] * [[Mihály Patai]] * [[Sándor Peisch]] * [[Andrea Pető]] * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[József Popp]] * [[Gábor Pósfai]] * [[Miklós Pulai]] == R == * [[László Radácsi]] * [[Péter Rajkovics]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Imre Ritter]] * [[Antal Rogán]] * [[Zsolt Rostoványi]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Gábor Scheiring]] * [[Pál Schmitt]] * [[Erzsébet Schmuck]] * [[Veronika Simon M.]] * [[András Simor]] * [[Ferenc Somogyi]] * [[Ágnes Sós]] * [[Károly Attila Soós]] * [[István Stadinger]] * [[Antal Stark]] * [[Botond Storcz]] * [[György Surányi]] * [[András György Szabó]] * [[Júlia Szalai]] * [[Péter Szijjártó]] * [[György Szilvásy]] * [[Ágnes Szabó (1995)]] * [[György Szabó (ministro)]] * [[Pál Szabó (ministro)]] * [[Csilla Szalók]] * [[Tibor Szanyi]] * [[Jenő Szász]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Gábor Szetey]] * [[Imre Szöllősi]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Erika Szűcs]] * [[Csaba Szummer]] {{Div col end}} == T == * [[Zoltán Tanács]] * [[Előd Takáts]] * [[Imre Tarafás]] * [[Balázs Taróczy]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Bence Tordai]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Erzsébet Tóth]] * [[Magdolna Tóth (agronomo)]] == U == * [[Klára Ungár]] == V == * [[Ferenc Vági]] * [[Gábor Vágó (politikisto)]] * [[József Váradi (negocisto)]] * [[István Varga (ministro)]] * [[Kata Varga]] * [[Mihály Varga]] * [[Éva Várhegyi]] * [[Imre Vejkey]] * [[János Veres]] * [[András Vértes]] * [[Imre Vincze (subministro)]] * [[Miklós Virág]] * [[Dávid Vitézy]] * [[Éva Voszka]] == Z == * [[Sarolta Zárda]] * [[Péter Závada]] * [[Zoltán Roy Zsiday]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 9g59td4v6l0kf6p2g7h7wq8gohy851f 0 539605 9474878 9463472 2026-09-13T19:23:36Z Sj1mor 12103 9474878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Łukasz Krupiński |dosiero = Łukasz_Krupiński_2016.jpg|thumb |priskribo de dosiero = Łukasz Krupiński 2016 |grandeco de dosiero = |larĝa dosiero = |fono = klasika ensemblo |naskonomo = |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = {{naskiĝtago|1992|6|5}}<br />[[Varsovio]] {{flagikono|Pollando}} |morto = |deveno = |instrumento = piano |tipo de voĉo = |ĝenro = [[klasika muziko]] |profesio = [[pianisto]] |aktivaj jaroj = |eldoninto = |parencaj temoj = |ttt = |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = |nomoj= |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Łukasz KRUPIŃSKI''' {{Audio|Łukasz Krupiński audio.ogg|aŭskultu}} (naskiĝinta la {{daton|5|Junio|1992}} en [[Varsovio]]) estas pola [[pianisto]], gajninto de multaj pianaj konkursoj en [[Pollando]] kaj eksterlande, partoprenanto de [[17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin]]. == Biografio == === Muzika edukado === Li komencis pianajn lecionojn kiam li estis 5-a jara. Li finis la Muzikan Lernejon nome de Zenon Brzewski en Varsovio en piana klaso de profesorino Joanna Ławrynowicz. Li estas klerulo de Fundamanto de Krystian Zimerman. Li daŭras lian muzikan edukadon ĉe Muzika Universitato nome de Frederiko Chopin en Varsovio en klaso de Alicja Paleta-Bugaj kaj d-ro Konrad Skolarski<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://pl.chopincompetition2015.com/competitor/6b3f1ec2-53e9-4364-9607-bff4a23bc468 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151113014137/http://pl.chopincompetition2015.com/competitor/6b3f1ec2-53e9-4364-9607-bff4a23bc468 |arkivdato=2015-11-13 }}</ref>. === Premioj === Li estas gajninto: * 1-an premion de la Internacio Konkurso de Slava Muziko en [[Minsko]] (Belorusio) (2011), * 3-an premion de la 44-a Pola Chopina Konkurso en Varsovio (2012), * 1-an premion de la 2-a Siberia Internacia Chopina Pianista Konkurso en [[Tomsk]] (Rusio) (2013) kaj specialan premion por la plej bonan ludadon verko de [[Chopin|Frederiko Chopin]] kaj por la plej bonan ludadon verko de [[Aleksandr Skrjabin]], * premion de la Fundamento „Pro Polonia“ (2013 kaj 2014), * premion de la Pola Ministro de Kulturo kaj Nacia Heredaĵo por elstarajn artismajn elfarojn (2013 kaj 2014), * 2-an premion de la 47-a Pola Chopina Konkurso en Varsovio (2015), * 1-an premion de la 15-a Internacia Pianista Konkurso de la Chopina Socio en [[Hannover]]. * 1-an premion ĉe la Internacia Konkurso de Piano en San Marino (2016), === Koncertoj === Pianisto ludas koncertojn en multaj polaj urboj tiel kiel en Germanio, Belgio, Norvegio, Hispanio, Rusio, Litovio, Belorusio, Ĉinio kaj Aŭstralio. Li estis partoprenanto de la [[17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin]] en Varsovio kaj li ludis en la 3-a etapo de ĉi tiu konkurso<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://pl.chopincompetition2015.com/calendar/a2b39925-3e94-41a6-89b7-90c36d1e7ed8 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151013101021/http://pl.chopincompetition2015.com/calendar/a2b39925-3e94-41a6-89b7-90c36d1e7ed8 |arkivdato=2015-10-13 }}</ref>. 10-a de novembro 2015 li ludis recitalon dum la 2-a Internacia Festivalo nome de [[Ignacy Jan Paderewski]] en Varsovio<ref> http://www.avearte.pl/uploads/5/5/4/6/5546683/program_ii_mfp__pl_.pdf</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.krupinski.com.pl/ Oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151117024342/http://www.krupinski.com.pl/ |date=2015-11-17 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=qt7efeBGmVE/ Intervjuo antaŭ 17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin] * [http://chopin2015.tvp.pl/21619801/lukasz-krupinski/ Łukasz Krupiński en la 1- etapo, 2 - etapo kaj 3 - etapo de la 17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151117020309/http://chopin2015.tvp.pl/21619801/lukasz-krupinski/ |date=2015-11-17 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krupinski, Lukasz}} [[Kategorio:Polaj pianistoj]] 24q8givk984lmaxh8f1bpo9stkjsmth 0 540043 9475049 9380251 2026-09-14T05:47:32Z Sj1mor 12103 9475049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=La lumo el la lampo (1.) funkcias kiel sentebla ŝanĝo en la medio de la planto. Rezulte, la planto manifestas reagon, fototropismo-- kresko (2.) direkte al la luma stimulo}} <!--[[Dosiero:Phototrophic_Response_to_Stimulus.svg|eta|]]--> [[Dosiero:Phototropism_Diagram.svg|eta|La distribuo de aŭksino regas fototropismon. 1. Ĉi tiu estas normala planto kun la suno preskaŭ rekte super la planto. Dum ĉi tiu tempo, la aŭksino (rozkoloraj punktoj), kiu troviĝas en la planto, estas egale distribuita. 2. La suno estas nun lokita ĉe angulo al la planto. La relokiĝo de la suno igas la aŭksinon moviĝi al la alia flanko de la planto kaj fariĝas pli koncentrita. Tiu troŝarĝo de aŭksino apud ĉi tiuj ĉeloj kaŭzas ilin komenci kreski aŭ plilongiĝi. 3. Tio rezultigas ke la planto ŝajne kreskas direkte al la suno. 4. Se la suno moviĝas al la alia flanko de la planto, la aŭksino moviĝas al la alia flanko de la planto kaj fariĝas koncentrita ĉe la flanko de la planto kiu estas plej fora de la suno. 5. La sama kresko aŭ plilongiĝo de la ĉeloj sur ĉi tiu flanko kaj la planto daŭras kreski direkte al la suno.]] [[Dosiero:Arabidopsis_thaliana.jpg|eta|La sabla arabidopso (''[[Arabidopsis thaliana]]'') estas reguligata de blua al ultraviola lumo]] [[Dosiero:Phycomyces3.JPG|dekstra|eta|''Phycomyces'', fungo, ankaŭ manifestas fototropismon]] [[Dosiero:Phototropism.jpg|dekstra|eta|Ekzemplo ĉe tineo-orkideo ''[[Phalaenopsis]]'']] [[Dosiero:Azuki_Bean_phototropism.ogv|eta|Ekzemplo ĉe [[Azuki-fabo|Azuki faboj]]]] '''Fototropismo''' estas la kreskado de organismoj reage al luma stimulo. Ĝi estas plej ofte observata en [[plantoj]], sed povas okazi en aliaj organismoj, ekzemple [[fungoj]]. La ĉeloj en la planto kiuj estas plej foraj de la lumo havas kemiaĵon aŭksinon kiu reakcias kiam fototropismo okazas. Tio ĉi kaŭzas la planton longigi ĉelojn ĉe la flanko plej fora de la lumo. Fototropismo estas unu el la multaj plantaj [[Planta moviĝo|tropismoj]] aŭ moviĝoj kiuj estas reagoj al eksteraj stimuloj. Kreskado direkte al lumfonto nomiĝas pozitiva fototropismo, dum kreskado for de lumo nomiĝas negativa fototropismo. Plejmultaj plantaj ŝosoj manifestas pozitivan fototropismon kaj rearanĝas siajn [[kloroplasto]]jn en la folioj por maksimumigi fotosintezan energion kaj plirapidigi kreskadon.<ref name="Goyal, A. 2012">Goyal, A., Szarzynska, B., Fankhauser C. (2012).</ref><ref name="Sakai, T. 2001">Sakai, T., Kagawa, T., Kasahara, M., Swartz, T.E., Christie, J.M., Briggs, W.R., Wada, M., Okada, K. (2001).</ref> Radikoj kutime manifestas negativan fototropismon, kvankam [[:en:Gravitropism|gravitotropismo]] eble ludas pli grandan rolon en radika konduto kaj kreskado. Iuj vitaj ŝospintoj manifestas negativan fototropismon, kiu ebligas ilin kreski al malhelaj, solidaj objektoj kaj grimpi sur ili. La kombinaĵo de fototropismo kaj gravitotropismo ebligas al plantoj kreski en la ĝusta direkto.<ref name="Liscum, E. 2002">Liscum, E. (2002).</ref> == Mekanismo == Estas pluraj signalaj molekuloj kiuj helpas la planton decidi kie troviĝas la lumfonto kaj tio aktivigas plurajn genojn, kiuj ŝanĝas la hormonajn gradientojn ebligante la planton kreski al la lumo. La pinto de la planto, la [[koleoptilo]], necesas por senti lumon.<ref name="Goyal, A. 2012"/> La meza parto de la koleoptilo estas la regiono kie okazas la ŝosa kurbiĝo. La hipotezo de Cholodny-Iris, evoluigita en la frua 20a jarcento, antaŭvidas ke, en la ĉeesto de nesimetria lumo, aŭksino moviĝas al la ombra flanko kaj antaŭenigas plilongigon de la ĉeloj ĉe tiu flanko por kaŭzi la planton kurbiĝi al la lumfonto.<ref>Christie, J.M., and Murphy, A.S. (2013).</ref> Aŭksinoj aktivigas [[protonpumpilo]]jn, malpliigante je la pH en la ĉeloj ĉe la malluma flanko de la planto. Ĉi tiu acidigo de la ĉelmura regiono aktivigas enzimojn, [[:en:Expansin|ekspansinojn]], kiuj rompas ligojn en la ĉelmura strukturo, malplirigidigante la ĉelajn murojn. Krome, la acida medio interrompas hidrogenajn ligojn en la celulozo kiu konsistigas la ĉelan muron. La malkresko en ĉelmura forto ŝveligas ĉelojn, efikante per mekanika premo kiu regas fototropan movadon. Oni trovis ke dua grupo de genoj, PIN-genoj, ludas gravan rolon en fototropismo. Ili estas aŭksinportantaj, do ili ŝajne polarigas aŭksinon. Specife PIN3 estis identigita la primara aŭksinportanto.<ref>Ding, Z., Galván-Ampudia, C.S., Demarsy, E., Langowski, L., Kleine-Vehn, J., Fan, Y., Morita, M.T., Tasaka M., Fankhauser, C., Offringa, R., Friml, J. (2011).</ref> Eblas ke fototropinoj ricevas lumon kaj malhelpas la aktivecon de PINOID kinazo (PID), kiu tiam antaŭenigas la aktivecon de PIN3. Tiu activigo de PIN3 kaŭzas nesimetrian distribuon de aŭksino, kiu tiam kaŭzas nesimetrian plilongigon de ĉeloj en la tigo. PIN3-mutaciintoj havis pli mallongajn [[subkotiledono]]jn kaj radikojn ol la sovaĝa tipo kaj oni observis la saman fenotipon en plantoj kreskintaj kun aŭksinaj [[elfluado (mikrobiologio)#elflu-inhibantoj|elflu-inhibantoj]].<ref>Friml, J., Wisniewska, J., Benkova, E., Mendgen, K., Palme, K. (2002).</ref> Uzante anti-PIN3 [[imunora etikedado|imunoran etikedadon]], oni observis moviĝon de la proteino PIN3. PIN3 kutime troviĝas ĉe la surfaco de subkotiledono kaj tigo, sed ankaŭ interniĝas en la ĉeesto de Brefeldin (BFA), [[eksocitozo|eksocitozinhibanto]]. Ĉi tiu mekanismo ebligas reloki je PIN3 reage al ekologia stimulo. Oni kredis ke proteinoj PIN3 kaj PIN7 ludas rolon en pulsinstigita fototropismo. La kurbiĝaj reagoj en la "pin3"-mutaciinto signife reduktiĝis, sed nur iomete reduktiĝis en "pin7"-mutaciintoj. Ekzistas ioma superfluo inter "PIN1", "PIN3" kaj "PIN7", sed oni kredas ke PIN3 ludas pli grandan rolon en pulsinstigita fototropismo.<ref>Haga, K., and Sakai, T. (2012).</ref> Iuj fototropinoj estas tre esprimitaj en la supra regiono de koleoptiloj. La du ĉefaj fototropinoj estas phot1 kaj phot2. Unuopaj Phot2-mutaciintoj havas fototropajn reagojn similajn al tiuj de la sovaĝa tipo, sed phot1-phot2 duoblaj mutaciintoj ne manifestas fototropajn reagojn.<ref name="Liscum, E. 2002">Liscum, E. (2002).</ref> La kvantoj de PHOT1 kaj PHOT2 ĉeestantaj varias depende de la aĝo de la planto kaj la intenseco de la lumo. Ĉeestas granda kvanto da PHOT2 en maturaj folioj de ''Arabidopsis'' kaj tion oni ne ankaŭ vidis en ortologoj de rizo. La esprimado de PHOT1 kaj PHOT2 ŝanĝiĝas laŭ la ĉeesto de blua aŭ ruĝa lumo. Okazis redukto de PHOT1 mRNA en la ĉeesto de lumo, sed pliigo de PHOT2-transskribo. La niveloj de mRNA kaj proteino ĉeestantaj en la planto dependis de la aĝo de la planto. Tio ĉi sugestas ke la fototropinaj esprimniveloj ŝanĝas kun la maturiĝo de la folioj.<ref>Labuz, J., Sztatelman, O., Banas, A. K., Gabrys H. (2012).</ref> Maturaj folioj enhavas kloroplastojn kiuj estas nepraj en fotosintezo. Kloroplasta rearanĝo okazas en malsamaj lumaj medioj por maksimumigi fotosintezon. Estas pluraj genoj okupitaj en planta fototropismo inkluzive de la genoj NPH1 kaj NPL1. Ili ambaŭ enplektiĝas en kloroplastaj rearanĝoj. Oni trovis ke la nph1 kaj npl1 duoblaj mutaciintoj reduktis fototropajn reagojn. Fakte, la du genoj estas ambaŭ superfluaj en la determinado la kurbiĝon de la tigo. === Kvin modeloj de aŭksina distribuado en fototropismo === [[Dosiero:Model_for_auxin_transport.png|maldekstra|eta|Kvin modeloj montrantaj kiel aŭksino transportiĝas en la planto ''Arabidopsis''.]] En 2012, Sakai kaj Haga skizis kiel diversaj koncentritecoj de [[:en:Auxin|aŭksino]] povas estiĝi ĉe ombra kaj prilumata flankoj de la tigo, donante fototropan reagon.<ref name="Sakai">{{Cite journal|pmid = 22864452|year = 2012|last1 = Sakai|first1 = T|last2 = Haga|first2 = K|title = Molecular genetic analysis of phototropism in Arabidopsis|volume = 53|issue = 9|pages = 1517–34|doi = 10.1093/pcp/pcs111|pmc = 3439871|journal = Plant & cell physiology}}</ref> Kvin modeloj pri la tiga fototropismo estis proponitaj, kun ''[[Arabidopsis thaliana]]'' kiel la studata planto. ; Unua modelo En la unua modelo alvenanta lumo malaktivigas aŭksinon ĉe la luma flanko de la planto lasante la ombran parton daŭri kreski kaj poste fleksi la planton super al la lumo.<ref name="Sakai"/> ; Dua modelo En la dua modelo lumo inhibas aŭksinan biosintezon ĉe la luma flanko de la planto, kaj tiel malpliigas la koncentritecon de aŭksino rilate al la netuŝita flanko.<ref name="Sakai"/> ; Tria modelo En la tria modelo estas horizontala fluo de aŭksino for de kaj la luma kaj la malluma flankoj de la planto. Alvenanta lumo kaŭzas ke plia aŭksino fluu de la senŝirma flanko al la ombra flanko, pliigante la koncentritecon de aŭksino sur la ombra flanko kaj tial plia kreskado okazas.<ref name="Sakai"/> ; Kvara modelo En la kvara modelo la planto ricevas lumon malhelpi fluon de aŭksino el la bazpetalo malsupren al la senŝirma flanko, fluigante la aŭksinon malsupren ĉe la ombra flanko.<ref name="Sakai"/> ; Kvina modelo Modelo kvin enhavas elementojn de modeloj 3 kaj 4. La ĉefa fluo de aŭksino en ĉi tiu modelo venas de la supro de la planto vertikale malsupren al la bazo de la planto kun iom da aŭksino iranta horizontale de la ĉefa aŭksina fluo al ambaŭ flankoj de la planto. Ricevi lumon inhibas la horizontalan aŭksinan fluon de la ĉefa vertikala aŭksina fluo al la prilumata flanko. Laŭ la studo de Sakai kaj Haga, la observita nesimetria aŭksina distribuaĵo kaj sekva fototropa reago en subkotiledonoj ŝajnas plej konsekvenca kun ĉi tiu kvina scenaro.<ref name="Sakai"/> == Efikoj de ondolongo == Fototropismon en plantoj, ekzemple ''[[Arabidopsis thaliana]]'' regas blulumaj ricevantoj nomitaj  [[:en:Phototropin|fototropinoj.]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://abstracts.aspb.org/pb2004/public/S01/9179.html |titolo=American Society of Plant Biologists |alirdato=2015-11-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151118210936/http://abstracts.aspb.org/pb2004/public/S01/9179.html |arkivdato=2015-11-18 }}</ref> Aliaj fotosentivaj ricevantoj en plantoj inkluzivas [[:en:Phytochrome|fitokromojn]] kiuj sentas ruĝan lumon kaj [[:en:Cryptochrome|kriptokromojn]] kiuj sentas bluan lumon.<ref>http://plantphys.info/plant_physiology/phytochrome.shtml</ref><ref>http://www.plantcell.org/cgi/content/full/15/5/1051</ref> Diversaj organoj de la planto eble manifestas diversajn fototropajn reagojn al diversaj ondolongoj de lumo. Tigaj pintoj manifestas pozitivajn fototropajn reagojn al blua lumo, dum radikaj pintoj manifestas negativajn fototropajn reagojn al blua lumo. Kaj radikaj pintoj kaj plejmultaj tigaj pintoj manifestas pozitivan fototropismon al ruĝa lumo. Kriptokromoj estas fotoricevantoj kiuj sorbas bluan/ultraviolan lumon kaj ili helpas regi la diurnan ritmon en plantoj kaj altempigon de florado. Fitokromoj estas fotoricevantoj kiuj sentas ruĝan/infraruĝan lumon, sed ili ankaŭ sorbas bluan lumon. La kombinaĵo de reagoj de fitokromoj kaj kriptokromoj ebligas al la planto reagi al diversaj specoj de lumo.<ref>McCoshum, S., Kiss, J.Z. (2011).</ref> Kune fitokromoj kaj kriptokromoj inhibas gravitotropismon en subkotiledonoj kaj kontribuas al fototropismo.<ref name="Goyal, A. 2012"/> == Vidu ankaŭ == * [[Planta percepto]] * [[:en:Scotobiology]] * [[:en:Cholodny–Went model]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Plants |commonscat_title=Plantoj }} * [http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/ Time lapse films], Plants-In-Motion {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Biologia terminologio]] [[Kategorio:Planta moviĝo]] ps4fygf7hwh8fjrvi9xwwpwqx13vtfd 0 540598 9474733 8219694 2026-09-13T17:16:50Z Tirolischleioans 254019 9474733 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:1651 Heide Simonis.JPG|eta|300px|<center>Heide Simonis en 2011]] '''Heide SIMONIS''' (naskiĝinta la [[4-an de julio]] [[1943]] je familia nomo ''Steinhardt'' en [[Bonno]] kaj mortis la [[12-an de julio]] [[2023]]) estis eksa [[germanoj|germana]] [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|socialdemokrata]] [[politikistino]]. Inter la jaroj 1988 kaj 1993 ŝi estis ministrino pri financoj kaj inter 1993 kaj 2005 [[ministroprezidantino]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Poste ĝis 2008 ŝi funkciis kiel prezidantino de la germania nacia branĉo de la organizaĵo [[UNICEF]].<ref name="stern">[http://www.stern.de/politik/deutschland/:Unicef-Vorsitz-Heide-Simonis/609713.html?nv=rss Heide Simonis tritt zurück], magazino ''[[Stern]]'', la 2-an de februaro 2008 ({{de}}) </ref> Ŝi estis la unua virino en la rolo de [[ministroprezidantino]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] de [[Germanio]] kaj iĝis la unua virina honora civitano de Ŝlesvigo-Holstinio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Simonis, Heide}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Socialdemokratoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] jfijbxnfx4lqcb5172pxslksfcl59b5 0 547579 9474712 8600643 2026-09-13T16:12:26Z Aidas 3488 ankaŭ artikola ĝermo nepre bezonas almenaŭ 3 frazojn - 2 estas tro malmulte. 9474712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Alan Rickman |karakteriza rolo = '''Severus Snape''' en<br />''[[Hari Poter]]'' |oskar-premio = |premio emmy = '''Plej bona aktoro miniserio aŭ televidfilmo''' <br> 1996 ''Rasputín'' |premio ora globo = '''Plej bona aktoro miniserio aŭ televidfilmo''' <br> 1997 ''Rasputín'' |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona apudktoro''' <br> 1991 ''[[Robin Hood]]: Prince of Thieves'' |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Alan RICKMAN''', plennome '''Alan Sidney Patrick Rickman''' (naskiĝis je la [[21-a de februaro]] [[1946]], mortis je la [[14-a de januaro]] [[2016]]) estis [[Britio|brita]] [[aktoro]]. Li estas tre konata pro sia rolo kiel [[Severus Snape]] inter 2001 kaj 2011 en la filmserio [[Hari Poter]]. Sed jam antaŭe li honoriĝis pro siaj aktorado: en 1991 li dekoriĝis per la [[premio BAFTA]] kiel plej bona apudaktoro en la filmo ''[[Robin Hood]]: Prince of Thieves'', en 1996 per la [[premio Emmy]] kaj en 1997 per la [[premio Ora Globo]], je plej bona aktoro de miniserio aŭ televidfilmo en la produktaĵo ''Rasputín''. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1988 || Die Hard || Hans Gruber |- | 1989 || The January Man || Ed, the painter |- | 1990 || Quigley Down Under || Elliot Marston |- | 1991 || Truly, Madly, Deeply || Jamie |- | 1991 || Closet Land || The Interrogator |- | 1991 || Robin Hood: Prince of Thieves || Sheriff of Nottingham |- | 1991 || Close My Eyes || Sinclair Bryant |- | 1992 || Bob Roberts || Lukas Hart III |- | 1994 || Mesmer || Franz Mesmer |- | 1995 || An Awfully Big Adventure || P.L. O'Hara |- | 1995 || [[Sense and Sensibility (filmo)|Sense and Sensibility]] || Colonel Brandon |- | 1996 || Michael Collins || [[Éamon de Valera]] |- | 1997 || The Winter Guest || Viro surstrate |- | 1998 || Judas Kiss || Detektivo David Friedman |- | 1998 || Dark Harbor || David Weinberg |- | 1999 || Dogma || The Metatron |- | 1999 || Galaxy Quest || Alexander Dane/Dr. Lazarus |- | 2000 || Help! I'm a Fish || Joe |- | 2001 || Blow Dry || Phil Allen |- | 2001 || Play || Man |- | 2001 || [[Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj (filmo)|Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2001 || The Search for John Gissing || John Gissing |- | 2002 || [[Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj (filmo)|Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2003 || [[Love Actually]] || Harry |- | 2004 || [[Hari Poter kaj la Kaptito de Azkabano (filmo)|Hari Poter kaj la Kaptito de Azkabano]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2005 || The Hitchhiker's Guide to the Galaxy || Marvin the Paranoid Android |- | 2005 || [[Hari Poter kaj la Pokalo de Fajro (filmo)|Hari Poter kaj la Pokalo de Fajro]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2006 || Snow Cake || Alex Hughes |- | 2006 || [[La Parfumo – La Historio de Murdisto]] || Antoine Richis |- | 2007 || Nobel Son || Eli Michaelson |- | 2007 ||[[Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso (filmo)|Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2007 || Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street || Judge Turpin |- | 2008 || Bottle Shock || Steven Spurrier |- | 2009 || [[Hari Poter kaj la Duonsanga Princo (filmo)|Hari Poter kaj la Duonsanga Princo]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2010 || [[Alice in Wonderland %28filmo de 2010%29|Alice in Wonderland]] || Absolem |- | 2010 || [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto]] – Parto 1 || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2010 || The Wildest Dream || Noel Odell |- | 2011 || Portraits in Dramatic Time || Sin mem |- | 2011 ||[[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto]] – Parto 2 || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2011 || The Boy in the Bubble || Parolisto |- | 2012 || Gambit || Lord Shahbandar |- | 2013 || The Butler || [[Ronald Reagan]] |- | 2013 || A Promise || Karl Hoffmeister |- | 2013 || CBGB || Hilly Kristal |- | 2013 || Dust || [[Dentofeo|Tooth fairy]] |- | 2014 || A Little Chaos || Reĝo [[Ludoviko la 14-a|Louis XIV]] |- | 2015 || Eye in the Sky || Lieutenant General Frank Benson |- | 2016 || Alice Through the Looking Glass || Absolem |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat= Alan_Rickman | n= Alan Rickman forpasis pro kancero }} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|60157}} * {{IBDB nomo}} * {{Metacritic nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Ĝermo|aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rickman, Alan}} [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj‎]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] [[Kategorio:Aktoroj en filmoj pri Harry Potter]] frd4gwbbr3ov0l8vclm3l1s8g45pka1 9474714 9474712 2026-09-13T16:16:23Z Aidas 3488 9474714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Alan Rickman |karakteriza rolo = '''Severus Snape''' en<br />''[[Hari Poter]]'' |oskar-premio = |premio emmy = '''Plej bona aktoro miniserio aŭ televidfilmo''' <br> 1996 ''[[Grigorij Rasputin|Rasputín]]'' |premio ora globo = '''Plej bona aktoro miniserio aŭ televidfilmo''' <br> 1997 ''Rasputín'' |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona apudktoro''' <br> 1991 ''[[Robin Hood]]: Prince of Thieves'' |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Alan RICKMAN''', plennome '''Alan Sidney Patrick Rickman''' (naskiĝis je la [[21-a de februaro]] [[1946]], mortis je la [[14-a de januaro]] [[2016]]) estis [[Britio|brita]] [[aktoro]]. Li estas tre konata pro sia rolo kiel [[Severus Snape]] inter 2001 kaj 2011 en la filmserio [[Hari Poter]]. Sed jam antaŭe li honoriĝis pro siaj aktorado: en 1991 li dekoriĝis per la [[premio BAFTA]] kiel plej bona apudaktoro en la filmo ''[[Robin Hood]]: Prince of Thieves'', en 1996 per la [[premio Emmy]] kaj en 1997 per la [[premio Ora Globo]], je plej bona aktoro de miniserio aŭ televidfilmo en la produktaĵo ''Rasputín''. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1988 || Die Hard || Hans Gruber |- | 1989 || The January Man || Ed, the painter |- | 1990 || Quigley Down Under || Elliot Marston |- | 1991 || Truly, Madly, Deeply || Jamie |- | 1991 || Closet Land || The Interrogator |- | 1991 || Robin Hood: Prince of Thieves || Sheriff of Nottingham |- | 1991 || Close My Eyes || Sinclair Bryant |- | 1992 || Bob Roberts || Lukas Hart III |- | 1994 || Mesmer || Franz Mesmer |- | 1995 || An Awfully Big Adventure || P.L. O'Hara |- | 1995 || [[Sense and Sensibility (filmo)|Sense and Sensibility]] || Colonel Brandon |- | 1996 || Michael Collins || [[Éamon de Valera]] |- | 1997 || The Winter Guest || Viro surstrate |- | 1998 || Judas Kiss || Detektivo David Friedman |- | 1998 || Dark Harbor || David Weinberg |- | 1999 || Dogma || The Metatron |- | 1999 || Galaxy Quest || Alexander Dane/Dr. Lazarus |- | 2000 || Help! I'm a Fish || Joe |- | 2001 || Blow Dry || Phil Allen |- | 2001 || Play || Man |- | 2001 || [[Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj (filmo)|Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2001 || The Search for John Gissing || John Gissing |- | 2002 || [[Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj (filmo)|Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2003 || [[Love Actually]] || Harry |- | 2004 || [[Hari Poter kaj la Kaptito de Azkabano (filmo)|Hari Poter kaj la Kaptito de Azkabano]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2005 || The Hitchhiker's Guide to the Galaxy || Marvin the Paranoid Android |- | 2005 || [[Hari Poter kaj la Pokalo de Fajro (filmo)|Hari Poter kaj la Pokalo de Fajro]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2006 || Snow Cake || Alex Hughes |- | 2006 || [[La Parfumo – La Historio de Murdisto]] || Antoine Richis |- | 2007 || Nobel Son || Eli Michaelson |- | 2007 ||[[Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso (filmo)|Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2007 || Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street || Judge Turpin |- | 2008 || Bottle Shock || Steven Spurrier |- | 2009 || [[Hari Poter kaj la Duonsanga Princo (filmo)|Hari Poter kaj la Duonsanga Princo]] || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2010 || [[Alice in Wonderland %28filmo de 2010%29|Alice in Wonderland]] || Absolem |- | 2010 || [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto]] – Parto 1 || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2010 || The Wildest Dream || Noel Odell |- | 2011 || Portraits in Dramatic Time || Sin mem |- | 2011 ||[[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto]] – Parto 2 || Profesoro [[Severus Snape]] |- | 2011 || The Boy in the Bubble || Parolisto |- | 2012 || Gambit || Lord Shahbandar |- | 2013 || The Butler || [[Ronald Reagan]] |- | 2013 || A Promise || Karl Hoffmeister |- | 2013 || CBGB || Hilly Kristal |- | 2013 || Dust || [[Dentofeo|Tooth fairy]] |- | 2014 || A Little Chaos || Reĝo [[Ludoviko la 14-a|Louis XIV]] |- | 2015 || Eye in the Sky || Lieutenant General Frank Benson |- | 2016 || Alice Through the Looking Glass || Absolem |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat= Alan_Rickman | n= Alan Rickman forpasis pro kancero }} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|60157}} * {{IBDB nomo}} * {{Metacritic nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Ĝermo|aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rickman, Alan}} [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj‎]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] [[Kategorio:Aktoroj en filmoj pri Harry Potter]] 7f7wq9sg9c3lthcmnz77u2izy6zoqld 0 557758 9474835 9429828 2026-09-13T18:53:09Z Sj1mor 12103 9474835 wikitext text/x-wiki '''Turkmena skribo''' estas skribsistemo de la [[turkmena lingvo]]. En historio la turkmena lingvo havis kelkajn skribsistemojn. Nun la turkmenoj en [[Turkmenio]] plejparte uzas [[latina alfabeto|latinidan]] alfabeton kaj la turkmenoj en [[Irano]], [[Afganio]] kaj aliaj landoj de [[Mezoriento]] la [[araba skribo|arabidan]] surbaze de [[persa alfabeto]]. == Historio == === Arabida skribo === Skriba turkmena lingvo formiĝis en la [[13-a jarcento|13-a]]–[[14-a jarcento]]j.<ref name="янрф">{{citaĵo el libro|titolo=Языки народов Российской Федерации и соседних государств|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=2005|volumo=3|paĝo=138|isbn=5-02-011237-2}}</ref> Tiam dekomence oni uzis arabidan alfabeton, kaj ĝis la [[18-a jarcento]] disvolviĝis sufiĉe riĉa literaturo en la turkmena. Tamen nivelo de [[legoscio]] inter turkmenoj estis nealta kaj eĉ en la fino de [[19-a jarcento]] ne estis pli ol 1%. Libroj en la turkmena lingvo apenaŭ ne eldoniĝis. La unua [[aboco]] de la turkmena aperis nur en jaro [[1913]] pro klopodoj de rusa administraro, kaj la unua gazeto kiu estis eĉ parte turkmenlingva («Закаспийская туземеная газета» — "Transkaspia indiĝena gazeto") nur en [[1914]]<ref name="isaev">{{citaĵo el libro|aŭtoro=М. И. Исаев|titolo=Языковое строительство в СССР|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=1979|paĝoj=85-90}}</ref>. Tradicia arabida skribo baziĝis je la [[persa alfabeto]] kaj ne estis tre taŭga por tjurkaj lingvoj. En ĝi ne ekzistas simboloj kiujn oni povu facile adapti al specialaj sonoj de la turkmena lingvo kaj samtempe estis multaj simboloj por sonoj, kiuj ne ekzistis en la turkmena kaj nur utilis por arabaj kaj persaj pruntovortoj. En la unuaj jaroj post la [[Oktobra Revolucio]] la arabida turkmena alfabeto havis du reformojn: en [[1922]] kaj en [[1925]]. Dum ili novaj literoj kun [[diakritaĵo]]j estis enkondukitaj por tjurkaj [[fonemo]]j kaj literoj por netjurkaj sonoj estis forigitaj.<ref name="вса">{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Б. Чарыяров|titolo=Из истории туркменского алфавита|lingvo=ru|gazeto=Вопросы совершенствования алфавитов тюркских языков СССР|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=1972|paĝoj=149-156}}</ref> La arabida skribo en ambaŭ reformita kaj arĥaa formoj estas daŭre uzata far turkmenoj de [[Afganio]], [[Irako]] kaj [[Irano]].<ref name="янрф" /><ref>{{citaĵo el libro|titolo=راهنماي نوشتار درست تركمني|aliaj=originala titolo: توركمن يازوو قادالاري Türkmen Ýazuw Kadalary|url=http://www.margush.ir/wp-content/uploads/2014/04/T%C3%BCrkmen-%C3%9Dazuw-Kadalary.pdf|jaro=1392 [[Anno Hijri]]|paĝoj=50}}</ref> === Janalifo === En [[julio]] de jaro [[1925]] la oficiala respublika gazeto [[Türkmenistan]] publikis serion de artikoloj proponantaj novan [[latina alfabeto|latinidan]] skribon surbaze de tiel nomata [[Nova Tjurka Alfabeto]] (janalifo). Post la Unua Tut-Unia Tjurkologia Kunveno en [[Bakuo]] ([[februaro]]–[[marto]] de [[1926]]) la Ŝtata Scienca soveto de [[Popolkomisariato]] pri Eduko de la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko|Turkmena SSR]] kreis projekton de nova alfabeto. En [[1927]] ĝi estis dispublikita per [[amaskomunikilo]]j. En la [[3-a de januaro]] de [[1928]] nova latinida alfabeto estis akceptita en Centrala Plenumkomitato de Turkmena SSR. Tuj ĉiuj oficiaj amaskomunikiloj ekuzis ĝin kaj ekde la [[1-a de septembro]] de la sama jaro ĝin ankaŭ enkondukis [[lernejo]]j. La procedo de plena transiro al la nova alfabeto finiĝis ĝis [[majo]] de [[1929]].<ref name="вса" /> Unua versio de turkmena janalifo enhavis 40 literojn: '''A a, Aa aa, B в, C c, Ç ç, D d, E e, Ə ә, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, Ii ii, J j, K k, L ʟ, M m, N n, Ꞑ ꞑ, O o, Oo oo, Ɵɵ ɵɵ, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Uu uu, V v, X x, Y y, Yy yy, Z z, Ƶ ƶ, Ь ь, Ьь ьь'''. Sed jam en [[1930]] per la decido de la Unua lingvista konferenca pri turkmena lingvo oni forigis [[digrafo]]jn markintajn longajn vokalojn. En [[1934]] oni ankaŭ forigis literojn '''ƣ''' kaj '''q''', kaj en [[1936]] literon '''x'''. Anstataŭ la forigitaj literon oni ekuzis, laŭorde, literojn '''g''', '''k''' kaj '''h'''.<ref name="вса" /> === Cirilida skribo === En la fino de la [[1930-aj jaroj]] okazis granda ŝanĝo de paradigmoj en Soveta [[geopolitiko|geopolitika]] ideologio: anstataŭ strebo al [[monda revolucio]] oni decidis konstrui "Socialismon en aparta lando". Tio ĉi havis gravan influon al multaj ecoj de vivo kaj scio de sovetaj popoloj, inkluzive [[lingvistiko]]n. Aparte, la skribsistemoj de indiĝenaj popoloj tra la tuta [[Sovetunio]], kiuj unue estis kreitaj surbaze de latina skribo por pli facila interkompreno kun eksterlandaj kamparanoj kaj laboristoj dum la revolucia procedo, estis urĝe transformitaj al pli "naciismaj" cirilidaj skribsistemoj. En januaro de [[1939]] en la gazeto ''Türkmenistan'' (tiam nomata ''Sovet Tyrkmenistanь'') aperis letero de lernejaj instruistoj de [[Aŝĥabado]] kaj Aŝĥabada regiono proponanta cirilidan skribon por turkmena lingvo. Sub preteksto de popola volo, Prezidentaro de la Supra Soveto de Turkmena SSR ordonis al Instituto de turkmena lingvo kaj literaturo krei projekton de nova alfabeto. Krome en kreo de nova skribsistemo partoprenis instruistoj kaj profesoroj de Aŝĥabada Pedagogia instituto kaj fakuloj de [[gazetaro]]. La projekto de alfabeto publikiĝis en [[1940]]. En [[majo]] de jaro [[1940]] la [[Soveto de Popolkomisaroj]] de Turkmena SSR kreis ukazon por transiro de ĉiuj oficialaj oficoj de la respubliko al nova alfabeto ekde la [[1-a de julio]] de la sama jaro kaj komenco de instruo en ĝi en ĉiuj lernejoj ekde la [[1-a de septembro]].<ref name="вса" /> El ĉiuj turkmenaj skribsistemoj en historio la cirilida alfabeto estis elbe la plej stabila kaj havis na malplej da reformoj. La sola notinda ŝanĝo en ĝi estis ioma ŝanĝo de ordo: originale la litero ''ъ'' estis la fina litero de alfabeto post ''я'', sed en [[1954]] oni movis ĝin al la pozicio inter ''щ'' kaj ''ы'', samkiel en la [[rusa alfabeto]].<ref name="вса" /> ''Turkmena cirilida alfabeto:'' {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» |А а | style=«width:3em;» |Б б | style=«width:3em;» |В в | style=«width:3em;» |Г г | style=«width:3em;» |Д д | style=«width:3em;» |Е е | style=«width:3em;» |Ё ё | style=«width:3em;» |Ж ж | style=«width:3em;» |Җ җ | style=«width:3em;» |З з |- | style=«width:3em;» |И и | style=«width:3em;» |Й й | style=«width:3em;» |К к | style=«width:3em;» |Л л | style=«width:3em;» |М м | style=«width:3em;» |Н н | style=«width:3em;» |Ң ң | style=«width:3em;» |О о | style=«width:3em;» |Ө ө | style=«width:3em;» |П п |- | style=«width:3em;» |Р р | style=«width:3em;» |С с | style=«width:3em;» |Т т | style=«width:3em;» |У у | style=«width:3em;» |Ү ү | style=«width:3em;» |Ф ф | style=«width:3em;» |Х х | style=«width:3em;» |Ц ц | style=«width:3em;» |Ч ч | style=«width:3em;» |Ш ш |- | style=«width:3em;» |Щ щ | style=«width:3em;» |Ъ ъ | style=«width:3em;» |Ы ы | style=«width:3em;» |Ь ь | style=«width:3em;» |Э э | style=«width:3em;» |Ə ә | style=«width:3em;» |Ю ю | style=«width:3em;» |Я я |} Oni povas vidi ke la cirilida turkmena alfabeto enhavis literojn '''ё''', '''ю''', '''я''', '''ц''' kaj '''щ''', kiuj ne reprezentas fonemojn de turkmena lingvo, sed faciligas adopton de [[rusa]]j pruntovortoj. Post disfalo de Sovetunio kaj sendependiĝo de Turkmenio la nova registaro decidis ree ŝanĝi la skribsistemon. La cirilida alfabeto estis forigita el ĉiuj oficialaj sferoj ekde jaro [[2000]].<ref name="соегов">{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=М. Соегов|titolo=Новый туркменский алфавит: некоторые вопросы его разработки и принятия|url=http://www.akademikbakis.org/eskisite/35/22.pdf|gazeto=İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız – Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü}}</ref> Ĝi tamen estas daŭre uzata por neoficiaj celoj ene de Turkmenio (aparte pro konsiderinda kvanto de turkmenlingvaj eldonoj apertintaj en ĝi dum la sovetaj tempoj) kaj ankaŭ far turkmenoj loĝantaj en [[Rusio]]. === Nova alfabeto === [[Dosiero:500 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg|eta|[[Monbileto]] de 500 {{J|turkmena manato}} de jaro [[1993]]. Oni povas vidi uzon de literoj '''$''' kaj '''¥''' (BÄ$ ¥ÜZ MANAT)]] Post disfalo de Sovetunio en komenco de la [[1990-aj jaroj]] la registaro de Turkmenio proponis ideon de kreo de nova latinida skribo por iom kulture distanciĝi de sovetaj tempoj. Unua varianto de alfabeto estis proponita far grupo de lingvistoj en Instituto de lingvistiko sub gvido de M. Sojegov. La projekto estis publikigita en gazeto ''Türkmenistan'' (tiam nomata ''Түркменистан'') je la [[19-a de aŭgusto]] de jaro [[1992]]. En la sama jaro aperis kelkaj aliaj projektoj.<ref name="соегов" /> La akceptita turkmena alfabeto de 1992 havis jenajn literojn: '''A a, B b, C c, D d, E e, Ea ea, F f, G g, H h, I i, J j, Jh jh, K k, L l, M m, N n, Ng ng, O o, Q q, P p, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z'''. La amuza eco de tiu ĉi projekto estis uzo de literoj ''q, v, x'' kiel vokaloj — ili anstataŭis, laŭorde, la cirilajn literojn ''ө, ү, ы''.<ref name="Everson">{{Cite web|url=http://www.unicode.org/L2/L2000/00176-turkmen.pdf|title=Some Türkmen alphabets|author=Michael Everson|date=01.06.2000|publisher=Unicode|lang=en|accessdate=2014-12-06}}</ref> En januaro de jaro [[1993]] la Turkmena Akademio de Sciencoj havis konferencon pri nova alfabeto kiu formis la komision pri kreo de alfabeto sub gvido de prezidento [[Saparmurat Nijazov]] mem. Nova varianto de la alfabeto estis publikigita en [[februaro]] de la sama jaro kaj oficiale agnoskita far la Meĝliso ([[Parlamento]]) de Turkmenio je la [[12-a de aprilo]] [[1993]] per ukazo de la prezidento.<ref name="соегов" /> Nova turkmena alfabeto havis jenajn literojn: '''Aa Bb Çç Dd Ee Ää Ff Gg Hh Ii Jj £ſ Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Öö Pp Rr Ss $¢ Tt Uu Üü Ww Yy ¥ÿ Zz'''. Unika eco de tiu ĉi alfabeto estis uzo de [[valuto|valutaj]] simboloj de [[dolaro]], [[cendo]], [[brita pundo]], kaj [[japana eno]] kiel literoj.<ref name="Everson" /> Tiu ĉi alfabeto estis iom uzata por oficiaj celoj (ekz. sur monbiletoj), sed ĝi estis portempa kaj post malpli ol unu jaro estis anstataŭigita per nova varianto kun nomo ''Täze Elipbiý'', t.e. Nova Alfabeto. Ĝi estas la oficia alfabeto uzata en Turkemnio ĝis nun. Ekde [[2000]] ĝi estas la sola skribsistemo akceptata en Turkmenio por oficiaj celoj.<ref name="соегов" /> ''Moderna turkmena alfabeto''<ref name="янрф" />: {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» | A a | style=«width:3em;» | B b | style=«width:3em;» | Ç ç | style=«width:3em;» | D d | style=«width:3em;» | E e | style=«width:3em;» | Ä ä | style=«width:3em;» | F f | style=«width:3em;» | G g | style=«width:3em;» | H h | style=«width:3em;» | I i |- | style=«width:3em;» | J j | style=«width:3em;» | Ž ž | style=«width:3em;» | K k | style=«width:3em;» | L l | style=«width:3em;» | M m | style=«width:3em;» | N n | style=«width:3em;» | Ň ň | style=«width:3em;» | O o | style=«width:3em;» | Ö ö | style=«width:3em;» | P p |- | style=«width:3em;» | R r | style=«width:3em;» | S s | style=«width:3em;» | Ş ş | style=«width:3em;» | T t | style=«width:3em;» | U u | style=«width:3em;» | Ü ü | style=«width:3em;» | W w | style=«width:3em;» | Y y | style=«width:3em;» | Ý ý | style=«width:3em;» | Z z |} Transiro de turkmena lingvo al latinida alfabeto havis ne tiom praktikajn kaj lingvistikajn kiom sociajn kaj politikajn kialojn.<ref>Clement, Victoria. 2008. Emblems of independence: script choice in post-Soviet Turkmenistan in the 1990s. International Journal of the Sociology of Language 192: 171-185</ref> Por nova lando estis grave kulture necese distanciĝi de la soveta estinto per iuj ajn metodoj, inkluzive la lingvistikajn. Sed urĝa transiro al nova skribsistemo havis negativajn konsekvencojn, aparte en sfero de eduko. Ekzemple, la infanoj en unua klaso de [[bazlernejo]]j lernis la novan alfabeton, sed la sekvan jaron ili devis ankaŭ lerni la cirilidan ĉar lernolibroj por dua klaso en la nova alfabeto ankoraŭ ne eldonitis. Tiu ĉi situacio daŭris dum la unuaj 5 aŭ 6 jaroj ekde la reformo.<ref name="образ">{{Cite web|url=http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|title=Образование в Туркменистане. Доклад|date=май 2004|publisher=Туркменская Инициатива по Правам Человека|accessdate=2012-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|archivedate=2011-07-31|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|arkivdato=2011-07-31}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |date=2011-07-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |arkivdato=2011-07-31 }}</ref> Por pli alta eduko oni ankoraŭ daŭre bezonas la cirilidan alfabeton ĉar kvanto de eldonoj per nova alfabeto ĝis nun estas ne sufiĉa kaj ne kovras ĉiujn tiujn temojn kiel la eldonoj de sovetaj tempoj. == Komparo de skribsistemoj == Jen estas la kompara tabulo de turkmenaj skribsistemoj laŭ ordo de ilia apero en historio:<ref name="вса" /><ref name="Everson" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- ! Arabida skribo (tradicia)<br /><small>Ĝis 1923 kaj ankaŭ en Irano</small> !! Arabida skribo (reformita)<br /><small>1923–1929</small> !! Latinida skribo (janalifo)<br /><small>1929–1940</small> !! Cirilida skribo<br /><small>1940–1991</small> !! Latinida skribo<br /><small>1992</small> !! Latinida skribo<br /><small>1993–1999</small> !! Latinida skribo (''Täze Elipbiý'')<br /><small>ekde 1999</small> !! Fonema signifo ([[Internacia fonetika alfabeto|IFA]]) |- | آ || آ || Aa || Аа || Aa || Aa || Aa || /a, aː/ |- | || ع || || || || || || /ʔ/ |- | ب || ب || Bʙ || Бб || Bb || Bb || Bb || /b/ |- | چ || چ || Cc || Чч || Cc || Çç || Çç || /t͡ʃ/ |- | د || د || Dd || Дд || Dd || Dd || Dd || /d/ |- | اِ / ه || ٱ || Ее || Ее Ээ || Ее || Ее || Ее || /e/ |- | أ || أ || Əə || Әә || Ea ea || Ää || Ää || /æ, æː/ |- | ف || ف || Ff || Фф || Ff || Ff || Ff || /f/ |- | غ || || Ƣƣ || || || || || /ɡ~ʁ/ |- | گ || گ || Gg || Гг || Gg || Gg || Gg || /g/ |- | خ || خ || Hh || Хх || Hh || Hh || Hh || /x/ |- | ٥ ح || || || || || || || /h/ |- | اى || ى || Ii || Ии || Ii || Ii || Ii || /i, iː/ |- | ج || ج || Çç || Җҗ || Jj || Jj || Jj || /dʒ/ |- | ژ || ژ || Ƶƶ || Жж || Jh jh || £ſ || Žž || /ʒ/ |- | ك || ک || Kk || Кк || Kk || Kk || Kk || /k/ |- | ق || || Qq || || || || || /ɡ~ʁ/ |- | ل || ل || Lʟ || Лл || Ll || Ll || Ll || /l/ |- | م || م || Mm || Мм || Mm || Mm || Mm || /m/ |- | ن || ن || Nn || Нн || Nn || Nn || Nn || /n/ |- | نگ || ڭ || Ꞑꞑ || Ңң || Ng ng || Ññ || Ňň || /ŋ/ |- | اوْ / وْ || او || Оо || Оо || Оо || Оо || Оо || /o, oː/ |- | اؤ / ؤ || اۇ || Ɵɵ || Өө || Qq || Öö || Öö || /ø, øː/ |- | پ || پ || Pp || Пп || Pp || Pp || Pp || /p/ |- | ر || ر || Rr || Рр || Rr || Rr || Rr || /r/ |- | ث س ص || ث س ص || Ss || Сс || Ss || Ss || Ss || /θ, s/ |- | ش || ش || Şş || Шш || Sh sh || $¢ || Şş || /ʃ/ |- | ت || ط ت || Тт || Тт || Tt || Tt || Tt || /t/ |- | او / ُو || او || Uu || Уу || Uu || Uu || Uu || /u, uː/ |- | اۆ / ۆ || اۇ || Yy || Үү || Vv || Üü || Üü || /y, yː/ |- | و || و || Vv || Вв || Ww || Ww || Ww || /β/ |- | ایٛ || ى || Ьь || Ыы || Xx || Yy || Yy || /ɯ, ɯː/ |- | ی || ﻳ || Jj || Йй || Yy || ¥ÿ || Ýý || /j/ |- | ظ ض ذ ز || ظ ض ذ ز || Zz || Зз || Zz || Zz || Zz || /ð, z/ |- | || || || Ёё || || || || /jo/ |- | || || || Цц || Ts ts || || || /t͡s/ |- | || || || Щщ || || || || /ɕɕ/ |- | || || || Ъъ || || || || - ([[malmola signo]]) |- | || || || Ьь || || || || - ([[mola signo]]) |- | || || || Юю || || || || /ju/ |- | || || || Яя || || || || /ja/ |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Turkmena lingvo|Skribo]] 31zam9zqgs4v8fv1hb57zgrpiuetbwu 9474836 9474835 2026-09-13T18:53:22Z Sj1mor 12103 9474836 wikitext text/x-wiki '''Turkmena skribo''' estas skribsistemo de la [[turkmena lingvo]]. En historio la turkmena lingvo havis kelkajn skribsistemojn. Nun la turkmenoj en [[Turkmenio]] plejparte uzas [[latina alfabeto|latinidan]] alfabeton kaj la turkmenoj en [[Irano]], [[Afganio]] kaj aliaj landoj de [[Mezoriento]] la [[araba skribo|arabidan]] surbaze de [[persa alfabeto]]. == Historio == === Arabida skribo === Skriba turkmena lingvo formiĝis en la [[13-a jarcento|13-a]]–[[14-a jarcento]]j.<ref name="янрф">{{citaĵo el libro|titolo=Языки народов Российской Федерации и соседних государств|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=2005|volumo=3|paĝo=138|isbn=5-02-011237-2}}</ref> Tiam dekomence oni uzis arabidan alfabeton, kaj ĝis la [[18-a jarcento]] disvolviĝis sufiĉe riĉa literaturo en la turkmena. Tamen nivelo de [[legoscio]] inter turkmenoj estis nealta kaj eĉ en la fino de [[19-a jarcento]] ne estis pli ol 1%. Libroj en la turkmena lingvo apenaŭ ne eldoniĝis. La unua [[aboco]] de la turkmena aperis nur en jaro [[1913]] pro klopodoj de rusa administraro, kaj la unua gazeto kiu estis eĉ parte turkmenlingva («Закаспийская туземеная газета» — "Transkaspia indiĝena gazeto") nur en [[1914]]<ref name="isaev">{{citaĵo el libro|aŭtoro=М. И. Исаев|titolo=Языковое строительство в СССР|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=1979|paĝoj=85-90}}</ref>. Tradicia arabida skribo baziĝis je la [[persa alfabeto]] kaj ne estis tre taŭga por tjurkaj lingvoj. En ĝi ne ekzistas simboloj kiujn oni povu facile adapti al specialaj sonoj de la turkmena lingvo kaj samtempe estis multaj simboloj por sonoj, kiuj ne ekzistis en la turkmena kaj nur utilis por arabaj kaj persaj pruntovortoj. En la unuaj jaroj post la [[Oktobra Revolucio]] la arabida turkmena alfabeto havis du reformojn: en [[1922]] kaj en [[1925]]. Dum ili novaj literoj kun [[diakritaĵo]]j estis enkondukitaj por tjurkaj [[fonemo]]j kaj literoj por netjurkaj sonoj estis forigitaj.<ref name="вса">{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Б. Чарыяров|titolo=Из истории туркменского алфавита|lingvo=ru|gazeto=Вопросы совершенствования алфавитов тюркских языков СССР|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=1972|paĝoj=149-156}}</ref> La arabida skribo en ambaŭ reformita kaj arĥaa formoj estas daŭre uzata far turkmenoj de [[Afganio]], [[Irako]] kaj [[Irano]].<ref name="янрф" /><ref>{{citaĵo el libro|titolo=راهنماي نوشتار درست تركمني|aliaj=originala titolo: توركمن يازوو قادالاري Türkmen Ýazuw Kadalary|url=http://www.margush.ir/wp-content/uploads/2014/04/T%C3%BCrkmen-%C3%9Dazuw-Kadalary.pdf|jaro=1392 [[Anno Hijri]]|paĝoj=50}}</ref> === Janalifo === En [[julio]] de jaro [[1925]] la oficiala respublika gazeto [[Türkmenistan]] publikis serion de artikoloj proponantaj novan [[latina alfabeto|latinidan]] skribon surbaze de tiel nomata [[Nova Tjurka Alfabeto]] (janalifo). Post la Unua Tut-Unia Tjurkologia Kunveno en [[Bakuo]] ([[februaro]]–[[marto]] de [[1926]]) la Ŝtata Scienca soveto de [[Popolkomisariato]] pri Eduko de la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko|Turkmena SSR]] kreis projekton de nova alfabeto. En [[1927]] ĝi estis dispublikita per [[amaskomunikilo]]j. En la [[3-a de januaro]] de [[1928]] nova latinida alfabeto estis akceptita en Centrala Plenumkomitato de Turkmena SSR. Tuj ĉiuj oficiaj amaskomunikiloj ekuzis ĝin kaj ekde la [[1-a de septembro]] de la sama jaro ĝin ankaŭ enkondukis [[lernejo]]j. La procedo de plena transiro al la nova alfabeto finiĝis ĝis [[majo]] de [[1929]].<ref name="вса" /> Unua versio de turkmena janalifo enhavis 40 literojn: '''A a, Aa aa, B в, C c, Ç ç, D d, E e, Ə ә, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, Ii ii, J j, K k, L ʟ, M m, N n, Ꞑ ꞑ, O o, Oo oo, Ɵɵ ɵɵ, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Uu uu, V v, X x, Y y, Yy yy, Z z, Ƶ ƶ, Ь ь, Ьь ьь'''. Sed jam en [[1930]] per la decido de la Unua lingvista konferenca pri turkmena lingvo oni forigis [[digrafo]]jn markintajn longajn vokalojn. En [[1934]] oni ankaŭ forigis literojn '''ƣ''' kaj '''q''', kaj en [[1936]] literon '''x'''. Anstataŭ la forigitaj literon oni ekuzis, laŭorde, literojn '''g''', '''k''' kaj '''h'''.<ref name="вса" /> === Cirilida skribo === En la fino de la [[1930-aj jaroj]] okazis granda ŝanĝo de paradigmoj en Soveta [[geopolitiko|geopolitika]] ideologio: anstataŭ strebo al [[monda revolucio]] oni decidis konstrui "Socialismon en aparta lando". Tio ĉi havis gravan influon al multaj ecoj de vivo kaj scio de sovetaj popoloj, inkluzive [[lingvistiko]]n. Aparte, la skribsistemoj de indiĝenaj popoloj tra la tuta [[Sovetunio]], kiuj unue estis kreitaj surbaze de latina skribo por pli facila interkompreno kun eksterlandaj kamparanoj kaj laboristoj dum la revolucia procedo, estis urĝe transformitaj al pli "naciismaj" cirilidaj skribsistemoj. En januaro de [[1939]] en la gazeto ''Türkmenistan'' (tiam nomata ''Sovet Tyrkmenistanь'') aperis letero de lernejaj instruistoj de [[Aŝĥabado]] kaj Aŝĥabada regiono proponanta cirilidan skribon por turkmena lingvo. Sub preteksto de popola volo, Prezidentaro de la Supra Soveto de Turkmena SSR ordonis al Instituto de turkmena lingvo kaj literaturo krei projekton de nova alfabeto. Krome en kreo de nova skribsistemo partoprenis instruistoj kaj profesoroj de Aŝĥabada Pedagogia instituto kaj fakuloj de [[gazetaro]]. La projekto de alfabeto publikiĝis en [[1940]]. En [[majo]] de jaro [[1940]] la [[Soveto de Popolkomisaroj]] de Turkmena SSR kreis ukazon por transiro de ĉiuj oficialaj oficoj de la respubliko al nova alfabeto ekde la [[1-a de julio]] de la sama jaro kaj komenco de instruo en ĝi en ĉiuj lernejoj ekde la [[1-a de septembro]].<ref name="вса" /> El ĉiuj turkmenaj skribsistemoj en historio la cirilida alfabeto estis elbe la plej stabila kaj havis na malplej da reformoj. La sola notinda ŝanĝo en ĝi estis ioma ŝanĝo de ordo: originale la litero ''ъ'' estis la fina litero de alfabeto post ''я'', sed en [[1954]] oni movis ĝin al la pozicio inter ''щ'' kaj ''ы'', samkiel en la [[rusa alfabeto]].<ref name="вса" /> ''Turkmena cirilida alfabeto:'' {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» |А а | style=«width:3em;» |Б б | style=«width:3em;» |В в | style=«width:3em;» |Г г | style=«width:3em;» |Д д | style=«width:3em;» |Е е | style=«width:3em;» |Ё ё | style=«width:3em;» |Ж ж | style=«width:3em;» |Җ җ | style=«width:3em;» |З з |- | style=«width:3em;» |И и | style=«width:3em;» |Й й | style=«width:3em;» |К к | style=«width:3em;» |Л л | style=«width:3em;» |М м | style=«width:3em;» |Н н | style=«width:3em;» |Ң ң | style=«width:3em;» |О о | style=«width:3em;» |Ө ө | style=«width:3em;» |П п |- | style=«width:3em;» |Р р | style=«width:3em;» |С с | style=«width:3em;» |Т т | style=«width:3em;» |У у | style=«width:3em;» |Ү ү | style=«width:3em;» |Ф ф | style=«width:3em;» |Х х | style=«width:3em;» |Ц ц | style=«width:3em;» |Ч ч | style=«width:3em;» |Ш ш |- | style=«width:3em;» |Щ щ | style=«width:3em;» |Ъ ъ | style=«width:3em;» |Ы ы | style=«width:3em;» |Ь ь | style=«width:3em;» |Э э | style=«width:3em;» |Ə ә | style=«width:3em;» |Ю ю | style=«width:3em;» |Я я |} Oni povas vidi ke la cirilida turkmena alfabeto enhavis literojn '''ё''', '''ю''', '''я''', '''ц''' kaj '''щ''', kiuj ne reprezentas fonemojn de turkmena lingvo, sed faciligas adopton de [[rusa]]j pruntovortoj. Post disfalo de Sovetunio kaj sendependiĝo de Turkmenio la nova registaro decidis ree ŝanĝi la skribsistemon. La cirilida alfabeto estis forigita el ĉiuj oficialaj sferoj ekde jaro [[2000]].<ref name="соегов">{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=М. Соегов|titolo=Новый туркменский алфавит: некоторые вопросы его разработки и принятия|url=http://www.akademikbakis.org/eskisite/35/22.pdf|gazeto=İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız – Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü}}</ref> Ĝi tamen estas daŭre uzata por neoficiaj celoj ene de Turkmenio (aparte pro konsiderinda kvanto de turkmenlingvaj eldonoj apertintaj en ĝi dum la sovetaj tempoj) kaj ankaŭ far turkmenoj loĝantaj en [[Rusio]]. === Nova alfabeto === [[Dosiero:500 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg|eta|[[Monbileto]] de 500 {{J|turkmena manato}} de jaro [[1993]]. Oni povas vidi uzon de literoj '''$''' kaj '''¥''' (BÄ$ ¥ÜZ MANAT)]] Post disfalo de Sovetunio en komenco de la [[1990-aj jaroj]] la registaro de Turkmenio proponis ideon de kreo de nova latinida skribo por iom kulture distanciĝi de sovetaj tempoj. Unua varianto de alfabeto estis proponita far grupo de lingvistoj en Instituto de lingvistiko sub gvido de M. Sojegov. La projekto estis publikigita en gazeto ''Türkmenistan'' (tiam nomata ''Түркменистан'') je la [[19-a de aŭgusto]] de jaro [[1992]]. En la sama jaro aperis kelkaj aliaj projektoj.<ref name="соегов" /> La akceptita turkmena alfabeto de 1992 havis jenajn literojn: '''A a, B b, C c, D d, E e, Ea ea, F f, G g, H h, I i, J j, Jh jh, K k, L l, M m, N n, Ng ng, O o, Q q, P p, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z'''. La amuza eco de tiu ĉi projekto estis uzo de literoj ''q, v, x'' kiel vokaloj — ili anstataŭis, laŭorde, la cirilajn literojn ''ө, ү, ы''.<ref name="Everson">{{Cite web|url=http://www.unicode.org/L2/L2000/00176-turkmen.pdf|title=Some Türkmen alphabets|author=Michael Everson|date=01.06.2000|publisher=Unicode|lang=en|accessdate=2014-12-06}}</ref> En januaro de jaro [[1993]] la Turkmena Akademio de Sciencoj havis konferencon pri nova alfabeto kiu formis la komision pri kreo de alfabeto sub gvido de prezidento [[Saparmurat Nijazov]] mem. Nova varianto de la alfabeto estis publikigita en [[februaro]] de la sama jaro kaj oficiale agnoskita far la Meĝliso ([[Parlamento]]) de Turkmenio je la [[12-a de aprilo]] [[1993]] per ukazo de la prezidento.<ref name="соегов" /> Nova turkmena alfabeto havis jenajn literojn: '''Aa Bb Çç Dd Ee Ää Ff Gg Hh Ii Jj £ſ Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Öö Pp Rr Ss $¢ Tt Uu Üü Ww Yy ¥ÿ Zz'''. Unika eco de tiu ĉi alfabeto estis uzo de [[valuto|valutaj]] simboloj de [[dolaro]], [[cendo]], [[brita pundo]], kaj [[japana eno]] kiel literoj.<ref name="Everson" /> Tiu ĉi alfabeto estis iom uzata por oficiaj celoj (ekz. sur monbiletoj), sed ĝi estis portempa kaj post malpli ol unu jaro estis anstataŭigita per nova varianto kun nomo ''Täze Elipbiý'', t.e. Nova Alfabeto. Ĝi estas la oficiala alfabeto uzata en Turkemnio ĝis nun. Ekde [[2000]] ĝi estas la sola skribsistemo akceptata en Turkmenio por oficiaj celoj.<ref name="соегов" /> ''Moderna turkmena alfabeto''<ref name="янрф" />: {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» | A a | style=«width:3em;» | B b | style=«width:3em;» | Ç ç | style=«width:3em;» | D d | style=«width:3em;» | E e | style=«width:3em;» | Ä ä | style=«width:3em;» | F f | style=«width:3em;» | G g | style=«width:3em;» | H h | style=«width:3em;» | I i |- | style=«width:3em;» | J j | style=«width:3em;» | Ž ž | style=«width:3em;» | K k | style=«width:3em;» | L l | style=«width:3em;» | M m | style=«width:3em;» | N n | style=«width:3em;» | Ň ň | style=«width:3em;» | O o | style=«width:3em;» | Ö ö | style=«width:3em;» | P p |- | style=«width:3em;» | R r | style=«width:3em;» | S s | style=«width:3em;» | Ş ş | style=«width:3em;» | T t | style=«width:3em;» | U u | style=«width:3em;» | Ü ü | style=«width:3em;» | W w | style=«width:3em;» | Y y | style=«width:3em;» | Ý ý | style=«width:3em;» | Z z |} Transiro de turkmena lingvo al latinida alfabeto havis ne tiom praktikajn kaj lingvistikajn kiom sociajn kaj politikajn kialojn.<ref>Clement, Victoria. 2008. Emblems of independence: script choice in post-Soviet Turkmenistan in the 1990s. International Journal of the Sociology of Language 192: 171-185</ref> Por nova lando estis grave kulture necese distanciĝi de la soveta estinto per iuj ajn metodoj, inkluzive la lingvistikajn. Sed urĝa transiro al nova skribsistemo havis negativajn konsekvencojn, aparte en sfero de eduko. Ekzemple, la infanoj en unua klaso de [[bazlernejo]]j lernis la novan alfabeton, sed la sekvan jaron ili devis ankaŭ lerni la cirilidan ĉar lernolibroj por dua klaso en la nova alfabeto ankoraŭ ne eldonitis. Tiu ĉi situacio daŭris dum la unuaj 5 aŭ 6 jaroj ekde la reformo.<ref name="образ">{{Cite web|url=http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|title=Образование в Туркменистане. Доклад|date=май 2004|publisher=Туркменская Инициатива по Правам Человека|accessdate=2012-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|archivedate=2011-07-31|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|arkivdato=2011-07-31}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |date=2011-07-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |arkivdato=2011-07-31 }}</ref> Por pli alta eduko oni ankoraŭ daŭre bezonas la cirilidan alfabeton ĉar kvanto de eldonoj per nova alfabeto ĝis nun estas ne sufiĉa kaj ne kovras ĉiujn tiujn temojn kiel la eldonoj de sovetaj tempoj. == Komparo de skribsistemoj == Jen estas la kompara tabulo de turkmenaj skribsistemoj laŭ ordo de ilia apero en historio:<ref name="вса" /><ref name="Everson" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- ! Arabida skribo (tradicia)<br /><small>Ĝis 1923 kaj ankaŭ en Irano</small> !! Arabida skribo (reformita)<br /><small>1923–1929</small> !! Latinida skribo (janalifo)<br /><small>1929–1940</small> !! Cirilida skribo<br /><small>1940–1991</small> !! Latinida skribo<br /><small>1992</small> !! Latinida skribo<br /><small>1993–1999</small> !! Latinida skribo (''Täze Elipbiý'')<br /><small>ekde 1999</small> !! Fonema signifo ([[Internacia fonetika alfabeto|IFA]]) |- | آ || آ || Aa || Аа || Aa || Aa || Aa || /a, aː/ |- | || ع || || || || || || /ʔ/ |- | ب || ب || Bʙ || Бб || Bb || Bb || Bb || /b/ |- | چ || چ || Cc || Чч || Cc || Çç || Çç || /t͡ʃ/ |- | د || د || Dd || Дд || Dd || Dd || Dd || /d/ |- | اِ / ه || ٱ || Ее || Ее Ээ || Ее || Ее || Ее || /e/ |- | أ || أ || Əə || Әә || Ea ea || Ää || Ää || /æ, æː/ |- | ف || ف || Ff || Фф || Ff || Ff || Ff || /f/ |- | غ || || Ƣƣ || || || || || /ɡ~ʁ/ |- | گ || گ || Gg || Гг || Gg || Gg || Gg || /g/ |- | خ || خ || Hh || Хх || Hh || Hh || Hh || /x/ |- | ٥ ح || || || || || || || /h/ |- | اى || ى || Ii || Ии || Ii || Ii || Ii || /i, iː/ |- | ج || ج || Çç || Җҗ || Jj || Jj || Jj || /dʒ/ |- | ژ || ژ || Ƶƶ || Жж || Jh jh || £ſ || Žž || /ʒ/ |- | ك || ک || Kk || Кк || Kk || Kk || Kk || /k/ |- | ق || || Qq || || || || || /ɡ~ʁ/ |- | ل || ل || Lʟ || Лл || Ll || Ll || Ll || /l/ |- | م || م || Mm || Мм || Mm || Mm || Mm || /m/ |- | ن || ن || Nn || Нн || Nn || Nn || Nn || /n/ |- | نگ || ڭ || Ꞑꞑ || Ңң || Ng ng || Ññ || Ňň || /ŋ/ |- | اوْ / وْ || او || Оо || Оо || Оо || Оо || Оо || /o, oː/ |- | اؤ / ؤ || اۇ || Ɵɵ || Өө || Qq || Öö || Öö || /ø, øː/ |- | پ || پ || Pp || Пп || Pp || Pp || Pp || /p/ |- | ر || ر || Rr || Рр || Rr || Rr || Rr || /r/ |- | ث س ص || ث س ص || Ss || Сс || Ss || Ss || Ss || /θ, s/ |- | ش || ش || Şş || Шш || Sh sh || $¢ || Şş || /ʃ/ |- | ت || ط ت || Тт || Тт || Tt || Tt || Tt || /t/ |- | او / ُو || او || Uu || Уу || Uu || Uu || Uu || /u, uː/ |- | اۆ / ۆ || اۇ || Yy || Үү || Vv || Üü || Üü || /y, yː/ |- | و || و || Vv || Вв || Ww || Ww || Ww || /β/ |- | ایٛ || ى || Ьь || Ыы || Xx || Yy || Yy || /ɯ, ɯː/ |- | ی || ﻳ || Jj || Йй || Yy || ¥ÿ || Ýý || /j/ |- | ظ ض ذ ز || ظ ض ذ ز || Zz || Зз || Zz || Zz || Zz || /ð, z/ |- | || || || Ёё || || || || /jo/ |- | || || || Цц || Ts ts || || || /t͡s/ |- | || || || Щщ || || || || /ɕɕ/ |- | || || || Ъъ || || || || - ([[malmola signo]]) |- | || || || Ьь || || || || - ([[mola signo]]) |- | || || || Юю || || || || /ju/ |- | || || || Яя || || || || /ja/ |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Turkmena lingvo|Skribo]] 9g4p7jmg1nipccpuhbjbat5y440btlc 9474846 9474836 2026-09-13T18:56:53Z Sj1mor 12103 9474846 wikitext text/x-wiki '''Turkmena skribo''' estas skribsistemo de la [[turkmena lingvo]]. En historio la turkmena lingvo havis kelkajn skribsistemojn. Nun la turkmenoj en [[Turkmenio]] plejparte uzas [[latina alfabeto|latinidan]] alfabeton kaj la turkmenoj en [[Irano]], [[Afganio]] kaj aliaj landoj de [[Mezoriento]] la [[araba skribo|arabidan]] surbaze de [[persa alfabeto]]. == Historio == === Arabida skribo === Skriba turkmena lingvo formiĝis en la [[13-a jarcento|13-a]]–[[14-a jarcento]]j.<ref name="янрф">{{citaĵo el libro|titolo=Языки народов Российской Федерации и соседних государств|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=2005|volumo=3|paĝo=138|isbn=5-02-011237-2}}</ref> Tiam dekomence oni uzis arabidan alfabeton, kaj ĝis la [[18-a jarcento]] disvolviĝis sufiĉe riĉa literaturo en la turkmena. Tamen nivelo de [[legoscio]] inter turkmenoj estis nealta kaj eĉ en la fino de [[19-a jarcento]] ne estis pli ol 1%. Libroj en la turkmena lingvo apenaŭ ne eldoniĝis. La unua [[aboco]] de la turkmena aperis nur en jaro [[1913]] pro klopodoj de rusa administraro, kaj la unua gazeto kiu estis eĉ parte turkmenlingva («Закаспийская туземеная газета» — "Transkaspia indiĝena gazeto") nur en [[1914]]<ref name="isaev">{{citaĵo el libro|aŭtoro=М. И. Исаев|titolo=Языковое строительство в СССР|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=1979|paĝoj=85-90}}</ref>. Tradicia arabida skribo baziĝis je la [[persa alfabeto]] kaj ne estis tre taŭga por tjurkaj lingvoj. En ĝi ne ekzistas simboloj kiujn oni povu facile adapti al specialaj sonoj de la turkmena lingvo kaj samtempe estis multaj simboloj por sonoj, kiuj ne ekzistis en la turkmena kaj nur utilis por arabaj kaj persaj pruntovortoj. En la unuaj jaroj post la [[Oktobra Revolucio]] la arabida turkmena alfabeto havis du reformojn: en [[1922]] kaj en [[1925]]. Dum ili novaj literoj kun [[diakritaĵo]]j estis enkondukitaj por tjurkaj [[fonemo]]j kaj literoj por netjurkaj sonoj estis forigitaj.<ref name="вса">{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Б. Чарыяров|titolo=Из истории туркменского алфавита|lingvo=ru|gazeto=Вопросы совершенствования алфавитов тюркских языков СССР|loko=М.|eldoninto=Наука|jaro=1972|paĝoj=149-156}}</ref> La arabida skribo en ambaŭ reformita kaj arĥaa formoj estas daŭre uzata far turkmenoj de [[Afganio]], [[Irako]] kaj [[Irano]].<ref name="янрф" /><ref>{{citaĵo el libro|titolo=راهنماي نوشتار درست تركمني|aliaj=originala titolo: توركمن يازوو قادالاري Türkmen Ýazuw Kadalary|url=http://www.margush.ir/wp-content/uploads/2014/04/T%C3%BCrkmen-%C3%9Dazuw-Kadalary.pdf|jaro=1392 [[Anno Hijri]]|paĝoj=50}}</ref> === Janalifo === En [[julio]] de jaro [[1925]] la oficiala respublika gazeto [[Türkmenistan]] publikis serion de artikoloj proponantaj novan [[latina alfabeto|latinidan]] skribon surbaze de tiel nomata [[Nova Tjurka Alfabeto]] (janalifo). Post la Unua Tut-Unia Tjurkologia Kunveno en [[Bakuo]] ([[februaro]]–[[marto]] de [[1926]]) la Ŝtata Scienca soveto de [[Popolkomisariato]] pri Eduko de la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko|Turkmena SSR]] kreis projekton de nova alfabeto. En [[1927]] ĝi estis dispublikita per [[amaskomunikilo]]j. En la [[3-a de januaro]] de [[1928]] nova latinida alfabeto estis akceptita en Centrala Plenumkomitato de Turkmena SSR. Tuj ĉiuj oficialaj amaskomunikiloj ekuzis ĝin kaj ekde la [[1-a de septembro]] de la sama jaro ĝin ankaŭ enkondukis [[lernejo]]j. La procedo de plena transiro al la nova alfabeto finiĝis ĝis [[majo]] de [[1929]].<ref name="вса" /> Unua versio de turkmena janalifo enhavis 40 literojn: '''A a, Aa aa, B в, C c, Ç ç, D d, E e, Ə ә, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, Ii ii, J j, K k, L ʟ, M m, N n, Ꞑ ꞑ, O o, Oo oo, Ɵɵ ɵɵ, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Uu uu, V v, X x, Y y, Yy yy, Z z, Ƶ ƶ, Ь ь, Ьь ьь'''. Sed jam en [[1930]] per la decido de la Unua lingvista konferenca pri turkmena lingvo oni forigis [[digrafo]]jn markintajn longajn vokalojn. En [[1934]] oni ankaŭ forigis literojn '''ƣ''' kaj '''q''', kaj en [[1936]] literon '''x'''. Anstataŭ la forigitaj literon oni ekuzis, laŭorde, literojn '''g''', '''k''' kaj '''h'''.<ref name="вса" /> === Cirilida skribo === En la fino de la [[1930-aj jaroj]] okazis granda ŝanĝo de paradigmoj en Soveta [[geopolitiko|geopolitika]] ideologio: anstataŭ strebo al [[monda revolucio]] oni decidis konstrui "Socialismon en aparta lando". Tio ĉi havis gravan influon al multaj ecoj de vivo kaj scio de sovetaj popoloj, inkluzive [[lingvistiko]]n. Aparte, la skribsistemoj de indiĝenaj popoloj tra la tuta [[Sovetunio]], kiuj unue estis kreitaj surbaze de latina skribo por pli facila interkompreno kun eksterlandaj kamparanoj kaj laboristoj dum la revolucia procedo, estis urĝe transformitaj al pli "naciismaj" cirilidaj skribsistemoj. En januaro de [[1939]] en la gazeto ''Türkmenistan'' (tiam nomata ''Sovet Tyrkmenistanь'') aperis letero de lernejaj instruistoj de [[Aŝĥabado]] kaj Aŝĥabada regiono proponanta cirilidan skribon por turkmena lingvo. Sub preteksto de popola volo, Prezidentaro de la Supra Soveto de Turkmena SSR ordonis al Instituto de turkmena lingvo kaj literaturo krei projekton de nova alfabeto. Krome en kreo de nova skribsistemo partoprenis instruistoj kaj profesoroj de Aŝĥabada Pedagogia instituto kaj fakuloj de [[gazetaro]]. La projekto de alfabeto publikiĝis en [[1940]]. En [[majo]] de jaro [[1940]] la [[Soveto de Popolkomisaroj]] de Turkmena SSR kreis ukazon por transiro de ĉiuj oficialaj oficoj de la respubliko al nova alfabeto ekde la [[1-a de julio]] de la sama jaro kaj komenco de instruo en ĝi en ĉiuj lernejoj ekde la [[1-a de septembro]].<ref name="вса" /> El ĉiuj turkmenaj skribsistemoj en historio la cirilida alfabeto estis elbe la plej stabila kaj havis na malplej da reformoj. La sola notinda ŝanĝo en ĝi estis ioma ŝanĝo de ordo: originale la litero ''ъ'' estis la fina litero de alfabeto post ''я'', sed en [[1954]] oni movis ĝin al la pozicio inter ''щ'' kaj ''ы'', samkiel en la [[rusa alfabeto]].<ref name="вса" /> ''Turkmena cirilida alfabeto:'' {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» |А а | style=«width:3em;» |Б б | style=«width:3em;» |В в | style=«width:3em;» |Г г | style=«width:3em;» |Д д | style=«width:3em;» |Е е | style=«width:3em;» |Ё ё | style=«width:3em;» |Ж ж | style=«width:3em;» |Җ җ | style=«width:3em;» |З з |- | style=«width:3em;» |И и | style=«width:3em;» |Й й | style=«width:3em;» |К к | style=«width:3em;» |Л л | style=«width:3em;» |М м | style=«width:3em;» |Н н | style=«width:3em;» |Ң ң | style=«width:3em;» |О о | style=«width:3em;» |Ө ө | style=«width:3em;» |П п |- | style=«width:3em;» |Р р | style=«width:3em;» |С с | style=«width:3em;» |Т т | style=«width:3em;» |У у | style=«width:3em;» |Ү ү | style=«width:3em;» |Ф ф | style=«width:3em;» |Х х | style=«width:3em;» |Ц ц | style=«width:3em;» |Ч ч | style=«width:3em;» |Ш ш |- | style=«width:3em;» |Щ щ | style=«width:3em;» |Ъ ъ | style=«width:3em;» |Ы ы | style=«width:3em;» |Ь ь | style=«width:3em;» |Э э | style=«width:3em;» |Ə ә | style=«width:3em;» |Ю ю | style=«width:3em;» |Я я |} Oni povas vidi ke la cirilida turkmena alfabeto enhavis literojn '''ё''', '''ю''', '''я''', '''ц''' kaj '''щ''', kiuj ne reprezentas fonemojn de turkmena lingvo, sed faciligas adopton de [[rusa]]j pruntovortoj. Post disfalo de Sovetunio kaj sendependiĝo de Turkmenio la nova registaro decidis ree ŝanĝi la skribsistemon. La cirilida alfabeto estis forigita el ĉiuj oficialaj sferoj ekde jaro [[2000]].<ref name="соегов">{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=М. Соегов|titolo=Новый туркменский алфавит: некоторые вопросы его разработки и принятия|url=http://www.akademikbakis.org/eskisite/35/22.pdf|gazeto=İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız – Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü}}</ref> Ĝi tamen estas daŭre uzata por neoficialaj celoj ene de Turkmenio (aparte pro konsiderinda kvanto de turkmenlingvaj eldonoj apertintaj en ĝi dum la sovetaj tempoj) kaj ankaŭ far turkmenoj loĝantaj en [[Rusio]]. === Nova alfabeto === [[Dosiero:500 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg|eta|[[Monbileto]] de 500 {{J|turkmena manato}} de jaro [[1993]]. Oni povas vidi uzon de literoj '''$''' kaj '''¥''' (BÄ$ ¥ÜZ MANAT)]] Post disfalo de Sovetunio en komenco de la [[1990-aj jaroj]] la registaro de Turkmenio proponis ideon de kreo de nova latinida skribo por iom kulture distanciĝi de sovetaj tempoj. Unua varianto de alfabeto estis proponita far grupo de lingvistoj en Instituto de lingvistiko sub gvido de M. Sojegov. La projekto estis publikigita en gazeto ''Türkmenistan'' (tiam nomata ''Түркменистан'') je la [[19-a de aŭgusto]] de jaro [[1992]]. En la sama jaro aperis kelkaj aliaj projektoj.<ref name="соегов" /> La akceptita turkmena alfabeto de 1992 havis jenajn literojn: '''A a, B b, C c, D d, E e, Ea ea, F f, G g, H h, I i, J j, Jh jh, K k, L l, M m, N n, Ng ng, O o, Q q, P p, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z'''. La amuza eco de tiu ĉi projekto estis uzo de literoj ''q, v, x'' kiel vokaloj — ili anstataŭis, laŭorde, la cirilajn literojn ''ө, ү, ы''.<ref name="Everson">{{Cite web|url=http://www.unicode.org/L2/L2000/00176-turkmen.pdf|title=Some Türkmen alphabets|author=Michael Everson|date=01.06.2000|publisher=Unicode|lang=en|accessdate=2014-12-06}}</ref> En januaro de jaro [[1993]] la Turkmena Akademio de Sciencoj havis konferencon pri nova alfabeto kiu formis la komision pri kreo de alfabeto sub gvido de prezidento [[Saparmurat Nijazov]] mem. Nova varianto de la alfabeto estis publikigita en [[februaro]] de la sama jaro kaj oficiale agnoskita far la Meĝliso ([[Parlamento]]) de Turkmenio je la [[12-a de aprilo]] [[1993]] per ukazo de la prezidento.<ref name="соегов" /> Nova turkmena alfabeto havis jenajn literojn: '''Aa Bb Çç Dd Ee Ää Ff Gg Hh Ii Jj £ſ Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Öö Pp Rr Ss $¢ Tt Uu Üü Ww Yy ¥ÿ Zz'''. Unika eco de tiu ĉi alfabeto estis uzo de [[valuto|valutaj]] simboloj de [[dolaro]], [[cendo]], [[brita pundo]], kaj [[japana eno]] kiel literoj.<ref name="Everson" /> Tiu ĉi alfabeto estis iom uzata por oficialaj celoj (ekz. sur monbiletoj), sed ĝi estis portempa kaj post malpli ol unu jaro estis anstataŭigita per nova varianto kun nomo ''Täze Elipbiý'', t.e. Nova Alfabeto. Ĝi estas la oficiala alfabeto uzata en Turkemnio ĝis nun. Ekde [[2000]] ĝi estas la sola skribsistemo akceptata en Turkmenio por oficialaj celoj.<ref name="соегов" /> ''Moderna turkmena alfabeto''<ref name="янрф" />: {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» | A a | style=«width:3em;» | B b | style=«width:3em;» | Ç ç | style=«width:3em;» | D d | style=«width:3em;» | E e | style=«width:3em;» | Ä ä | style=«width:3em;» | F f | style=«width:3em;» | G g | style=«width:3em;» | H h | style=«width:3em;» | I i |- | style=«width:3em;» | J j | style=«width:3em;» | Ž ž | style=«width:3em;» | K k | style=«width:3em;» | L l | style=«width:3em;» | M m | style=«width:3em;» | N n | style=«width:3em;» | Ň ň | style=«width:3em;» | O o | style=«width:3em;» | Ö ö | style=«width:3em;» | P p |- | style=«width:3em;» | R r | style=«width:3em;» | S s | style=«width:3em;» | Ş ş | style=«width:3em;» | T t | style=«width:3em;» | U u | style=«width:3em;» | Ü ü | style=«width:3em;» | W w | style=«width:3em;» | Y y | style=«width:3em;» | Ý ý | style=«width:3em;» | Z z |} Transiro de turkmena lingvo al latinida alfabeto havis ne tiom praktikajn kaj lingvistikajn kiom sociajn kaj politikajn kialojn.<ref>Clement, Victoria. 2008. Emblems of independence: script choice in post-Soviet Turkmenistan in the 1990s. International Journal of the Sociology of Language 192: 171-185</ref> Por nova lando estis grave kulture necese distanciĝi de la soveta estinto per iuj ajn metodoj, inkluzive la lingvistikajn. Sed urĝa transiro al nova skribsistemo havis negativajn konsekvencojn, aparte en sfero de eduko. Ekzemple, la infanoj en unua klaso de [[bazlernejo]]j lernis la novan alfabeton, sed la sekvan jaron ili devis ankaŭ lerni la cirilidan ĉar lernolibroj por dua klaso en la nova alfabeto ankoraŭ ne eldonitis. Tiu ĉi situacio daŭris dum la unuaj 5 aŭ 6 jaroj ekde la reformo.<ref name="образ">{{Cite web|url=http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|title=Образование в Туркменистане. Доклад|date=май 2004|publisher=Туркменская Инициатива по Правам Человека|accessdate=2012-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|archivedate=2011-07-31|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf|arkivdato=2011-07-31}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |date=2011-07-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110731022116/http://archive.chrono-tm.org/uploaded/5764906746591010.pdf |arkivdato=2011-07-31 }}</ref> Por pli alta eduko oni ankoraŭ daŭre bezonas la cirilidan alfabeton ĉar kvanto de eldonoj per nova alfabeto ĝis nun estas ne sufiĉa kaj ne kovras ĉiujn tiujn temojn kiel la eldonoj de sovetaj tempoj. == Komparo de skribsistemoj == Jen estas la kompara tabulo de turkmenaj skribsistemoj laŭ ordo de ilia apero en historio:<ref name="вса" /><ref name="Everson" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- ! Arabida skribo (tradicia)<br /><small>Ĝis 1923 kaj ankaŭ en Irano</small> !! Arabida skribo (reformita)<br /><small>1923–1929</small> !! Latinida skribo (janalifo)<br /><small>1929–1940</small> !! Cirilida skribo<br /><small>1940–1991</small> !! Latinida skribo<br /><small>1992</small> !! Latinida skribo<br /><small>1993–1999</small> !! Latinida skribo (''Täze Elipbiý'')<br /><small>ekde 1999</small> !! Fonema signifo ([[Internacia fonetika alfabeto|IFA]]) |- | آ || آ || Aa || Аа || Aa || Aa || Aa || /a, aː/ |- | || ع || || || || || || /ʔ/ |- | ب || ب || Bʙ || Бб || Bb || Bb || Bb || /b/ |- | چ || چ || Cc || Чч || Cc || Çç || Çç || /t͡ʃ/ |- | د || د || Dd || Дд || Dd || Dd || Dd || /d/ |- | اِ / ه || ٱ || Ее || Ее Ээ || Ее || Ее || Ее || /e/ |- | أ || أ || Əə || Әә || Ea ea || Ää || Ää || /æ, æː/ |- | ف || ف || Ff || Фф || Ff || Ff || Ff || /f/ |- | غ || || Ƣƣ || || || || || /ɡ~ʁ/ |- | گ || گ || Gg || Гг || Gg || Gg || Gg || /g/ |- | خ || خ || Hh || Хх || Hh || Hh || Hh || /x/ |- | ٥ ح || || || || || || || /h/ |- | اى || ى || Ii || Ии || Ii || Ii || Ii || /i, iː/ |- | ج || ج || Çç || Җҗ || Jj || Jj || Jj || /dʒ/ |- | ژ || ژ || Ƶƶ || Жж || Jh jh || £ſ || Žž || /ʒ/ |- | ك || ک || Kk || Кк || Kk || Kk || Kk || /k/ |- | ق || || Qq || || || || || /ɡ~ʁ/ |- | ل || ل || Lʟ || Лл || Ll || Ll || Ll || /l/ |- | م || م || Mm || Мм || Mm || Mm || Mm || /m/ |- | ن || ن || Nn || Нн || Nn || Nn || Nn || /n/ |- | نگ || ڭ || Ꞑꞑ || Ңң || Ng ng || Ññ || Ňň || /ŋ/ |- | اوْ / وْ || او || Оо || Оо || Оо || Оо || Оо || /o, oː/ |- | اؤ / ؤ || اۇ || Ɵɵ || Өө || Qq || Öö || Öö || /ø, øː/ |- | پ || پ || Pp || Пп || Pp || Pp || Pp || /p/ |- | ر || ر || Rr || Рр || Rr || Rr || Rr || /r/ |- | ث س ص || ث س ص || Ss || Сс || Ss || Ss || Ss || /θ, s/ |- | ش || ش || Şş || Шш || Sh sh || $¢ || Şş || /ʃ/ |- | ت || ط ت || Тт || Тт || Tt || Tt || Tt || /t/ |- | او / ُو || او || Uu || Уу || Uu || Uu || Uu || /u, uː/ |- | اۆ / ۆ || اۇ || Yy || Үү || Vv || Üü || Üü || /y, yː/ |- | و || و || Vv || Вв || Ww || Ww || Ww || /β/ |- | ایٛ || ى || Ьь || Ыы || Xx || Yy || Yy || /ɯ, ɯː/ |- | ی || ﻳ || Jj || Йй || Yy || ¥ÿ || Ýý || /j/ |- | ظ ض ذ ز || ظ ض ذ ز || Zz || Зз || Zz || Zz || Zz || /ð, z/ |- | || || || Ёё || || || || /jo/ |- | || || || Цц || Ts ts || || || /t͡s/ |- | || || || Щщ || || || || /ɕɕ/ |- | || || || Ъъ || || || || - ([[malmola signo]]) |- | || || || Ьь || || || || - ([[mola signo]]) |- | || || || Юю || || || || /ju/ |- | || || || Яя || || || || /ja/ |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Turkmena lingvo|Skribo]] stlvk4xjcviuwgetwtv1qh0veez6wx4 0 558116 9475027 9275435 2026-09-14T02:43:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Emeriko|Imre]] Várady''' [vAradi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Várady Imre''' estis [[Hungario|hungara]] literaturhistoriisto, [[profesoro]], [[lingvisto]], prezidanto de [[Societo Dugonics]]. Imre Várady [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|3|julio|1892}} en [[Hungara reĝlando]] en [[Zrenjanin|Nagybecskerek]]. Li mortis la {{daton|24|aŭgusto|1974}} en [[Romo]]. == Biografio == Imre Várady frekventis piaristan [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Budapeŝto|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1914]], li doktoriĝis post 3 jaroj. Li iomete batalis en la [[1-a mondmilito]], li instruis en [[lernejo]] en [[Szombathely]] inter 1919–1927, poste li havis [[posteno]]n en hungara kolegio en Romo ĝis la hejmenveno en [[1936]]. En [[1934]] li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato, tamen li estis katedrestro en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Ferenc József]] inter [[1936]] kaj [[1940]]. Li estis [[dekano]] en la studjaro 1939, poste li sekvis la retranslokitan universitaton al [[Cluj|Kolozsvár]], kie same li estis katedrestro. En [[1944]] li forlasis la landon kaj vivis plu en [[Italio]]. Li instruis en [[Bologna]] de 1944 ĝis la emeritiĝo en [[1967]], poste li vivis en Romo, sed en [[1968]] li blindiĝis. Jam en 1944 li ricevis membrecon en scienca [[akademio]] de Bologna. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis 3 [[filino]]jn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A legújabb olasz irodalom'' (La plej nova itala literaturo), (1925) * ''Grammatica della lingua ungherese'' (1930, 1949) * ''Docenti e scolari ungheresi nell'antico studio bolognese'' (1951) * ''I drammi storici di László Németh'' (1960) * ''M. irodtört. írás és kritika a népidemokráciában'' (1965) == Fontoj == * [http://lexikon.katolikus.hu/V/V%C3%A1rady.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [http://adattar.vmmi.org/cikkek/4789/letunk_2003.3-4_07_varady_lorand.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220408055034/http://adattar.vmmi.org/cikkek/4789/letunk_2003.3-4_07_varady_lorand.pdf |date=2022-04-08 }} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj italoj]] {{Vivtempo|Varady Imre}} natwujwq9imu83xihmcz8ggxk4vlgkq 0 558246 9475028 8928108 2026-09-14T02:45:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475028 wikitext text/x-wiki '''[[Emeriko|Imre]] Várady''' [vAradi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Várady Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[juristo]], [[parlamentano]]. Imre Várady [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|1|marto|1867}} en [[Hungara reĝlando]] en [[Ravni Topolovac|Katarinfeld]] (nuntempa [[Ravni Topolovac]] en [[Serbio]]). Li mortis la {{daton|5|marto|1959}} en la tiama [[Jugoslavio]] en [[Zrenjanin]]. (La menciitaj fontindikoj estas parte eraraj!) == Biografio == La [[familio]] Várady venis al [[Zrenjanin|Nagybecskerek]] en [[1871]], la juna Imre tie frekventis baz[[lernejo]]n kaj [[gimnazio]]n, poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[Universitato de Budapeŝto|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1889]]. Li akiris ankaŭ advokatan diplomon en [[1893]], poste li estis komencanta advokato en [[Szeged]]. En [[1896]] li edziĝis, baldaŭ li havis 9 [[filo|gefilojn]]. Li frue komencis politikadi, eĉ li fondis kaj redaktis partian periodaĵon. Inter 1905-1910 li estis parlamenta deputito en [[Budapeŝto]]. Post [[Traktato de Trianon]] li defendis interesojn de ĉiuj [[minoritato]]j, ekzemple en [[1918]] li defendis la [[hungaroj]]n kaj [[germanoj]]n, en [[1941]] la [[serboj]]n kaj hungarojn, eĉ li provis - tamen sensukcese - defendi la [[judoj]]n. En [[1927]] li estis elektita partiestro, samtempe parlamenta deputito, en [[1939]] senatano en [[Beogrado]]. Post la [[2-a mondmilito]] li politikadis en la "popolfronto". == Fontoj == * [http://keptar.oszk.hu/html/kepoldal/index.phtml?id=25600 hungarlingva biografio kun foto] * [http://adattar.vmmi.org/cikkek/4070/letunk_2005.04_10_varady_lorand.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210124235901/http://adattar.vmmi.org/cikkek/4070/letunk_2005.04_10_varady_lorand.pdf |date=2021-01-24 }} {{hu}} * [http://adattar.vmmi.org/cikkek/4789/letunk_2003.3-4_07_varady_lorand.pdf (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220408055034/http://adattar.vmmi.org/cikkek/4789/letunk_2003.3-4_07_varady_lorand.pdf |date=2022-04-08 }} * [http://mpgy.ogyk.hu/mpgy/alm/al906_11b/257.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160603135508/http://mpgy.ogyk.hu/mpgy/alm/al906_11b/257.htm |date=2016-06-03 }} {{hu}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj advokatoj]] {{Vivtempo|Varady Imre}} t44oaeyyqxcwnmb8zzki22ox1hrcqqx 0 560177 9475098 8675157 2026-09-14T09:00:34Z Sj1mor 12103 9475098 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Itajai Aerial.jpg|eta|600px|center|<center>Larĝa panoramo de Itajaí]]{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR-SC|situo sur mapo2=Brazilo}} '''Itajaí''' [itaĵai] estas [[grandurbo]], [[municipo]], [[havenurbo]] kaj universitata urbego en suda [[Brazilo]] en [[subŝtato]] [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]]. == Bazaj informoj == [[Dosiero:SantaCatarina Municip Itajai.svg|eta|Itajai en la subŝtato (ruĝe).]] * [[Loĝantaro]]: 201,557 (en [[2014]]) * [[Supermara alteco]]: 2 m (sed la plej alta punkto estas 170 m) * [[Areo]]: 289&nbsp;km² * [[Telefonkodo]]: * [[Poŝtkodo]]: * [[Horzono]]: [[UTC]] -3 (somere UTC -2) * {{Koord|26|54|00|S|48|40|00|W|scale:30000|montru=entekste}} == Geografio == [[Dosiero:Itajai-SC.jpg|eta|maldekstre|<center>Aerpanoramo pri Itajaí]] [[Dosiero:Centro de itajaí.jpg|eta|maldekstre|<center>Vido en Itajaí]] Itajaí situas laŭ [[Atlantiko]] ĉe buŝo de [[rivero]] Itajai-Acú en suda parto de la lando. [[Curitiba]] troviĝas 174, [[San-Paŭlo (urbo)]] 425, [[Porto Alegre]] 430, [[Guarulhos]] 436, [[Campinas]] 470, [[Nova Iguaçu]] 697, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 703, [[Belo Horizonte]] 912, [[Goiânia]] 1138, '''[[Braziljo]]''' 1237, [[Salvador de Bahio]] 1872, [[Maceió]] 2348, [[Teresina]] 2502, [[Recife]] 2548, [[Natalo (Brazilo)]], 2745, [[São Luís]] 2750, [[Belém]] 2829, [[Manaus]] 2908 [[km]]. == Historio == En [[1750]] [[portugaloj]] alvenis kaj deklaris tiun regionon sia hejmo. Itajaí estis fondita en [[1860]], sed la koloniigo komenciĝis jam en [[1658]]. En la [[19-a jarcento]] komence portugaloj, poste ankaŭ [[germanoj]] kaj [[italoj]] alvenis. En [[2008]] proksimume 100 homoj pereis en [[inundo]]. 90% de la grandurbo estis subakvaj kaj la haveno estis parte detruita. == Ekonomio == En Itajaí oni produktas [[papero]]jn, teksaĵojn, en la plena municipo [[manioko]]jn, [[oleo]]jn, [[tabako]]jn. En la [[1970-aj jaroj]] fiŝkaptista centro ekfunkciis. == Trafiko == Itajaí estas servita fare internacia [[flughaveno]] situanta en la apuda municipo. La [[haveno]] estas la ĉefhaveno de Sankta Katarino, kaj la due plej granda en Brazilo. [[Aŭtoŝoseo]]j kuras al [[Florianópolis]], [[Blumenau]] kaj [[Joinville (Brazilo)]]. == Klimato == [[Dosiero:Porto de itajaí.jpg|eta|Haveno de Itajaí]] [[Dosiero:Itajai brazil port entrance.jpg|eta|Enirejo al la haveno]] La klimato en Itajaí estas humida en [[vintro]] kaj seka en [[somero]]. En somertemperaturoj la [[temperaturo]] povas atingi eĉ 40 °C kaj dum vintre ĝi falas al 5 °C. Jare pluvas po 1596 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed inter [[junio]]-[[aŭgusto]] malpli ofte pluvas. == Vidindaĵoj == * ĉiujara festivalo de la brazila [[populara muziko]] * festivalo de fiŝkaptado * marbordaj [[strando]]j == Famuloj == En Itajaí naskiĝis [[Lauro Müller]]. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Japanio}} [[Sodegaura]], [[Japanio]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Sinsjan]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Portugalio}} [[Viana do Castelo]], [[Portugalio]] * {{Flago|Ĉilio}} [[Melipilla]], [[Ĉilio]] == Fontoj == * angla Vikipedio helpe de WikiTrans * [http://www.tiptopglobe.com/city?n=Itajai&p=155719 mapo, distancoj]{{404|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.britannica.com/place/Itajai] {{en}} * [http://www.itajai.com.br/ oficiala paĝo] {{pt}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Brazilo]] [[Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Banlokoj]] 0wjx4iqdm83hwubiylyv7sbspogqhhg 0 562798 9475067 9419938 2026-09-14T08:03:59Z Crosstor 3176 /* Studentoj de la seminario/altlernejo (elekto) */ 9475067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo={{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto= |lando=Hungario |situo= |establita= |speco= |gvidanto= |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU |situo sur mapo2= |zomo=13 |retejo= |tipo1=reliefo }} La '''Teologia Altlernejo de Esztergom''' estas malnova eklezia edukejo en [[Esztergom]]. [[Dosiero:Esztergom-szeminárium.JPG|eta|maldekstre|Malnova foto pri la seminario en Esztergom]] == Historio == [[Koncilio de Trento]] inter 1545-1563 decidis pri fondoj de seminarioj. Laŭ tio en [[Hungara reĝlando]] [[episkopo]] [[Miklós Oláh]] fondis seminarion en [[1567]] en [[Trnava|Nagyszombat]] sub nomo "Marianum". Inter [[1574]]-[[1590]] la seminario ĉesis pro financa malhelpo de [[Habsburgoj]]. Baldaŭ en la sama urbo episkopo [[Péter Pázmány]] fondis plian seminarion "Stephanium" en pli granda domego. En la frua [[19-a jarcento]] la [[diocezo]] revenis el Nagyszombat al Esztergom, kie oni konstruis konvenan [[konstruaĵo]]n por la seminario. La instruado komenciĝis en [[1850]], sed provizore en [[monaĥejo]]. En la nova konstruaĵo komenciĝis la lernado en [[1865]]. [[Dosiero:Ószeminárium - Esztergom, 2015.04.22.JPG|eta|La seminario en 2015]] En [[1953]] la ŝtato forprenis la konstruaĵon por milita edukejo. La seminario revenis al la monaĥejo, kie ĝi estis pli frue. Post la [[socialismo]] [[primaso]] [[László Paskai]] en [[1992]] aĉetis por la seminario konvenan konstruaĵon. En [[1993]] laŭ leĝo la seminario estis levita al [[altlernejo]]. En [[2002]] laŭjure la altlernejo disiĝis al altlernejo kaj seminario. Ekde [[2006]] la altlernejo funkcias en la renovigita konstruaĵo de la seminario. [[Dosiero:Esztergom-seminary-inside.JPG|eta|Korta parto de la seminario]] == Instruistoj de la seminario/altlernejo (elekto) == * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Aladár Zubriczky]] == Studentoj de la seminario/altlernejo (elekto) == * [[László Balássy]] * [[Ferenc Fallenbüchl]] * [[Kálmán Haiczl]] * [[Antal Pezenhoffer]] * [[Szabolcs Sajgó]] * [[László Toldy]] == Fontoj == * [http://www.eszhf.hu/ oficiala paĝo kun fotoj] * [http://www.eszhf.hu/alapito-okirat]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{hu}} * [http://www.esztergomiszeminarium.hu/?p=hol/a_szeminarium_tortenete hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161022115756/http://esztergomiszeminarium.hu/?p=hol%2Fa_szeminarium_tortenete |date=2016-10-22 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/E/Esztergomi%20%C3%89rseki%20Papnevel%C5%91%20Int%C3%A9zet%20%C3%A9s%20Hittudom%C3%A1nyi%20F%C5%91iskola.html] {{hu}} [[Kategorio:Esztergom]] [[Kategorio:Altlernejoj en Hungario]] crsctc8kxlp2vxtshhk885v8mu8vjbe 2 566649 9474971 9473914 2026-09-13T21:58:42Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Uzanto:G(x)]] 9474971 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Uzanto:G(x)]] npd7ddwxn9rjw9hxjk3b7ku442q7zya 0 571759 9475125 9471271 2026-09-14T10:04:35Z Crosstor 3176 /* P */ 9475125 wikitext text/x-wiki Jen listo de '''famuloj, kiuj naskiĝis en [[Szentes]]''': {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Béla Abaffy]], [[instruisto]] * [[Anett Antalfi]], [[aktoro]] * [[Kálmán Arady]], internisto == B == * [[János Bácskai (aktoro)]] * [[György Bajomi Nagy]], aktoro * [[Árpád Balázs (1937)]] * [[István Barta (historiisto)]] * [[János Barta (pli aĝa)]], literaturhistoriisto * [[László Barta (arkivisto)]] * [[László Bartha (bestokuracisto)]] * [[Antal Békefi (verkisto)]] * [[János Berkes]], [[operkantisto]] * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[Antal Bokody]], aktoro * [[Pál Bor]], altlerneja [[instruisto]] * [[István Bugyi]], [[kirurgo]] == C == * [[György Csete]], arkitekto * [[Zoltán Csipke]], [[apotekisto]] * [[Ferenc Csúcs]], skulptisto == F == * [[Sándor Farkas (agronomo)]] * [[Antal Fekete Nagy]], arkivisto * [[István Feuer]], [[kemiisto]] == G == * [[Sándor Gáspár (aktoro)]] * [[Tibor Gáspár (aktoro)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (pianisto)]] == H == * [[László Hegedűs (pentristo)]] * [[János Holló]], [[kemiisto]] * [[Mihály Horváth (historiisto)]] == I == * [[Júlia Izsák]], marksisto == J == * [[Géza Jakó (ceramikisto)]] * [[Béla Joó]], pentristo == K == * [[Bálint Kiss (pentristo)]] == L == * [[Lajos Labádi]], arkivisto * [[Kálmán Lissák]], [[kuracisto]] == M == * [[László Márkus (reĝisoro)]] == N == * [[Ibolya Nagy]], [[aktoro]] * [[László Négyesy]], literaturhistoriisto == O == * [[István Örkényi Strasser]] * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Lajos Őze]], aktoro * [[Sándor Őze]], historiisto == P == * [[Lajos Parlagi]], aktoro * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[Ferenc Pataki]], [[psikologo]] * [[Ferenc Piti]], historiisto * [[Katalin Pitti]], operkantisto * [[Antal Pollák]], [[inventisto]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]], kuracisto * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]], kuracisto == S == * [[Péter G. Szalay]], kemiisto * [[Noémi Szécsi]], verkisto * [[György Szigeti]], [[fizikisto]] * [[Lajos Szilassi]], matematikisto == T == * [[Lajos Tokácsli]], pentristo * [[József Tóth (aktoro)]] == U == * [[László Ujréti]], aktoro == V == * [[László Várady (apotekisto)]] == Z == * [[Péter Zsoldos]], verkisto == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Szentes]] [[Kategorio:Szentes| ]] efmpbog9iwso7hgqp2hzh41m9qldzms 0 572338 9475069 8846249 2026-09-14T08:05:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Stefano|István]] Csapody''' [iŝtvAn ĉapodi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csapody István''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], okulkuracisto, universitata [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''fejéregyházi'' ekde [[1905]], liaj gefratoj estis [[Csaba Csapodi]] kaj [[Vera Csapody]]. István Csapody [http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/csapody-istvan-ifj-1905-tol-fejeregyhazi-csapodi-istvan/2267] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104012303/http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/csapody-istvan-ifj-1905-tol-fejeregyhazi-csapodi-istvan/2267 |date=2016-11-04 }} naskiĝis la {{daton|3|majo|1892}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|27|februaro|1970}} en Budapeŝto. == Biografio == István Csapody frekventis piaristan [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1913]]. Post siaj studoj li estis [[asistanto]] en la universitata kliniko. Dum la [[1-a mondmilito]] li estis armea kuracisto, poste li laboris en diversaj klinikoj kaj [[hospitalo]]j. En [[1923]] li estis nomumita privata profesoro en [[Universitato de Pécs|Universitato Erzsébet]]. En la sekva jaro li edziĝis, baldaŭ li havis du [[filo]]jn. En [[1926]] li iĝis ĉefkuracisto. Ekde [[1929]] li instruis en [[ELTE|Reĝa Universitato Péter Pázmány]], kie en [[1936]] li atingis la instruan rangon publika eksterordinara profesoro. En [[1930]] en [[Heidelberg]] li prezentis pioniran metodon pri skulptado de fidela vivanta [[okulo]] sen iu ajn danĝeroj. En la sekvaj jaroj li okupiĝis pri la okulaj [[operacio]]j. (En [[1932]] [[József Dallos]] inventis materialon, helpe de tio kaj helpe de metodo de Csapody li kreis la unuan vitran [[kontaktlenso]]n.) En [[1952]] li kandidatiĝis, en [[1955]] li doktoriĝis antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li emeritiĝis en [[1960]]. == Elektitaj libroj == * ''Olvasó-próbák'' (1932) * ''Berufsleben des Augenartzes'' (1941) * ''Szemüregiplasztikák'' (1953) - ankaŭ germane * ''Látáspróbák'' (1960) == Fontoj == * [http://www.magtudin.org/Cuth_Janos_Magyarsagtudatunk_forrasvidekei_mtf_11.pdf hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 51-a paĝo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140331150259/http://www.magtudin.org/Cuth_Janos_Magyarsagtudatunk_forrasvidekei_mtf_11.pdf |date=2014-03-31 }} * [http://orvostortenet.hu/tankonyvek/tk-05/pdf/5.1.2/2001_174_177_csapody_istvan_szemesz_eletrajzom.pdf hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304105211/http://orvostortenet.hu/tankonyvek/tk-05/pdf/5.1.2/2001_174_177_csapody_istvan_szemesz_eletrajzom.pdf |date=2016-03-04 }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC02469/02634.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://nevpont.hu/view/9519 hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Csapody Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj okulkuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 2pm2z79c0rjft7ln5zh1k0i4klls6r5 0 576656 9474900 9456737 2026-09-13T19:33:06Z Sj1mor 12103 9474900 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo=neniu }} La '''Islama Savofronto''' ([[Araba lingvo|arabe]]: الجبهة الإسلامية للإنقاذ, ''al-Jabhah al-Islāmiyah lil-Inqādh''; {{lang-fr|Front Islamique du Salut}} (FIS)) estis Sunaisma [[Islamismo|islamisma]] [[politika partio]] en [[Alĝerio]]. Tiu partio havis du ĉefajn estrojn kiuj reprezentis siajn du bazajn subtenantarojn. Abbassi Madani allogis religiemajn malgrandajn negocistojn, kaj Ali Belhadj allogis koleremajn, ofte nedungitajn junulojn de Alĝerio. Oficiale ili iĝis laŭleĝa kiel politika partio en Septembro 1989, malpli ol unu jaron poste la FIS ricevis pli ol la duono de la validaj voĉdonoj en la loka balotado de 1990. Kiam ĝi aspektis venkonto en la ĝenerala balotado de Januaro 1992, militista puĉo dismuntis la partion sendante milojn da ties estroj al [[Saharo]]. Ĝi estis oficiale malpermesita du monatojn poste.<ref name=itdme-106>{{Cite book|last1=Dalacoura|first1=Katerina|title=Islamist Terrorism and Democracy in the Middle East|date=2011|publisher=Cambridge University Press.|page=106|url=https://books.google.com/books?id=PlTKrMFyawoC&pg=PA106&dq=FIS+was+banned&hl=en&sa=X&ei=hkZmVbLXMY2vogSQnYCwAQ&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=FIS%20was%20banned&f=false|accessdate=27a de Majo 2015}}</ref> Post tio multaj FIS-anoj kaj aliaj alĝerianoj foriris al la montetoj kaj aliĝis al geriloj. La lando eniris en [[Alĝeria Enlanda Milito|enlandan militon]] kiu okazigos pli ol 250,000 mortoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{Cite book|last1=Kepel|first1=Gilles|title=Jihad: The Trail of Political Islam|url=https://books.google.com/books?id=tttzgNKFAI8C&printsec=frontcover&dq=Jihad:+The+Trail+of+Political+Islam&hl=en&sa=X&ei=0kg-VY2TEsnooASpqIDIAw&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Jihad%3A%20The%20Trail%20of%20Political%20Islam&f=false |date=2002|publisher=Harvard University Press.|ref=GKJTPI2002}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_n3_v18/ai_19129732/pg_1?tag=artBody;col1 Algerian Islamists' conception of democracy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080222155718/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_n3_v18/ai_19129732/print |date=2008-02-22 }} [[Kategorio:Politikaj partioj de Alĝerio]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1989]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1992]] [[Kategorio:Islamo en Alĝerio]] [[Kategorio:Islamaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Ribelgrupoj en Alĝerio]] fismpa0ar6bl3bleeeck3nxgeql3zok 0 581076 9474961 9473000 2026-09-13T21:06:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474961 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Emanuel de Witte - Interieur van de Portugese synagoge te Amsterdam.jpg|eta|{{centre|''Interieur van de Portugese synagoge te Amsterdam'', 1680, [[Emanuel de Witte]], kolekto de [[Rijksmuseum Amsterdam|Rijksmuseum]], [[Amsterdamo]].}}]] Plej el la '''historio de [[judoj]] en Nederlando''' okazis inter la fino de la [[16-a jarcento]] kaj la [[Dua Mondmilito]]. La areo nune konata kiel [[Nederlando]] estis iam parto de la [[Hispana Imperio]] sed en 1581, la [[Nederlanda Respubliko|nordaj nederlandaj provincoj]] deklaris sendependecon. Ĉefa tialo estis deziro praktiki la [[Protestantismo|Protestantan]] [[Kristanismo]]n, tiam [[Hispana Inkvizicio|malpermesita laŭ la hispana regado]], kaj tiele [[religia toleremo]] estis efektive grava konstitucia elemento de la ĵus sendependa [[ŝtato]]. Tio neeviteble altiris la atenton de judoj kiuj estis kulture kaj religie subpremitaj en multaj partoj de la mondo. == Komenca historio == [[Dosiero:Ludovico il Bavaro.jpeg|eta|200px|{{centre|[[Ludoviko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Ludoviko la 4-a]] (imperiestro 1328-1347) eble estis la unua ŝtatestro kiu permesis setladon de judoj en tiu mondoregiono.}}]] Judoj ŝajne ne loĝis en la provinco Holando antaŭ 1593; estas malmultaj referencoj al ili kiuj klare mencias ilin kiel ĉeestaj en la aliaj provincoj en pli frua dato, ĉefe post ties forpelo el [[Francio]] en 1321 kaj la persekutoj en [[Graflando Henegovio|Henegovio]] kaj la provincoj de Rejno. La unuaj judoj en la provinco [[Gelderland]] estis menciitaj en 1325. Judoj estis setlintaj en [[Nijmegen]], nome la plej malnova setlejo, en [[Doesburg]], [[Zutphen]], kaj en [[Arnhem]] ekde 1404. En 1349 la Duko de [[Duklando Geldern|Geldern]] estis rajtigita de la imperiestro [[Ludoviko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Ludoviko la 4-a]] de la [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperio de Germanio]] por akcepti judojn en sia duklando, kie ili servis, pagis impostadon, kaj estis protektitaj jure. En Arnhem, kie oni mencias judan kuraciston, la urbestraro simile defendis lin kontraŭ la malamikeco de la popolaĉo. Oni ne konas kiam judoj setlis en la teritorio de Utreĥto, sed rabenaj informoj pri la [[Koŝera|juda manĝoregularo]] spekulis ke juda komunumo datis el la epoko de la Romia Imperio. En 1444 judoj estis elpelitaj el la urbo [[Utreĥto]], kaj ĝis 1789 neniu judo rajtis tranokti tie. Ili estis tamen tolerataj en la vilaĝo [[Maarssen]], je du veturhoroj, kvankam ties vivkondiĉo ne estis feliĉa. Tamen, la komunumo de Maarssen estis unu el la plej gravaj en Nederlando. Judoj estis akceptitaj en Zelando fare de Alberto, Duko de Bavario. En 1477, pro la geedziĝo de [[Maria (Burgonjo)|Maria de Burgonjo]] al la Arkiduko [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano]], filo de la imperiestro [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]], Nederlando estis unuigita al Aŭstrio kaj ties posedaĵoj pasis al la krono de Hispanio. En la 16a jarcento, pro la persekutoj fare de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] kaj de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]], Nederlando interplektiĝis en serio de malesperaj kaj heroaj luktoj kontraŭ tiu kreskinta politika kaj religia hegemonioj. En 1522, Karlo la 5-a faris proklamon en Gelderland kaj Utreĥto kontraŭ la kristanoj kiuj suspekte ne obeas la dogmon de la [[Romkatolika Eklezio]], same kiel kontraŭ la judoj kiuj ne iĝu baptitaj; li ripetis tiajn ediktojn en 1545 kaj en 1549, laŭ la [[Protestanta Reformacio|Reformacio]] kreskiĝis. En 1571 la Duko de Alba ordonis al la aŭtoritatoj de Arnhem ke ĉiuj judoj kiuj loĝas tie estu kaptitaj kaj tenitaj ĝis oni determinu pri ili. Je nederlanda peto, la [[Matiaso la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Arkiduko Matiaso]] establis religian pacon en plej el la provincoj, kio estis poste garantiita pere de la artikolo 13a de la ''[[Unio de Utrecht|Unie van Utrecht]]'' de 1579.<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.org/cons/dutch/Union_Utrecht_1579.html|title=Union of Utrecht 1579|publisher=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190611110550/http://constitution.org/cons/dutch/Union_Utrecht_1579.html|arkivdato=2019-06-11}}</ref> Krome, en 1581, la deputitoj de la Unuiĝintaj Provincoj deklaris sendependecon pere de la ''Plakkaat van Verlatinghe'', kiu elpostenigis Filipon kiel monarko. Kiel sekvo de tiuj du okazaĵoj la judoj persekutitaj en Hispanio kaj Portugalio turniĝis al la Nederlanda Respubliko kiel nova loko de rifuĝo. == Sefardaj judoj == [[Dosiero:Havdal.jpg|eta|dekstre|{{centre|Sefardaj judoj, 14-a jarcento, Hispanio.}}]] La [[Sefardaj judoj]], foje referencataj kiel ''Hispanaj judoj'', originis el [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]], sed ili estis elpelitaj antaŭ jaroj. Multaj ankoraŭ restis en la [[Iberia duoninsulo]], praktikante ĉu sian [[Novkristano|novan religion]] publike aŭ [[Judismo]]n sekrete aŭ ambaŭ. La ĵus sendependaj kaj toleremaj nederlandaj provincoj havigis pli favorajn kondiĉojn por ke praktikantoj de Judismo establu komunumon, kaj praktiku sian religion malferme. Ili enmigris ĉefe al [[Amsterdamo]], kaj ĉar ili establis sin tie, kolektive alportis novajn komercajn espertojn kaj konektojn al la urbo. Plej grave, ili ankaŭ alportis konojn pri [[navigado]] el Portugalio kio permesis al nederlandanoj ekkonkurenci por la iberiaj transmaraj kolonioj. Post ricevi malakcepton en [[Middelburg]] kaj [[Haarlem]], tiuj ''anusim'' alvenis en Amsterdamon en 1593. Inter ili estis elstaraj komercistoj kaj personoj kun utilaj lertecoj. Ili ofte kunlaboris kun lokanoj kaj kontribuis materie al la prospero de la lando. Ili iĝis decidaj subtenantoj de la dinastio [[Oranje-Nassau]] kaj estis siavice protektitaj de tiu. Dum la Dekdujara Batalpaŭzo la komerco de la Nederlanda Respubliko ege pliiĝis kaj alvenis periodo de disvolvigo. Tio estis partikulare vera por Amsterdamo, kie la sefardoj estis translokigintaj siajn havaĵojn kaj bazon por funkciado por elteni siajn eksterlandajn komercajn rilatojn, same kiel antaŭaj rilatoj kun [[Levantenio]] kaj kun [[Maroko]]. La imperiestro de Maroko havis ambasadoron ĉe [[Hago]] nome Samuel Palaĉe, tra kies perado, en 1620, alvenis komerca interkompreno kun la [[Berberaj Ŝtatoj]]. La komerco disvolvigita inter nederlandanoj kaj [[Hispana Imperio|Hispanameriko]] estis establita ĉefe fare de tiuj hispanaj judoj. Ili kontribuis ankaŭ al la establado de la [[Nederlanda Okcident-hinda Kompanio]] en 1621, kaj kelkaj el ili stabanis en ties direktoraro. La ambiciaj planoj de nederlandanoj por la konkero de [[Brazilo]] estis realigitaj fare de Francisco Ribeiro, nome portugala kapitano, kiu ŝajne havis judajn rilatojn en Holando. Kelkajn jarojn poste, la nederlandanoj en [[Brazilo]] alvokis metiistojn ĉiatipajn kaj multaj judoj reagis al la alvoko. En 1642 ĉirkaŭ 600 judoj lasis Amsterdamon, akompanataj de du distingitaj fakuloj – nome Isaac Aboab da Fonseca kaj Moses Raphael de Aguilar. La judoj forte subtenis la Nederlandan Respublikon en sia lukto kontraŭ Portugalio por la posedo de Brazilo, sed post ties perdo ili devis serĉi rifuĝon en aliaj nederlandaj setlejoj kiaj en Karibio kaj [[Nov-Amsterdamo]]. La ''sefardim'' de Amsterdamo establis komercon kaj komercajn rilatojn ankaŭ kun aliaj landoj de Eŭropo, kaj komence de la 1620-aj jaroj granda nombro el ili migris el Holando al la regiono de Malsupra Elbo.<ref>Jonathan I. Israel, ''European Jewry in the Age of Mercantilism 1550–1750'', p. 92</ref> En letero datita de 25a de Novembro 1622, la reĝo [[Kristiano la 4-a (Danio-Norvegio)|Kristiano la 4-a de Danio]] invitis judojn el Amsterdamo setliĝi en [[Glückstadt]], kie, inter aliaj privilegioj, ili ricevis garantion por la libera praktikado de sia religio. [[Dosiero:SPAmster.JPG|dekstra|eta|250px|{{centre|Interno de la [[Amsterdama Esnogo]], nome la sinagogo de la Portugaj-Israela ([[Sefardoj|Sefarda]]) komunumo kiu estis inaŭgurita la 2-an de aŭgusto 1675, kaj estas ankoraŭ uzata de la juda komunumo.}}]] Krom komercistoj, multaj kuracistoj estis inter la hispanaj judoj en Amsterdamo, kiaj Samuel Abravanel, David Nieto, [[Elijah Montalto]], kaj la familio Bueno, el kiuj Jozefo Bueno estis konsultita pri la malsano de la Princo Maŭrico en Aprilo, 1623. Judoj estis akceptitaj kiel studentoj en la universitato, kie ili studis [[medicino]]n kiel nura branĉo de sciencoj kiu estis praktika por ili, ĉar ili ne rajtis praktiki [[juro]]n. La judoj ankaŭ ne estis akceptitaj en la komercaj gildoj: ekzemple rezolucio de Amsterdamo en 1632 (la urboj estis por tio aŭtonomaj) ekskludis ilin. Estis esceptoj, tamen, por la okazoj de komercoj kaj industrioj kiuj havas apartan rilaton al ties religio: presarto, librovendado, viandovendado, kortobirdoj, manĝaĵoj, kaj drogoj. En 1655 judo estis, escepte, rajtigita por establi suker-rafinejon. Kelkaj Sefardoj elstaris dum tiu tempo, kiaj [[Menasseh Ben Israel]], kiu korespondis multe kun kristanaj estroj kaj helpis la resetladon de judoj en Anglio; alia estis [[Baruĥ Spinozo]], kiu estis elkomunumigita el la juda komunumo en 1656 post la publikigo de siaj ideoj pri (la naturo de) Dio poste eldonitaj en sia fama verko ''[[Etiko (Spinozo)|Etiko]]''. == Aŝkenazoj == Ankaŭ multaj [[Aŝkenazoj|Germanaj judoj]] estis allogitaj poste al la toleremaj kaj sendependaj nederlandaj provincoj, ĝenerale post la mezo de la 17-a jarcento. Malkiel ĉe la pli elkulturitaj sefardoj, plej el tiuj estis translokiĝintoj el la [[geto]]j fuĝintaj el persekutado, kaj de la aparta violento de la [[Tridekjara milito]] (1618–1648) en aliaj partoj de norda Eŭropo, kaj de la lokaj elpeloj kiuj sekvis, same kiel de la ribelo de 1648 de [[Bohdan Ĥmelnickij]] en Pollando. Ĉar plej el le enmigrintoj estis malriĉaj, Ili estis ne tiom bone akceptitaj. Ties alveno en konsiderinda nombro minacis la ekonomian statuson de Amsterdamo partikulare, kaj kun kelkaj esceptoj ili foriris. Tamen, ili ĝenerale setlis en ruraj areoj kie ili subtenis sin tipe kiel [[kolportisto]]j. Tio rezultis en la establado de multaj ''mediene'', nome malgrandaj judaj komunumoj tra la nederlandaj provincoj. [[Dosiero:Der Samstug (Saturday).jpg|eta|{{centre|''Der Samstag'' (La sabato, Friedrich Campe, ĉ. 1800).}}]] Laŭlonge de la tempo, multaj el tiuj germanaj judoj atingis prosperon pere de pomalgrnada komerco kaj pere de diamant-ĉizado, en kies posta industrio ili retenis la monopolon ĝis ĉirkaŭ 1870. Kiam Vilhelmo la 4-a, estis proklamita guberniestro (1747) la judoj trovis alian protektanton kiel Vilhelmo la 3-a. Li restis en tre proksimaj rilatoj kun la ĉefoj de la familio DePinto, kies vilaon, Tulpenburg, ĉe [[Ouderkerk]], li kaj lia edzino ege vizitis. En 1748, kiam franca armeo estis ĉe la landlimo kaj la trezorejo estis malplena, De Pinto kolektis grandan sumon kaj prezentis ĝin al la ŝtato. Van Hogendorp, la sekretario de ŝtato, verkis al li: "Vi savis la ŝtaton." En 1750 De Pinto aranĝis la konverton de la nacia ŝuldo el bazo de 4 al 3%. Dum la regado de Vilhelmo la 5-a la lando suferis internajn malkonsentojn; la judoj, tamen, restis fidedaj al li. Kiam li enposteniĝis la tagon de sia majoritato, nome la 8-an de marto 1766, ĉie en la sinagogoj oni celebris dankemajn servojn. Vilhelmo la 5-a ne forgesis siajn judajn rilatojn. La 3a de Junio 1768, li vizitis kaj la Germanan kaj la Portugalan sinagogojn; li ankaŭ ĉeestis la nuptojn de kelkaj elstaraj judaj familioj. == Holokaŭsto == {{Ĉefartikolo|Holokaŭsto}} [[Dosiero:Westerbork-monument1.jpg|eta|180ra|{{centre|Monumento ĉe [[Westerbork]]: ĉiu ŝtono reprezentas unu personon kiu estis ĉe Westerbork kaj mortis en [[nazia koncentrejo]].}}]] En 1939, estis ĉirkaŭ 140 000 nederlandaj judoj loĝantaj en Nederlando, inter kiuj ĉirkaŭ 25 000 germanaj judaj rifuĝintoj kiuj abandonis [[Nazia Germanio|Nazian Germanion]] en la [[1930-aj jaroj]] (aliaj fontoj postulas ke ĉirkaŭ 34 000 judaj rifuĝintoj eniris en Nederlando inter 1933 kaj 1940, ĉefe el Germanio kaj Aŭstrio).<ref>[http://www.jhm.nl/jhm/documenten/InleidingEvV%20cd.eng.pdf Askhenazi Jews in Amsterdam]. Edward van Voolen. Alirita la -de julio 2007.</ref> La Nazia okupforto metis la nombron de (rase) nederlandaj judoj en 1941 en ĉirkaŭ 154 000. En la Nazia censo, ĉirkaŭ 121 000 personoj deklaris ke ili estas membroj de (Aŝkenaza) nederland-israela komunumo; 4 300 personoj deklaris ke ili estas membroj de ([[Sefardoj|Sefarda]]) portugal-israela komunumo. Ĉirkaŭ 19 000 personoj informis ke ili havas du judajn geavojn (kvankam ĝenerale oni supozas ke proporcio de tiu nombro havas fakte tri judajn geavojn, sed malakceptis aserti tiun nombron pro timo ke ili estus viditaj kiel judoj anstataŭ kiel [[Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo)|duonjudoj]] fare de la Naziaj aŭtoritatoj). Ĉirkaŭ 6 000 personoj informis havi unu judan avon. Ĉirkaŭ 2 500 personoj kiuj estis kalkulitaj en la censo kiel judoj estis fakte membroj de kristana eklezio, ĉefe Nederlanda Reformita, Kalvinisma Reformita aŭ Romkatolika. En 1941, la plej multaj nederlandaj judoj loĝis en Amsterdamo. La censo en 1941 havigas indikon de la geografia etendo de nederlandaj judoj je la komenco de la Dua Mondmilito (provinco; nombro de judoj – tiu nombro ne estas bazita sur la rasaj standardoj de Nazia Germanio, sed sur tio kion la personoj deklaris en la loĝantara censo): {{Div col|cols = 3}} * [[Groningen (provinco)|Groningen]] – 4 682 * [[Friesland]] – 851 * [[Drenthe]] – 2 498 * [[Overijssel]] – 4 345 * [[Gelderland]] – 6 663 * [[Utrecht (provinco)|Utrecht]] – 4 147 * [[Norda Holando]] – 87 026 (inklude 79 410 en [[Amsterdamo]]) * [[Suda Holando]] – 25 617 * [[Zelando]] – 174 * [[Norda Brabanto]] – 2 320 * [[Limburgo (Nederlando)|Limburgo]] – 1 394 * Totalo – 139 717 {{Div col end}} En 1945, nur ĉirkaŭ 35 000 el ili estis ankoraŭ vivantaj. La preciza nombro de "tute judoj" kiuj survivis al la Holokaŭsto estas ĉirkaŭkalkulita en 34 379 (el kiuj 8 500 estis parto de ''[[interrasa geedzeco]]'' kaj tiele evitis deportadon kaj eblan morton en la [[naziaj koncentrejoj]]); la nombro de "duonjudoj" kiuj estis en Nederlando fine de la Dua Mondmilito en 1945 estis ĉirkaŭkalkulita en 14 545, la nombro de "kvaronjudoj" 5 990.<ref name="DEMOS March 2001">DEMOS Marto 2001. Alirita la 18an de Julio 2007 (nederlande) Arkivita en la 10-a de junio 2007 ĉe Wayback Machine.</ref> Ĉirkaŭ 75% el la judnederlanda loĝantaro mortiĝis, malkutima alta procento kompare al aliaj okupitaj landoj en okcidenta Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Persecution of the Jews in the Netherlands: A Comparative Western European Perspective|url=https://archive.org/details/european-history-quarterly_1989-07_19_3/page/333|aŭtoro=JCH Blom|dato=julio 1989|gazeto=European History Quarterly|volumo=19|numero=3|COI=10.1177/026569148901900302|paĝoj=333–351}}. Por pli ĵusaj publikaĵoj, vidu: Pim Griffioen kaj Ron Zeller, "Comparison of the Persecution of the Jews in the Netherlands, France and Belgium, 1940-1945: Similarities, Differences, Causes", en: Peter Romijn et al., ''The Persecution of the Jews in the Netherlands, 1940–1945. New Perspectives''. Amsterdam: Amsterdam University Press/Vossius Pers/NIOD, 2012, 55–91. Pim Griffioen and Ron Zeller, "Anti-Jewish Policy and Organization of the Deportations in France and the Netherlands, 1940–1944: A Comparative Study", ''Holocaust and Genocide Studies'' 20 (3), vintro 2006, 437–473.</ref> Faktoroj kiuj influis sur la granda nombro de personoj kiuj mortiĝis estis la fakto ke Nederlando ne estis sub milita reĝimo, ĉar la [[reĝino]] kaj la [[registaro]] estis fuĝintaj al [[Anglio]], lasante la tutan reg-aparaton sentuŝe. Grava faktoro estis ankaŭ ke Nederlando tiame estis jam la plej dense loĝata lando de [[Okcidenta Eŭropo]], kio malfaciligis al la relative granda nombro de judoj kaŝiĝi. Plej multaj judoj de Amsterdamo estis malriĉaj, kio limigis siajn eblojn fuĝi aŭ kaŝiĝi. Alia faktoro estas ke la lando ne havas multan malferman spacon aŭ [[arbaro]]jn por kaŝiĝi. Ankaŭ, la civila administracio estis tiom efika ke ĝi havigis al la Naziaj okupantoj kompletan rigardon ne nur al la nombroj de judoj, sed ankaŭ pri kie ili precize loĝas. Notendas ke la averaĝa civitano de Nederlando estis nekonscia de la funkciado de la "[[ekstermejo]]j" kiaj [[Mauthausen]] dum la plej granda parto de la okupado. Ĉiuj nederlandaj ŝtatanoj estis devigitaj "registriĝi" kaj fari laboron en Germanio.<ref>Ettie Huizing, Wie het geweten heeft - het levensverhaal van Siep Adema, ("Kiu sciis - la vivrakonto de Siep Adema") SUN 1994, ISBN 90-6168-425-0</ref> Fakte afero pri la mistraktado de nederlandaj civitanoj de juda deveno estis agnoskita kiel la unua ago de amasa civila malobeo en la okupita Eŭropo dum la dua mondmilito kaj ĝi okazis por subteni tiujn nederlandajn civitanojn de juda deveno kio estis konata kiel ''Februaristaking'' (Februara [[striko]]). Estas teorio ke la plejmulto de loĝantoj en la lando alĝustiĝis al la cirkonstancoj: "En siaj preparoj por la ekstermado de judoj loĝantaj en Nederlando, la Germanoj povis enkalkuli la helpon de la plej granda parto de la nederlanda administracia infrastrukturo. La okupantoj devis uzi nur relative malgrandan nombron de sia propra personaro; nederlandaj policanoj arestis la familiojn sendotajn al ties mortoj en [[Orienta Eŭropo]]. Trajnoj de la nederlanda [[fervojo]] funkciigitaj de nederlandaj laboristoj transportis la judojn al [[koncentrejo]]j en Nederlando kiuj estis transpasejoj al [[Auschwitz]], [[Sobibor (koncentrejo)|Sobibor]], kaj aliaj ekstermejoj." Rilate al la nederlanda kunlaborado, [[Adolf Eichmann]] estis citita dirante "La transportoj fluis tiom milde ke estas plezuro vidi ilin."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jcpa.org/jl/vp412.htm|titolo=Wartime and Postwar Dutch Attitudes Toward the Jews: Myth and Truth|alirdato=2012-05-01|aŭtoro=Manfred Gerstenfeld|dato=1999-08-15|eldoninto=Jcpa.org}}</ref> [[Dosiero:Amsterdam Anne Frank.jpg|eta|dekstre|220px|Tiu [[statuo]] en Amsterdam memorigas pri [[Anne Frank]], la juda taglibristino kiu kaŝiĝis kun sia familio dum la Dua Mondmilito (kaj kiu estas reprezentata de unu ŝtono en Westerbork).]] Dum la unua jaro de la okupado de Nederlando, judoj, kiuj estis jam registrita sur la bazo de sia religio ĉe la aŭtoritatoj (same kiel luteranoj, katolikoj kaj aliaj), devis porti grandan "J" stampitan en siaj [[identigilo]]j dum la tuta loĝantaro devis deklari ĉu ili havas aŭ ne "judajn" radikojn. Judoj estis senrajtigitaj por kelkaj okupoj kaj poste izolitaj el la publika vivo. Starte en januaro 1942, kelkaj nederlandaj judoj estis devigitaj translokiĝi al Amsterdamo; aliaj estis rekte deportitaj al [[Westerbork]], nome [[koncentrejo]] ĉe la malgranda vilaĝo [[Hooghalen]]. Westerbork estis fondita en 1939 fare de la nederlanda registaro kiel Centra Rifuĝejo por ŝirmi judojn kiuj estis fuĝintaj el la Nazia persekutado post la ''[[Kristala nokto]]''. Post la germana okupado de Nederlando en 1940, ĝi iĝis transira kampadejo por judoj kiuj estis deportitaj al [[naziaj koncentrejoj]] en Meza kaj Orienta Eŭropo. Preskaŭ ĉiuj prizonuloj kiuj lasis Westerbork orienten mortiĝis antaŭ la fino de la Dua Mondmilito. Ankaŭ ne-nederlandaj judoj estis senditaj al Westerbork. Aldone, ĉirkaŭ 15 000 judoj estis senditaj al laborejoj. Deportadoj de judoj el Nederlando al [[Ĝenerala Gubernio|Pollando]] kaj [[Nazia Germanio]] ekis la 15-an de junio 1942 kaj finis la 13-an de septembro 1944. Finfine ĉirkaŭ 101 000 judoj estis deportitaj en 98 transportoj el Westerbork al [[Auschwitz]] (57 800; 65 transportoj), [[Sobibor (koncentrejo)|Sobibor]] (34 313; 19 transportoj), [[Bergen-Belsen]] (3 724; 8 transportoj) kaj [[Theresienstadt]] (4 466; 6 transportoj), laŭ kio plej el ili estis murditaj. Aliaj 6 000 judoj estis deportitaj el aliaj lokoj (kiel [[Vught]]) en Nederlando al koncentrejoj en Germanio, Pollando kaj Aŭstrio (kiel [[Koncentrejo Mauthausen-Gusen|Mauthausen]]). Nur 5 200 survivis. La nederlanda rezistado kaŝis ĉirkaŭ 25 000–30 000 judojn; finfine, ĉirkaŭkalkule 16 500 judoj sukcesis survivi la militon kaŝinte. Ĉirkaŭ 7 000 al 8 000 survivis fuĝinte al landoj kiaj Hispanio, Unuiĝinta Reĝlando, kaj [[Svisio]], aŭ geedzinte al ne-judoj (kio savis ilin el la deportado kaj ebla morto). Samtempe, estis substanca kunlaborado kun la Nazioj fare de membroj de la nederlanda loĝantaro, kiel la Amsterdam-urba administracio, la nederlanda municipa polico, kaj la nederlandaj fervojistoj, kiuj helpis transporti kaj deporti judojn. Unu el la plej bone konata viktimo de la Holokaŭsto en Nederlando estis [[Anne Frank]]. Kun sia fratino, Margot Frank, ŝi mortiĝis pro [[tifo]] en marto 1945 en la [[koncentrejo]] [[Bergen-Belsen]], pro sansistemaj vivkondiĉoj kaj enprizonigo fare de la nazioj. La patrino de Anne Frank, nome Edith Frank-Holländer, malsategis ĝismorte en [[Auschwitz]]. La patro de Anne Frank, nome Otto Frank, pretervivis la militon. Nederlandaj viktimoj de la Holokaŭsto estis [[Etty Hillesum]],<ref>Frank, Evelyne. ''Avec Etty Hillesum : Dans la quête du bonheur, un chemin inattendu. Une lecture d'une vie bouleversée et des lettres de Westerbork,'' Genève: Labor et Fides, 2002. (ISBN 978-2830910476)</ref> Abraham Icek Tuschinski kaj [[Edith Stein]] kromnome Sankta Teresa Benedicta de la Kruco. Kontraste al multaj aliaj landoj kie ĉiuj aspektoj de judaj komunumoj kaj kulturo estis elradikitaj dum la [[Ŝoah]], rimarkinde granda proporcio de rabena [[registro|registraro]] survivis en Amsterdamo, kio faras la historion de nederlanda judismo malkutime bone dokumentita. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * ''Geschiedenis van de Joden in Nederland'', redaktita per Hans Blom, Rena Fuks-Mansfeld kaj Ivo Schöffer ("historio de la judoj en Nederlando"), 1995, 502 p., Balans - Amsterdamo, ISBN 90-5018-296-8 * ''De kleine Sjoa: Joden in naoorlogs Nederland'' ("la malgranda Holokaŭsto: judoj en postmilita Nederlando"), Isaac Lipschits, 2001, 206 p., Mets & Schilt - Amsterdamo, ISBN 90-5330-310-3 * ''De Joden in Europa'', 1550-1750 (traduko de ''European Jewry in the age of mercantilism'', 1550-1750), Jonathan Israel, 2003, 356 p., Van Wijnen - Franeker, ISBN 90-5194-222-2 * ''Geschiedenis van de joden van de Lage Landen'' ("Historio de la judoj de la [[Nederlando|Malaltaj Landoj]]"), Ludo Abicht, 2006, 486 p., Manteau - Antverpeno, J.M. Meulenhoff - Amsterdamo, ISBN 90-8542-042-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/11450-netherlands artikolo pri Nederlando] [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/1442-amsterdam kaj pri Amsterdamo aparte] en la anglalingva [[Juda Enciklopedio]] de 1906 ({{en}}) * [http://isurvived.org/TOC-I.html#The_Netherlands la detruo de la judoj en Nederlando dum la Holokaŭsto] ({{en}}) * [http://www.jhm.nl/ retejo de la Juda Historia Muzeo en Amsterdamo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110226071856/http://www.jhm.nl/ |date=2011-02-26 }} ({{nl}}) * [http://dutchjewry.huji.ac.il/ centro pri esploro de nederlanda judeco, Hebrea Universitato de Jerusalemo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051221074655/http://dutchjewry.huji.ac.il/ |date=2005-12-21 }} ({{en}}) * [https://archief.amsterdam/inventarissen/printversie/334.nl.pdf ''Archief van de Portugees-Israëlietische Gemeente''] ("arkivo de la portugala-izraelida komunumo" de Amsterdamo), en la retejo de la Amsterdama urba arkivo ({{nl}}) * [https://archief.amsterdam/inventarissen/printversie/714.nl.html ''Archieven van de Nederlands Israëlietische Hoofdsynagoge''] ("arkivo de la nederlanda izraelida ĉefsinagogo"), en la retejo de la Amsterdama urba arkivo ({{nl}}) {{Leginda|2017|06|10}} [[Kategorio:Judoj]] [[Kategorio:Historio de Nederlando]] [[Kategorio:Holokaŭsto]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Genocidoj]] toda5hdfat1xz7ic6jg20frucnoapsa 0 582308 9475105 9432111 2026-09-14T09:03:07Z Sj1mor 12103 9475105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:23_April_2011_festival.jpg|eta|275x275ra|{{centre|infana festivalo la 23-an de aprilo 2011}} ]] '''TRT Internacia Infana Festivalo''' estas [[festivalo]] kiu okazas ĉiujare la 23-an de aprilo en [[Turkio]]<ref>Ne konfuzi kun [http://www.intflc.org/ IFLC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190320225011/http://www.intflc.org/ |date=2019-03-20 }}, [[IFLC Internacia Festivalo de Lingvo kaj Kulturo|Internacia Festivalo de Lingvo kaj Kulturo]].</ref>. Tiu festivalo estas renkontiĝo de infanoj el la tuta mondo en la aĝo inter 8 kaj 14 jaroj, por kune danci kaj kanti sub la devizo "Amo, Amikeco kaj Paco". La festivalo estas organizata fare de [[Türkiye Radyo Televizyon Kurumu|la Turka Radio kaj Televido]]<ref>(turka) [https://web.archive.org/web/20100428025859/http://www.trt.net.tr/23Nisan/tarihce.aspx 23 Nisan Uluslararası Çocuk Şenliği Tarihçesi"] (historio de la TRT internacia infana festivalo) ,trt.net.tr.</ref>. La tuta programo estas libera kaj neĉifrita elsendite satelite tra la dissendilo TRT Çocuk (TRT infana ĉeno) kaj aliaj TRT kanaloj riceveblaj en pluraj landoj tutmonde<ref name=":0">(germana) [https://web.archive.org/web/20170707071446/http://www.trt23nisan.com/de/geschichte-uber-die-festlichkeit Geschichte über die Festlichkeit] (historio de la festeco), de 2017, arkivigita laŭ la stato de julio 2017.</ref>. == Historio == [[Dosiero:Children'sDay07.JPG|eta|275x275ra|{{centre|[[Nord-Makedonio|Makedona]] [[popola danco]] dum la Infana Tago 2014 en Beykoz, [[Istanbulo|Istanbul]]}}]] La Festivalo unuafoje okazis en Turkio la 23-an de aprilo 1920 sub influo de la filozofio de [[Mustafa Kemal Atatürk]], fondinto de la Respubliko Turkio, kiu volis ke la turkaj infanoj preparu modernan Turkion. Ĉar [[UNESKO]] proklamis la jaron [[1979]] kiel la Internacia Jaro de la Infano, la direktoro de infanaj programoj de TRT Televido Tekin Özertem kaj lia asistanto Canan Arısoy evoluigis la projekton internacie celante ĉiujn infanoj en la mondo. Sur aprobo de la projekto fare de pintaj mastrumantoj de la TRT Kompanio, preparoj por la organizo povis komenci. De 1979 ĝis 2000 la festivalo estis organizita en la ĉefurbo [[Ankaro]], sed en la sekvaj jaroj, la festivalo ankaŭ okazis en pluraj aliaj turkaj grandurboj kiel [[Izmir]], Istanbulo kaj [[Antalya]].   Ekde 1979 la festivalo internaciiĝis kun la partopreno de 5 landoj en tiu jaro kaj nuntempe jam kun partopreno de mezume 50 landoj. Entute jam la festivalo jam kunvenigis 30000 infanojn kaj 5000 grupgvidantojn el 150 landoj <ref name=":0" /><ref>(turka) [https://web.archive.org/web/20080603144926/http://www.trt.net.tr/23nisan/hdevam.aspx?haberid=126 23 Nisan Uluslararası Çocuk Şenliğine İlişkin İstatistiki Bilgiler"] (statistikoj pri la TRT internacia infana festivalo), trt.net.tr.</ref>. La Festivalo celas kontribui al kreo de mondo kie infanoj povas vivi pace por evoluigi sentojn de frateco, amo kaj amikeco. == Programo == La programo kovras kutime la periodon inter la 16-a ĝis la 26-a aprilo. La invititaj grupoj konsistas ek plimalpli 20 infanoj kaj 6 gvidantoj. Je la 15-a de aprilo, gastoj alvenas en la urbo kie la festo okazos. TRT nomumas gvidanton por ĉiu grupo kaj la gvidantoj zorgas por la kunordigo kun la grupo de gvidantoj. Tra [[bazlernejo]]j en la festivala urbo, ĉiu grupo estas akceptita de familioj de iliaj turkaj samaĝuloj kiu kontribuas al reciproka amikeco.   La festa semajno mem komencas kun ''Festa Parado'' dum kiu gastoj portas siajn tradiciajn kostumojn, ludas kaj dancas sur ilia [[tradicia muziko]] en la ĉefstrato de la urbo. En la sekvaj tagoj, gastlandoj prezentas subĉielajn spektaklojn en grandaj parkoj kaj brakumas kun la turka popolo.   La 22-an de aprilo, ĉiuj infanoj reekzercas ilian artan prezenton antaŭ la granda parada festo je la 23-a de aprilo kiu daŭras preskaŭ kvar horojn kaj estas videbla per rekta elsendo sur la turka [[televido]]. Ĉiuj grupoj portas sian nacian kostumon kaj prezentas tri-minutan prezenton akompanata de ilia tradicia muziko.  La artan prezenton finiĝas kun la infanoj kiuj transdonas la salutojn ke ili alportis el sia hejmlando, kaj kun dancoj mano-en-mano por esprimi sentojn de paco kaj amikeco. La 24-an kaj la 25-an de aprilo la festivalo atingas sian pinton kun piknikoj kaj ekskursoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} Oficiala retejo de la [http://www.trt23nisan.com/de/ TRT internacia infana festivalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170224223615/http://www.trt23nisan.com/de/ |date=2017-02-24 }} == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Turka televido]] [[Kategorio:Infanaj festivaloj]] h4g93r3wwtn7huh42400wecp5s34nms 0 583409 9475126 8680271 2026-09-14T10:15:10Z JWBE 12777 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Isopropyl sulfide.png]] → [[File:Diisopropyl sulfide.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] 9475126 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Izopropanolo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-Propanol2.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Izopropanolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Izopropanolo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 2-propanolo * Izopropila alkoholo * Dumetila karbinolo * Sekundara propila alkoholo * β-hidrokso-propano |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|3|H|7|OH}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=67-63-0 67-63-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.3644.html 3644] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3776 3776] |- |'''Merck Index'''||15,5254 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo<br />kun karakteriza odoro. |- |[[Molmaso]]||60.10 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||0.786 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−89}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|82.6}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3776}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|11.7}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|399}} * {{GdC|455,6}}<ref>Merck Index 15-a eldono</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * Tute solvebla * Solvebla kun [[benzeno]], [[etanolo]],<br />[[duetila etero]], [[glicerolo]],<br />[[kloroformo]] kaj [[acetono]]. |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||5045 mg/kg (buŝe)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm |titolo=Chemicalland21 |alirdato=2017-03-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170513012317/http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm |arkivdato=2017-05-13 }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R40|R40]] [[Listo da R-Deklaroj#R67|R67]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S7|S7]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|319|336}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|305+351+338|403+235}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Izopropanolo''' aŭ '''2-propanolo''' estas sekundara alkoholo, senkolora brulema likvaĵo kun forta odoro. Pro ĝia '''propila grupo''' ligita al '''hidroksila grupo''', ĝi estas la plej simpla specimeno de sekundara alkoholo, kie la alkohola karbonatomo estas aneksita al du apudaj karbonatomoj. Ĝi estas struktura izomero de la 1-[[propanolo]] kaj posedas vasta gamo da industria kaj hejma uzoj. Kiel la plejmulto el la alkoholoj, izopropila alkoholo reakcias kun metaloj tia kia [[kalio]] por formi alkoksidojn<ref>[https://books.google.com.br/books?id=5yERCU5miKkC&pg=PA260&dq=metal+alkoxide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiqt6bNtffSAhVBDZAKHUEtCmwQ6AEIKzAC#v=onepage&q=metal%20alkoxide&f=false Alkoksidoj] estas la konjuga bazo de alkoholo kaj do ĝi konsistas je organika grupo ligita al negative ŝarĝita oksigenatomo.</ref> kiuj estas nomataj '''izopropoksidoj'''. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Izopropanolo estis unue sintezita en 1862 far [[Charles Friedel]] (1832-1899) per hidrogenigo de la [[acetono]]: [[Dosiero:Ketone reduction.svg|300px|eta|center|<center>Sintezo de izopropanolo ekde [[acetono]].<center>]] === Sintezo 2 === * Industrie, izopropanolo estiĝas per hidratigo de la [[propeno|propileno]] kun acida joninterŝanĝo kiel katalizilo: [[Dosiero:Synthesis of 2-propanol by hydration of propene.svg|500px|eta|center|<center>Sintezo de izopropanolo per hidratigo de la [[propeno]].<center>]] === Sintezo 3 === * La izopropanolo estiĝas per traktado de la '''2-bromo-propano''' kun [[natria hidroksido]] [[Dosiero:Isopropanol synthesis from 2-iodo-propane.png|500px|eta|center|<center>Sintezo de izopropanolo ekde la '''2-bromo-propano'''.<center>]] == Literaturo == * [http://msdssearch.dow.com/PublishedLiteratureDOWCOM/dh_08ac/0901b803808aca73.pdf?filepath=oxysolvents/pdfs/noreg/327-00031.pdf&fromPage=GetDoc Dow Chemical] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8854102.htm Chemical Book] * [http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170513012317/http://www.chemicalland21.com/petrochemical/isopropanol.htm |date=2017-05-13 }} * [https://www.drugs.com/inactive/isopropyl-alcohol-159.html Drugs.com] * [http://www.drpepi.com/health-tips/general/propyl-alcohol/ Dr. Pepi] * [https://books.google.com.br/books?id=J55D3HcgPuoC&pg=PA67&dq=isopropyl+alcohol&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=isopropyl%20alcohol&f=false The Preparatory Manual of Explosives], Jared Ledgard == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Isopropyl_acetate_200.svg|<center><big>'''[[Izopropila acetato]]'''</big></center> Propan-2-amine_200.svg|<center><big>'''Izopropilamino'''</big></center> IPN.svg|<center><big>'''Izopropila nitrato'''</big></center> Isopropyl myristate.png|<center><big>'''Izopropila miristato'''</big></center> Isopropylbromide.svg|<center><big>'''Izopropila bromido'''</big></center> Diisopropylether.svg|<center><big>'''Duizopropila etero'''</big></center> Diisopropyl sulfate.png|<center><big>'''Duizopropila sulfato'''</big></center> Isopropyl sulfate.png|<center><big>'''Izopropila sulfato'''</big></center> Diisopropyl sulfide.png|<center><big>'''Izopropila sulfido'''</big></center> 2-Chloropropane.svg|<center><big>'''2-Kloro-propano'''</big></center> 2-bromopropane structure.png|<center><big>'''2-Bromo-propano'''</big></center> 2-Bromopropionic acid.svg|<center><big>'''2-Bromo-[[propanoata acido]]'''</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Alkoholo#Antisepsaĵoj|Alkoholoj]] * [[Propano]] * [[Propanaldehido]] * [[Propanoata acido]] * [[Propanolamino]] * [[Propanonitrilo]] * [[Akroleino]] * [[Ciklopropanolo]] * [[Ciklopropano]] * [[Ciklopropanono]] * [[Ciklopropeno]] * [[Valino]] * [[Acetono|Izopropanono]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Alkoholoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} pi44snzv89gtnhvghglzp46tew7ovue 0 586448 9474669 8388622 2026-09-13T14:23:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474669 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Boncz |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Boncz Géza |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1944|10|20}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Baia Mare|Nagybánya]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|2000|10|21}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Géza Boncz''' [bonc], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Boncz Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[humuristo]]. Géza Boncz [http://rnrmedia.hu/?page=muveszek/muvesz&muvesz_id=49] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160411143717/http://rnrmedia.hu/?page=muveszek%2Fmuvesz&muvesz_id=49 |date=2016-04-11 }} naskiĝis la {{daton|20|oktobro|1944}} en [[Baia Mare|Nagybánya]] (nuntempa [[Baia Mare]] en [[Rumanio]]), li mortis la {{daton|21|oktobro|2000}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == La familio Boncz estis translokigita al [[Szeged]] en [[1945]]. La juna Géza post lernado iĝis [[komercisto]] en [[1961]]. Libertempe li aliĝis al [[orkestro]], ili atingis la unuan lokon en ŝlagrofestivalo en [[1967]]. Boncz okupiĝis pri la kantotekstoj. En [[1970]] li akiris [[abituriento]]n, poste li gvidis universitatan [[klubo]]n. Post 4 jaroj li atingis la trian lokon en humura konkurso de la [[Hungara Radio]], poste liaj humuraĵoj estis konstante aŭdeblaj en la Radio. En [[1975]] li translokiĝis al Budapeŝto, post 5 jaroj li edziĝis, en la sekvaj jaroj li jam havis 2 [[filo]]jn. Ekde [[1983]] li ankaŭ estis membro de orkestro, kiu prezentis muzikajn [[parodio]]jn. En la sekvaj jaroj li havis sukcesojn kaj en la Radio, kaj en pluraj orkestroj. Li ricevis memor[[ringo]]n en [[1994]], poste kelkajn aliajn premietojn. == Liaj libroj == * ''Az őrület határa'' (1999) - kolektitaj humuraĵoj * ''Fogjuk a hasunkat. Jókedvű szakácskönyv'' (2000) - gaja kuirlibro == Memorigiloj == * memortabulo en Szeged (2006) == Fontoj == * [http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/bonczgelet.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071226035521/http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/bonczgelet.htm |date=2007-12-26 }} * [http://www.nemfeledunk.hu/szemely/50/boncz-geza hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210614204047/http://www.nemfeledunk.hu/szemely/50/boncz-geza |date=2021-06-14 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Boncz Geza}} [[Kategorio:Hungaraj humuristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] dqxguvszmtml6alsm45orb1eia6opbs 0 599370 9474642 9473794 2026-09-13T13:55:00Z Crosstor 3176 /* P */ 9474642 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]! * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[András Laár]], [[aktoro]] * [[János Lackfi]], [[poeto]] * [[László Lackó]], [[geografo]] * [[László Laczina]], [[reĝisoro]] * [[Miklós Laczkovich]], [[matematikisto]] * [[Ildikó Laczó]], [[operkantisto]] * [[Miklós Lackó]], historiisto * [[Andrea Ladányi]], [[baletisto]] * [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]] * [[László Ladányi (poeto)]] * [[János Ladik]], [[biokemiisto]] * [[Margit Ladomerszky]], aktoro * [[Lajcsi Lagzi]], ŝlagrokantisto * [[Pál Lajkó]], radiologo * [[Béla Lajta]], [[arkitekto]] * [[Gábor Lajta]], [[grafikisto]] * [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]] * [[Ábel Lajtha]], [[kuracisto]] * [[László Lajtha]], komponisto * [[László György Lajtha]], kuracisto * [[László Lakatos]], [[verkisto]] * [[Roby Lakatos]], [[violonisto]] * [[Sándor Lakatos]], violonisto * [[Gabriella Lakatos (baletisto)]] * [[Aladár Laklóth]], aktoro * [[László Lakner]], [[pentristo]] * [[Sándor Lakos]], politikisto * [[Éva Laky]], kajakisto * [[Vanda Lamm]], [[juristo]] * [[András Lánczi]], [[filozofo]] * [[István Láng (komponisto)]] * [[Judit Láng]], arkitekto * [[Júlia Lángh]], ĵurnalisto * [[István Lantos]], [[pianisto]] * [[Mihály Lantos]], [[futbalisto]] * [[Robert Lantos]], filmproduktoro * [[Tom Lantos]], [[politikisto]] * [[János Lányi]], biokemiisto * [[Miklós Lányi]], pulmonologo * [[Béla Las-Torres]], naĝisto * [[András László (budhisto)]] * [[Ervin László]], pianisto * [[János László]], psikologo * [[Miklós László]], aktoro * [[Tamás László]], arkitekto * [[Árpád Latabár (1963)]], aktoro * [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro * [[Zoltán Latinovits]], aktoro * [[József Laux]], drumisto * [[Rezső Lavotta]], komponisto * [[Péter Lax]], matematikisto * [[Csaba Lázár]], aktoro * [[Ervin Lázár]], verkisto * [[Sándor Lázár (aktoro)]] * [[Gergely Leblanc]], baletisto * [[Győző Leblanc]], operkantisto * [[Ferenc Ledényi]], juĝisto * [[Emma Léderer]], historiisto * [[Erzsébet Légrády]], [[apotekisto]] * [[Sándor Légrády]], grafikisto * [[György Lehel]], [[dirigento]] * [[István Lehoczki]], karikaturisto * [[Márk Lelkes]], skulptisto * [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]] * [[Károly Lempert]], [[kemiisto]] * [[László Lempert]], matematikisto * [[Ödön Lénárd]], piaristo * [[Sándor Lénárd]], kuracisto * [[Ágota Lénárt]], psikologo * [[György Lencz]], aktoro * [[Ervin Lendvai]], komponisto * [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]] * [[József Lendvay]], violonisto * [[Kamilló Lendvay]], komponisto * [[Péter Léner]], [[reĝisoro]] * [[Adalbert Béla Lengyel]], [[fizikisto]] * [[Balázs Lengyel]], kritikisto * [[Emil Lengyel]], ĵurnalisto * [[Gábor Lengyel]], [[rabeno]] * [[György Lengyel]], reĝisoro * [[Mária Lengyel]], internisto * [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto * [[Péter Lengyel]], verkisto * [[Péter Lengyel (biokemiisto)]] * [[Tamás Lengyel]], aktoro * [[József Lenz]], [[pograndisto]] * [[Klára Lenz]], gobelinisto * [[István Lerch]], muzikisto * [[Steffie Lerch]], ilustristo * [[György Leszkovszky]], pentristo * [[Tibor Lesznek]], aktoro * [[Katalin Lévai]], [[ministro]] * [[Jenő Lévay]], grafikisto * [[Katalin Lévy]], psikanalizisto * [[Lajos Lévy]], internisto * [[András Libik]], [[filmisto]] * [[György Libik]], maŝininĝeniero * [[István Lichteneckert]], skermisto * [[Imre Lichtenfeld]], trejnisto * [[Éva Lieber]], pentristo * [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto * [[Erika Ligeti]], skulptisto * [[Erzsébet Ligeti]], kuracisto * [[József Ligeti]], [[baletisto]] * [[Juliska Ligeti]], aktoro * [[Magda Ligeti]], psikanalizisto * [[Pál Ligeti]], arkitekto * [[Arisztid Lindenmayer]], biologo * [[Béla Linder]], ministro * [[Ernő Lindner (kemiisto)]] * [[Károly Lindner]], kemiisto * [[Attila Lipcsey]], psikiatro * [[Tamás Lipták]], matematikisto * [[Antal Lisziewicz]], matematikisto * [[Julianna Lisziewicz]], kemiisto * [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto * [[György Littasy]], operkantisto * [[Imre Littmann]], kirurgo * [[László Littmann]], kardiologo * [[György Litván]], historiisto * [[Shaoang Liu]], sketisto * [[Shaolin Sándor Liu]], sketisto * [[Lajos Lóczy (1891-1980)]], [[geologo]] * [[Alajos Loczka]], kemiisto * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]], juĝisto * [[Zsuzsa Lóránt]], skulptisto * [[Katalin Lőrinc]], dancisto * [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo * [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto * [[Endre Lőrinczy]], [[inĝeniero]] * [[Andor Losonczy]], komponisto * [[Tamás Lossonczy]], pentristo * [[Ila Lóth]], aktoro * [[Károly Lotz (ministro)]] * [[Ilona Lovas]], tekstilartisto * [[István Lovas (ĵurnalisto)]] * [[Rozi Lovas]], aktoro * [[Pál Lővei]], arthistoriisto * [[Tibor Lőw]], juĝisto * [[Hédy Lubik]], harpisto * [[Zoltán Lubik]] , kornisto * [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro * [[Anna Lucz]], kajakisto * [[Döme Lugosi]], advokato * [[Tibor Lugosi]], klarnetisto * [[László Lugossy (reĝisoro)]] * [[Mária Lugossy]], skulptisto * [[Shaolin Sándor Liu]], sketkuristo * [[Ágnes Lukács]], ilustristo * [[Béla Lukács (fizikisto)]] * [[Ervin Lukács]], dirigento * [[János Lukács (jezuito)]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László Gergely Lukács]], kuracisto * [[György Lukács]], filozofo * [[József Lukács]], filozofo * [[László Lukács (pastro)]] * [[Lóránt Lukács]], kameraisto * [[Pál Lukács]], aldviolonisto * [[Pál Lukács (aktoro)]] * [[Margit Lukács]], aktoro * [[Gábor Lükő]], etnografo * [[Tibor Lutter]], instruisto * [[Ádám Lux]], instruisto * [[Gyula Lux]], aktoro * [[László Lux]], arkitekto * [[György Luzsa]], radiologo {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]], historiisto * [[Gyula Maár]], reĝisoro * [[István Mácsai]], pentristo * [[Pál Mácsai]], aktoro * [[Gyula Macskássy]], animaciisto * [[Veronika Madár]], aktoro * [[Ádám Madaras]], moderna pentatlonisto * [[István Madarassy]], skulptisto * [[Zsuzsa Madarassy]], poeto * [[Walter Madarassy]], skulptisto * [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto * [[Csilla Madarász]], naĝisto * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Iván Madarász]], komponisto * [[Margit Madarász]], tenisisto * [[Andor Máday]], bibliotekisto * [[István Máday]], kuracisto * [[István Magas]], akvopilkisto * [[Judit Magos]], tablotenisisto * [[Gabi Magda]], aktoro * [[Bálint Magyar (ministro)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]], ĵurnalisto * [[Gábor Magyar]], violonĉelisto * [[Péter Magyar (juristo)]] * [[Emil Mahrer]], reĝisoro * [[Andrea Mahó]], aktoro * [[Sándor Mahunka]], [[zoologo]] * [[Ági Máhr]], aktoro * [[Júlia Majláth]], komponisto * [[Balázs Major]], arkeologo * [[Ervin Major]], komponisto * [[György Major (arkitekto)]] * [[János Major]], grafikisto * [[Péter Major]], matematikisto * [[István Majoros]], luktisto * [[Júlia Majoros]], aktoro * [[György Majtényi]], historiisto * [[Edit Majzik]], aktoro * [[Endre János Makai]], matematikisto * [[Gábor B. Makara]], kuracisto * [[Ádám Makkai]], [[poeto]] * [[Mihály Makkai]], matematikisto * [[Sándor Makay]], aktoro * [[János Makláry]], aktoro * [[Zoltán Makláry]], aktoro * [[Anna Makovecz]], pentristo * [[Imre Makovecz]], arkitekto * [[Pál Makrai]], aktoro * [[Ferenc Maksay]], arkivisto * [[Bianka Maleczky]], operkantisto * [[Oszkár Maleczky]], operkantisto * [[Andrea Malek]], aktoro * [[Miklós Malek (pli aĝa)]], komponisto * [[Miklós Malek (pli juna)]], kantisto * [[Pál Maliga]], [[biologo]] * [[Béla Málnai]], arkitekto * [[Levente Málnay]], reĝisoro * [[Dezső Malonyai]], verkisto * [[Frigyes Mamcserov]], filmreĝisoro * [[Andor Mándi]], inĝeniero * [[Leslie Mandoki]], drumisto * [[Stefánia Mándy]], poeto * [[József Mandl]], kuracisto * [[György Mándy]], [[botanikisto]] * [[Iván Mándy]], verkisto * [[Krisztián Manhercz]], akvopilkisto * [[Béla Manndorff]], inĝeniero * [[Károly Mannheim]], filozofo * [[Géza Mansfeld]], kuracisto * [[Lajos Mányai]], aktoro * [[Zsuzsa Mányai]], aktoro * [[Zsigmond Mányai]], operkantisto * [[Árpád Marcis]], bestokuracisto * [[Tamás Märcz]], akvopilkisto * [[Csaba Marczinka]], poeto * [[István Mareczky]], drumisto * [[Veronika Marék]], ilustristo * [[Ödön Márffy]] pentristo * [[Ági Margitai]], aktoro * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Ágnes Marik]], psikiatro * [[Miklós Marik]], [[astronomo]] * [[Péter Marik]], aktoro * [[József Marjai]], ministro * [[Anna Mark]], pentristo * [[Tivadar Márk]], kostumisto * [[Sebestyén Markolt]], skulptisto * [[Attila Márkos]], teatrestro * [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto * [[József Márkus (agronomo)]] * [[Péter Márkus]], skulptisto * [[Géza Márky]], aktoro * [[György Markos]], aktoro * [[Olivér Markos]], ministro * [[Alfréd Márkus]], komponisto * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[Géza Márkus]], arkitekto * [[György Márkus]], filozofo * [[László Márkus]], aktoro * [[Gábor Maros]], operetkantisto * [[Magda Maros]], skermisto * [[Ádám Marosi]], moderna pentatlonisto * [[György Marosi]], kemiisto * [[József Marosi]], skermisto * [[Paula Marosi]], skermisto * [[Miklós Maróth]], filologo * [[Magda Marsay]], operkantisto * [[István Márta]], komponisto * [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo * [[Miklós Martin]], akvopilkisto * [[János Martinek]], moderna pentatlonisto * [[Károly Martiny]], inĝeniero * [[Endre Marton]], reĝisoro * [[Frigyes Marton]], reĝisoro * [[Éva Marton]], operkantisto * [[Kati Marton]], verkisto * [[László Marton (reĝisoro)]] * [[Péter Márton]], geofizikisto * [[Ferenc Mártonfi]], koreologo * [[Béla Martos]], matematikisto * [[Flóra Martos]], komunisto * [[István Maszlay]], aktoro * [[Lajos Maszlay]], skermisto * [[Antal Matány]], aktoro * [[András Máté]], afiŝisto * [[Gábor Máté (aktoro)]] * [[Gábor Máté (kuracisto)]] * [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto * [[Áron Máthé]], instruisto * [[Gábor Máthé]], ĵurnalisto * [[József Máthé]], halterlevisto * [[Tibor Máthé]], kameraisto * [[Árpád Matics]], inĝeniero * [[György Matolcsy]], ministro * [[Mátyás Matolcsy]], politikisto * [[Tamás Matolcsy]], kirurgo * [[Jolán Mátrai]], fizikisto * [[Lajos Mátrai]], skulptisto * [[László Mátrai]], filozofo * [[Erzsi Mátray]], aktoro * [[Ferenc Mátray]], operkantisto * [[Miklós Mattyasovszky]], juristo * [[Mihály Matura]], luktisto * [[Antal Mátyás]], ekonomikisto * [[Attila Mátyás]], gitaristo * [[Bence Mátyássy]], aktoro * [[Szabolcs Mátyássy]], aktoro * [[Ákos Matzon]], pentristo * [[Rezső Maucha]], kemiisto * [[Dóra Maurer]], pentristo * [[Nándor Mauthner]], kemiisto * [[Berta Mayer]], pentristo * [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto * [[Károly Mécs]], aktoro * [[János Meczner]], reĝisoro * [[Peter Medak]], reĝisoro * [[Anna Medek]], operkantisto * [[István Medgyaszay]], arkitekto * [[Mária Medgyesi]], aktoro * [[Péter Medgyessy]], ĉefministro * [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto * [[László Medura]], neŭrologo * [[Ádám Medveczky]], dirigento * [[Erika Medveczky]], kajakisto * [[Ilona Medveczky]], [[dancisto]] * [[Endre Medvigy]], redaktoro * [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo * [[György Méhes (bestokuracisto)]] * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Károly Méhes (kuracisto)]] * [[Lajos Méhes]], ministro * [[Mihály Meixner]], redaktoro * [[József Mekis]], ministro * [[Andrea Meláth]], operkantisto * [[László Melis]], komponisto * [[Edith Meller]], filmaktoro * [[Károly Melles]], dirigento * [[Tamás Mendelényi]], skermisto * [[László Mensáros]], aktoro * [[János Menyhárt]], gitaristo * [[Jenő Menyhárt]], gitaristo * [[Margit Menszáros]], aktoro * [[Magdolna Menszátor]], aktoro * [[Tibor Méray]], verkisto * [[Ferenc Mérei]], [[psikologo]] * [[Gyula Mérei]], [[historiisto]] * [[Zoltán Mericske]], drumisto * [[Béla Merkely]], kardiologo * [[László Mérő]], matematikisto * [[Attila Meskó]], geofizikisto * [[Endre Mester]], kirurgo * [[Ági Mészáros]], aktorino * [[Alajos Mészáros (aktoro)]] * [[András Mészáros (karikaturisto)]] * [[Andor Mészáros (skulptisto)]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Béla Mészáros (aktoro)]] * [[Erika Mészáros]], kajakisto * [[Ervin Mészáros]], skermisto * [[Géza Mészáros (pentristo)]] * [[György Mészáros (kajakisto)]] * [[István Mészáros (filozofo)]] * [[István Mészáros (kajakisto)]] * [[Klára Mészáros]], ĉinologo * [[Márta Mészáros]], reĝisoro * [[Péter Mészáros]], fizikisto * [[Miklós Meszéna]], skermisto * [[Artúr Meszlény]], juristo * [[Attila Meszlényi]], pentristo * [[Judit Meszléry]], aktoro * [[Béla Mészöly Munkás]], pentristo * [[Dezső Mészöly]], verkisto * [[Kálmán Mészöly]], futbalisto * [[Katalin Mészöly]], operokantisto * [[Árpád Mezei]], psikologo * [[Ferenc Mezei]], fizikisto * [[Gábor Mezei]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Kitty Mezei]], voĉaktoro * [[Katalin Mezey]], verkisto * [[Gyula Mihalik]], pentristo * [[András Mihály]], komponisto * [[Tamás Mihály]], gitaristo * [[Béla Mihályffy]], aktoro * [[Ernő Mihályi]], aktoro * [[Péter Mihályi]], ekonomikisto * [[Vilcsi Mihályi]], aktoro * [[József Mika]], inĝeniero * [[Ödön Mikecz]], ministro * [[Imre Mikes]], [[ĵurnalisto]] * [[Gusztáv Miklós]], pentristo * [[Tibor Miklós]], tradukisto * [[Ádám Miklósi]], biologo * [[György Miklósy]], aktoro * [[Ilona Miklósy]], aktoro * [[András Mikó (reĝisoro)]] * [[István Mikó]], aktoro * [[Tibor Mikola]], lingvisto * [[Sándor Mikula]], aktoro * [[Kristóf Milák]], naĝisto * [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto * [[László Mireisz]], budhisto * [[Mária Mirkovszky]], dancisto * [[József Miskey]], aktoro * [[Anna Misley]], aktoro * [[László Misoga]], aktoro * [[Attila Mispál]], reĝisoro * [[Zsuzsa Misura]], operkantisto * [[Kálmán Mizsei]], bankisto * [[Péter Mizsey]], kemiisto * [[Attila Mizsér]], moderna pentatlonisto * [[András Mócsy]], arkeologo * [[Gusztáv Mödlinger]], biologo * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[Piroska Móga]], aktoro * [[Dániel Mogács]], humuristo * [[Ildikó Móger]], dancisto * [[András Mohácsi]], skulptisto * [[Ferenc Mohácsi]], kanuisto * [[János Mohácsi]], reĝisoro * [[András Mohay]], drumisto * [[Éva Mohos Nagy]], operkantisto * [[Ödön Moiret]], skulptisto * [[György Moldova]], verkisto * [[András Molnár]], operkantisto * [[Antal Molnár (komponisto)]] * [[Antal Molnár (pentristo)]] * [[Attila Dávid Molnár]], reĝisoro * [[Béla Molnár (tekstilartisto)]] * [[Ferenc Molnár]], verkisto * [[Gábor Molnár]], verkisto * [[György Molnár (gitaristo)]] * [[György Molnár (reĝisoro)]] * [[Gyula Molnár (aktoro)]] * [[Gyula Molnár (politikisto)]] * [[János Molnár (futbalisto)]] * [[József Molnár (eldonisto)]] * [[Kálmán Molnár (grafikisto)]] * [[Károly Molnár (ministro)]] * [[Péter Molnár]], arkitekto * [[Rózsi Molnár]], aktoro * [[Tamás Molnár]], gitaristo * [[Tamás Molnár (filozofo)]] * [[Zsolt Molnár]], politikisto * [[István Móna]], moderna pentatlonisto * [[András Monory Mész]], kameraisto * [[Attila Monostori]], akvopilkisto * [[László Monostori]], inĝeniero * [[Sarolta Monspart]], kuristo * [[Lajos Montag]], kontrabasisto * [[Mariann Moór]], aktorino * [[Edit Moravcsik]], lingvisto * [[Gyula Moravcsik]], filologo * [[M. Gyula Moravcsik]], filozofo * [[Géza Morcsányi]], dramaturgo * [[Gyula Morel]], jezuito * [[Edit Morelli]], emajlisto * [[Lili Móricz]], aktoro * [[Mihály Móricz]], gitaristo * [[Virág Móricz]], verkisto * [[Krisztina Morvai]], kantisto * [[Pálma Morvay]], politikisto * [[Emil Mosonyi]], hidrologo * [[György Mosshammer]], pentristo * [[Lívia Mossóczy]], tablotenisisto * [[András Muhi]], produktoro * [[Fanny Müller (fotomodelo)]] * [[Péter Müller]], verkisto * [[Gyula Murányi]], platetisto * [[Anna Muszte]], aktoro * [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Árpád Nádai]], inĝeniero * [[Béla Nádai]], fizikisto * [[Bence Nádas]], kajakisto * [[György Nádas]], aktoro * [[Péter Nádas]], verkisto * [[Sándor Nádas]], ĵurnalisto * [[Ádám Nádasdy]], lingvisto * [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro, komponisto * [[Ferenc Nádasi]], aktoro * [[Veronika Nádasi]], muzikalkantisto * [[László Nádasy]], scenaristo * [[Béla Náday]], aktoro * [[Herbert Nadler]], ĉasisto * [[Ilona Náday]], aktoro * [[Jenő Nádor (operetkantisto)]] * [[Adorján Nagy]], aktoro * [[Ambrus Nagy]], skermisto * [[Anikó Nagy]], aktoro * [[András László Nagy]], reĝisoro * [[Anna Nagy (akordionisto)]] * [[Anna Nagy (aktoro)]] * [[Aranka Nagy]], operkantisto * [[Béla Nagy (skermisto)]] * [[Dávid Nagy]], skermisto * [[Dénes Nagy]], filmoreĝisoro * [[Elemér Nagy (fizikisto)]] * [[Ervin Nagy (arkitekto)]] * [[Gábor Nagy (pentristo)]] * [[Gergely Nagy]], filologo * [[Géza Nagy (pianisto)]] * [[György Nagy (aktoro)]] * [[István Nagy (arkitekto)]] * [[József Nagy (futbalisto, 1892)]] * [[László Nagy (kajakisto)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Marcell Nagy]], kameraisto * [[Mária Nagy]], filozofo * [[Olivér Nagy]], dirigento * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]], ekonomikisto * [[Viktor Nagy (aktoro)]] * [[Viktor Nagy (akvopilkisto)]] * [[Tímea Nagy]], skermisto * [[Zoltán Nagy (baletisto)]] * [[István Nánay]], kritikisto * [[György Nanovfszky]], diplomato * [[Gábor Náray-Szabó]], kemiisto * [[Katalin Naschitz]], kegloludisto * [[Éva Naszlady]], aktoro * [[Sándor Naszódy]], aktoro * [[Ákos Navratil]], ekonomisto * [[György Nébald]], skermisto * [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto * [[Mária Neményi]], psikologo * [[László Nemere]], reĝisoro * [[László Nemes (verkisto)]] * [[Lívia Nemes]], psikologo * [[Tihamér Nemes]], inĝeniero * [[László Nemes Jeles]], reĝisoro * [[Kata Nemes Takách]], aktoro * [[József Nemes-Nagy]], geografo * [[Péter Nemeshegyi]], pastro * [[István Nemeskürty]], verkisto * [[Ágnes Nemes Nagy]], poeto * [[József Nemes-Lampérth]], pentristo * [[János Nemeskéri]], antropologo * [[Angéla Németh]], atleto * [[Antal Németh]], reĝisoro * [[Borbála Németh]], aktoro * [[Gábor Németh]], drumisto * [[Gábor Németh (verkisto)]] * [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[János Németh (akvopilkisto)]] * [[József Németh (fotisto)]] * [[Judit Németh]], fizikisto * [[Juliska Németh]], aktoro * [[Lászlóné Németh]], ministro * [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]] * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Thyra Németh]], aktoro * [[Katalin Némethy]], matematikisto * [[Antal Neogrády (1944)]], pentristo * [[Miklós Neogrády]], pentristo * [[György Neubauer]], obstetrikisto * [[Tibor Neugebauer]], fizikisto * [[Bernát Ney]], operkantisto * [[Dávid Ney (pli juna)]], operkantisto * [[Tibor Ney]], violonisto * [[István Nikolits]], ministro * [[Emília Nirschy]], baletisto * [[Márton Nobilis]], oficisto * [[Bálint Noé]], kajakisto * [[Gergely Nógrádi]], operkantisto * [[György Nógrádi]], ekonomo * [[Tibor Nónay]], kuracisto * [[Gábor Novai]], gitaristo * [[Emil Novák]], kameraisto * [[Eszter Novák]], reĝisoro * [[Éva Novák]], naĝisto * [[Ilona Novák]], naĝisto * [[István Novák (arkitekto)]] * [[Ferenc Novák (kanuisto)]] * [[Gábor Novák]], kanuisto * [[János Novák]], reĝisoro * [[Norbert Növényi]], luktisto * [[László Novotny]], kajakisto * [[Miklós Nyárádi]], ministro * [[Zoltán Nyári]], operkantisto * [[Krisztián Nyáry]], verkisto * [[Rezső Nyers]], ministro * [[Zsuzsa Nyertes]], aktoro * [[Balázs Nyilasy]], poeto * [[Maurus István Nyiredy]], monaĥo * [[Szabolcs Nyiredy]], biokemiisto * [[Ervin Nyíregyházi]], pianisto * [[Ferencné Nyitrai]], oficisto * [[István Nyomárkay]], lingvisto * [[Gyula Nyúl]], kemiisto * [[László Nyulászi]], kemiisto {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Géza Oberfrank]], dirigento * [[Pál Oberfrank]], aktoro * [[Magda Oberschall]] * [[Árpád Ódry]], aktoro * [[Béla Ohmann]], skulptisto * [[George A. Olah]], Nobel-premiita [[kemiisto]] * [[Gusztáv Oláh]], reĝisoro * [[Mátyás László Oláh]], skulptisto * [[Péter Olajos]], politikisto * [[Éva Olsavszky]], aktorino * [[Károly Oltay]], geodeto * [[Magda Olthy]], aktorino * [[Csaba Onczay]], [[violonĉelisto]] * [[Eszter Ónodi]], aktoro * [[András Oplatka]], historiisto * [[Gábor Oplatka]], inĝeniero * [[Péter Oravecz]], poeto * [[Carlotta Ordassy]], operkantisto * [[Béla Ordódy]], futbalisto * [[Andrea Orosz]], naĝisto * [[Anna Orosz]], politikisto * [[Egon Orován]], fizikisto * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[György Orbán (ginekologo)]] * [[Ottó Orbán]], poeto * [[Sándor Orbán (humuristo)]] * [[Tibor Orbán]], reĝisoro * [[Emese Orgován]], voĉoaktoro * [[Jenő Ormándy]], dirigento * [[Jenő Orlay]], drumisto * [[Tamás Örley]], kemiisto * [[Adél Orosz (baletisto)]] * [[Ákos Orosz]], aktoro * [[Balázs Orosz]], advokato * [[Ferenc Orosz (futbalisto)]] * [[István Orosz]], grafikisto * [[Júlia Orosz]], operkantistino * [[Szonja Oroszlán]], muzikalkantisto * [[Erzsi Orsolya]], aktoro * [[Miklós Orszáczky]], gitaristo * [[Oszkár Országh]], pulmonologo * [[György Orth]], futbalisto * [[András Ortutay]], arkivisto * [[Tamás Ortutay]], skulptisto * [[Csaba Őry]], politikisto * [[Andrea Osvárt]], manekeno * [[Péter Oszkó]], ministro * [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto * [[István Osztrics]], skermisto * [[Antal Osztrovszky]], kemiisto * [[Marika Oszvald]], operetkantistino * [[Géza Ottlik]], verkisto * [[László Ottlik]], filozofo * [[Melinda Ottrubay]], baletisto * [[Gitta Ötvös]], operetkantisto * [[Áron Őze]], aktoro * [[Nóra Özer]], advokato * [[Csaba Ozsvári]], oraĵisto {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[György Paál]], astronomo * [[Aladár Paasonen]], finna oficiro * [[János Pach]], matematikisto * [[László Pacséry]], scenaristo * [[Jenő Pacsu]], kemiisto * [[Péter Paczolay]], juĝisto * [[Judit Padisák]], limnologo * [[Mihály Padisák]], redaktoro * [[Sándor Paál]], fotisto * [[Tímea Paksy]], kajakisto * [[András Pál]], aktoro * [[Csaba Pál]], pentristo * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[László Pál (ministro)]] * [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto * [[Natália Palágyi]], [[monaĥino]] * [[Klára Palánkay]], operkantisto * [[Ödön Palasovszky]], poeto, [[reĝisoro]] * [[Matild Palay]], operkantisto * [[Olly Pálffy]], operetkantisto * [[György Pálfi]], reĝisoro * [[József Pálfy]], geologo * [[Gábor Pálinkás]], kemiisto * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Miklós Palkovits]], kuracisto * [[György Pallavicini]], politikisto * [[Anna Pallay]], baletisto * [[Anna Pálmai]], aktoro * [[Zoltán Pálmai]], drumisto * [[Endre Palócz]], skermisto * [[László Palócz]], operkantisto * [[András Pálóczi Horváth]], arkeologo * [[Ádám László Pálos]], kuracisto * [[György Pálos]], aktoro * [[Péter Pálos]], tablotenisisto * [[Zsuzsa Pálos]], aktoro * [[Gertrúd Palotay]], etnografo * [[Péter Palotás]], futbalisto * [[Barbara Palvin]], manekeno * [[Ervin Pamlényi]], historiisto * [[Imre Pán]], redaktoro * [[József Pán]], dekoraciisto * [[Márta Pán]], skulptisto * [[Gábor Pantó]], geologo * [[György Pantó]], geokemiisto * [[Péter Panyoczki]], artisto * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Pap (sciencohistoriisto)]] * [[Vera Pap]], aktorino * [[Miklós Pápa]], juristo * [[Athina Papadimitriu]], aktoro * [[Andrea Papageorgiu]], pentristo * [[Erika Pápai]], aktoro * [[Erzsi Pápai]], aktoro * [[Elemér Papp]], kemiisto * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Ferenc Papp (lingvisto)]] * [[Gábor Zsigmond Papp]], reĝisoro * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Oszkár Papp]], pentristo * [[Pongrácz Papp]], esperantisto * [[Zoltán Papp (aktoro)]] * [[Pál Pariss]], ĵurnalisto * [[István Párkai]], dirigento * [[Mihály Párkányi]], arkitekto * [[Lilla Pártay]], baletisto * [[János Parti]], kanuisto * [[Dezső Pártos]], aktoro * [[Erzsi Pártos]], aktoro * [[Géza Pártos]], reĝisoro * [[Jenő Pártos]], tekstopoeto * [[Ödön Pártos]], violonisto * [[László Passuth]], verkisto * [[Iván Pasteiner]], bibliotekisto * [[Polina Pasztircsák]], operkantisto * [[Anna Pásztor]], ŝlagrokantisto * [[Edith Pásztor]], historiisto * [[Erzsi Pásztor]], aktoro * [[János Pásztor (aktoro)]] * [[Vera Pásztor]], baletisto * [[Anna Patai]], ŝlagrokantisto * [[Imre Patai]], inĝeniero * [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]] * [[Jenő Pataki]], aktoro * [[Imre Pataky (pupteatristo)]] * [[Miklós Pataky]], aktoro * [[András Patay-Horváth]], arkeologo * [[Erzsébet Patek]], arkeologo * [[Károly Patkó]], pentristo * [[András Patkós]], fizikisto * [[Béla Paudits]], aktoro * [[Tibor Paul]], dirigento * [[Gyula Pauer]], skulptisto * [[György Pauk]], violonisto * [[Erzsi Paulay]], aktoro * [[Ákos Pauler]], filozofo * [[Iván Paulikovics]], skulptisto * [[Attila E. Pavláth]], kemiisto * [[András Payer]], komponisto * [[Margit Payer]], operkantisto * [[Gábor Péceli]], inĝeniero * [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto * [[Vera Pécsi]], ekonomo * [[Dóra Pédery-Hunt]], medalisto * [[Piri Peéry]], aktoro * [[Aladár Pege]], kontrabasisto * [[Sándor Peisch]], diplomato * [[István Pekáry]], pentristo * [[Gábor Péli]], akademiano * [[Tamás Péli]], pentristo * [[József Pelikán]], arkitekto * [[István Pelle]], gimnastikisto * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Károly Peller]], operetkantisto * [[Barna Pély]], gitaristo * [[Réka Pelsőczy]], aktoro * [[Bence Penke]], voĉaktoro * [[Tamás Pentelényi]], kirurgo * [[András Perczel]], biokemiisto * [[István Perczel]], historiisto * [[Dóra Perczel-Forintos]], psikologo * [[Zita Perczel]], aktoro * [[László Perédy]], aktoro * [[Zsuzsa Péreli]], gobelinisto * [[Eszter Perényi]], violonisto * [[Imre Perényi (arkitekto)]] * [[József Perényi]], historiisto * [[Miklós Perényi]], [[violonĉelisto]] * [[József Péri]], oraĵisto * [[László Péri]], skulptisto * [[János Perjés]], aktoro * [[Miklós Persányi]], [[ministro]] * [[Vilmos Peschka]], juristo * [[Zoltán Peskó]], dirigento * [[Rita Pesuth]], piedbatboksisto * [[Géza Petényi]], kuracisto * [[Katalin Petényi]], scenaristo * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Kata Péter]], aktoro * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Rózsa Péter]], matematikisto * [[Vladimir Péter]], oraĵisto * [[Attila Péterfalvi]], ombudsmano * [[Bori Péterfy]], ŝlagrokantisto * [[Pál Pétervári]], kanuisto * [[Attila Petheő]], aktoro * [[György Pethes]], reĝisoro * [[Sándor Peti]], aktoro * [[Iván Pető]], politikisto * [[Gyula Petrányi]], kuracisto * [[Zsuzsa Petress]], aktorino * [[Gábor Petri]], kuracisto * [[György Petri]], verkisto * [[Lajos Petri]], skulptisto * [[Attila Petschauer]], skermisto * [[Ádám Pettik]], drumisto * [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo * [[Orsi Pflum]], kantisto * [[Pierrot (Tamás Z. Marosi)]], muzikisto * [[Andor Pigler]], arthistoriisto * [[János Pilinszky]], poeto * [[Béla Pintér (arkitekto)]] * [[Béla Pintér (reĝisoro)]] * [[Hilda Pintér]], kajakisto * [[Sándor Pintér]], ministro * [[János Pintz]], matematikisto * [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto * [[Ervin Plány]], pentristo * [[László Pless]], dirigento * [[István Pluhár]], raportisto * [[Lajos Pócs]], fizikisto * [[Tamás Pócs]], botanikisto * [[János Podani]], biologo * [[Ágnes Podmaniczky]], pentristo * [[Félix Podmaniczky]], reĝisoro * [[Béla Pogány]], fizikisto * [[József Pogány]], ministro * [[Frigyes Pogány]], arkitekto * [[Zoltán Pogátsa]], politologo * [[Gergely Pohárnok]], kameraisto * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]], bibliotekisto * [[Zoltán Pokorni]], politikisto * [[József Pokorny]], futbalisto * [[Mihály Polányi]], kemiisto * [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro * [[János Polónyi]], fizikisto * [[Péter Polonyi]], ĉinologo * [[Julianna Polgár]], poeto * [[Tibor Polgár]], komponisto * [[Károly Polinszky]], kemiisto * [[László Pólos]], filozofo * [[József Pölöskei]], oraĵisto * [[Péter Polt]], ĉefa prokuroro * [[György Pólya]], matematikisto * [[Jenő Pólya]], kuracisto * [[Béla Pomogáts]], kritikisto * [[Ildikó Pongor]], baletisto * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[Aurél Ponori Thewrewk]], astronomo * [[Ferenc Poór]], kuracisto * [[Gyula Poór]], kuracisto * [[Péter Poór]], ŝlagrokantisto * [[Leó Popper]], arthistoriisto * [[Péter Popper]], psikologo * [[Miklós Porkoláb]], fizikisto * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Gábor Pósfai]], ekonomikisto * [[Georgina Póta]], tablotenisisto * [[Katalin Povázsán]], kajakisto * [[Péter Povázsay]], kanuisto * [[Béla Pozsár]], biologo * [[Orsi Pflum]], ŝlagrokantisto * [[Fruzsina Pregitzer]], aktoro * [[Gábor Preisich]], arkitekto * [[Ágnes Preszler]], tradukisto * [[János Prohászka]], inĝeniero * [[Gábor Presser]], komponisto * [[Artúr Probstner]], obstetrikisto * [[János Probstner]], ceramikisto * [[János Proszt]], kemiisto * [[Péter Prutkay]], grafikisto * [[Irén Psota]], aktoro * [[Sándor Puder]], pulmonologo * [[Lajos Puhr]], patologo * [[Miklós Puky]], herpetologo * [[Imre Pulai]], kanuisto * [[Miklós Pulai]], ekonomikisto * [[Romola Pulszky]], baletisto * [[Árpád Pusztai]], biokemiisto * [[Jenő Putnoky]], psikologo * [[László Pyber]], matematikisto {{Div col end}} == Q == * [[Konrád Quintus]], aktoro == R == {{Div col|cols = 3}} * [[István Rab]], baletisto * [[György Rába]], verkisto * [[Gyula Rabó]], kemiisto * [[Anna Ráckevei]], aktoro * [[János Rácz]], instruisto * [[József Rácz]], psikiatro * [[Lajos Rácz]], luktisto * [[Gábor Rácz (emajlisto)]] * [[Bálint Rada]], aktoro * [[Gedeon Ráday (1872)]], ministro * [[Imre Ráday]], aktoro * [[László Ráday]], kantisto * [[Mihály Ráday]], kameraisto * [[Béla Radics (gitaristo)]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (skulptisto)]] * [[Endre Radnai]], ĵurnalisto * [[Miklós Radnai]], komponisto * [[Csilla Radnay]], aktoro * [[Sándor Radnóti]], esteto * [[Zsuzsa Radnóti]], dramaturgo * [[György Radó]], tradukisto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Ferenc Rados]], pianisto * [[Jenő Rados]], arkitekto * [[Mihály Ráduly]], saksofonisto * [[Ödön Radvány]], luktisto * [[Blanka Raffay]], aktoro * [[Erzsi Raffay]], operkantisto * [[János Rainer M.]], historiisto * [[Péter Rainer]], arkitekto * [[Emil Raitsits]], bestokuracisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Rajcsányi]], skermisto * [[Lajos Rajczy]], aktoro * [[László Rajk]], arkitekto * [[Béla Rajki]], trejnisto * [[Kálmán Rajkai]], biologo * [[Zoltán Rajkai]], aktoro * [[Alice Rajna]], aktoro * [[András Rajna]], kajakisto * [[András Rajnai]], reĝisoro * [[János Rajz]], aktoro * [[Kati Rák]], operetkantisto * [[István Rákóczi]], historiisto * [[Gyula Rákosi]], futbalisto * [[Mária Rákosi]], aktoro * [[Iván Rakovszky]], ministro * [[Tommy Ramone]], muzikisto * [[Borbála Rámpay]], grafikisto * [[Dezső Ránki]], pianisto * [[György Ránki]], komponisto * [[György Ránki (historiisto)]] * [[Jenő Ranschburg]], psikologo * [[Eszter Rasztotzky]], kajakisto * [[Ákos Ráthonyi (reĝisoro)]] * [[István Ráth-Végh]], verkisto * [[János Rathmann]], germanisto * [[Erzsébet Rátkai]], kostumisto * [[Márton Rátkai]], aktoro * [[Hajnal Rátonyi]], aktoro * [[József Rátonyi]], skulptisto * [[Róbert Rátonyi]], aktoro * [[Róbert Rátonyi (pianisto)]] * [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto * [[Miklós Rázga]], aktoro * [[László Réber]], karikaturisto * [[Ákos Rédey]], kemiisto * [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto * [[Ferenc Redő]], pentristo * [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto * [[István Regős]], pentristo * [[Pál Regős]], pantomimisto * [[Péter Reimholz]], arkitekto * [[Frigyes Reiner]], dirigento * [[Béla Reinitz]], komponisto * [[Antal Reischl]], arkitekto * [[Péter Reischl]], arkitekto * [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto * [[Gábor Reisz]], reĝisoro * [[Gábor Rejtő]], violonĉelisto * [[Ildikó Rejtő]], skermisto * [[András Rékai]], reĝisoro * [[Miklós Rékai]], harpisto * [[Csaba Rékassy]], grafikisto * [[Gabriella Relle]], operkantisto * [[Katalin Reményi]], oraĵisto * [[Sándor Reményi (operkantisto)]] * [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro * [[Zsuzsanna Renner]], hindologo * [[Alfréd Rényi]], matematikisto * [[Katalin Rényi]], grafikisto * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Tamás Rényi]], reĝisoro * [[Béla Rerrich]], arkitekto * [[Béla Rerrich (pli juna)]], skermisto * [[Alfréd Réth]], pentristo * [[László Réti]], arkivisto * [[Antal Réthly]], meteologiisto * [[Eszter Réthy]], operkantisto * [[Bence Rétvári]], politikisto * [[Endre Reuss]], inĝeniero * [[Erzsi Rév]], dancisto * [[Lívia Rév]], pianisto * [[József Révai]], politikisto * [[András Révész]], politikisto * [[Ferenc Révész]], politikisto * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Judit Révész]], ceramikisto * [[Mihály T. Révész]], juristo * [[Pál Révész]], matematikisto * [[Sándor Révész]], kantisto * [[László Rhorer]], kuracisto * [[Antal Ribáry]], komponisto * [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto * [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto * [[Yvonne Rimanóczy]], kostumisto * [[Zsigmond Ritoók (filologo)]] * [[Andrea Roatis]], voĉaktoro * [[Ágnes Roboz]], koreografo * [[Imre Roboz]], teatrestro * [[Iván Rodé]], kuracisto * [[Rodolfo (iluziisto)]] * [[Károly Rödönyi]], ministro * [[Endre Rodriguez]], reĝisoro * [[Ferenc Rofusz]], reĝisoro * [[Judit Rohonczy]], aktoro * [[Géza Röhrig]], aktoro * [[Gedeon Róka]], astronomo * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[András Román]], arkitekto * [[György Román]], pentristo * [[Kati Román]], pupisto * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Erzsébet Róna]], fizikisto * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[Viktor Róna]], baletisto * [[András Róna-Tas]], lingvisto * [[Paulo Rónai]], lingvisto * [[Zoltán Rónai]], ministro * [[György Rónay]], poeto * [[Miklós Rónaszegi]], verkisto * [[László Rosivall]], kuracisto * [[Botond Roska]], neŭrologo * [[Tamás Roska]], inĝeniero * [[Endre Rösler]], operokantisto * [[Andrea Rost]], operkantistino * [[István Rosztóczy]], kuracisto * [[Andor Rott]], kemiisto * [[Sándor Rott]], aktoro * [[Lajos Rotter]], inĝeniero * [[Lillian Rotter]], psikanalizisto * [[Rezső Roubal]], timbalisto * [[Ernő Rozgonyi]], oficisto * [[Ákos Rózmann]], komponisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[György Rózsa (redaktoro)]] * [[Huba Rózsa]], prelato * [[János Rózsa]], reĝisoro * [[Gábor Rózsa]], statistikisto * [[Miklós Rózsa]], komponisto * [[Pál Rózsa (matematikisto)]] * [[Vera Rózsa]], operkantisto * [[György Rózsahegyi]], karikaturisto * [[János Rózsás]], verkisto * [[István Rózsavölgyi]], kuristo * [[Zoltán Rozsnyai]], dirigento * [[Katalin Rozsnyói]], trejnisto * [[István Rozsos (operkantisto)]] * [[Pál Rubányi]], kirurgo * [[Vilmos Rubányi]], komponisto * [[Tibor Rubinyi]], aktoro * [[András Rubovszky]], juristo * [[György Rubovszky]], politikisto * [[Péter Rudas]], bestokuracisto * [[Péter Rudolf]], aktoro * [[Károly Rupnik]], aktoro * [[Nepomuk János Rupp]], kuracisto * [[Péter Rusorán]], akvopilkisto * [[Iván Rusznák]], gitaristo * [[István Rusznák]], kemiisto * [[István Rusznyák]], kuracisto * [[Bori Rutkai]], kantisto * [[Éva Ruttkai]], aktoro * [[Iván Ruttkai]], aktoro * [[Ferenc Ruzsa]], hindologo * [[Imre Ruzsa]], logikisto * [[Imre Z. Ruzsa]], matematikisto * [[István Rybár]], kuracisto {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] hietr5b2jtvbtbgd6kspau0pu802ybz 0 605573 9475109 9256187 2026-09-14T09:04:06Z Sj1mor 12103 9475109 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:The Soviet Union 1990 CPA 6248 stamp (Georgian chang, gudastviri, salamuri, chonguri, dayereh and larchemi).jpg|eta|Sovetia poŝtmarko kun kartvelaj muzikiloj.|400x400ra]] '''Kartvela tradicia muziko''' estas [[popola muziko]] kiu venas el [[Kartvelio]] aŭ kiu estis kreita de [[kartveloj]]. Kartvelio havas riĉan kaj ankoraŭ florantan muzikan tradicion kiun ĝi kultivadas, inverse al aliaj landoj kie oni vidas malaperi la lokajn muziktradiciojn en la nomo de la moderneco<ref name=":1">(franca) [http://leplus.nouvelobs.com/florencegabay Florence Gabay]''',''' [http://leplus.nouvelobs.com/contribution/573527-et-si-l-avenir-de-l-europe-se-trouvait-dans-les-chants-georgiens.html Et si l'avenir de l'Europe se trouvait dans les chants géorgiens ?] - les chansons populaires, une expérience quotidienne. (Kaj se la estonteco de Eŭropo troviĝus en la kartvelaj kantoj ? La popularaj kantoj, ĉiutaga sperto), L'OBS-Le plus, la 18-an de junio 2012, alirite la 4-an de februaro 2018.</ref>. Plejparto de la kartvela popola muziko konsistas el kantoj kiuj karakteriziĝas per riĉa polifonio. La tradicia popolmuziko de [[Kartvelio]] tradicie estis voĉa kun malmulta uzo de [[Muzika instrumento|muzikaj instrumentoj]] kaj estas unu el la plej bonaj ekzemploj de voĉa [[polifonio]]<ref>''Polifonio'' signifas ke muzika komponaĵo konsistas el almenaŭ du sendependaj melodiaj voĉoj.</ref>, pro kiu ĝi estis inkludita en la [[UNESKO]]-listo de [[nemateria kultura heredaĵo]] de la homaro en 2008<ref>(angla) Tsitsishvili, Nino (1-a Junio 2009). "National Ideologies in the Era of Global Fusions: Georgian Polyphonic Song as a UNESCO-sanctioned Masterpiece of Intangible Heritage". ''Music and Politics''. III (1). doi:[https://doi.org/10.3998%2Fmp.9460447.0003.104 10.3998/mp.9460447.0003.104].</ref>. La kartvela polifonio kiu konsistas foje el kvar sendependaj melodioj, estas unu el la plej vigle konservitaj polifonaj muzikaj tradicioj en la mondo<ref name=":0">(angla) "[http://caucasophilia.blogspot.be/ Chakrulo]", blogo , alirite la 4-an de februaro 2018.</ref>. Ĉar Kartvelio situas sur la limo inter Eŭropo kaj Azio oni trovas ĉi tie riĉan kaj grandegan diversecon de polifoniaj kanttradicioj : la monofonion de [[Mezoriento|la Meza Oriento]] kaj poste la eŭropan harmonion<ref name=":1" />. La kartvela polifonio estis la unua [[polifonio]] kiun la kristana mondo enkondukis. En la hodiaŭa muzikologio oni rekonas la starpunkton ke la kartvela polifonio jam ekzistis antaŭ ol kristanismo atingis la regionon (en la 4-a jarcento). == Regionaj stiloj == Kartvela popola muziko konsistas el almenaŭ dek kvin regionaj stiloj, kiuj tradicie estas dividitaj laŭ orientaj kaj okcidentaj grupoj. Regionaj stiloj diferencas foje inter la montaj kaj la ebenaj grupoj. La regiono de Kartli-[[Kaĥeti]] (ქართლ-კახეთი), montara regiono en la oriento, estas konata pro ĝia polifonia [[Koruso|korusa]] popolkanto nomata [[ŝakrulo]] (kartvele ჩაკრულო)<ref name=":0" /> ჩაკრულო estas unu el la ĉefverkoj de la kartvela polifonia kantado kaj fama pro ĝia inkludio sur la ''Voyager Golden Record (''[[Ora disko de la kosmosondiloj Voyager]]), kiu estis unu el la 27 muzikaj komponaĵoj senditaj al la spaco en la [[Voyager 2|Voyager-2]] -[[kosmoŝipo]] la 20-an de aŭgusto 1977<ref name=":0" /><ref>(angla) "[https://www.georgianjournal.ge/discover-georgia/28321-the-untold-story-of-how-chakrulo-ended-up-in-space.html The untold story of how ‘Chakrulo’ ended up in space]" (la nerakontitan historion kiel 'ŝakrulo' alvenis en la spaco), Georgian Journal, la 25-a de septembro 2014, alirite la 4-an de februaro 2018.</ref>. == Tri variantoj de kartvela polifonio == # Voĉa polifonio per la ''kompleksa polifonio'', kiu donas ĉiujn registrojn egalan gravecon, sen soloa voĉo. estas vaste disvastigata en ĉiuj regionoj. # Ekzistas ankaŭ la ''dialoga polifonio'' kiu karakteriziĝas per tipa [[Borduno|borduna]] voĉo kaj unu aŭ du, pli altajn, [[Soloo|soloajn]] voĉojn kiuj konfrontiĝas kun la resto de la koruso. # Fine, ekzistas la ''kontrastanta polifonio'', karakterizita de tri egalaj harmoniigitaj partoj, kun granda emfazo sur improvizado<ref name=":1" />. == Vidu ankaŭ == * [[Dmitrij Arakiŝvili]], kartvela [[etnomuzikologio|etnomuzikologo]] * [[Tavisupleba|Thavisuphleba]], la kartvela himno * [[Kartvelio en la Eŭrovido-Kantokonkurso|Kartvelio en la Eŭrovido-kantokonkurso]] == Noto == Tiu ĉi artikolo estas komplete aŭ parte tradukita de la vikipedia artikolo en la [[Estona lingvo|estona]] titolita "''Gruusia muusika''" (vidu [https://et.wikipedia.org/w/index.php?title=Gruusia_muusika&action=history liston de kontribuantoj]) kaj en la angla lingvo titolita samnome. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Kartvela muziko| ]] q6cfr3sbs4ai37bqdx569d12lg9j6io 0 612003 9474822 9386289 2026-09-13T18:50:53Z Sj1mor 12103 9474822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{lang-el|Ωχρά Σπειροχαίτη|t=''Oĥra spiroĥeti''}} estis [[Grekio|greka]] [[rokmuziko|rok-grupo]] el [[Ateno]] kiu estis aktiva inter jaroj [[1987]] kaj [[2009]]. Ĝia nomo estas [[greka lingvo|greka]] nomo de [[pala treponemo]] (''[[Treponema pallidum]]''), [[bakterio]] kiu kaŭzas [[sifiliso]]n kaj kelkajn aliajn similajn malsanojn. La muziko de la grupo havas trajtojn de [[punk-roko]], [[folk-roko]] kaj greka [[popola muziko]], kaj la poezio ofte inkludas politikajn, aparte [[anarkiismo|anarkiismajn]] kaj [[pacismo|pacismajn]] temojn. ==Historio== La grupo aperis en [[1987]] kaj ekzistis ĝis [[marto]] de [[2011]]. Plimulto de ĝiaj kantoj estis skribitaj fare de membroj de la grupo mem, kvankam ĝi ankaŭ havis kelkajn adaptaĵojn de konataj poemoj. La grupo estis idee kontraŭa al [[ŝtato|ŝtataj]] aŭ [[kapitalismo|kapitalismaj]] [[amasinformiloj]] kaj neniam aperis en iu ajn komerca koncerto. Sian muzikon la anoj de grupoj publikigis sur [[kompakta disko|KDoj]], kiujn disvastigis senpage, ĉar ili kredis je senmona [[komunismo|komunisma]] socio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anexartisi.gr/wxraspeiroxaith/wxraspeiroxaith.htm|titolo=Ωχρά Σπειροχαίτη|alirdato=18-06-2013|eldoninto=Ανεξάρτηση|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180709221439/http://www.anexartisi.gr/wxraspeiroxaith/wxraspeiroxaith.htm|arkivdato=2018-07-09}} {{el}}</ref> Ankaŭ ĉiuj iliaj kantoj kaj muzikvideoj libere elŝuteblas el ilia [http://wxra.squat.gr/ oficiala paĝaro]. En marto de 2011 la grupo anoncis sian disiĝon kaj klarigis la kialojn en sia paĝaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://wxra.squat.gr/2011/03/20/%cf%84%ce%af%cf%84%ce%bb%ce%bf%ce%b9-%cf%84%ce%ad%ce%bb%ce%bf%cf%85%cf%82-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%89%cf%87%cf%81%ce%ac-%cf%83%cf%80%ce%b5%ce%b9%cf%81%ce%bf%cf%87%ce%b1%ce%af%cf%84|titolo=τίτλοι τέλους για την Ωχρά Σπειροχαίτη|alirdato=18-06-2013|dato=20-03-2011|eldoninto=Ωχρά Σπειροχαίτη|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180623104552/http://wxra.squat.gr/2011/03/20/%CF%84%CE%AF%CF%84%CE%BB%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%89%CF%87%CF%81%CE%AC-%CF%83%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%B1%CE%AF%CF%84/|arkivdato=2018-06-23}} {{el}}</ref> Kvankam la grupo ne ekzistas jam dum multaj jaroj, ĝia modelo de libera kaj senpaga disvastigo donis frukton kaj ilia muziko facile troveblas kaj en [[torentejo]]j kaj en mediaj paĝaroj kiel [[YouTube]].<ref>[https://www.youtube.com/playlist?list=PL16B0663A17F45C0A Ωχρά Σπειροχαίτη] ludlisto en YouTube</ref> ==Membroj== La membroj de la grupo protektis sian anonimecon kaj estas nur konataj per siaj personaj nomoj: * Βλάσης [Vlasis] — [[gitaro]] kaj [[akordeono]] * Κώστας [Kostas] — voĉo kaj gitaro * Μανώλης [Manolis] — [[tamburo]]j * Παναγιώτης [Panajotis] — [[violono]] * Χάρης [Ĥaris] — [[basgitaro]] ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://wxra.squat.gr/ Ωχρά Σπειροχαίτη] — la oficia paĝaro {{el}} * [https://wxra.blogspot.ru/ Ωχρά Σπειροχαίτη] — malnova oficia [[blogo]] ĉe [[blogspot]], kiun la grupo uzis antaŭ [[2009]], kiam ili moviĝis al la supre menciita paĝaro {{el}} * [https://www.last.fm/music/%CE%A9%CF%87%CF%81%CE%AC+%CE%A3%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B7 Ωχρά Σπειροχαίτη] ĉe [[last.fm]] [[Kategorio:Grekaj rokmuzikaj grupoj‎]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj malfonditaj en 2011]] rjtjaebqbz59kfyps1190raxz0is6el 9474824 9474822 2026-09-13T18:51:11Z Sj1mor 12103 9474824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{lang-el|Ωχρά Σπειροχαίτη|t=''Oĥra spiroĥeti''}} estis [[Grekio|greka]] [[rokmuziko|rok-grupo]] el [[Ateno]] kiu estis aktiva inter jaroj [[1987]] kaj [[2009]]. Ĝia nomo estas [[greka lingvo|greka]] nomo de [[pala treponemo]] (''[[Treponema pallidum]]''), [[bakterio]] kiu kaŭzas [[sifiliso]]n kaj kelkajn aliajn similajn malsanojn. La muziko de la grupo havas trajtojn de [[punk-roko]], [[folk-roko]] kaj greka [[popola muziko]], kaj la poezio ofte inkludas politikajn, aparte [[anarkiismo|anarkiismajn]] kaj [[pacismo|pacismajn]] temojn. ==Historio== La grupo aperis en [[1987]] kaj ekzistis ĝis [[marto]] de [[2011]]. Plimulto de ĝiaj kantoj estis skribitaj fare de membroj de la grupo mem, kvankam ĝi ankaŭ havis kelkajn adaptaĵojn de konataj poemoj. La grupo estis idee kontraŭa al [[ŝtato|ŝtataj]] aŭ [[kapitalismo|kapitalismaj]] [[amasinformiloj]] kaj neniam aperis en iu ajn komerca koncerto. Sian muzikon la anoj de grupoj publikigis sur [[kompakta disko|KDoj]], kiujn disvastigis senpage, ĉar ili kredis je senmona [[komunismo|komunisma]] socio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anexartisi.gr/wxraspeiroxaith/wxraspeiroxaith.htm|titolo=Ωχρά Σπειροχαίτη|alirdato=18-06-2013|eldoninto=Ανεξάρτηση|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180709221439/http://www.anexartisi.gr/wxraspeiroxaith/wxraspeiroxaith.htm|arkivdato=2018-07-09}} {{el}}</ref> Ankaŭ ĉiuj iliaj kantoj kaj muzikvideoj libere elŝuteblas el ilia [http://wxra.squat.gr/ oficiala paĝaro]. En marto de 2011 la grupo anoncis sian disiĝon kaj klarigis la kialojn en sia paĝaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://wxra.squat.gr/2011/03/20/%cf%84%ce%af%cf%84%ce%bb%ce%bf%ce%b9-%cf%84%ce%ad%ce%bb%ce%bf%cf%85%cf%82-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%89%cf%87%cf%81%ce%ac-%cf%83%cf%80%ce%b5%ce%b9%cf%81%ce%bf%cf%87%ce%b1%ce%af%cf%84|titolo=τίτλοι τέλους για την Ωχρά Σπειροχαίτη|alirdato=18-06-2013|dato=20-03-2011|eldoninto=Ωχρά Σπειροχαίτη|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180623104552/http://wxra.squat.gr/2011/03/20/%CF%84%CE%AF%CF%84%CE%BB%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%89%CF%87%CF%81%CE%AC-%CF%83%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%B1%CE%AF%CF%84/|arkivdato=2018-06-23}} {{el}}</ref> Kvankam la grupo ne ekzistas jam dum multaj jaroj, ĝia modelo de libera kaj senpaga disvastigo donis frukton kaj ilia muziko facile troveblas kaj en [[torentejo]]j kaj en mediaj paĝaroj kiel [[YouTube]].<ref>[https://www.youtube.com/playlist?list=PL16B0663A17F45C0A Ωχρά Σπειροχαίτη] ludlisto en YouTube</ref> ==Membroj== La membroj de la grupo protektis sian anonimecon kaj estas nur konataj per siaj personaj nomoj: * Βλάσης [Vlasis] — [[gitaro]] kaj [[akordeono]] * Κώστας [Kostas] — voĉo kaj gitaro * Μανώλης [Manolis] — [[tamburo]]j * Παναγιώτης [Panajotis] — [[violono]] * Χάρης [Ĥaris] — [[basgitaro]] ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://wxra.squat.gr/ Ωχρά Σπειροχαίτη] — la oficiala paĝaro {{el}} * [https://wxra.blogspot.ru/ Ωχρά Σπειροχαίτη] — malnova oficiala [[blogo]] ĉe [[blogspot]], kiun la grupo uzis antaŭ [[2009]], kiam ili moviĝis al la supre menciita paĝaro {{el}} * [https://www.last.fm/music/%CE%A9%CF%87%CF%81%CE%AC+%CE%A3%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%87%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B7 Ωχρά Σπειροχαίτη] ĉe [[last.fm]] [[Kategorio:Grekaj rokmuzikaj grupoj‎]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj malfonditaj en 2011]] buy25bq06zihm50zsud5wwow3ecr9tl 0 616669 9474636 8741777 2026-09-13T13:32:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gábor Benő Pogány |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Pogány Gábor Benő }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Benő Pogány''' [benO pogAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pogány Gábor Benő''' estas [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]]. Lia [[patrino]] estis [[Margit Sebők (1939)]]. Gábor Benő Pogány <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://artportal.hu/lexikon-muvesz/pogany-gabor-beno-5958/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201030033828/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/pogany-gabor-beno-5958/ |arkivdato=2020-10-30 }}</ref> naskiĝis la {{daton|22|junio|1962}} en [[Szolnok]]. == Biografio == Gábor Benő Pogány abiturientis en la industriarta mezlernejo en Budapeŝto en [[1981]], poste li studis en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] inter 1982-1987. Lia ĉefinstruisto estis [[József Somogyi]]. Li studvojaĝis al [[Skotlando]] (1985), [[Svislando]], [[Rumanio]] (1994-1995), [[Italio]] (1991, 1995), [[Francio]] (2001). Intertempe li laboris en kelkaj artistkolonioj. Li ricevis [[premio]]jn inter 1984-2009 (hungarajn kaj polan). Li kreis ankaŭ medalojn. == El solaj ekspozicioj == * [[Csongrád (urbo)]] (1988, 1996) * Szolnok (1988, 1998, 2000) * [[Szeged]] (2001) == El kolektivaj ekspozicioj == * Szolnok (1990, 1999) * [[Sopron]] (1993, 1999) * Budapeŝto (1994) * [[Bielsko-Biala]] (2000) == Elektitaj skulptaĵoj == <gallery mode=packed> Béla Balogh by Gábor Benő Pogány, 2017 Szolnok.jpg|Béla Balogh (muzeestro) Statue of István Sándor by Gábor Benő Pogány, 2017 Szolnok.jpg|István Sándor (martiro) Szigligeti Ede (Pogány Gábor Benő, 1994), 2017 Szolnok.jpg|[[Ede Szigligeti]] WW2 Kiskunhalas Pogány part.JPG|Monumento pri la [[2-a mondmilito]] Noah's Ark monument by Benő Pogány Gábor in 1997, Veszprém Belváros, 2016 Hungary.jpg|[[Arkeo de Noa]] </gallery> == Fontoj == * [http://szolnokimuvesztelep.com/pogany-gabor-beno/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181106000845/http://szolnokimuvesztelep.com/pogany-gabor-beno/ |date=2018-11-06 }} * [http://www.eredetimiep.hu/fuggetlenseg/2010/augusztus/13/11.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180322143331/http://www.eredetimiep.hu/fuggetlenseg/2010/augusztus/13/11.htm |date=2018-03-22 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pogany Gabor Beno}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] cjw1vrnzo18561mzpzurgsxjblyyaof 0 629642 9475066 9320396 2026-09-14T08:02:27Z Crosstor 3176 /* P */ 9475066 wikitext text/x-wiki Jen elektita listo de famuloj, kiuj mortis en [[Esztergom]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[András Ádány]], jezuito * [[Antal Aschenbrier]], [[teologo]] == B == * [[Ágost Bajor]], [[pentristo]] * '''[[Bálint Balassi]],''' [[poeto]] * [[Mihály Bogisich]], [[titulara episkopo]] * [[Jenő Buzánszky]], [[futbalisto]] == C == * [[János Csernoch]], [[primaso]] == D == * [[Lajos Crescens Dedek]], [[preposto]] * [[Vilmos Dékány]], vicepiskopo == F == * [[Jakab Zsigmond Ferenczy]], monaĥo * [[Ágoston Forgách]], [[episkopo]] * [[János Forster]], eklezia oficisto == G == * [[József Gróh]], [[advokato]] == H == * [[Imre Jeromos Huszár]], monaĥo * [[Károly Hornig]], episkopo == J == * [[Lajos Jócsik]], politikisto * [[Elek Jordánszky]], episkopo == K == * [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]] * [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)|Ferenc Komlóssy]], kanoniko * [[József Kopácsy]], primaso * [[Paula Környey]], [[aktoro]] * [[Ágoston István Kovács]], monaĥo == L == * [[László Lékai]], primaso == M == * [[István Majer]], episkopo * [[Kálmán Mészáros (monaĥo)]] * [[Tivadar Monostori]], futbalisto == P == * [[János Packh]], [[arkitekto]] * [[Pál Palásthy]], episkopo * [[József Pellet]], titulara episkopo * [[Antal Pezenhoffer]], pastro * [[István Pongrácz (oficiro)]] * [[Antal Pór]], [[pastro]]-[[instruisto]] == R == * [[Károly György Rumy]], [[juristo]] == S == * [[János Scitovszky]], primaso * [[Jusztinián Serédi]], primaso * [[János Simor]], primaso * [[Károly Somogyi (teologo)|Károly Somogyi]], [[teologo]] * [[Antal Sujánszky]], kanoniko * '''[[Stefano la 1-a (Hungario)]],''' [[reĝo]] * [[József Szabó (katolika episkopo)|József Szabó]], episkopo * [[Dénes Szécsi]], primaso == V == * [[Vazul László Végvári]], monaĥo * [[János Vitéz]], [[ĉefepiskopo]] == W == * [[Gyula Walter (episkopo)|Gyula Walter]], episkopo == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|Esztergom]] [[Kategorio:Esztergom| ]] k0ldf69l6t96003wvrxhysep2c9vb94 0 630239 9474869 9446399 2026-09-13T19:19:52Z Sj1mor 12103 9474869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Internacia Federacio de Tradukistoj''' ({{Lang-en|International Federation of Translators}}, akronime '''FIT''') estis fondita en [[Parizo]] en [[1953]] fare de Pierre-François Caille. Ĝi federas asociojn de [[tradukisto]]j el la tuta mondo kaj festas la [[Internacia traduka tago|internacian tradukan tagon.]] En 1963, kunveninte en tradukista kongreso en [[Dubrovnik]], ĝi adoptis la tiel nomatan ''Translator's Charter'' (Ĉarto de Tradukistoj), teksto kiu celas gvidi la tradukistojn en la praktiko de ilia profesio (la teksto estis modifita en [[Oslo]] la 9-an de julio 1994). La FIT eldonas revuon kies nomo estas BABEL. Tekstoj kutime estas en la angla, sed aperis ankaŭ en la franca, hispana, germana, rusa aŭ itala<ref>(eo) Tradukista organo BABEL, ''Interlingvistika Informa Servo'', p.8, n-ro 1 (22-a jaro), 1973.</ref>. == Statuso == FIT estas [[Ne-registara organizaĵo|neregistara organizo]] en oficiala partnereco kun [[Unesko|UNESKO]].<ref>(fr) [http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/ERI/pdf/Liste_ONG_partenaires_officiels_UNESCO.pdf Listo de ne-registaraj organizaĵoj en oficiala partnereco kun Unesko] (pdf).</ref> Kontraste al PEN Internacia, la FIT sole akceptas landajn asociojn de tradukistoj, tiel ke tradukistaj asocioj el malplimultoj ne estas videblaj ol sub nacia vesto. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060221170557/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/16.htm Devoj kaj rajtoj de la tradukisto laŭ la ĉarto de la internacia federacio de la tradukistoj] (FIT) * [http://www.fit-ift.org/ Oficiala retejo de FIT/IFT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831051622/http://www.fit-ift.org/ |date=2009-08-31 }} == Vidu ankaŭ == * [[Tradukistoj sen landlimoj]] * [[Internacia traduka tago|Internacia tago pri tradukado]] * [[Tradukisto]] * [[Projekto Lingua]] * [[IATIS]] == Referencoj == <references responsive=""></references> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj profesiaj asocioj]] [[Kategorio:Tradukistaj asocioj]] ry1lsh6d4kb5g6yxslyqjgc0wwhk3x0 0 631481 9475025 8239100 2026-09-14T01:48:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Imre Antal |dosiero = Imre Antal.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Imre Antal en 1969 |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Antal,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Antal Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[pianisto]], [[aktoro]], [[humuristo]], televidprezentisto. Imre Antal <ref>https://www.imdb.com/name/nm0030730/</ref> naskiĝis la {{daton|31|julio|1935}} en [[Hódmezővásárhely]], li mortis la {{daton|15|aprilo|2008}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Imre Antal studis en [[konservatorio]] de [[Szeged]] inter 1947-1951, poste en muziklernejo en Budapeŝto, fine li akiris diplomon en la [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikakademio]] en [[1959]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[István Antal (pianisto)]] kaj [[Lajos Hernádi]]. Post siaj studoj li estis pianisto kaj faris koncertojn en la tuta mondo. Abrupte lia dekstra mano malsaniĝis, tial lia pianista kariero tuj finiĝis. Ekde la [[1970-aj jaroj]] li aliĝis al [[Hungara Televizio]], kie li havis sukcesajn programojn, krome li havis rolojn en filmoj. Li estis aŭdebla ankaŭ en [[Hungara Radio]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 1959-2003. Li neniam edziĝis, li estis fumanto kaj drinkanto, li mortis pro [[kancero]]. == Elektitaj televiziaj filmaj roloj == * ''Bors'' (serio, 1968) * ''Földünk és vidéke'' (1978) * ''Csoport és közösség ''(1982) * ''Zene nélkül mit érek én?'' (1997) == Elektitaj filmaj roloj == * ''Szevasz, Vera!'' (1967) * ''Ezek a fiatalok'' (1967) * ''Szemüvegesek'' (1969) * ''Kojak Budapesten'' (1980) * ''Ördög vigye'' (1992) * ''Szűzijáték'' (2006) == Elektitaj disĉiploj == * [[Gábor Presser]] == Liaj libroj == * ''Pami'' (1991, 2002, membiografio) * ''Antal Imre legjobb viccei'' (1998, humurkolekto) * ''Özönvicc! A szívderítő Antal Imre'' (2005, humurkolekto) == Fontoj == * [http://www.blikk.hu/sztarvilag/sztarsztorik/83-eve-szuletett-antal-imre-ez-tortent-a-legendaval-halala-elott/e0qd0zh hungarlingva biografio kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/antal-imre/person-8851 hungarlingva biografio] * [http://www.nemfeledunk.hu/szemely/12/antal-imre hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190209124201/http://www.nemfeledunk.hu/szemely/12/antal-imre |date=2019-02-09 }} * [https://velvet.hu/celeb/antalimre080/ hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Antal Imre}} [[Kategorio:Hungaraj pianistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj televidprezentistoj]] [[Kategorio:Hungaraj humuristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 26k9d7eani563m1pcs4u8i64efmlgbq 0 634636 9475145 8727202 2026-09-14T11:01:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475145 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Izopropila salikato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isopropyl salicylate.png|220px|izopropila salikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Izopropila salikato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|220px|izopropila salikato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Izopropila salikato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Izopropila estero de la salikata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|10|H|12|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=607-85-2 607-85-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11345.html 11345] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/11838 11838] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||180,203 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 1,0729g cm⁻³ |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|122}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5129}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB7430756_EN.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3500&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R51/53|R51/53]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#R61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|N}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+312|330|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Izopropila salikato''' aŭ '''C₁₀H₁₂O''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[salikata acido]] kaj [[izopropila alkoholo]], senkolora likvaĵo, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Izopropila salikato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izopropila salikato ankaŭ uzatas pro ĝiaj antifungaj, antibakteriaj kaj antioksidigaj proprecoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[salikata acido]] kaj [[Izopropanolo|izopropila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''salikata anhidrido'' kaj [[Izopropanolo|izopropila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylic anhydride3D.png|70px|salikata anhidrido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''izopropila klorido'' kaj [[salikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|70px|2-kloropropano]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria salikato]] kaj ''izopropila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium salicylate 3D.png|50px|natria salikato]]+[[Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|70px|2-kloropropano]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50px|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[metila salikato]] kaj [[izopropila acetato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70px|metila salikato]]+[[Dosiero:Isopropyl_acetate_3D_ball.png|70px|izopropila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Methyl acetate 3D ball.png|50px|metila acetato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transigo inter [[izopropila acetato]] kaj [[salikata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_acetate_3D_ball.png|70px|izopropila acetato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80px|acetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transigo inter [[metila salikato]] kaj [[Izopropanolo|izopropila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70px|metila salikato]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40px|metanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''izopropila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''izopropila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|50px|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]]+[[Dosiero:Sodium salicylate 3D.png|50px|natria salikato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transigo inter ''izopropila salikato'' kaj [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50px|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl benzoate 3D.png|70px|izopropila benzoato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transigo inter ''izopropila salikato'' kaj [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40px|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl-salicylate-3D-balls-2.png|70px|metila salikato]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''izopropila salikato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Salicylaldehyde 3D.png|40px|salikilaldehido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50px|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylamide-3D-balls.png|40px|salikilamido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|70px|izopropila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl salicylate3D.png|70px|izopropila salikato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]]+[[Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|70px|2-kloropropano]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Salikato]]j == Literaturo == * [http://chemicalland21.com/specialtychem/NH/ISOPROPYL%20SALICYLATE.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190323170321/http://chemicalland21.com/specialtychem/nh/ISOPROPYL%20SALICYLATE.htm |date=2019-03-23 }} * [https://books.google.com.br/books?id=2rwhBQAAQBAJ&pg=PT67&dq=isopropyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw0__V9P7gAhUk_IMKHXIyAqYQ6AEIKjAA#v=onepage&q=isopropyl%20salicylate&f=false Reviews of Environmental Contamination and Toxicology] * [https://books.google.com.br/books?id=--rEAgAAQBAJ&pg=PA499&dq=isopropyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw0__V9P7gAhUk_IMKHXIyAqYQ6AEIMDAB#v=onepage&q=isopropyl%20salicylate&f=false Sittig's Handbook of Pesticides and Agricultural Chemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=HxOQCgAAQBAJ&pg=PA707&dq=isopropyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw0__V9P7gAhUk_IMKHXIyAqYQ6AEIPDAD#v=onepage&q=isopropyl%20salicylate&f=false Human and Ecological Risk Assessment: Theory and Practice ] * [https://books.google.com.br/books?id=Pm0oDwAAQBAJ&pg=PA352&dq=isopropyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw0__V9P7gAhUk_IMKHXIyAqYQ6AEIQTAE#v=onepage&q=isopropyl%20salicylate&f=false Metabolic Pathways of Agrochemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=RlEEAQAAIAAJ&q=isopropyl+salicylate&dq=isopropyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw0__V9P7gAhUk_IMKHXIyAqYQ6AEIRjAF Newer Methods of Preparative Organic Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=XukhAQAAMAAJ&q=isopropyl+salicylate&dq=isopropyl+salicylate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw0__V9P7gAhUk_IMKHXIyAqYQ6AEISzAG Isopropyl Alcohol] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Portalo|kemio}} {{Salikatoj}} [[Kategorio:Salikatoj]] [[Kategorio:Izopropilaj esteroj]] lsswzv5ou9n3ul744oknmluvnt1eupf 0 636363 9474790 9139188 2026-09-13T18:12:47Z ThomasPusch 1869 Nuligis version 9139188 de [[Uzanto:151.18.156.234|151.18.156.234]] ([[Speciala:Contributions/151.18.156.234|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:151.18.156.234|diskutpaĝo]]) 9474790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = Reĝo de la Du Sicilioj | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Reĝo de la Du Sicilioj | dosiero = Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg | periodo = [[1830]]–[[1859]] | antaŭ = [[Francisko la 1-a (Du Sicilioj)|Francisko la 1-a]] | post = [[Francisko la 2-a (Du Sicilioj)|Francisko la 2-a]] }} }} [[Dosiero:Ferdinand II of the Two Sicilies 1859.jpg|eta|maldekstre|Ferdinando la 2-a de la Du Sicilioj]] '''Ferdinando Karlo Maria Burbono''' ([[Palermo]], la 12-an de januaro 1810 - [[Kaserto]], la 22-an de majo 1859), ankaŭ nomata Reĝo Bomba, estis reĝo de la [[Reĝlando de la du Sicilioj|Reĝlando de la Du Sicilioj]] de la 8-a de novembro 1830 ĝis 22-a de majo 1859. Li sukcedis sian patron Francisko la 1-a jam je tre juna aĝo, kaj li estis aŭtoro de radikala procezo de rehabilitado de la financoj de la reĝlando. Sub lia regado, la Reĝlando de la Du Sicilioj spertis serion de burokrataj reformoj kaj teknologiaj novigoj, kiel ekzemple la konstruado de la fervojo [[Napolo]]-[[Portici]], la unua en Italio, kaj de industriaj centraloj, kiel la Officine di Pietrarsa. Li ankaŭ donis grandan impeton al la kreado de mararmeo kaj komerca floto, per kiu li pliigis la nivelon de ekstera komerco. Tamen, pro lia konservativa temperamento kaj la daŭra kontrasto kun la liberala burĝaro, kiu kulminis per la revoluciaj movadoj de 1848, lia regado, post mallonga konstitucia eksperimento, estis finmetita de sia ofico per progresema streĉiĝo en absolutisma senso. Tio igis lin forte centralizi la pezon de la ŝtato, kaj ankaŭ efektivigi ekonomian kaj paternalisman ekonomian politikon, kiu lasis la sferon en la lastaj jaroj en statika fazo. Ĉe lia morto, la Reĝlando de la Du Sicilioj pasis al sia filo Francisko la 2-a, kiu perdis ĝin post la [[Ekspedicio de la Mil]] kaj la [[Reĝlando Sardio|Piemonto-interveno]]. == Vidu ankaŭ == * [[Insulo Ferdinandea]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Reĝoj de Sicilio]] [[Kategorio:Homoj de la Revolucioj de 1848]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo]] [[Kategorio:Italaj romkatolikoj]] pgpzmni40y35rila68ut9a5rctac2bw 0 641128 9474596 8215637 2026-09-13T12:25:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Arnold |dosiero = ArnoldGyörgy.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1781|06|5}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Taksony]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1848|10|25}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Subotica|Szabadka]] (Hungara reĝlando) }} '''[[Georgo|György]] Arnold''' [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Arnold György''' estis [[Hungario|hungara]] [[komponisto]], [[dirigento]], korusestro, muzik[[instruisto]]. Supozeble li havis kroatan devenon. György Arnold <ref>http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz01/218.html</ref> naskiĝis la {{daton|5|junio|1781}} en [[Taksony]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]), li mortis la {{daton|25|oktobro|1848}} en [[Subotica|Szabadka]] (Hungara reĝlando, nuntempa [[Subotica]] en [[Serbio]]). == Biografio == Lia [[kantoro|kantora]] patro estis la unua, kiu instruis al li muzikon. En [[1784]] la familio translokiĝis al [[Hajós]], kie György Arnold frekventis bazlernejon, sed la mezlernejon jam en [[Pécs]]. Ekde [[1800]] ĝis sia morto li vivis en Szabadka, kie li estis preĝeja orgenisto, preĝeja dirigento. Post 2 jaroj li edziĝis, baldaŭ 5 gefiloj naskiĝis. Li fondis la unuan muziklernejon de la urbo, krome li aranĝis pli grandan preĝejan koruson kaj simfonian [[orkestro]]n. Inter 1804—1814 li instruis 12 [[disĉiplo]]jn senpage por membrigi ilin al la orkestro. En 1826 li estis elektita urbestrarano. En [[1844]] li vidviĝis. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li havis membrecon en la urba municipo. Lia [[kripto]] troviĝas en tiu preĝejo, kie li estis orgenisto, en [[1908]] oni metis memortabulon al la kripto. == Elektitaj koncertoj == * Szabadka (1809, la unua en la urbo, poste en 1835, 1836) * ''Kemény Simon'' muzika teatraĵo, kiu estas malfermo de la urba teatro (1826) * [[Buda]] (1834) == Elektitaj komponaĵoj == * offertorium (ofera [[meso (muziko)]]) ofertita al [[Leono la 12-a]] (1823) * ''Mátyás király választása'' ([[opero]], 1832) * ''A gotthardhegyi boszorkány'' [[melodramo]], prezentita en [[Debrecen]] (1837) == Lia skribaĵoj == * En [[1819]] li eldonis kantlibron en sudslava lingvo kun titolo ''Pismenik iliti skupljenje pisama različitih za nadiljne...''. * En [[1826]] li verkis en germana muzikan leksikon en kvar volumoj, sed ĝi restis en manuskripto. * En [[1839]] ''Valódi Éneklő Magyar- és Erdélyország kántorai számára'' kantlibro kun hungara teksto. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00448.htm hungarlingva biografio kun bildo] * [http://adattar.vmmi.org/fejezetek/657/01_arnold_gyorgy.pdf hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190506083057/http://adattar.vmmi.org/fejezetek/657/01_arnold_gyorgy.pdf |date=2019-05-06 }} * [https://akademiai.com/doi/abs/10.1556/SMus.44.2003.1-2.8] {{en}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Arnold Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj operkomponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj dirigentoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj korusestroj]] tupeewq3dtgsiej3f3hw3tsobq0l33s 0 644247 9474608 9474113 2026-09-13T12:51:55Z Filozofo 3592 /* */ Aldonis ligon 9474608 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MastichatoDrink.jpg|eta|''Mastiĥa [[uzoo]]'' de Ĥio kaj mastiĥa likvoro.]] '''Mastiĥo''' aŭ '''mastiko''' ([[Greka lingvo|greke]] μαστίχα) estas origine likvoro spicita per [[lentiska rezino]], prenita de la [[lentisko]], malgranda ĉiamverda arbo indiĝena en la mediteranea regiono, kiu kreskas sur la insulo [[Ĥio]]. En Grekio oni konas du trinkaĵojn sub la nomo "mastiĥo". Unu, la mastiĥo de Ĥio, likvoro bazita sur brando, devenas de la insulo Ĥio. Ĝi ofte akompanas migdalajn desertojn kaj servas dum geedziĝaj festoj kiel digestivo. Ĝi havas dolĉan odoron kaj guston similan al glicirizo. La alia trinkaĵo estas forta likvoro simila al [[uzoo]] aŭ [[cikudio]]. Ĝin oni servas malvarma aŭ en ĉambra temperaturo kun glacio. Ambaŭ fariĝas blankaj kaj netravideblaj kun glacio aŭ miksitaj kun akvo, kaj formas malgrandajn kristalojn kiam ili frostiĝas. Ili serviĝis kun diversaj [[Mezeo|mezeoj]] (manĝetoj), kiel la polpo, salato, pilĉardo, kalmaroj, frititaj kukurbetoj kaj mituloj, inter aliaj. La turka [[rako]] kaj la irana [[arako]] ankaŭ similas. ==Vidu ankaŭ== [[Mastiko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Likvoroj]] [[Kategorio:Grekaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Bulgaraj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Makedonaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Rumanaj trinkaĵoj]] arbqvyfxqaw8n8lnoqut867e0f2kcwv 9474611 9474608 2026-09-13T12:55:27Z Filozofo 3592 /* */ Riparis ligon 9474611 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MastichatoDrink.jpg|eta|''Mastiĥa [[uzoo]]'' de Ĥio kaj mastiĥa likvoro.]] '''Mastiĥo''' aŭ '''mastiko''' ([[Greka lingvo|greke]] μαστίχα) estas origine likvoro spicita per [[lentiska rezino]], prenita de la [[lentisko]], malgranda ĉiamverda arbo indiĝena en la mediteranea regiono, kiu kreskas sur la greka insulo [[Ĥio (insulo)|Ĥio]]. En Grekio oni konas du trinkaĵojn sub la nomo "mastiĥo". Unu, la mastiĥo de Ĥio, likvoro bazita sur brando, devenas de la insulo Ĥio. Ĝi ofte akompanas migdalajn desertojn kaj servas dum geedziĝaj festoj kiel digestivo. Ĝi havas dolĉan odoron kaj guston similan al glicirizo. La alia trinkaĵo estas forta likvoro simila al [[uzoo]] aŭ [[cikudio]]. Ĝin oni servas malvarma aŭ en ĉambra temperaturo kun glacio. Ambaŭ fariĝas blankaj kaj netravideblaj kun glacio aŭ miksitaj kun akvo, kaj formas malgrandajn kristalojn kiam ili frostiĝas. Ili serviĝis kun diversaj [[Mezeo|mezeoj]] (manĝetoj), kiel la polpo, salato, pilĉardo, kalmaroj, frititaj kukurbetoj kaj mituloj, inter aliaj. La turka [[rako]] kaj la irana [[arako]] ankaŭ similas. ==Vidu ankaŭ== [[Mastiko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Likvoroj]] [[Kategorio:Grekaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Bulgaraj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Makedonaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Rumanaj trinkaĵoj]] ik5qms9qnsc21ckzxwsef358p03za5c 9474615 9474611 2026-09-13T13:00:44Z Filozofo 3592 /* */ Alĝustigis la vortumojn 9474615 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MastichatoDrink.jpg|eta|''Mastiĥa [[uzoo]]'' de Ĥio kaj mastiĥa likvoro.]] La alkohola trinkaĵo '''mastiĥo''' aŭ '''mastiko''' ([[Greka lingvo|greke]] μαστίχα) estas origine likvoro spicita per mastiĥo, [[lentiska rezino]] el la [[sevo]] de [[lentisko]], malgranda ĉiamverda arbo indiĝena en la mediteranea regiono, kiu kreskas sur la greka insulo [[Ĥio (insulo)|Ĥio]]. En Grekio oni konas du trinkaĵojn sub la nomo "mastiĥo". Unu, la mastiĥo de Ĥio, likvoro bazita sur brando, devenas de la insulo Ĥio. Ĝi ofte akompanas migdalajn desertojn kaj servas dum geedziĝaj festoj kiel digestivo. Ĝi havas dolĉan odoron kaj guston similan al glicirizo. La alia trinkaĵo estas forta likvoro simila al [[uzoo]] aŭ [[cikudio]]. Ĝin oni servas malvarma aŭ en ĉambra temperaturo kun glacio. Ambaŭ fariĝas blankaj kaj netravideblaj kun glacio aŭ miksitaj kun akvo, kaj formas malgrandajn kristalojn kiam ili frostiĝas. Ili serviĝis kun diversaj [[Mezeo|mezeoj]] (manĝetoj), kiel la polpo, salato, pilĉardo, kalmaroj, frititaj kukurbetoj kaj mituloj, inter aliaj. La turka [[rako]] kaj la irana [[arako]] ankaŭ similas. ==Vidu ankaŭ== [[Mastiko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Likvoroj]] [[Kategorio:Grekaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Bulgaraj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Makedonaj trinkaĵoj]] [[Kategorio:Rumanaj trinkaĵoj]] kz4geflgeg0lxtvxk81x28n6z22zkmm 0 653527 9474773 8917901 2026-09-13T17:43:38Z Tirolischleioans 254019 9474773 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Johano Kornaro<br>(1500-1558)'''</font></big></big></span> |dosiero =Portrait_of_Janus_Cornarius_Wellcome_L0015262.jpg |priskribo =Germana humanisto, filologo, kuracisto, helenisto, latinisto kaj tradukisto. Li estis lernanto de [[Petrus Mosellanus]] en la [[Universitato de Lepsiko]] (1518). |dato de naskiĝo = [[1500]] |loko de naskiĝo =[[Zwickau]], [[Sankta Romia Imperio]] |dato de morto =[[16-a de Marto]] [[1558]] |loko de morto =[[Jena]], [[Sankta Romia Imperio]] | alma_mater = [[Universitato de Lepsiko]]<br>[[Universitato de Wittenberg]]<br>[[Universitato de Rostock]]<br>[[Universitato de Marburgo]]<br>[[Universitato de Jena]]<br>[[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|Universitato de Halle]]<br>[[Universitato de Bazelo]]<br>[[Universitato de Padovo]] }} '''Janus Cornarius''' (1500-1558) ankaŭ konata kiel '''Johann Haynpol''' aŭ '''Johan Hagenbut''', estis germana humanisto, filologo, kuracisto, helenisto, latinisto kaj tradukisto. Lerta filologo, Kornaro specialiĝis en eldonado kaj tradukado de grekaj kaj latinaj medicinaj verkistoj kun avida produktemeco, kaj aparta intereso pri farmakologio, kaj la efiko de la vivmedio sur la sano kaj la homa korpo. Tre frue li laboris kun la greka poezio kaj pli malfrue kun la greka filozofio. Laŭ deklaroj de [[Friedrich August Wolf]], li estis granda admiranto de la grekoj. [[Patristiko|Patristikaj tekstoj]] de la 4-a jarcento estis lia alia intereso. Kelkaj el liaj libroj malaperis, inkluzive de verko pri la kaŭzoj de la pesto kaj kolekto de lernobjektoj por medicinaj studentoj. ==Biografio== Detaloj pri la vivo de Kornaro troviĝas parte en la granda latina biografio fare de [[Melchior Adam]] en la verko "Vitae Germanorum medicorum" ("Vivoj de la germanaj kuracistoj", [[1620]]). Kornaro estis filo de ŝufaristo, kaj adoptis sian latinan kromnomon kiam li estis 20-jara. La [[toponimo]] "Zuiccaulensis" (el [[Zwickau]], lia naskiĝurbo) kelkfoje estas aldonita. Kornaro komencis sian edukadon en la latina lernejo en sia naskiĝurbo Zwickau. Li studis kun [[Petrus Mosellanus]] en [[Universitato de Lepsiko|Lepsiko]] enmatrikuliĝinte en 1517 kaj ricevinte sian bakalaŭrecon pri artoj en septembro 1518. En la 30-a de majo 1519 li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Wittenberg]] kie li ricevis sian majstrecan gradon en la 24-a de januaro 1521 kaj licenco pri medicino en la 9-a de decembro 1523.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=qdFtBwAAQBAJ&pg=PA2&dq=Janus+Cornarius+Zwickau&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj3jMqcxPjjAhWhI7kGHcW8B1IQ6AEIKjAA#v=onepage&q=Janus%20Cornarius%20Zwickau&f=false The Correspondence of Erasmus]</ref> Tre eble li estis en Wittenberg kiam la "Profetoj de Zwickau", anti-aŭtoritateca anabaptisma movado provis superregi lian naskiĝurbon en 1521. Ili estis venkataj kaj disbatitaj de [[Marteno Lutero]], en 1522. Oni scias ke Kornaro kondamnis la anabaptistojn, ĉar tion li klarigas en sia libro pri la pesto, en kiu li argumentas ke aparta epidemio en [[Vestfalio]] estis sendita kiel puno de Dio pro iliaj aktivecoj. Post sperti ĉi-politikajn kaj spiritajn malordojn, Kornaro komencis vojaĝon serĉe de sia animo tra Eŭropo kaj vizitis [[Livonio]]n, [[Svedio]]n, [[Danio]]n, [[Anglio]]n, [[Francio]]n kaj [[Nederlando]]n, kie li vivis en la domo de la humanisto Simon Riquinus (1501-1559). Dum lia serĉo pri laboro, li ekloĝis en [[Bazelo]] dum kelka tempo, kie li donis lecionojn pri la greka medicino en la [[Universitato de Bazelo]]. Tie li komencis siajn klopodojn restarigi la studadon de la greka, kies laboroj, li kredis, estis neglektitaj dum la Mezepoko favore de la arabaj medicinaj aŭtoritatoj. Inter 1527-28 li estis persona kuracisto de la princo Henriko la 5-a de Mecklenburgo (1479-1552). Reirinte al Zwickau, en 1530, li establis la medicinan praktikon kaj edziĝis la unuan el liaj du vidvinoj. Ŝi mortis iom post la geedziĝo. Kun lia dua edzino li havis kvar infanojn. Dum la resto de sia vivo li aktivis kiel kuracisto kaj profesoro pri Medicino samkiel fekunda eldonisto kaj tradukisto. [[Leonhart Fuchs]], profesoro pri medicino en [[Tübingen]] akre kritikis la tradukaĵojn de Kornaro, asertinte kun malmulta fundamento ke li vere ne majstris la grekan kaj ke li ne verkis en la latina kun la pureco de la lingvo. Kornaro respondis al li kun sia verko "Vulpecula excoriata", Frankfurto, 1545.<ref>Oni devas observi ke la germana vorto Fuchs signifas Vulpo, do "Vulpecula excoriata" signifas "Vulpo senhaŭtigita".</ref> Kornaro konatiĝis kun la granda humanisto [[Erasmo de Roterdamo]] kiam li vivis en [[Bazelo]]. Erasmo enkuraĝigis lin persisti kun lia verkaro en la tradukado de grekaj tekstoj en la latinan, ĉar la antikva greka estis malmulte konata, sed la latina estis vivanta lingvo uzata kiel internacia lingvo inter la erudiciuloj. Erasmo leteris al li post kiam Kornaro reiris al sia naskiĝurbo Zwickau, kaj kutime la humanisto sin direktis al Kornaro kiel "ornatissime Cornari" (pli-malpli "Mia rafinita amiko Kornaro"). Plejmulto el la verkoj de Kornaro estis presitaj de [[Hieronymus Frobenius|Hieronimo Frobeno]] kaj Nikolaus Episkopius, la Maljuna (1501-1553). [[Andrea Alciato]] dum kelka tempo kunlaboris kun li, kaj ili traktis pri la demando de la uzo de bildoj kune kun tekstoj. Iam interparolante pri verko de la botanikisto [[Dioskorido]], Kornaro asertis ke la planto-bildoj ne alportas bonfaron al la legantoj, kiuj neniam vidis apartan specimenon "vivam et naturalem" ("vivanta kaj en la naturo"). Li ankaŭ argumentis ke la statika kvalito de iu bildo estas erara vojo, ĉar plantoj ŝanĝiĝas laŭ iliaj medioj. ==Penso de Kornaro== {{cquote|<big><big>"Mia celo ne estas ĉarmigi la okulojn, sed nutri la menson kaj la spiriton por veki la kritikan pensadon"</big></big>}} ==Verkaro== [[Dosiero:Illustration_Cornus_mas0.jpg|eta|250px|dekstre|<center>Kredante ke la nomo de sia disĉiplo esprimas la frukton de la [[Cornus mas|kornusa ĉerizo]], Petrus Mosellanus ĝin tradukis je "Cornarius".<ref>[https://books.google.com.br/books?id=lOqX4z6TLRYC&pg=PA724&lpg=PA724&dq=itae+Germanorum+medicorum+Cornarus&source=bl&ots=pVSwiMKcAa&sig=ACfU3U2sFjBZuGlvMEZJz_6_GVCcHu5B7A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiGvMbPxPjjAhXOJrkGHfoJBQ4Q6AEwDXoECAkQAQ#v=onepage&q=itae%20Germanorum%20medicorum%20Cornarus&f=false Dizionario classico di medicina interna]</ref></center>]] [[Dosiero:Basil 1551 edition.jpg|eta|250px|dekstre|<center>Unua greka paĝo de verko far Sankta Bazilo el Cesareo, eldonita de Janus Cornarius kaj [[Hieronymus Frobenius|Hieronimo Frobeno]], [[Bazelo]], en 1551.</center>]] [[Dosiero:Hippocrates_Light.JPG|eta|250px|dekstre|<center>[[Hipokrato]]:Hippocratis Coi De aëre, [[1529]]</center>]] [[Dosiero:Dioscorides01.jpg|eta|250px|dekstre|<center>[[Dioskorido]]:Διοσκοριδης Ιανου Του Κορναριου, [[1529]]</center>]] {{Div col|cols = 2}} * [https://books.google.com.br/books?id=GpUIJyL9ca8C&pg=PP80&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwie3sPRnPjjAhUEIbkGHVXlCFUQ6AEIbDAJ#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Quarum artium ac linguarum cognitione medico opus sit?: Praefatio ante ...] [[1527]] * Universae rei medicae ἐπιγραφή, seu enumeratio compendio tractata [[Bazelo]] [[1529]] * [[Hipokrato]]: Hippocratis Coi De aëre, aquis, & locis libellus. Eiusdem de flatibus, [[Bazelo]] [[1529]] * [[Dioskorido]]: Διοσκοριδης Ιανου Του Κορναριου ("Dioskorido laŭ Ĵanus Kornarius"), [[Bazelo]] [[1529]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10981139_00003.html Περὶ ὕλης ἰατρικῆς] ("De materia medica") [[Bazelo]] [[1529]] * Selecta Epigrammata Graeca Latine, [[Bazelo]] [[1529]] * [https://books.google.com.br/books?id=zh5TAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwie3sPRnPjjAhUEIbkGHVXlCFUQ6AEIZDAI#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Universae rei medicae epigraphē seu enumeratio compendio tactata] [[1529]] * Parthenius Nicaensis: [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10170295_00001.html De amatoriis affectionibus liber], [[Bazelo]] [[1531]] * [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00029103/images/index.html?seite=00005&l=de Medici de cognoscendis et curandis morbis, sermones sex, iam primum in lucem editi …], [[Bazelo]] [[1535]] * Aëtius Amidenus: Aëtii Amideni quem alii Antiochenum vocant medici clarissimi libri XVI, in tres tomos divisi, [[Bazelo]] [[1535]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11200129_00001.html De medicamentis empiricis, physicis ac rationabilibus liber.], [[Bazelo]] [[1536]] * Marcellus Empiricus: De medicamentis liber, [[Bazelo]] [[1536]] * De foetum formatione ("Pri la formado de la feto"), [[Bazelo]], [[1536]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=b2VECgAAQBAJ&pg=PA87&dq=Janus+Cornarius+born&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwic2YLkvPjjAhXqHLkGHWA0AMYQ6AEINDAC#v=onepage&q=Janus%20Cornarius%20born&f=false Monstrous Births and Visual Culture in Sixteenth-Century Germany]</ref> * Galeno, De compositione pharmacorum localium … libri decem [[Bazelo]] [[1537]] * Geoponica: bizanca traktato pri agrikulturo, [[Bazelo]] aŭ [[Venecio]] [[1538]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11199225_00005.html Medici vetustissimi, et omnium aliorum aliorum principis, libri omnes], [[Bazelo]] [[1538]] * Constantini Caesaris selectarum praeceptionum de agrucultura, libri XX, [[Bazelo]] [[1538]] * Artemidorus Daldiani: [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11263492_00003.html De somniorum interpretatione, Libri quinque] [[1539]] * [[Sankta Bazilo|Bazilo la Granda]]: [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11227989_00005.html Omnia D. Basilii Magni archiepiscopi Caesareae Cappadociae, quae extant, Opera] [[Bazelo]] [[1540]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11106244_00001.html Macer floridus: De materia medica : lib. V. versibus conscripti.] Christian Egenolph, Frankfurt, [[1540]] * Cassii Dionysii uticensis de agricultura, libri XX, hactenus Constantino Caesari adscripti, [[Liono]], [[1543]], 8 volumoj * Epifanio de Salamis: D. Epiphanii Epistola sive liber Ancoratus appellatus, docens de vera fide Christiana, [[Bazelo]] [[1543]] * De utriusque alimenti receptaculis, Dissertatio contra quam sentit Plutarchus, [[Marburgo]] [[1543]] * [[Johano Krizostomo]]: De episcopalis ac sacerdotalis muneris praestantia, Ioannis Chrysostomi, Episcopi Constantinopolitani cum Basilio Magno dissertatio [[Bazelo]] [[1544]] * Adamantius: [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10993850_00001.html Sophistae Physiognomicon, id est De Naturae Indicijs cognoscendis Libri duo], [[Bazelo]] [[1544]] * [https://books.google.com.br/books?id=lmubqeFnqIkC&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm-8_enfjjAhVLIbkGHXLrBjw4ChDoAQhQMAY#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false De rectis medicinae studiis amplectendis], [[Bazelo]] [[1545]] * [https://books.google.com.br/books?id=NUn-ZhqvDR4C&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwie3sPRnPjjAhUEIbkGHVXlCFUQ6AEITTAF#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Vulpecula excoriata] [[1545]] * [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090262/images/ Hippocratis Coi, medicorum omnium longe principis, opera quae ad nos extant omnia … Latina lungua conscripta], [[Bazelo]], [[1546]] * [https://books.google.com.br/books?id=cZq57kSckSwC&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwie3sPRnPjjAhUEIbkGHVXlCFUQ6AEIRzAE#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Orationes in Leonhartum Fuchsium] [[1546]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10993854_00001.html De conviviis veterum Graecorum, et hoc tempore Germanorum ritibus, moribus ac sermonibus]; … Platonis et Xenophontis symposium, [[Bazelo]] [[1548]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10207843_00001.html De peste, libri duo], pro totius Germaniae imo omniun hominum salute, Hervagius, [[1551]] * [[Plutarko]]: [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088403/images/ philosophi & historici Gravissimi, Ethica sive Moralia Opera, quae in hunc usque diem de Graecis in Latinum conversa extabant …] [[Bazelo]] [[1552]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10994305_00003.html Hippocratis Coi Operum], [[Bazelo]] [[1554]] * [[Paŭlo de Egino]]: Totius rei medicae libri VII, [[Bazelo]] [[1556]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10186856_00003.html Medicina, sive medicus, liber unus.] [[Johano Oporino|Johann Oporinus]], [[Bazelo]] [[1556]] * [https://books.google.com.br/books?id=bPRCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwie3sPRnPjjAhUEIbkGHVXlCFUQ6AEIWjAH#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Opera quae ad nos extant omnia] [[1558]] * [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11204184_00005.html Contra octoaginta haereses opus, Panarium, sive Arcula, aut Capsula Medica appellatum, continens libros tres, & tomos sive sectiones nes toto septem. Una cum aliis eiusdem D. Epiphanii operibus …] Hergavius & Oporinus, [[Bazelo]] [[1560]] * [[Platono]]: Opera omnia, [[Bazelo]] [[1561]] * [https://books.google.com.br/books?id=LvVCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi0qK3tnvjjAhW2ILkGHe-fAjs4FBDoAQgpMAA#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Hippocratis ... Viginti duo Commentarii: tabulis illustrati : graecis ...] [[1579]] * [https://books.google.com.br/books?id=TcE7AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm-8_enfjjAhVLIbkGHXLrBjw4ChDoAQg_MAQ#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Medicina Salernitana. Id est Conservandae bonae valetudinis praecepta] [[Joakimo Kameraro la Maljuna|Joachim Camerarius]] [[1591]] * [https://books.google.com.br/books?id=tkkTAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm-8_enfjjAhVLIbkGHXLrBjw4ChDoAQhXMAc#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Eclogae in dialogos Platonis omnes] [[1771]] {{Div col end}} ==Literaturo== * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/11769875X Deutsche Digitale Bibliothek] * [http://matrikel.uni-rostock.de/id/100015175 Universität Rostock] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Cornarius,_Janus Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.summagallicana.it/lessico/c/Cornarius%20Janus%20-%20Haynpol%20Johann.htm Summa Gallicana] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Janus_Cornarius Personensuche] * [https://books.google.com.br/books?id=lH6Ky33qW20C&pg=PA416&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm-8_enfjjAhVLIbkGHXLrBjw4ChDoAQheMAg#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Embodiments of Will: Anatomical and Physiological Theories of ...] * [https://books.google.com.br/books?id=WmtuDQAAQBAJ&pg=PA48&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm-8_enfjjAhVLIbkGHXLrBjw4ChDoAQhjMAk#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Re-envisioning Christian Humanism: Education and the Restoration of Humanity] * [https://books.google.com.br/books?id=nvpeCAAAQBAJ&pg=PA568&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi0qK3tnvjjAhW2ILkGHe-fAjs4FBDoAQgwMAE#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false The Frontiers of Ancient Science: Essays in Honor of Heinrich von Staden] * [https://books.google.com.br/books?id=PSpemHkShCQC&pg=PA396&dq=Janus+Cornarius&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiU_Pepn_jjAhWEH7kGHbd9D8U4HhDoAQgpMAA#v=onepage&q=Janus%20Cornarius&f=false Encyclopedia of Library and Information Science] * [https://books.google.com.br/books?id=HXU5AQAAMAAJ&pg=PA2101&dq=Janus+Cornarius+Leipzig&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihmbajwvjjAhWmIbkGHW1PAvwQ6AEIYzAI#v=onepage&q=Janus%20Cornarius%20Leipzig&f=false Allgemeines Gelehrten-lexicon] ==Vidu ankaŭ== * [[Petrus Mosellanus]] * [[Hieronymus Frobenius|Hieronimo Frobeno]] * [[Andres Laguna de Segovio|Andres Laguna]] ==Referencoj== {{referencoj|3}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cornarius, Janus}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj renesancaj humanistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la latina lingvo]] [[Kategorio:Germanaj presistoj]] [[Kategorio:Universitato de Lepsiko]] [[Kategorio:Universitato de Wittenberg]] [[Kategorio:Universitato de Rostock]] [[Kategorio:Universitato de Bazelo]] [[Kategorio:Universitato de Jena]] [[Kategorio:Universitato de Marburgo]] [[Kategorio:Homoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Zwickau]] rjskojsufwgp3t3wgap7uu6jbmauenp 0 670325 9474850 9411460 2026-09-13T19:03:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|Priskribo=Herbert Staude, en februaro 1966, en Göttingen}} '''Herbert STAUDE''' (naskiĝinta la {{daton|20|3|1901}} en [[Schmölln]], mortinta la {{daton|28|8|1983}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]) estis [[germanio|germana]] kemiisto (fotokemio, fizika kemio, elektrokemio). == Trejniĝi kaj restado en Usono == Staude studis matematikon, fizikon kaj kemion ĉe la [[Universitato de Lepsiko]] kie li doktoriĝis en 1925 en la instituto de [[Max Le Blanc]] ĉe [[Fritz Weigert]] pri fotokemio (disertacitemo jenas: ''Monochromatische Universalfilter und ihre Anwendung''). Poste Staude estis ĝis 1926 asistanto ĉe Weigert kaj poste ĝis 1931 privata asistanto de Le Blanc. Tiutempe li ege interesiĝis pri termodinamikaj esplordemandoj. Sekvis restado en [[Usono]] kie li deĵoris kiel industrimekanikisto por ''A. O. Smith Steel Corporation'' en [[Milwaukee]]. Pro dungitarŝparo li jam en 1932 perdis la postenon kio kaŭzis revenon lian patrujen. == 1930aj jaroj ĝis la fino de la milito == Unue Staude denove estis helpisto ĉe Fritz Weigert kiu maldungitis jam en 1933 estante judo. Kvankam Staude ricevis vokon de Wheaten College en [[Illinois]], li restis en Germanujo irante en majo 1933 al profesoro [[Robert Luther]] ĉe la Fotografian Instituton de [[Dresdeno]]. Luther ja estis unu antaŭulo de Weigert en la fotokemia sekcio de la Fizika-kemia Instituto de [[Lepsiko]]. Dresdene Staude okupiĝis antaŭ ĉio pri fotometrajn kaj sensitometrajn mezuradojn kaj aliaj temoj fotokemiaj kaj fotografiaj. Malgraŭ la aliĝo al la Nacisocialisma Ligo Instruista (NS-Lehrerbund) li pli kaj pli problemojn havis ankaŭ pro malvolo aliĝi al [[NSDAP]] kaj [[Sturmabteilung]]. Tiel li iĝis en 1936 scienca kunlaboranto de la firmao [[Siemens|Siemens und Halske]] antaŭ labori ĉe la filmfabriko [[Zeiss Ikon]]. De tiam Staude estis membro ĉe la teknikista organizaĵo ''[[NS-Bund Deutscher Technik]]''. Peradhelpe de [[Max Volmer]] li habilitiĝis en 1939 en [[Berlino]] (la titolo de la skribitaĵo estis: ''Beitrag zur Kenntnis des Entwicklungsvorganges. Die Rolle der Oxydationsprodukte''), sed ricevis ne antaŭ 1943 docentpermeson pri fizika kemio ĉe la Fizika-kemia Instituto de la Teknika Altlernejo Berlin-[[Charlottenburg]] sub Volmer. Tiu ĉi instituto translokitis pro la milito al Sĉmölln kaj sekve Staude troviĝis je la militofino en [[Turingujo]]. == Post 1945 == Post la liberiĝo de Schmölln danke al la [[Usona Armeo]] Staude iĝis urbestro. Post la eko de la [[sovetio|sovetia]] okupado en la 1.7.1945 Staude ekspolitikistis kaj instruis en lernejo loka matematikon kaj kemion. Paralele li transprenis provizore posteŭlante Luther la gvidadon de la instituto pri scienca fotografio en Dresdeno. En 1946 rekomenciĝis la kontaktoj al la lepsika instituto pri fizika kemio. Gravis por la voko de Staude tien [[Karl Friedrich Bonhoeffer]], kiu preparis la iradon al Berlino. Sekve iĝis eksterorda profesoro Staude je la komenco de la jaro 1947a. Krome li unue provizore ekestris la instituton pri fizika kemio; ĝi reekfloris sub li. En 1949 Staude vokiĝis je profesoreco pri fizika kemio kaj ekde 1951 li estis dekano de la matematika-naturscienca fakultato. == Fuĝo en la liberan parton de Germanujo == Je la fino de la 1950aj jaroj Staude spertis esplordemandon post kiam supera asistanto lia sukcese fuĝis el [[GDR]] uesten. Celo tiam estis ekdungi Staude kiel denunciston por eventualaj aliaj fuĝemuloj. Vojaĝon deĵoran al [[Aŭstrio]] li uzis por ne plu reiri al komunisma GDR. Tiu ĉi paŝo fare de multaj universitatanoj de Lepsiko tre malaprobitis, certe pro ke la veraj kaŭzoj nekonataj estis al ili. Rapide Staude reuniversitatanis okcidente. Unue li estis (ekde 1959) honorarprofesoro en [[Frankfurto ĉe Majno]]. En 9164 li iĝis orda profesoro pri fizika kemio. Stude tre okupiĝis pri [[rivelado]] sed ankaŭ pri la pasivigo de metaloj, termodifizo, miksaĵaj varmoj, kinetiko de la alsorbo ĉe elektrodoj. == Honoroj == En 1956 Staude iĝis orda membro de la Saksa Akademio pri Sciencoj (SAW) de Lepsiko kaj estis ekde 1959 ĝia koresponda membro. == Verkoj == * kun Gerhard Stade: ''Mikrophotographie'', Akademische Verlagsgesellschaft, Leipzig 1939 * kun Erich Stenger: ''Fortschritte der Photographie'', Leipzig, Akademische Verlagsgesellschaft, Band 1 bis 3, 1938, 1940, 1944 * ''Der Photographische Prozess'', Leipzig, Fachbuchverlag 1953 * ''Photochemie'', BI Hochschultaschenbücher, Mannheim, 1962, 2a eldono 1966 * ''Versuche zur Natur des latenten Bildes und ihre Deutung'', Berlin, Akademie Verlag 1965 * eldoniste: ''Physikalisch-Chemisches Taschenbuch'', Akademische Verlagsgesellschaft, Leipzig, 1945, 1949 == Literaturo == * Klaus Scherzer ''Herbert Staude – Anmerkungen zu Leben und Werk'', Bunsen-Magazin 6/2001, p.&nbsp;163–165, kaj p.&nbsp;166 Eberhard Staude ''Erinnerungen'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chemieforum-erkner.de/chemie-geschichte/personen/staude_h.htm Biografio ĉe Chemie-Forum Erkner] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201127140435/http://www.chemieforum-erkner.de/chemie-geschichte/personen/staude_h.htm |date=2020-11-27 }} * [http://www.uni-leipzig.de/unigeschichte/professorenkatalog/leipzig/Staude_573.pdf Informoj sur universitataj paĝoj lepsikaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160502133715/http://www.uni-leipzig.de/unigeschichte/professorenkatalog/leipzig/Staude_573.pdf |date=2016-05-02 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Staude, Herbert|1901|1983}} [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] odq1bp8sd4f3w3821nbv6qmi2lbutdy 0 671082 9474600 8215659 2026-09-13T12:33:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474600 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Bor |dosiero = Bor György.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = György Bor |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Bor''' [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bor György''' estis [[Hungario|hungara]] [[kemiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[patro]] estis [[Dezső Bor]]. György Bor <ref>https://peoplepill.com/people/gyoergy-bor/</ref> naskiĝis la {{daton|24|aŭgusto|1924}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|26|februaro|2002}} en [[Wädenswil]]. == Biografio == György Bor maturiĝis en kalvinana [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1942]], poste li akiris [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József]] en [[1947]]. Post la diplomo li laboris en Budapeŝto, ekde [[1950]] li estis [[asistanto]] en la ĵus fondita [[Universitato de Panonio|Kemia Universitato de Veszprém]]. En la sekva jaro li iĝis [[lektoro]]. Dum la [[Hungara revolucio de 1956]] li havis taskojn, tial post la falo li estis forigita, sed li ricevis [[posteno]]n en naftoesplora [[instituto]]. Li doktoriĝis en [[1961]] en la kemia universitato, poste li kandidatiĝis en [[1966]]. Li disidis en 1968 kaj li laboris en instituto en [[Londono]] (1968-1969), poste en universitata [[laboratorio]] de [[Padovo]] (1969-1973). Intertempe en 1971 li ekhavis la instruan rangon privata profesoro. En [[1973]] li translokiĝis al [[Zuriko]] kaj li eklaboris en [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio]]. Iom poste ankaŭ tie li akiris la rangon privata profesoro. En [[1981]] li estis nomumita laboratoriestro. Li pensiuliĝis en 1989, sed li poste prelegis ankoraŭ 2 jarojn. Post fino de la [[socialismo]] en Veszprém li ricevis la titolon titulara profesoro. Ekde 1992 li vivis alterne en Svislando kaj Hungario. Li edziĝis dufoje, la unua [[edzino]] naskis 2 [[filino]]jn. == Liaj (familihistoriaj) libroj == * ''Bor Dezső Emlékkönyv'' (1998) * ''A Halmaji, Gibárti és Szikszói Bor Családok Története'' (2001) == Elektitaj prikemiaj publikaĵoj == * ''A nagylengyeli nyersolaj vanádiumtartalma'' (artikolo, 1954) * ''A jódtermelés lehetősége ásványvizeinkből'' (artikolo, 1958) * ''Az infravörös spektroszkópia alapjai'' (kunverkisto, studenta lernolibro, 1965) * ''A fém-karbonilok és származékaik kémiája'' (libro, 1966) * ''Cobalt-Rhodium Heptacarbonyl: A Coordinatively Unsaturated Dinuclear Metal Carbonyl'' (artikolo, 1986) * ''Infrared Spectroscopic Studies of the Reactions between Co2(CO)8, H2 and D2 (artikolo, 1992) == Fontoj == * [http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=BOR%20Gy%C3%B6rgy hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201116221450/https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=BOR%20Gy%C3%B6rgy |date=2020-11-16 }} * [http://www.nemfeledunk.hu/szemely/721/bor-gyorgy hungarlingva biografieto kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210421140543/http://www.nemfeledunk.hu/szemely/721/bor-gyorgy |date=2021-04-21 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bor Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Svisaj kemiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] hvjf4cv5bw4wiiogg5h0s40lea2oeas 0 675021 9474807 9255283 2026-09-13T18:27:19Z ThomasPusch 1869 9474807 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{CZE}} | periodo = [[2014]]– | antaŭ = | post = }} }} '''Věra JOUROVÁ''' (naskiĝis la {{daton|18|8|1964}} en [[Třebíč]]) estas [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[politikisto|politikistino]] de la partio '''ANO 2011'''. Ŝi estis ministro en la ĉeĥia registaro. De la [[1-a de decembro]] [[2019]] ĝis la [[30-a de novembro]] [[2024]] ano de la [[Komisiono von der Leyen]] respondeca pri valoroj kaj [[travidebleco (politiko)|travidebleco]]. Jam inter 2014 kaj 2019 membris en la [[Komisiono Juncker]] kun respondeco pri justico, konsumantprotekto kaj egalrajtigo. En sia hejmurbo [[Třebíč]] ŝi laboris por evoluigo de la [[Juda kvartalo en Třebíč]], [[Monda heredaĵo de Unesko]]. Dum oktobro de la jaro 2006 pro la [[politika korupto|korupta fraŭdo]] de du milionoj da ĉeĥaj kronoj fare kun Ladislav Peta, la urbestro de [[Budišov]], por akiri la monon de [[Eŭropa Unio]] kun la celo renovigadi la surlokan kastelon, estis arestita kaj malliberigita por unu monato. La juĝesploro ne pruvis la akuzojn kaj ŝi estis senkulpigita. == Kronvirusa pandemio kaj limigo de bazaj rajtoj == Dum la [[Pandemio de COVID-19]] en [[2020]], Jourová kritikis la limigojn de bazaj homaj kaj civitanaj rajtoj en 20 EU-landoj kaj anoncis ke la Komisiono detale esploras kiom tiuj limigoj eble rompas kontraŭ fundamentaj demokratiaj valoroj de la [[Traktato de Mastriĥto|EU-Traktato]].<ref>[https://amp.zdf.de/nachrichten/politik/coronavirus-grundrechte-100.html Wegen Corona-Pandemie: 20 EU-Staaten schränken Grundrechte ein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200407174658/https://amp.zdf.de/nachrichten/politik/coronavirus-grundrechte-100.html |date=2020-04-07 }} [[ZDF]], 2020-04-06</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024_de Eŭropa Komisiono] {{Ĝermo|Eŭropa Komisiono}} {{Komisiono Juncker}} {{Komisiono von der Leyen}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jourova, Vera}} [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Juncker]] [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] iv0slm9a4olgla0ly15pixuxbqvn008 0 676123 9475133 9414962 2026-09-14T10:46:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475133 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Izobutila izobutanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate2D.png|220px|izobutila izobuterato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Izobutila izobuterato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|200px|izobutila izobuterato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Izobutila izobuterato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Izobutila estero de la [[izobuterata acido]] * Izobuterato de izobutilo * 2-Metilpropanato de izobutilo * Izobutila 2-metilpropanato |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|16|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=97-85-8 97-85-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7073.html 7073] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7351 7351] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun agrabla odoro |- |[[Molmaso]]||144,214 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 0,855g cm⁻³<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/278335?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−81}}<ref>[http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1007601.html The Good Scents Company]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|148}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3720}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|38}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|432}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:1 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||8600 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|F}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Isobutyl-isobutyrate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Izobutila izobuterato''' aŭ '''C₈H₁₆O₂''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[izobuterata acido]] kaj [[izobutanolo]]. Izobutila izobuterato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Izobutila izobuterato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izobutila izobuterato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[izobuterata acido]] kaj [[izobutanolo|izobutila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''izobuterata anhidrido'' kaj [[izobutanolo|izobutila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyric anhydride3D.png|70px|izobuterata anhidrido]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[izobuterata acido]] kaj ''izobutila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]]+[[Dosiero:Isobutyl chloride3D.png|50px|izobutila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''natria izobuterato'' kaj ''izobutila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium isobutyrate3D.png|50px|natria izobuterato]]+[[Dosiero:Isobutyl chloride3D.png|50px|izobutila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50px|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[furfurila izobuterato]] kaj [[izobutila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_isobutyrate3D.png|70px|furfurila izobuterato]]+[[Dosiero:Isobutyl formate3D.png|70px|izobutila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Furfuryl formate3D.png|70px|furfurila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[izobuterata acido]] kaj [[izobutila benzoato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]]+[[Dosiero:Isobutyl benzoate3D.png|70px|izobutila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50px|benzoata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[metila izobuterato]] kaj [[izobutanolo|izobutila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl isobutyrate 3D.png|70px|metila izobuterato]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40px|metanolo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''izobutila izobuterato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''izobutila izobuterato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90px]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium isobutyrate3D.png|50px|natria izobuterato]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]]+[[Dosiero:Isobutyl formate3D.png|70px|izobutila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[etanolo|etila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50px|etanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Ethyl isobutyrate3D.png|70px|etila izobuterato]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''izobutila izobuterato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyraldehyde_3D_ball.png|50px|izobuteraldehido]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50px|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyramide3D.png|70px|izobuteramido]]+[[Dosiero:Isobutanol-3D-balls.png|40px|izobutila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isobutyl_isobutyrate3D.png|100px|izobutila izobuterato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isobutyric-acid-3D-balls-2.png|50px|izobuterata acido]]+[[Dosiero:Isobutyl chloride3D.png|50px|izobutila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.molbase.com/en/msds_97-85-8-moldata-3553.html Molbase] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190517195543/http://www.molbase.com/en/msds_97-85-8-moldata-3553.html |date=2019-05-17 }} * [http://chemicalland21.com/specialtychem/NH/ISOBUTYL%20ISOBUTYRATE.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210731135731/http://chemicalland21.com/specialtychem/NH/ISOBUTYL%20ISOBUTYRATE.htm |date=2021-07-31 }} * [https://www.cdhfinechemical.com/images/product/msds/19_1972124770_ISOBUTYLBUTYRATE-CASNO-539-90-2-MSDS.pdf CDH Fine Chemical] * [https://books.google.com.br/books?id=o5ErAAAAYAAJ&pg=PA276&dq=isobutyl+isobutyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMqYqGqaPiAhWGiOAKHbrWCFEQ6AEIKjAA#v=onepage&q=isobutyl%20isobutyrate&f=false Chemicals Used in Food Processing] * [https://books.google.com.br/books?id=pUEqBgAAQBAJ&pg=PA991&dq=isobutyl+isobutyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMqYqGqaPiAhWGiOAKHbrWCFEQ6AEILzAB#v=onepage&q=isobutyl%20isobutyrate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=vxtxWneRBN4C&pg=PA1454&dq=isobutyl+isobutyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMqYqGqaPiAhWGiOAKHbrWCFEQ6AEIODAD#v=onepage&q=isobutyl%20isobutyrate&f=false Encyclopedia of Food and Color Additives] * [https://books.google.com.br/books?id=I8ULstIPbrUC&pg=PR23&dq=isobutyl+isobutyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiMqYqGqaPiAhWGiOAKHbrWCFEQ6AEIPjAE#v=onepage&q=isobutyl%20isobutyrate&f=false Compendium of Food Additive Specifications] * [https://books.google.com.br/books?id=tAsyBwAAQBAJ&pg=PT383&dq=isobutyl+isobutyrate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiW6uTtq6PiAhVyx1kKHTyPD_o4ChDoAQg7MAQ#v=onepage&q=isobutyl%20isobutyrate&f=false Olfaction] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Izobuteratoj}} [[Kategorio:Izobuteratoj]] [[Kategorio:Izobutilaj kombinaĵoj|Izobuteratoj]] ch4kjj0brphh70o4lcb3mwwkvyta54i 0 680510 9475068 9440464 2026-09-14T08:05:18Z Crosstor 3176 /* P */ 9475068 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj de [[Pázmáneum]]: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ádám Péter Acsády]] * [[József Almásy]] * [[István Andrássy (kanoniko)]] * [[Antal Aschenbrier]] == B == * [[András Balázs (pastro)]] * [[Antal Beke]] * [[József Zsigmond Berényi]] * [[Anton Bernolák]] * [[Alajos Boga]] * [[Mihály Bogisich]] * [[Sándor Bonnaz]] * [[Zsigmond Bubics]] == C == * [[Imre Csáky]] * [[György Császka]] * [[Nándor Cselka]] * [[Imre Csepregi]] * [[Gyula Czapik]] == D == * [[Tóbiás Dirner]] * [[István Dolny]] * [[Gáspár György Dornis]] * [[Nándor Dulánszky]] == E == * [[Imre Gábor Esterházy]] == F == * [[Henrik Fieber]] * [[Ágoston Fischer-Colbrie]] * [[György Foglár]] == G == * [[Egon Gianone]] * [[Ödön Gohl]] * [[József Grősz]] * [[János Gubasóczy]] * [[Alajos Grynaeus]] == H == * [[Endre Hamvas]] * [[Ferenc Hanuy]] * [[Martin Hattala]] * [[György Haulik]] * [[József Havas]] * [[József Hirschler]] == I == * [[György Gábor Ihász]] * [[Arnold Ipolyi]] == J == * [[Balázs Jaklin]] * [[Kálmán Juhász]] * [[Emil Jurkovich]] == K == * [[József Kaposy]] * [[Pál Kecskés]] * [[Géza Viktor Kereszty]] * [[Mihály Kmoskó]] * [[Zsigmond Kovács]] * [[József Kunszt]] == L == * [[Ferenc Laubhaimer]] * [[Miklós Lengyel]] * [[Ferenc Lönhart]] == M == * [[István Madarász]] * [[Imre Magyar (bienulo)]] * [[Pál Magyary]] * [[György Mártonffy]] * [[Lajos Mitterpacher]] == N == * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[József Nyirő]] == O == * [[Nándor Óriás]] * [[László Orosz (jezuito)]] == P == * [[Imre Perényi (kanoniko)]] * [[Antal Pezenhoffer]] == R == * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Mihály János Rimely]] * [[János Romhányi]] == S == * [[Ferenc Sbüll]] * [[György Schopper]] * [[Gyula Schönherr]] * [[Lipót Márton Somogy]] * [[Antal Sujánszky]] * [[György Széchényi]] * [[Ferenc Lénárd Szegedi]] == T == * [[Henrik Benedek Takács]] * [[Jozef Tiso]] * [[László Toldy]] == V == * [[Ignác Vezerle]] * [[János Volkra]] == W == * [[Gyula Walter (episkopo)]] * [[Alajos Wolkenberg]] == Z == * [[János Zalka]] == Fontoj == * [http://lexikon.katolikus.hu/P/Pazmanit%C3%A1k.html] [[Kategorio:Listoj]] 174orp791lpel3wwwtdphg03omh1n98 0 682019 9474871 8877474 2026-09-13T19:20:00Z Sj1mor 12103 9474871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Erin MEYER''' (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1971) estas usona [[aŭtoro]] kaj [[profesoro]] loĝanta en [[Parizo]].<ref>(en) [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/jun/14/change-your-life-peaches-and-coconuts-oliver-burkeman This column will change your life: are you wasting your warmth?] [[The Guardian]].</ref> Ŝi estas plej konata pro la en 2014 aperinta libro ''The Culture Map: Breaking Through the Invisible Boundaries of Global Business'', studo, kiu analizas, kiom naciaj kulturaj diferencoj efikas je komerco. Meyer estas profesoro ĉe [[INSEAD]], internacia komerca lernejo kun universitatoj en [[Francio]], [[Singapuro]] kaj [[Abudabio (urbo)|Abudabio]]. Ŝi regule parolas pri transkultura mastrumado kaj tutmonda skipa laboro.<ref>(en) [http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/public/Appointments/article1433385.ece?CMP=OTH-gnws-standard-2014_07_12 When in Japan ... drink till you fall over] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304062019/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/public/Appointments/article1433385.ece?CMP=OTH-gnws-standard-2014_07_12 |date=2016-03-04 }} The Sunday Times.</ref> == Persona vivo == Meyer naskiĝis kaj kreskis en [[Minesoto]], Usono. Ŝi elspezis plejparton de sia plenkreska vivo en [[Eŭropo]] kaj [[Afriko]]. Nuntempe, ŝi vivas en Parizo kun sia edzo kaj du filoj.<ref name="NEWYORK"/> == Kariero == La intereso de Meyer en transkultura mastrumado datiĝas el la epoko kiam ŝi servis kiel volontulino por ''Peace Corps'', instruante la anglan en [[Bocvano]]. Ŝi instruas transkulturan mastrumadon ĉe INSEAD, kie ŝi estas la programdirektoro kaj por la programo ''Managing Global Virtual Team'' kaj por la administradaj kapabloj por internacia komerco kaj internaciaj prelegoj<ref>(en) [http://www.thenational.ae/business/the-life/how-countries-like-the-uae-can-manage-a-diverse-workforce How countries like the UAE can manage a diverse workforce] The National.</ref>. Ŝi studis dum pli ol jardeko kiel homoj en malsamaj mondopartoj konstruas fidon, komunikas, faras decidojn kaj perceptas situaciojn malsame, precipe en la laborejo<ref name="NEWYORK">[https://www.nytimes.com/2014/09/14/jobs/looking-another-culture-in-the-eye.html Looking Another Culture in the Eye] The New York Times, Retrieved on 28 June 2015</ref>. Ŝi estas ankaŭ regula kontribuanto al ''Harvard Business Review''<ref>(en) [http://www.thinkers50.com/biographies/erin-meyer/ Erin Meyer] Thinkers50.</ref>. En 2013, ŝi estis elektita de ''Business Life'' kiel unu el la dek plej bonaj profesoroj en komercaj lernejoj<ref>(en) [http://businesslife.ba.com/Ideas/Features/On-the-up-ten-dons-to-watch.html On the up: ten dons to watch] Business Life.</ref>. == La kultura mapo: Trarompi la nevideblajn limojn de tutmonda komerco == Meyer skribis sian unuan libron, ''The Culture Map: Breaking Through the Invisible Boundaries of Global Business'' (La kultura mapo: trarompi la nevideblajn limojn de tutmonda komerco) en 2014. Ĉi tiu libro reprezentas ŝian kolektivan esplordatumojn el pli ol tridek landoj.<ref name="FOR">(en) [https://www.forbes.com/sites/rawnshah/2014/10/06/the-culture-map-shows-us-how-we-work-worldwide/ The Culture Map' Shows Us The Differences In How We Work WorldWide] [[Forbes]].</ref> En la libro ŝi provizas kadron por taksi malsamajn kulturojn kaj proponas strategiojn por plibonigi internacian sukceson.<ref>(en) [http://www.businessinsider.com/why-american-bosses-give-the-most-positive-feedback-2014-10#ixzz3eFKhWweR Why American Bosses Give More Positive Feedback Than Anyone Else In The World] [[Business Insider]].</ref> Ŝi identigis 8 dimensiojn kiuj kovras la plimulton de la diferencoj ene de kaj inter kulturoj. Uzante ĉi tiun metodon, Meyer ankaŭ evoluigis mem-taksan ilon por ''Harvard Business Review''<ref>(en) [https://hbr.org/2014/08/assess-your-cultural-profile Assess Your Cultural Profile] Harvard Business Review.</ref><ref>(en) [http://www.ft.com/intl/cms/s/2/4e5fcf5a-f1b5-11e3-a2da-00144feabdc0.html#axzz37VFVilwn A guide to (mis)communication], [[Financial Times|Financial Times.]]</ref>. La libro ricevis pozitivajn reviziojn de kritikantoj kaj de amaskomunikilaro. [[The Huffington Post|La Huffington Poŝto]] skribis ke “ĉu vi estas kompania aŭ tradicia diplomato, tutmonda veturanto, registara oficialulo aŭ pasia monda civitano, tio ĉi estas ''la'' unu libro kiun vi ne devus perdi.” Kaj [[Forbes]] skribis ke “La Kultura Mapo elstaras kiel praktika libro kiu klarigas kaj enkadrigas tre malfacilan kolekton de konceptoj kiu estas ĉiufoje pli rilata hodiaŭ.”<ref>(en) [https://huffingtonpost.com/cari-e-guittard/if-youre-global-you-need-_b_5769836.html?ir=Books If You're Global, You Need This Book] Huffingtonpost.</ref><ref name="FOR"/> === Ok aspektoj === Meyer distingas ok aspektojn en sia Kultura Mapo<ref name="FOR"/>: * ''Komunikado'' – Ĉu malaltkuntekste (simpla kaj klara) aŭ altkuntekste (kun riĉa signifo en interagoj)? * ''Persvadi'' – Ĉu ili ŝatas aŭdi specifajn okazojn kaj ekzemplojn aŭ ĉu ili preferas detalajn klarigojn? * ''Taksado'' – Kiam donante negativan retrosciigon, ĉu oni ĝin donas rekte aŭ preferas ĝin doni malrekte kaj diskrete? * ''Gvidado'' – Ĉu homoj en grupoj estas egalrajtaj aŭ ĉu ili preferas hierarkion? * ''Decidoj'' – Ĉu decidoj estas farataj en interkonsento aŭ ĉu ili okazas de la pinto malsupren? * ''Fido'' – Ĉu homoj fondas sian fidon sur la fakto kiom bone ili konas unu la alian aŭ sur kiel bone ili laboras kune? * ''Disputoj'' – Ĉu malkonsentoj estas pritraktataj rekte aŭ ĉu homoj preferas eviti konfrontojn? * ''Tempo''– Ĉu ili perceptas tempon kiel absoluta linea tempopunkto aŭ ĉu ili konsideras ĝin fleksebla ? == Vidu ankaŭ == [[Interkultura edukado]] == Ekstera ligilo == [https://www.erinmeyer.com/ Oficiala retejo de Erin Meyer] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo [[:en:Erin_Meyer|Erin Meyer]] en la angla vikipedio, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Erin_Meyer&action=history listo de aŭtoroj]. {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meyer, Erin}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Interkulturismo]] m4rdyltst24r6f9dt5w7sl2pd3coo5h 2 682322 9474904 9454333 2026-09-13T19:39:33Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9474904 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P1441 wd:Q15228 . } |columns=label:Article,description,P18 |section=131 |min_section=3 |sort=label |links=text |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber |wdedit=yes |language=en }} == Gondor == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2303795' |class='wd_label'| Anfalas |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1752756' |class='wd_label'| Ithilien |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ithilien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308657' |class='wd_label'| Minas Tirith |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Minas tirith-2004 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3220053' |class='wd_label'| Nen Hithoel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9304013' |class='wd_label'| Pinnath Gelin | Fictional mountain range in [[Gondor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2553278' |class='wd_label'| Warning Beacons of Gondor |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Eilenach.jpg|center|128px]] |} == Misc == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2373676' |class='wd_label'| Ages of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional age from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2396866' |class='wd_label'| Amon Hen |class='wd_desc'| fictional place |class='wd_p18'| |- class='wd_q2193285' |class='wd_label'| Amon Lhaw | Fictional hill from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2714162' |class='wd_label'| Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234609' |class='wd_label'| Anduin |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14917772' |class='wd_label'| Andúril |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q180322' |class='wd_label'| Aragorn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Aragorn.png|center|128px]] |- class='wd_q210877' |class='wd_label'| Arda |class='wd_desc'| the world in J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q206018' |class='wd_label'| Arwen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Arwen by Anna Kulisz.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1089103' |class='wd_label'| Bag-End |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Baggins residence 'Bag End'.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2347205' |class='wd_label'| Baggins family |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3643663' |class='wd_label'| Bandobras Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q843151' |class='wd_label'| Barad-dûr |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235499' |class='wd_label'| [[Baranduino|Baranduin]] |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1089083' |class='wd_label'| Barliman Butterbur |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2532784' |class='wd_label'| Battle of Bywater |class='wd_desc'| fictional battle in Middle-earth, final battle of the War of the Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q1764229' |class='wd_label'| Battle of the Hornburg |class='wd_desc'| fictional battle |class='wd_p18'| |- class='wd_q8247410' |class='wd_label'| Beornings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q793290' |class='wd_label'| Beregond |class='wd_desc'| character from The Lord of The Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q185737' |class='wd_label'| [[Bilbo Baginzo|Bilbo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Over Hill - Bilbo and Gandalf by Joel Lee (Colors).jpg|center|128px]] |- class='wd_q5999233' |class='wd_label'| Bill Ferny | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2496414' |class='wd_label'| Bill the Pony |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15243018' |class='wd_label'| Book of Mazarbul |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q219504' |class='wd_label'| Boromir |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q124849377' |class='wd_label'| Bowman Cotton |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q788947' |class='wd_label'| [[Boklando|Buckland]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q632806' |class='wd_label'| Cair Andros |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261918' |class='wd_label'| Calenardhon |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2342795' |class='wd_label'| Cardolan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124849478' |class='wd_label'| Carl Cotton |class='wd_desc'| fictional characters from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q719208' |class='wd_label'| Celeborn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3114199' |class='wd_label'| Cerin Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6470774' |class='wd_label'| Chamber of Mazarbul | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7903141' |class='wd_label'| Chetwood |class='wd_desc'| fictional forest |class='wd_p18'| [[Dosiero:Chetwood.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2266196' |class='wd_label'| Cirith Ungol |class='wd_desc'| fictional mountain pass |class='wd_p18'| |- class='wd_q719647' |class='wd_label'| Círdan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1967025' |class='wd_label'| Damrod | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2862943' |class='wd_label'| Dead Men of Dunharrow | Group of fictional characters from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q13025011' |class='wd_label'| Del |class='wd_desc'| Name of a country on the continent of Middle-earth in J.R.R. Tolkien&#39;s fantasy novel The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718380' |class='wd_label'| Denethor |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q18433494' |class='wd_label'| Desolation of the Morannon |class='wd_desc'| Middle-earth location |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486626' |class='wd_label'| Drogo Baggins |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2603177' |class='wd_label'| Dunharrow |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235363' |class='wd_label'| Dunlendings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2249758' |class='wd_label'| Durin's Bane |class='wd_desc'| Balrog of Moria |class='wd_p18'| |- class='wd_q5815259' |class='wd_label'| Durthang | Fictional building in [[Mordor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Durthang.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1767106' |class='wd_label'| Dáin II Ironfoot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069844' |class='wd_label'| Déagol |class='wd_desc'| fictional character from Tolkien&#39;s universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q2292021' |class='wd_label'| eagle of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional creature from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2069869' |class='wd_label'| Edoras |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2251643' |class='wd_label'| Elanor Gardner |class='wd_desc'| fictional character in J. R. R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3721872' |class='wd_label'| Elessar |class='wd_desc'| jewel in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q5256585' |class='wd_label'| Elfhelm | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7497130' |class='wd_label'| Elladan | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1777016' |class='wd_label'| Elostirion |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3754051' |class='wd_label'| Elrohir | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q208426' |class='wd_label'| Elrond |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1149537' |class='wd_label'| Elvish |class='wd_desc'| group of fictional languages from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3356703' |class='wd_label'| Emyn Beraid |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q19364626' |class='wd_label'| Erestor |class='wd_desc'| chief councelor of the house of Elrond in the Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235995' |class='wd_label'| Eriador |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q18235505' |class='wd_label'| Eye of Sauron | Fictional object by [[J. R. R. Tolkien]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Escudo Mordor.svg|center|128px]] |- class='wd_q994518' |class='wd_label'| Eä |class='wd_desc'| fictitious universe from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1417506' |class='wd_label'| Fangorn |class='wd_desc'| forest located in the fictional world of Middle-earth, home of the Ents |class='wd_p18'| |- class='wd_q18368911' |class='wd_label'| Far Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q223468' |class='wd_label'| Faramir |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Faramir-tj01.JPG|center|128px]] |- class='wd_q7915700' |class='wd_label'| Farmer Maggot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q11681802' |class='wd_label'| Felaróf |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14517016' |class='wd_label'| fell beast |class='wd_desc'| mount of the Witch-king of Angmar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Reading Cinema Fell Beast, 'Return of the King' world premiere, Wellington.jpg|center|128px]] |- class='wd_q9009125' |class='wd_label'| Fell Winter | Fictional historical period from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2071479' |class='wd_label'| Fellowship of the Ring |class='wd_desc'| fictional group from J. R. R. Tolkien&#39;s The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q8961699' |class='wd_label'| Fimbrethil | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ent lady.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2634487' |class='wd_label'| Finduilas | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1131938' |class='wd_label'| Forlong the Fat |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1051011' |class='wd_label'| Fredegar Bolger |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q3234063' |class='wd_label'| Frerin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q177329' |class='wd_label'| [[Frodo Baginzo|Frodo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Frodo by Mark Ferrari.jpg|center|128px]] |- class='wd_q17632607' |class='wd_label'| Frodo Gardner |class='wd_desc'| character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q5110973' |class='wd_label'| Fundin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1164633' |class='wd_label'| Fíriel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q204274' |class='wd_label'| Galadriel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien by Tessa Boronski.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2601807' |class='wd_label'| Gamling | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]], [[Literary character|literary character]], and film character from [[Tolkien's legendarium]], [[The Two Towers]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q177499' |class='wd_label'| [[Gandalf]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:GANDALF.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3761852' |class='wd_label'| Ghân-buri-Ghân |class='wd_desc'| fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718383' |class='wd_label'| Gil-galad |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2610060' |class='wd_label'| Gildor Inglorion | [[Elves in Middle-earth|Middle-earth elf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2487902' |class='wd_label'| Gilraen |class='wd_desc'| character in the fantasy universe of The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q206818' |class='wd_label'| Gimli |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gimli son of Gloin by Perrie Nicholas Smith.jpg|center|128px]] |- class='wd_q753773' |class='wd_label'| Glorfindel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:The Fall of Turgon's Tower.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3317969' |class='wd_label'| Glóin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2485929' |class='wd_label'| Goldberry |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15007' |class='wd_label'| [[Golumo|Gollum]] |class='wd_desc'| fictional character from The Hobbit |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gollum s journey commences by Frederic Bennett (detail).jpg|center|128px]] |- class='wd_q213586' |class='wd_label'| Gondor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q114861112' |class='wd_label'| Gondorian New Year |class='wd_desc'| fictional New Year&#39;s Day in Tolkien&#39;s legendarium | first day of the year in the New Reckoning | holiday commemorating the destruction of the One Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q739594' |class='wd_label'| Gorbag | [[Orc (Middle-earth)|Orcs in Tolkien's legendarium]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2556540' |class='wd_label'| Gothmog |class='wd_desc'| Middle-earth character (Third Age) |class='wd_p18'| |- class='wd_q113955247' |class='wd_label'| Great East Road |class='wd_desc'| Road in Middle-Earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776731' |class='wd_label'| Grey Company | Fictional organization from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776797' |class='wd_label'| Grimbeorn | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]], [[The Fellowship of the Ring]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3325243' |class='wd_label'| Grimbold |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q6055107' |class='wd_label'| Grishnakh |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q748450' |class='wd_label'| Gríma Wormtongue |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q26413' |class='wd_label'| Gwaihir |class='wd_desc'| fictional character created by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5890465' |class='wd_label'| Gúthwinë | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2570715' |class='wd_label'| Halbarad | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1032885' |class='wd_label'| Haldir |class='wd_desc'| fictional character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3855874' |class='wd_label'| Half-orcs |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q23793252' |class='wd_label'| Hallacar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q10797461' |class='wd_label'| Hallatan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630368' |class='wd_label'| Hamfast Gamgee |class='wd_desc'| father of Sam Gamgee |class='wd_p18'| |- class='wd_q1641279' |class='wd_label'| Helm's Deep |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3099928' |class='wd_label'| Henneth Annûn |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3771786' |class='wd_label'| Herugrim | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630981' |class='wd_label'| Hobbiton |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q5793867' |class='wd_label'| Horn of Gondor |class='wd_desc'| artifact in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q2261896' |class='wd_label'| House of Húrin |class='wd_desc'| Noble clan from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1147638' |class='wd_label'| Háma |class='wd_desc'| Doorward of Théoden, fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069894' |class='wd_label'| Imrahil | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] and fictional prince from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q115766459' |class='wd_label'| Ingold |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2347057' |class='wd_label'| Isen |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q717079' |class='wd_label'| Isengard |class='wd_desc'| large fortress in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Orthanc.svg|center|128px]] |- class='wd_q206324' |class='wd_label'| Isildur |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q9173787' |class='wd_label'| Kampf in Mazarbul | Fictional battle, part of [[War of the Ring]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3238692' |class='wd_label'| Khamûl | [[Nazgûl]], [[Literary character|literary character]], and film character from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2625066' |class='wd_label'| Khand |class='wd_desc'| fictional location by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q7468941' |class='wd_label'| king of Rohan |class='wd_desc'| noble title from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q16594772' |class='wd_label'| King of the Reunited Kingdom |class='wd_desc'| subclass of fictional king |class='wd_p18'| |- class='wd_q5969620' |class='wd_label'| Lalia Took |class='wd_desc'| hobbit in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3355810' |class='wd_label'| Lamedon |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q8158610' |class='wd_label'| Landroval |class='wd_desc'| Middle-earth character (eagle) |class='wd_p18'| |- class='wd_q11800584' |class='wd_label'| Last Bridge |class='wd_desc'| fictional building in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q12221395' |class='wd_label'| Leaflock |class='wd_desc'| ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261070' |class='wd_label'| Lebennin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q213480' |class='wd_label'| [[Legolaso|Legolas]] |class='wd_desc'| fictional elf from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Legolas Greenleaf by Benjamin Drake.png|center|128px]] |- class='wd_q19859' |class='wd_label'| Lembas |class='wd_desc'| fictional food |class='wd_p18'| |- class='wd_q11162492' |class='wd_label'| Lindir |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| |- class='wd_q12275535' |class='wd_label'| location in The Lord of the Rings work | [[Fictional location|fictional location]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q26098' |class='wd_label'| Lonely Mountain |class='wd_desc'| fictional mountain |class='wd_p18'| [[Dosiero:LonelyMountain.jpg|center|128px]] |- class='wd_q131620457' |class='wd_label'| Lord of the Éothéod |class='wd_desc'| Leader of the Éothéod in Tolkien&#39;s Legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2271279' |class='wd_label'| Lossarnach |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q308659' |class='wd_label'| Lothlórien |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15331486' |class='wd_label'| Mablung |class='wd_desc'| Middle-earth man |class='wd_p18'| |- class='wd_q2294716' |class='wd_label'| mallorn |class='wd_desc'| fictional plant from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121118' |class='wd_label'| Marish | Fictional locality in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2722222' |class='wd_label'| Meduseld |class='wd_desc'| fictional castle in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q17716237' |class='wd_label'| Meneldor | [[Eagles in Middle-earth|eagle of Middle-earth]] and [[Literary character|literary character]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219498' |class='wd_label'| Meriadoc Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3903578' |class='wd_label'| Michel Delving |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q79734' |class='wd_label'| [[Mez-Tero|Middle-earth]] |class='wd_desc'| fictional continent in Arda |class='wd_p18'| [[Dosiero:LonelyMountain.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5770908' |class='wd_label'| Minas Tirith citadel | Fictional building in [[Minas Tirith]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q5562337' |class='wd_label'| Minor battles in The Lord of the Rings | Fictional battle and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q46289' |class='wd_label'| Mirkwood |class='wd_desc'| fictional forest in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mirkwood - entrance.jpg|center|128px]] |- class='wd_q266511' |class='wd_label'| mithril |class='wd_desc'| fictional metal in Tolkien&#39;s mythos |class='wd_p18'| |- class='wd_q1995792' |class='wd_label'| Morannon |class='wd_desc'| fictional gate in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Morannon.jpg|center|128px]] |- class='wd_q202886' |class='wd_label'| Mordor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mordor.jpg|center|128px]] |- class='wd_q46854' |class='wd_label'| Moria |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6024530' |class='wd_label'| Morwen Steelsheen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q261584' |class='wd_label'| Mouth of Sauron |class='wd_desc'| chief emissary of Sauron in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q12287444' |class='wd_label'| Muzgash |class='wd_desc'| Middle-earth Orc |class='wd_p18'| |- class='wd_q20149' |class='wd_label'| Narsil |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| [[Dosiero:Narsil anduril.png|center|128px]] |- class='wd_q2081500' |class='wd_label'| Narvi | [[Dwarves in Middle-earth|Middle-earth dwarf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q308661' |class='wd_label'| Nazgûl |class='wd_desc'| character group from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Nazgûl mirando el crepúsculo.jpg|center|128px]] |- class='wd_q114807627' |class='wd_label'| New Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q6146766' |class='wd_label'| No-Man lands |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2291020' |class='wd_label'| Old Man Willow |class='wd_desc'| fictional character In J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium, appearing in The Lord of the Rings; a sentient, evil willow tree in the Old Forest, with various powers including hypnosis and the ability to move his roots and trunk |class='wd_p18'| |- class='wd_q19852' |class='wd_label'| One Ring |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:One Ring Blender Render.png|center|128px]] |- class='wd_q937840' |class='wd_label'| [[Orko (Mez-Tero)|Orcs in Tolkien's legendarium]] |class='wd_desc'| evil race from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tolkien Orc.png|center|128px]] |- class='wd_q1781719' |class='wd_label'| Orthanc |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6058733' |class='wd_label'| Paladin Took II |class='wd_desc'| character of Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q900617' |class='wd_label'| Paths of the Dead |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6072690' |class='wd_label'| Pearl Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Paladins Daughters.jpg|center|128px]] |- class='wd_q219493' |class='wd_label'| [[Peregrino Tjuko|Peregrin Took]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486642' |class='wd_label'| Primula Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q2389403' |class='wd_label'| Quickbeam |class='wd_desc'| Middle-earth ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q719492' |class='wd_label'| Radagast |class='wd_desc'| wizard in J.R.R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Radagast the Brown, Weta Exhibit, Seoul, South Korea (15153582065).jpg|center|128px]] |- class='wd_q3751838' |class='wd_label'| Rammas Echor | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q114873902' |class='wd_label'| Reckoning of Rivendell |class='wd_desc'| fictional calendar kept by elves in J.R.R Tolkein&#39;s Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q3621826' |class='wd_label'| Red Arrow | Fictional arrow from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2472094' |class='wd_label'| Ring of Barahir |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q96199899' |class='wd_label'| Ring of Durin | [[Rings of Power]] by [[Sauron]], part of The Seven Rings of Dwarves from [[Tolkien's legendarium]], [[The Silmarillion]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1904717' |class='wd_label'| Ring-bearer |class='wd_desc'| fictional title in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1406822' |class='wd_label'| Rings of Power |class='wd_desc'| fictional objects from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q220110' |class='wd_label'| Rohan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Poolburn-res.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1247809' |class='wd_label'| Rohirric |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q1798461' |class='wd_label'| Rohirrim |class='wd_desc'| fictional people from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Cavalier-rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q7476340' |class='wd_label'| Rose Cotton |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q12800627' |class='wd_label'| Rúmil of Lórien |class='wd_desc'| fictional character from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q16566245' |class='wd_label'| Sackville-Baggins family | Fictional family from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219473' |class='wd_label'| [[Samsaĝo Vato|Samwise Gamgee]] |class='wd_desc'| Hobbit from the Tolkien universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q216489' |class='wd_label'| Saruman |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Curunír.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2281' |class='wd_label'| [[Saŭrono|Sauron]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sauron replica.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2706729' |class='wd_label'| Scatha |class='wd_desc'| Middle-earth dragon |class='wd_p18'| |- class='wd_q2707949' |class='wd_label'| Shadowfax |class='wd_desc'| fictional horse from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3352165' |class='wd_label'| Shagrat |class='wd_desc'| Middle-earth Uruk-hai |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234661' |class='wd_label'| Shelob |class='wd_desc'| fictional character in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q17628451' |class='wd_label'| Shire Reckoning |class='wd_desc'| fictional calendar from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Shire-calendar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q97197492' |class='wd_label'| Siege of Gondor |class='wd_desc'| fictional battle in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q56437' |class='wd_label'| [[Sindara lingvo|Sindarin]] |class='wd_desc'| fictional language from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sindarin-Beleriand.png|center|128px]] |- class='wd_q5789648' |class='wd_label'| Skinbark | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q678418' |class='wd_label'| smial | Fictional residential building and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]], [[The Hobbit]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1940540' |class='wd_label'| Snowmane |class='wd_desc'| Middle-earth horse |class='wd_p18'| |- class='wd_q114806158' |class='wd_label'| Steward's Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q20152' |class='wd_label'| [[Piko (Mez-Tero)|Sting]] |class='wd_desc'| artefact from J. R. R. Tolkien&#39;s fantasy universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q3478903' |class='wd_label'| The Seven Rings of Dwarves |class='wd_desc'| magic rings in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q218728' |class='wd_label'| [[La Provinco|The Shire]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Colina de Hobbiton.jpg|center|128px]] |- class='wd_q746840' |class='wd_label'| Thranduil |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| [[Dosiero:Elvenking by Nolwyn.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308813' |class='wd_label'| Théoden |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2000416' |class='wd_label'| Théodred |class='wd_desc'| character in The Lord of the Rings by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q280608' |class='wd_label'| Tom Bombadil |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tom Bombadil frees the Hobbits from Old Man Willow.jpg|center|128px]] |- class='wd_q6150892' |class='wd_label'| Towers of the Teeth | Group of fictional objects and fictional tower from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q754477' |class='wd_label'| Treebeard |class='wd_desc'| Ent from Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:TREEBEARD.jpg|center|128px]] |- class='wd_q8008967' |class='wd_label'| Tuckborough |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9091143' |class='wd_label'| Udûn |class='wd_desc'| Middle-earth location, Third Age |class='wd_p18'| |- class='wd_q1771936' |class='wd_label'| Uglúk |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q947309' |class='wd_label'| Umbar |class='wd_desc'| fictional port settlement in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q462760' |class='wd_label'| Watcher in the Water |class='wd_desc'| fictional creature in J.R.R. Tolkien’s Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q901288' |class='wd_label'| [[Veterverto|Weathertop]] |class='wd_desc'| fictional hill in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Weathertop.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1232159' |class='wd_label'| Westron |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121094' |class='wd_label'| White Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2267079' |class='wd_label'| White Mountains |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124838527' |class='wd_label'| Wilcome Cotton |class='wd_desc'| the younger of two hobbits by the same name |class='wd_p18'| |- class='wd_q559524' |class='wd_label'| Witch-king of Angmar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Rey Brujo de Angmar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q18367086' |class='wd_label'| Woody End | Fictional forest in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2756417' |class='wd_label'| Years of the Sun |class='wd_desc'| fictional period from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q114895420' |class='wd_label'| Yestarë |class='wd_desc'| fictional first day of the year in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q216605' |class='wd_label'| Éomer |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2739634' |class='wd_label'| Éomund |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q716565' |class='wd_label'| Éowyn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Éowyn de Rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15992488' |class='wd_label'| Írensaga | Fictional mountain from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |} ---- &sum; 235 items. {{Wikidata list end}} tgxwqw342f9m8xtj864yoaohus4jmyr 0 683505 9474755 9263552 2026-09-13T17:34:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474755 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Heksenalo|Heksanalo|Heksanolo|2-Heksenolo|3-Heksanolo|3-Heksanono|3-Heksenolo|1-Heksen-3-ono}} <center> {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatcenter" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Bonvolu ne konfuzi...'''</font></big></big></span> |- |[[Dosiero:Hexenal 3 3D.png|220ra|eta|centre|<center><big>'''3-[[Heksenalo]]'''</big></center>]]||[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|300ra|eta|centre|<center><big>'''3-[[Heksenolo]]'''</big></center>]] |-style="background: red; color: white" |<center><big>'''Aldehido'''</center>||<center><big>'''Alkoholo</center>'''</big> |- |<center><big>'''C₆H₁₀O</center>'''</center>||<center><big>'''C₆H₁₂O</center>'''</big> |} </center> {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''3-Heksen-1-olo'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Cis-3-Hexenol Structural Formulea V.1.svg|200ra|heksenolo]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Heksenolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|220ra|3-heksenolo]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Heksenolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:シャインマスカット4.JPG|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Heksenolo estas antioksidiga substanco trovata en plantoj de la familio de la [[Vinbero|Blankaj vinberoj]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=AHFrCAAAQBAJ&pg=PA291&dq=cis-3-hexenol+Bl%C3%A4tteralkohol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjNgfTRwJfoAhX6D7kGHesID3YQ6AEINzAB#v=onepage&q=cis-3-hexenol%20Bl%C3%A4tteralkohol&f=false Die Welt der Gifte]</ref></small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Folialkoholo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|12|O'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://www.chembk.com/en/chem/928-96-1 928-96-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21105914.html 21105914] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5281167 5281167] |- |'''[[Merck Index]]'''||15,4736 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora livaĵo kun odoro je folioj ĵus-tonditaj |- |[[Molmaso]]||100,159 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 0,848g cm⁻³<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB8723819.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-60°C<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/928-96-1_312464.html Chemsrc]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||156°C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4389}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||44,4 °C<ref>[https://www.chembk.com/en/chem/cis-3-Hexen-1-ol Chembk]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:16 g/L <ref>[https://www.acs.org/content/acs/en/molecule-of-the-week/archive/h/cis-3-hexen-1-ol.html ACS Publications]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||600 mg/kg (buŝe)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://chemicalland21.com/lifescience/foco/3-HEXENOL.htm |titolo=Chemicalland21 |alirdato=2020-03-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210731134848/http://chemicalland21.com/lifescience/foco/3-HEXENOL.htm |arkivdato=2021-07-31 }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R16|S16]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|264|280|303+361+353|305+351+338|337+313|370+378|403+235|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5281167#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Heksenolo''', ankaŭ konata kiel "folialkoholo", aŭ '''C₆H₁₂O''' estas likva substanco kun agrabla odoro je meditemperaturo malmulte solvebla en akvo kaj solvebla en [[etanolo]] kaj [[duetila etero]]. Ĝi trovatas en verdaj teoj, violfoliaj oleoj, kaj multaj aliaj tipoj de foliaro, herboj kaj plantoj. Folialkoholo estas uzata en parfumfabrikado kiel floraj ingrediencoj. 3-Heksen-1-olo ankaŭ estas esplorata pro ĝiaj antidiabetaj aktivecoj. Ĉar cis-3-heksen-1-olo estas trovata en vasta variaĵo da fruktoj kaj vegetaloj (inklude de dianto, vinbero, [[kivifrukto]], maizo, tomato, kaj teo), ĝi estas altvalora rimedo por doni fruktan guston al manĝaĵoj kaj fabrikado de parfumoj. Sed la kunmetaĵo estas malpli kosta por produktado ol ekstraktado ekde naturaj fontoj. La ĉiujara komerca disponebleco de la heksenolo estas po 30 tunoj ĉiujare. == Sintezoj == {{Div col|cols = 1}} === Sintezo 1 === * Preparado ekde la heksanata acido: Oni preparas hesenolon per nekompleta reduktigo de la [[heksanata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexanoic acid 3D.png|100ra|heksanata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-H_2O]{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|130ra|3-heksenolo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado ekde la heksanolo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexanol 3D.png|100ra|1-heksanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{+KMnO_4\,-H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reduktigo la "heksenalo": <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexenal 3 3D.png|100ra|3-heksenalo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado ekde la "heksilamino": <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexylamine-from-xtal-2006-3D-balls.png|100ra|heksilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+NaOH\,-NaNH-2]{KMnO_4\,-H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado ekde la [[heksanamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexanamide3D.png|70ra|kaproatamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-H_2O]{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Hexylamine-from-xtal-2006-3D-balls.png|100ra|heksilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+KMnO_4\,-H_2O]{+NaOH\,-NaNH_2}\, }</math>[[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 1}} === Reakcio 1 === * Konvertado per reduktado al [[heksanata acido]] de la 3-a karbono kaj oksidado de la alkohola grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [+KMnO_4]{+LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Hexanoic acid 3D.png|70ra|heksanata acido]] |} </center> === Reakcio 2 === * Konvertado al [[heksanolo]] per reduktado de la 3-a karbono: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Hexanol 3D.png|100ra|1-heksanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Konvertado al ''3-heksenalo'' per reduktado de la alkohola grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|150ra|3-heksenolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{[H]}\, }</math>[[Dosiero:Hexenal 3 3D.png|150ra|3-heksenalo]] |} </center> === Reakcio 4 === * Konvertado al [[heksilamino]] per reduktado de la 3-a karbono en ĉeesto de [[sodamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-NaOH]{+NaNH_2}\, }</math>[[Dosiero:Hexylamine-from-xtal-2006-3D-balls.png|100ra|heksilamino]] |} </center> === Reakcio 5 === * Konvertado al [[heksanamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hexenol 3 3D.png|100ra|3-heksenolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [-H_2O]{+KMnO_4\,+NH_3}\, }</math>[[Dosiero:Hexanamide3D.png|70ra|kaproatamido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.acs.org/content/acs/en/molecule-of-the-week/archive/h/cis-3-hexen-1-ol.html ACS Publications] * [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1005932.html The Good Scents Company] * [https://books.google.com.br/books?id=fbnVjdBvFlkC&pg=PA902&dq=cis-3-hexenol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi45q-fw5foAhUuLLkGHfb2AXEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=cis-3-hexenol&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=g8O3DwAAQBAJ&pg=PT847&dq=cis-3-hexenol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi45q-fw5foAhUuLLkGHfb2AXEQ6AEIMjAB#v=onepage&q=cis-3-hexenol&f=false Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=vxtxWneRBN4C&pg=PA3074&dq=cis-3-hexenol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi45q-fw5foAhUuLLkGHfb2AXEQ6AEIOjAC#v=onepage&q=cis-3-hexenol&f=false Encyclopedia of Food and Color Additives] * [https://books.google.com.br/books?id=IDkvBQAAQBAJ&pg=PA425&dq=cis-3-hexenol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi45q-fw5foAhUuLLkGHfb2AXEQ6AEIQzAD#v=onepage&q=cis-3-hexenol&f=false Monographs on Fragrance Raw Materials: A Collection of Monographs Originally ...] * [https://books.google.com.br/books?id=w74gD4-YxaQC&pg=PA676&dq=cis-3-hexenol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi45q-fw5foAhUuLLkGHfb2AXEQ6AEIbjAI#v=onepage&q=cis-3-hexenol&f=false Lipids, Lipophilic Components and Essential Oils from Plant Sources] * [https://books.google.com.br/books?id=4e_HM2xYlgAC&pg=PA289&dq=cis-3-hexenol&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiNrvqbxJfoAhVEH7kGHUTdCWs4ChDoAQgoMAA#v=onepage&q=cis-3-hexenol&f=false Common Fragrance and Flavor Materials: Preparation, Properties and Uses] == Vidu ankaŭ == * [[Heksanolo]] * [[Heksilamino]] * [[Heksanamido]] * [[Pomo]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Prikemiaj temoj}} [[Kategorio:Alkoholoj]] [[Kategorio:Alkenoj]] 3pnxibk8al3sjvtupylo8vps0pmxn9f 0 706926 9475052 9037527 2026-09-14T06:12:07Z Rei Momo 26338 9475052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Rede Globo''', aŭ simple '''Globo''', estas [[Brazilo|brazila]] senpaga televida reto, lanĉita de amaskomunikila posedanto [[Roberto Marinho]] la 26an de aprilo 1965. Ĝi estas posedata de amaskomunikila konglomerato [[Grupo Globo]], estante senkompare la plej granda el siaj posedaĵoj. Globo estas la plej granda komerca televidreto en [[Latin-Ameriko]] kaj la dua plej granda komerca televidreto en la mondo tuj malantaŭ la [[Usono|usona]] televida reto [[American Broadcasting Company|ABC]]<ref>{{cite web|title=Rede Globo se torna a 2ª maior emissora do mundo|url=http://ofuxico.terra.com.br/noticias-sobre-famosos/rede-globo-se-torna-a-2-maior-emissora-do-mundo/2012/05/11-139187.html|publisher=O Fuxico|accessdate=22 May 2012|language=Portuguese|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120514045322/http://ofuxico.terra.com.br/noticias-sobre-famosos/rede-globo-se-torna-a-2-maior-emissora-do-mundo/2012/05/11-139187.html|arkivdato=2012-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514045322/http://ofuxico.terra.com.br/noticias-sobre-famosos/rede-globo-se-torna-a-2-maior-emissora-do-mundo/2012/05/11-139187.html|archivedate=2012-05-14}} {{Citaĵo el la reto |url=http://ofuxico.terra.com.br/noticias-sobre-famosos/rede-globo-se-torna-a-2-maior-emissora-do-mundo/2012/05/11-139187.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120514045322/http://ofuxico.terra.com.br/noticias-sobre-famosos/rede-globo-se-torna-a-2-maior-emissora-do-mundo/2012/05/11-139187.html |arkivdato=2012-05-14 }}</ref> kaj la plej granda produktanto de telenoveloj.<ref name="MBC">{{cite web|title=BRAZIL - The Museum of Broadcast Corporations|url=http://www.museum.tv/eotv/brazil.htm|accessdate=28 November 2017|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-11-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170224043000/http://www.museum.tv/eotv/brazil.htm|arkivdato=2017-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224043000/http://www.museum.tv/eotv/brazil.htm|archivedate=2017-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.museum.tv/eotv/brazil.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170224043000/http://www.museum.tv/eotv/brazil.htm |arkivdato=2017-02-24 }}</ref> Ĉio ĉi faras Globon fama kiel unu el la plej gravaj televidaj retoj en la mondo kaj Grupo Globo unu el la plej grandaj amaskomunikilaj grupoj. Globo havas sian ĉefsidejon en la kvartalo [[Jardim Botânico]] de [[Rio-de-Ĵanejro|Rio-de-Janeanejro]], kie ĝia novaĵsekcio baziĝas. La ĉefaj produktadaj studioj de la reto situas ĉe komplekso nomata ''[[Estúdios Globo]]'', situanta en [[Jacarepaguá]], en la sama urbo. Globo konsistas el 5 posedataj kaj funkciigitaj televidaj stacioj kaj 119 filioj tra Brazilo kaj propraj internaciaj retoj, Globo TV International kaj TV Globo Portugal. En 2007, Globo movis siajn analogajn operaciojn al altdifina televida produktado por cifereca elsendo. == Vidu ankaŭ == * [[Escolinha do Professor Raimundo]] == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://redeglobo.globo.com Oficiala retejo de Rede Globo] [[Kategorio:Televidkanaloj en Brazilo]] 7bzws42l9xsdh9ida6unepu3vfk0z6p 0 716738 9475022 9128928 2026-09-14T00:54:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Ilan MANULIS''' estas [[Israelo|israela]] [[astronomo]] naskiĝinta la {{daton|16|septembro|1949}}. Laŭ [[Minor Planet Center]], li kunmalkovris la [[asteroido]]n [[137217 Racah]] la {{daton|8|julio|1999}} en kunlaboro kun [[Avishay Gal-Yam]].<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsAlpha.html MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj]{{lingvokodo|en}}</ref> La asteroido [[13615 Manulis]] estis nomita en lia honoro.<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=13615+Manulis JPL Small-Body Database Browser 13615 Manulis (1994 WP₁₃)] {{lingvokodo|en}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{he}} [http://www.ilan-manulis.co.il/ Hebrea paĝaro de Ilan Manulis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141017050151/http://www.ilan-manulis.co.il/ |date=2014-10-17 }} * {{en}} [http://www.ilan-manulis.co.il/about_en/ Angla paĝaro de Ilan Manulis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141017050233/http://www.ilan-manulis.co.il/about_en/ |date=2014-10-17 }} * {{en}} [https://www.facebook.com/Ilan.Manulis.Astronomer/ Ilan Manulis ĉe ''Facebook''] * {{en}} [https://www.iau.org/administration/membership/individual/16639/ IAU-Slipo de Ilan Manulis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210512075438/https://iau.org/administration/membership/individual/16639/ |date=2021-05-12 }} {{Ĝermo|Astronomo|Israelo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Manulis, Ilan}} [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Israelaj astronomoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] {{Tradukita | lingvo = it | artikolo = Ilan Manulis | revizio = 110135088 }} 5pucyrgnhnuxy0q95gj6g1dv8p2ekvn 0 717097 9475026 7776030 2026-09-14T01:58:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Imre Domán |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Domán,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Domán Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[bestokuracisto]], altlerneja [[instruisto]]. Imre Domán<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM197112/ca36a8bb-9e30-4e43-811e-81ecd3292ee6/solr/0/24/2/3/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|12|novembro|1915}} en [[Cegléd]], li mortis la {{daton|9|majo|1989}} en [[Orosháza]]. == Biografio == Imre Domán maturiĝis en [[cistercianoj|cisterciana]] [[gimnazio]] de [[Eger]] en [[1935]], poste li akiris bestokuracistan [[diplomo]]n en veterinara [[fakultato]] de [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József]] en [[1939]]. Post la diplomo li estis [[asistanto]] en la fakultatok kie li doktoriĝis en 1942. Inter 1942-1980 li estis bestokuracisto en [[Szarvas]], poste li pensiuliĝis jam kiel distrikta ĉefa bestokuracisto. En Szarvas li kolektis memoraĵojn de la kamparana vivo, kiun li donacis al la urba muzeo en [[1981]]. Li ricevis [[premio]]n de Szarvas en 1984. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az én szarvasi tanyavilágom'' ([[manuskripto]], 1983) * ''Szarvasi cigányok'' (1984) == Fontoj == * [http://konyvtar.univet.hu/panteon/reszletek.php?id=290&kereses= hungarlingva biografio kun foto] * [http://szarvasigazdasz.hu/wp-content/uploads/2018/04/22-Dr-Dom%C3%A1n-Imre-%C3%A9s-Szarvas.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210518204352/https://szarvasigazdasz.hu/wp-content/uploads/2018/04/22-Dr-Dom%C3%A1n-Imre-%C3%A9s-Szarvas.pdf |date=2021-05-18 }} * [http://www.szarvasnet.hu/kikicsoda/abc.php?abc=D hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.newjsag.hu/2015/11/07/karikas-oszlopot-allitottak-dr-doman-imre-emlekere/] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Doman Imre}} [[Kategorio:Hungaraj bestokuracistoj]] tvmazpt7fid3qfercvhv6bqm8g28ypp 0 735958 9475036 8772778 2026-09-14T04:50:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo_priskribo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |situo sur mapo=Parizo |zomo=13 }} [[Dosiero:Map of members International Energy Agency.png|eta|Membroŝtatoj de IAE|330x330ra]] La '''Internacia Energia Agentejo''' ({{lang-fr|Agence Internationale de l'Énergie}}; mallongigita '''IEA''') estas aŭtonoma interregistara organizo kreita en la kadro de la [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo]] (OEKE) en 1974 post la [[naftokrizo de 1973]]<ref>[https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/40436 La naftokrizo de 1973 kiel defio al plurflanka energia kunlaboro inter okcidentaj industriaj landoj ], Türk, Henning. ''Historical Social Research.'' 39 (2014): 209–230.</ref>. La IEA komence dediĉis sin al reago al fizikaj interrompoj en la liverado de nafto, kaj ankaŭ servis kiel informfonto pri statistikoj pri la internacia [[Petrolindustrio|naftomerkato]] kaj aliaj [[Energia industrio|energisektoroj]]. Ĝi estas plej konata pro la publikigo de sia jara ''Monda Energio-Perspektivo''<ref>[https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2020 Monda Energio-Perspektivo] ĉe la retejo de IEA</ref>. En la jardekoj postaj, ĝia rolo disetendiĝis por kovri la tutmondan energisistemon, ampleksante tradiciajn energifontojn kiel [[nafto]], [[Natura gaso|gaso]] kaj [[karbo]] same kiel pli purajn kaj pli rapide kreskantajn kiel [[sunenergio]], [[ventoenergio]] kaj [[biofuelo]]j. Dum la [[pandemio de Covid-19]] ekis tutmondan sanan kaj ekonomian krizon komence de 2020, la AIE alvokis registarojn certigi, ke iliaj planoj pri ekonomia reakiro fokusiĝu pri investoj pri [[renovigebla energio|renovigeblaj energioj]] por krei la kondiĉojn por daŭripova reakiro kaj longtempa struktura malkresko de karbonaj emisioj<ref>[https://www.ft.com/content/3c5be1fb-3936-4305-94fb-220ff674ed6e Kiel IEA prognozas la estontecon de Energio] ''Financial Times'', 13-a de oktobro 2020</ref>. Nuntempe la IEA funkcias kiel politika konsilisto de siaj membroŝtatoj, kaj ankaŭ de ĉefaj emerĝaj ekonomioj kiel [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Barato]], [[Indonezio]] kaj [[Sudafriko]] por subteni energian sekurecon kaj antaŭenigi la [[Energia transiro|energian transiron]] tutmonde. La mandato de la Agentejo plilarĝiĝis por enfokusigi provizi analizojn, datumojn, politikajn rekomendojn kaj solvojn por helpi landojn certigi sekuran, pageblan kaj daŭrigeblan energion por ĉiuj. Precipe ĝi temigis subtenon de tutmondaj klopodoj akceli la energian transiron kaj mildigi [[Klimata varmigo|klimatan ŝanĝon]]. La IEA havas larĝan rolon antaŭenigi raciajn energiajn politikojn kaj multnacian energian teknologian kunlaboron cele al atingo de [[karbona neŭtraleco]]<ref>[https://www.reuters.com/article/us-climate-change-iea-idUSKBN29W1Q8 IEA fiksas celojn pri klimata ŝanĝo pri evolua monda transiro] ''Reuters.com'', 27-a de januaro 2021</ref>. La nuna plenuma direktoro de IEA estas [[Fatih Birol]], kiu ekoficis fine de 2015 kaj komencis sian duan mandaton kvar jarojn poste. Responde al la kreskanta nombro de promesoj faritaj de landoj kaj kompanioj ĉirkaŭ la mondo limigi siajn emisiojn al karbona neŭtraleco antaŭ 2050 aŭ baldaŭ poste, kvankam tio ne kongruas kun la celo de {{GdC|1,5}}, kiu postulus karbonan neŭtralecon meze de la [[2030-aj jaroj]], IEA anoncis en januaro 2021, ke ĝi produktos gvidliniaron por ke la tutmonda energia sektoro atingos neŭtralecon en 2050. La IEA diris, ke la raporto, publikigota la 18an de majo 2021, provas elpensi vojon konforman al malebligado de tutmondaj temperaturoj leviĝi super {{GdC|1,5}} - io, kion ekologiaj grupoj, investantoj kaj kompanioj instigis IEA fari<ref>[https://news.trust.org/item/20191118073049-nsxvm/ Investantoj pliigas premon sur tutmonda energia gardanto pri klimata ŝanĝo ]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Thomson Reuters Foundation News'', 18-a de novembro 2019</ref>. Ĉiuj IEA-membrolandoj subskribis la [[Interkonsento de Parizo pri la klimato|Parizan Interkonsenton]], kiu strebas limigi varmiĝon al {{GdC|1,5}} kaj du trionoj de la registaroj de IEA-membroj engaĝiĝis pri emisio-neŭtraleco en 2050. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Energia ekonomiko]] [[Kategorio:Politiko pri energio]] [[Kategorio:Organizaĵoj kun sidejo en Parizo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1974]] ea7nnwanaf86qggnguftu3kz1xbi7ba 0 736203 9474993 9465652 2026-09-13T23:01:25Z ThomasPusch 1869 {{ĝermo|trafiko}} 9474993 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = Eŭropo |dato = 2026 |komento = iuj informoj ne venas de la franca artikolo}} {{Aliaj signifoj|Faulquemont}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Faulquemont | origina nomo = Gare de Faulquemont | dosiero = | grandeco de dosiero = 280px | priskribo = Stacidomo ''Faulquemont'' | lando = Francio | loko = [[Faulquemont]] | latitudo = 49.0454859439 | longitudo = 6.60376639561 | regiono-ISO = FR-57 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Francio/Loreno/Moselle | nomo de trafikanto = [[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]] | kodo de stacidomo = <!--87193359--> | fervojo = {{Senapartligilo|TER (trajno)}} [[Grand Est]] | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = | nombro de kajoj = | malfermo = | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = {{Unuo|194382|vojaĝantoj}} <small>(2019)</small> | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Faulquemont''' estas [[Francio|franca]] [[fervoja stacidomo|stacidomo]] sur la linio [[Rémilly (stacidomo)|Rémilly]] - [[Stiring-Wendel]], situanta en {{Senapartligilo|komunumo (Francio)}} [[Faulquemont]], en departemento [[Moselle]], regiono [[Grand Est]]. Temas pri stacidomo de [[Société nationale des chemins de fer français]] (SNCF), priservata de trajnoj {{Senapartligilo|TER (trajno)}} [[Grand Est]]. Ĝi situas ĉe [[kilometra punkto]] (PK) {{unuo|017.206}} de linio Rémilly - Stiring-Wendel (172000). == Vidu ankaŭ == * [[Faulquemont]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo Gares}} * {{Oficiala retejo TER}} {{ĝermo|trafiko}} [[Kategorio:Stacidomoj de Francio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Moselle]] [[Kategorio:Faulquemont]] fy8erajd5gujl96ieln71gk63h74k7n 9474994 9474993 2026-09-13T23:02:52Z ThomasPusch 1869 9474994 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = Eŭropo |dato = 2026 |komento = iuj informoj ne venas de la franca artikolo}} {{Aliaj signifoj|Faulquemont}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Faulquemont | origina nomo = Gare de Faulquemont | dosiero = | grandeco de dosiero = 280px | priskribo = Stacidomo ''Faulquemont'' | lando = Francio | loko = [[Faulquemont]] | latitudo = 49.0454859439 | longitudo = 6.60376639561 | regiono-ISO = FR-57 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Francio/Loreno/Moselle | nomo de trafikanto = [[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]] | kodo de stacidomo = <!--87193359--> | fervojo = {{Senapartligilo|TER (trajno)}} [[Grand Est]] | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = | nombro de kajoj = | malfermo = | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = {{Unuo|194382|vojaĝantoj}} <small>(2019)</small> | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Faulquemont''' estas [[Francio|franca]] [[fervoja stacidomo|stacidomo]] sur la linio [[Rémilly (stacidomo)|Rémilly]] - [[Stiring-Wendel]] ([[d:Q22879|d]]), situanta en {{Senapartligilo|komunumo (Francio)}} [[Faulquemont]], en departemento [[Moselle]], regiono [[Grand Est]]. Temas pri stacidomo de [[Société nationale des chemins de fer français]] (SNCF), priservata de trajnoj {{Senapartligilo|TER (trajno)}} [[Grand Est]]. Ĝi situas ĉe [[kilometra punkto]] (PK) {{unuo|017.206}} de linio Rémilly - Stiring-Wendel (172000). == Vidu ankaŭ == * [[Faulquemont]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo Gares}} * {{Oficiala retejo TER}} {{ĝermo|trafiko}} [[Kategorio:Stacidomoj de Francio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Moselle]] [[Kategorio:Faulquemont]] nx2t3enentqk235011pmytdsstsgbvi 0 740220 9474775 8255508 2026-09-13T17:45:22Z Sj1mor 12103 9474775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''John HUME''' ([[18-a de januaro|‏18-an de januaro]] [[1937]] - [[3-a de aŭgusto]] [[2020]]) estis [[politikisto]] el [[Nord-Irlando]], kiu Gajnis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] kaj la Gandhi-pacpremion kune kun David Trimble, pro ilia parto en la realigo de [[Interkonsento de Sankta Vendredo]]. == Vivo == Hume naskiĝis en la urbo [[Derry]] (Londonderry) en [[Nord-Irlando]]. Li estis edukita ĉe Minot College, la gvida seminario por [[Katolika Eklezio|katolikaj]] pastroj en Irlando, kaj estis destinita iĝi katolika pastro. Li ne kompletigis sian ordinacion kaj revenis al sia hejmurbo por servi kiel instruisto tie. Li fariĝis ĉefa figuro en la movado por civitanaj rajtoj en Derry, [[1960-aj jaroj|fine de la 1960-aj jaroj]]. Li estis elektita sendependa membro de la [[Irlanda Parlamento]] en [[1969]]. Ĉi tiu parlamento estis malfondita en [[1972]]. Li estis elektita [[Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando|membro de la brita parlamento]] en [[1983]]. Hume estis unu el la fondintoj de la [[Sociala Demokrata kaj Laborista Partio|Sociala Demokrata kaj Laborista Partio de Nord-Irlando]] (SDLP), kaj fariĝis ĝia estro en [[1979]]. Li ankaŭ funkciis kiel unu el la reprezentantoj de Nord-Irlando en la [[Eŭropa Parlamento]]. Hume estas konsiderata unu el la patroj de la pacprocezo de Nord-Irlando, kaj precipe ludis grandan rolon en la realigo de [[Interkonsento de Sankta Vendredo]]. Li gajnis [[Nobel-premio pri paco]] en [[1998]] kune kun David Trimble, estro de la protestanta partio "[[Ulster Unionist Party]]". Kiam li abdikis de la SDLP-gvidado en [[2001]] li gajnis laŭdojn de ĉiuj anguloj de la politika mapo, kaj eĉ de sia delonga rivalo, protestanta kaj uniisto [[Ian Paisley]]. La [[4-a de februaro|4an de februaro]] [[2004]], Hume anoncis sian kompletan retiriĝon de politiko. {{Nobel-premio pri paco}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hume, John}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Historio de Irlando]] [[Kategorio:Britaj parlamentanoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Irlandaj politikistoj]] qogaqmymg8sbe7t3dys94acy9esmb25 0 740222 9474774 9407850 2026-09-13T17:45:07Z Sj1mor 12103 9474774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''David TRIMBLE''' (naskiĝis la [[15-a de oktobro|15-an de oktobro]] [[1944]], mortis la [[25-an de julio]] [[2022]]) estis politikisto de [[Nord-Irlando]], iama gvidanto de la [[Ulster Unionist Party]] (UUP), kaj Unua Ministro (t.e. ĉefministro) de Nord-Irlando. En [[1998]], Trimble kunricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] kun [[John Hume]] de la [[Sociala Demokrata kaj Laborista Partio]] de Nord-Irlando (SDLP). == Vivo == Trimble naskiĝis en 1944, edukiĝis en [[Bangor (Gwynedd)|Bangor]] kaj en la reĝina universitato en [[Belfasto]] kaj kvalifikiĝis kiel advokato kaj en [[1968]] komencis prelegi ĉe la [[Jurisprudenco|jura]] fakultato. == Politiko == En [[1975]], Trimble unue estis elektita al la Asembleo de Nord-Irlando nome de la Progresema Uniisma Partio kaj servis kiel vicgvidanto de la partio. Kiam la partio dissolvis li aliĝis al la Ulster Unionist Party (UUP) en [[1978]] kaj iĝis partia sekretario. Li estis elektita al la brita parlamento en kromelekto en [[1990]]. En [[1995]] li estis elektita gvidanto de sia partio. Trimble protestis kontraŭ la rolo de la usona [[Usona Senato|senatano]] [[George Mitchell]] kiel prezidanto de la plurflankaj intertraktoj finitaj per realigo de [[Interkonsento de Sankta Vendredo]] en [[1998]], sed servis valoran rolon por persvadi siajn partianojn akcepti la interkonsenton, kiu inkluzivis multajn koncedojn, kiuj la unuistoj devis ricevi. Poste en 1998 Trimble kaj Hume gajnis [[Nobel-premio pri paco]] pro iliaj klopodoj trovi pacan solvon al la konflikto en [[Nord-Irlando]]. Trimble estis elektita al la Konsilio de Nord-Irlando (organo establita laŭ la interkonsento) kaj fariĝis la unua Ministro de Nord-Irlando. Post monatoj la agadoj de la konsilio estis nuligitaj. La konsilio revenis funkcii en [[2000]] post kiam la [[IRA (Irlando)|IRA]] konsentis pri deklaro pri [[malarmado]]. En oktobro 2000, Trimble estis devigita ordoni al la membroj de [[Sinn Féin|Sinn Fein]] en la konsilio ne ĉeesti kunvenojn kun iliaj samrespondaj ŝtatoficiroj de [[Irlando]]. De tiam la stato de Trimble tendencis malboniĝi politike. La agadoj de la institucioj establitaj laŭ la Interkonsento de Sankta Vendredo estis nelonge suspenditaj en oktobro 2002. Poste ili rekomencis ĝiaj funkcioj. En la voĉdonado de 2003 por ĉi tiuj institucioj, la Demokrata Unisma Partio, ankaŭ uniisma sed la rivalo de la UUP gvidata de Trimble, fariĝis la ĉefa uniisma partio en Nord-Irlando. En la balotado de 2005, Trimble malsukcesis en sia oferto kandidatiĝi por parlamento, kontraŭante la kandidaton de Demokrata Uniisto. En 2006 li ricevis la titolon [[Barono]] kaj fariĝis membro de [[Ĉambro de Lordoj]]. En 2007 li forlasis sian partion kaj aliĝis al la [[Konservisma Partio (Britio)|Konservativa Partio]] . {{Projektoj}}{{Nobel-premio pri paco}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Trimble, David}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Historio de Irlando]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Britaj parlamentanoj]] 3nenng66sufqqh9jzt2xknqz28a5wa6 10 747760 9474682 9471799 2026-09-13T14:47:02Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9474682 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Vikidatumoj listo kapo}}</noinclude>{{Wikidata list |sparql=select distinct ?item ?l ?img ?pocetobyvatel ?pocetobyvatel_upr ?rozloha ?rozloha_upr where { hint:Query hint:optimizer "None" . ?item wdt:P31 wd:Q5153359 . ?item wdt:P31 wd:Q15978299 . ?item wdt:P131* ?distrikto . ?distrikto wdt:P31 wd:Q548611 . ?item wdt:P1082 ?pocetobyvatel . ?item wdt:P2046 ?rozloha . BIND(CONCAT("{", "{formatnum:{", "{#expr: ", STR(?rozloha), " round 2 }", "}", "}", "}") AS ?rozloha_upr ) . BIND(CONCAT("{", "{formatnum:", STR(?pocetobyvatel), "}", "}") AS ?pocetobyvatel_upr) . ?distrikto rdfs:label ?l FILTER(lang(?l) = "cs") . OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?img } . } order by desc(?pocetobyvatel) desc(?rozloha) ?img |columns=number:#,label:Artikolo,?img:Bildeto,?pocetobyvatel_upr:Nombro de loĝantoj,?rozloha_upr:Areo (km²),?l:Distrikto |thumb=75 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Artikolo ! Bildeto ! Nombro de loĝantoj ! Areo (km²) ! Distrikto |- | style='text-align:right'| 1 | [[Prago]] | [[Dosiero:Petřín Tower View IMG 3020.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1397880}} | {{formatnum:{{#expr: 496.21 round 2 }}}} | Praha |- | style='text-align:right'| 2 | [[Brno]] | [[Dosiero:Brno, Štýřice, Pražákova, výhled z AZ Toweru (2013-05-22; 28).jpg|center|75px]] | {{formatnum:402739}} | {{formatnum:{{#expr: 230.182739 round 2 }}}} | okres Brno-město |- | style='text-align:right'| 3 | [[Ostrava]] | [[Dosiero:Katedrála Božského Spasitele, Nová Karolina a Dolní oblast Vítkovic, pohled z Nové radnice, srpen 2011.jpg|center|75px]] | {{formatnum:283187}} | {{formatnum:{{#expr: 214.229602 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 4 | [[Pilzeno|Plzeň]] | [[Dosiero:Plzen city view.jpg|center|75px]] | {{formatnum:187928}} | {{formatnum:{{#expr: 137.671042 round 2 }}}} | okres Plzeň-město |- | style='text-align:right'| 5 | [[Liberec]] | [[Dosiero:Liberec Rathaus Aussicht.JPG|center|75px]] | {{formatnum:108090}} | {{formatnum:{{#expr: 106.087154 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 6 | [[Olomouc]] | [[Dosiero:Olomouc-Horní náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:103063}} | {{formatnum:{{#expr: 103.334582 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 7 | [[České Budějovice]] | [[Dosiero:České Budějovice - centrum letecky.jpg|center|75px]] | {{formatnum:97231}} | {{formatnum:{{#expr: 55.71 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 8 | [[Hradec Králové]] | [[Dosiero:Hradec Králové náměstí celek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:94311}} | {{formatnum:{{#expr: 105.686167 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 9 | [[Pardubice]] | [[Dosiero:Pardubice CZ Zelena brana.JPG|center|75px]] | {{formatnum:92319}} | {{formatnum:{{#expr: 82.655058 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 10 | [[Ústí nad Labem]] | [[Dosiero:UL-Ferdinandshöhe-Blick-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:90866}} | {{formatnum:{{#expr: 93.969856 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 11 | [[Zlín]] | [[Dosiero:Zlín, výhled z Baťova mrakodrapu, 062.jpg|center|75px]] | {{formatnum:74684}} | {{formatnum:{{#expr: 102.826067 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 12 | [[Kladno]] | [[Dosiero:Kladno náměstí, 2013.jpg|center|75px]] | {{formatnum:69664}} | {{formatnum:{{#expr: 36.965946 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 13 | [[Havířov]] | [[Dosiero:Havirov sq02.JPG|center|75px]] | {{formatnum:68674}} | {{formatnum:{{#expr: 32.076111 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 14 | [[Most]] | [[Dosiero:Most 2015.JPG|center|75px]] | {{formatnum:63474}} | {{formatnum:{{#expr: 86.94131 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 15 | [[Opava]] | [[Dosiero:Čelní pohled Hláska.jpg|center|75px]] | {{formatnum:55109}} | {{formatnum:{{#expr: 90.60987 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 16 | [[Jihlava]] | [[Dosiero:Jihlava náměstí jezuité 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:54624}} | {{formatnum:{{#expr: 87.866195 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 17 | [[Frýdek-Místek]] | [[Dosiero:Místek, Náměstí Svobody, sever.jpg|center|75px]] | {{formatnum:53590}} | {{formatnum:{{#expr: 51.55814 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 18 | [[Teplice]] | [[Dosiero:Teplice náměstí a hotel Prince de Ligne 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:50912}} | {{formatnum:{{#expr: 23.783125 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 19 | [[Karlovy Vary]] | [[Dosiero:Karlovy Vary - 2021 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:49073}} | {{formatnum:{{#expr: 59.081798 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 20 | [[Karviná]] | [[Dosiero:2013 Karwina, Frysztat, Żeliwna fontanna na rynku 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:48937}} | {{formatnum:{{#expr: 57.521275 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 21 | [[Mladá Boleslav]] | [[Dosiero:Hrad03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:47346}} | {{formatnum:{{#expr: 28.903499 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 22 | [[Chomutov]] | [[Dosiero:Sousoší nejsvětější trojice na náměstí v Chomutově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:46771}} | {{formatnum:{{#expr: 29.254168 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 23 | [[Děčín]] | [[Dosiero:Decin.JPG|center|75px]] | {{formatnum:46376}} | {{formatnum:{{#expr: 117.695618 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 24 | [[Jablonec nad Nisou]] | [[Dosiero:Jablonec nad Nisou 2019-07 34.jpg|center|75px]] | {{formatnum:46209}} | {{formatnum:{{#expr: 31.382282 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 25 | [[Prostějov]] | [[Dosiero:Prostějov, náměstí TGM západ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:43408}} | {{formatnum:{{#expr: 39.040023 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 26 | [[Přerov]] | [[Dosiero:Zámek, Přerov (07).jpg|center|75px]] | {{formatnum:40906}} | {{formatnum:{{#expr: 58.449374 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 27 | [[Česká Lípa]] | [[Dosiero:Česká Lípa náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:36815}} | {{formatnum:{{#expr: 66.096326 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 28 | [[Třebíč]] | [[Dosiero:Trebic vnitrni mesto.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34530}} | {{formatnum:{{#expr: 57.591176 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 29 | [[Tábor]] | [[Dosiero:Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34356}} | {{formatnum:{{#expr: 62.215743 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 30 | [[Znojmo]] | [[Dosiero:Znojmo - panorama od jihu obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:34172}} | {{formatnum:{{#expr: 65.896743 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 31 | [[Třinec]] | [[Dosiero:Náměstí T. G. Masaryka v Třinci.jpg|center|75px]] | {{formatnum:33852}} | {{formatnum:{{#expr: 85.37 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 32 | [[Kolín]] | [[Dosiero:KOLIN.jpg|center|75px]] | {{formatnum:33444}} | {{formatnum:{{#expr: 34.993165 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 33 | [[Cheb]] | [[Dosiero:Cheb nám ke kostelu DSCN1455.JPG|center|75px]] | {{formatnum:32808}} | {{formatnum:{{#expr: 96.36 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 34 | [[Příbram]] | [[Dosiero:Pribramske Hradcany.jpg|center|75px]] | {{formatnum:32773}} | {{formatnum:{{#expr: 36.1 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 35 | [[Písek]] | [[Dosiero:View to Písek from Otava River (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:31121}} | {{formatnum:{{#expr: 63.230237 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 36 | [[Trutnov]] | [[Dosiero:Trutnov Krakonošovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:29607}} | {{formatnum:{{#expr: 103.319996 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 37 | [[Kroměříž]] | [[Dosiero:Kroměříž náměstí a radnice celek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:27917}} | {{formatnum:{{#expr: 50.975225 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 38 | [[Orlová]] | [[Dosiero:Orlová-Lutyně 2012.jpg|center|75px]] | {{formatnum:27540}} | {{formatnum:{{#expr: 24.66913 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 39 | [[Vsetín]] | [[Dosiero:Vsetin - pohled ze zamecke veze 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:25185}} | {{formatnum:{{#expr: 57.607343 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 40 | [[Uherské Hradiště]] | [[Dosiero:Uherské Hradiště, Masarykovo náměstí (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:24887}} | {{formatnum:{{#expr: 21.256963 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 41 | [[Šumperk]] | [[Dosiero:Sumperk letecky pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:24735}} | {{formatnum:{{#expr: 27.88003 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 42 | [[Břeclav]] | [[Dosiero:Breclav zamek 001.jpg|center|75px]] | {{formatnum:24538}} | {{formatnum:{{#expr: 77.185531 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 43 | [[Havlíčkův Brod]] | [[Dosiero:Koudelova kašna (18. století) 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23791}} | {{formatnum:{{#expr: 64.934149 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 44 | [[Chrudim]] | [[Dosiero:Chrudim, Resselovo nám., severní strana (2018-07-01; 02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:23564}} | {{formatnum:{{#expr: 33.209542 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 45 | [[Hodonín]] | [[Dosiero:Hodonín - radnice crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23517}} | {{formatnum:{{#expr: 63.305652 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 46 | [[Český Těšín]] | [[Dosiero:Radnice v Českém Těšíně.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23075}} | {{formatnum:{{#expr: 33.8 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 47 | [[Nový Jičín|Novajiĉino]] | [[Dosiero:Neutitschein01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:23005}} | {{formatnum:{{#expr: 36.521371 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 48 | [[Litoměřice]] | [[Dosiero:Stará radnice z náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:22767}} | {{formatnum:{{#expr: 17.987203 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 49 | [[Klatovy]] | [[Dosiero:Klatovy, 2016 (22).jpg|center|75px]] | {{formatnum:22763}} | {{formatnum:{{#expr: 80.85169 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 50 | [[Valašské Meziříčí]] | [[Dosiero:Náměstí ve Valašském Meziříčí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22580}} | {{formatnum:{{#expr: 35.435062 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 51 | [[Krnov]] | [[Dosiero:Krnov townhall 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22518}} | {{formatnum:{{#expr: 44.293533 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 52 | [[Litvínov]] | [[Dosiero:Litvinov City3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22387}} | {{formatnum:{{#expr: 40.696708 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 53 | [[Strakonice]] | [[Dosiero:Panorama of Strakonice in the Czech Republic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:22355}} | {{formatnum:{{#expr: 34.679515 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 54 | [[Sokolov]] | [[Dosiero:Sokolov zámek (4).JPG|center|75px]] | {{formatnum:22007}} | {{formatnum:{{#expr: 22.917462 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 55 | [[Kutná Hora]] | [[Dosiero:Kutná Hora - panoramio (10).jpg|center|75px]] | {{formatnum:21642}} | {{formatnum:{{#expr: 33.071625 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 56 | [[Beroun]] | [[Dosiero:Beroun náměstí s radnicí 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:21521}} | {{formatnum:{{#expr: 31.251057 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 57 | [[Kopřivnice]] | [[Dosiero:Kopřivnice panorama.JPG|center|75px]] | {{formatnum:21374}} | {{formatnum:{{#expr: 27.487015 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 58 | [[Vyškov]] | [[Dosiero:Vyškov, Masarykovo náměstí (8).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20645}} | {{formatnum:{{#expr: 50.472289 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 59 | [[Jindřichův Hradec]] | [[Dosiero:Jindrichuv Hradec Neuhaus (26850381369).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20540}} | {{formatnum:{{#expr: 74.285974 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 60 | [[Žďár nad Sázavou]] | [[Dosiero:Žďár nad Sázavou (Saar), Hauptplatz mit Pestsäule und Rathaus (39627995870).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20404}} | {{formatnum:{{#expr: 37.063681 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 61 | [[Bohumín]] | [[Dosiero:Bohumin radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:20315}} | {{formatnum:{{#expr: 31.027791 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 62 | [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] | [[Dosiero:Brandys nad labem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:20313}} | {{formatnum:{{#expr: 22.654825 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 63 | [[Mělník]] | [[Dosiero:Mělník náměstí s radnicí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:20278}} | {{formatnum:{{#expr: 24.961871 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 64 | [[Blansko]] | [[Dosiero:Blansko (letecký snímek).jpg|center|75px]] | {{formatnum:20002}} | {{formatnum:{{#expr: 44.972248 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 65 | [[Náchod]] | [[Dosiero:Náchod, výhled ze zámku na Masarykovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19827}} | {{formatnum:{{#expr: 33.343135 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 66 | [[Jirkov]] | [[Dosiero:Jirkov CZ Kostelni ul 019.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19240}} | {{formatnum:{{#expr: 17.128588 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 67 | [[Kralupy nad Vltavou]] | [[Dosiero:Pohled na Kralupy nad Vltavou z Hostibejku, srpen 2025.jpg|center|75px]] | {{formatnum:19005}} | {{formatnum:{{#expr: 21.900215 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 68 | [[Žatec]] | [[Dosiero:Žatec, náměstí Svobody, radnice a trojiční sloup.jpg|center|75px]] | {{formatnum:18959}} | {{formatnum:{{#expr: 42.676571 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 69 | [[Kadaň]] | [[Dosiero:Kadaň 2016-10-16.jpg|center|75px]] | {{formatnum:18090}} | {{formatnum:{{#expr: 65.62341 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 70 | [[Louny]] | [[Dosiero:Dny evropského dědictví 2013 - prohlídka lounské vodárny 10.JPG|center|75px]] | {{formatnum:18068}} | {{formatnum:{{#expr: 24.139311 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 71 | [[Hranice (distrikto Přerov)|Hranice]] | [[Dosiero:Hranice, Čechova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:17969}} | {{formatnum:{{#expr: 49.775368 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 72 | [[Otrokovice]] | [[Dosiero:Batovy domky 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17401}} | {{formatnum:{{#expr: 19.626638 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 73 | [[Říčany]] | [[Dosiero:Říčany, centrum přes Mlýnský rybník.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17143}} | {{formatnum:{{#expr: 25.811368 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 74 | [[Benešov]] | [[Dosiero:Benešov náměstí3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:17043}} | {{formatnum:{{#expr: 46.870234 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 75 | [[Slaný]] | [[Dosiero:Slaný radnice (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:16937}} | {{formatnum:{{#expr: 35.12 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 76 | [[Uherský Brod]] | [[Dosiero:Ungarisch-Brod-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16367}} | {{formatnum:{{#expr: 52.063309 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 77 | [[Neratovice]] | [[Dosiero:Neratovice7966.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16360}} | {{formatnum:{{#expr: 20.002941 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 78 | [[Pelhřimov]] | [[Dosiero:Pelhřimov (053).jpg|center|75px]] | {{formatnum:16206}} | {{formatnum:{{#expr: 95.275219 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 79 | [[Jičín]] | [[Dosiero:Czechia, Jicin, Wallenstein's square in Spring.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16101}} | {{formatnum:{{#expr: 25.88 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 80 | [[Svitavy]] | [[Dosiero:Svitavy náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:16073}} | {{formatnum:{{#expr: 31.332927 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 81 | [[Rožnov pod Radhoštěm]] | [[Dosiero:Roznov p Radhostem01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:16063}} | {{formatnum:{{#expr: 39.48231 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 82 | [[Rakovník]] | [[Dosiero:Rak radnice DSCN1397.JPG|center|75px]] | {{formatnum:15682}} | {{formatnum:{{#expr: 18.501391 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 83 | [[Ostrov (distrikto Karlovy Vary)|Ostrov]] | [[Dosiero:Ostrov nad ohri marktplatz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15681}} | {{formatnum:{{#expr: 50.406529 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 84 | [[Nymburk]] | [[Dosiero:Nymburk, west view.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15642}} | {{formatnum:{{#expr: 20.588126 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 85 | [[Dvůr Králové nad Labem]] | [[Dosiero:Dvůr Králové nad Labem from air 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15322}} | {{formatnum:{{#expr: 35.844379 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 86 | [[Poděbrady]] | [[Dosiero:Podebradsky zamek (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:15232}} | {{formatnum:{{#expr: 33.69 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 87 | [[Bruntál]] | [[Dosiero:Bruntál (Freudenthal) - market square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15037}} | {{formatnum:{{#expr: 29.344536 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 88 | [[Česká Třebová]] | [[Dosiero:Kateřina.jpg|center|75px]] | {{formatnum:15010}} | {{formatnum:{{#expr: 41.01 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 89 | [[Varnsdorf]] | [[Dosiero:Varnsdorf kostel sv. Petra a Pavla a děkanství 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14704}} | {{formatnum:{{#expr: 26.24 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 90 | [[Turnov]] | [[Dosiero:Náměstí Českého ráje, Turnov (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:14577}} | {{formatnum:{{#expr: 22.711996 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 91 | [[Bílina]] | [[Dosiero:Bílina - pohled z vyhlídky Na Chlumu, 2025-09, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14497}} | {{formatnum:{{#expr: 32.511926 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 92 | [[Rokycany]] | [[Dosiero:Rokycany 3.JPG|center|75px]] | {{formatnum:14381}} | {{formatnum:{{#expr: 30.673057 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 93 | [[Milovice]] | [[Dosiero:Průčelí kostela sv. Kateřiny, Milovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14270}} | {{formatnum:{{#expr: 28.308484 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 94 | [[Tachov]] | [[Dosiero:Impression from Tachov (4).jpg|center|75px]] | {{formatnum:14097}} | {{formatnum:{{#expr: 40.847854 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 95 | [[Klášterec nad Ohří]] | [[Dosiero:Klášterec nad Ohří, ze zámku, radnice+Kostel Nejsvětější Trojice+Sala Terrena 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14068}} | {{formatnum:{{#expr: 53.786232 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 96 | [[Mariánské Lázně]] | [[Dosiero:Kolonáda M.Gorkého.JPG|center|75px]] | {{formatnum:14052}} | {{formatnum:{{#expr: 51.792373 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 97 | [[Ústí nad Orlicí]] | [[Dosiero:Ústí nad Orlicí - Square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:14011}} | {{formatnum:{{#expr: 36.367354 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 98 | [[Hlučín]] | [[Dosiero:Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:13352}} | {{formatnum:{{#expr: 21.138542 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 99 | [[Zábřeh]] | [[Dosiero:Zábřeh zámek1 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:13320}} | {{formatnum:{{#expr: 34.590845 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 100 | [[Šternberk]] | [[Dosiero:Sternberg - city center.jpg|center|75px]] | {{formatnum:13239}} | {{formatnum:{{#expr: 48.788687 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 101 | [[Český Krumlov]] | [[Dosiero:Český Krumlov, historické jádro.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12797}} | {{formatnum:{{#expr: 22.168455 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 102 | [[Krupka]] | [[Dosiero:Graupen-Blick-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12793}} | {{formatnum:{{#expr: 46.608049 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 103 | [[Aš]] | [[Dosiero:Aš city centrum 2008-02-10.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12684}} | {{formatnum:{{#expr: 55.856113 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 104 | [[Roudnice nad Labem]] | [[Dosiero:Roudnice nad Labem -zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12668}} | {{formatnum:{{#expr: 16.68 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 105 | [[Chodov (distrikto Sokolov)|Chodov]] | [[Dosiero:Chodov kostel svatého Vavřince (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:12609}} | {{formatnum:{{#expr: 14.260207 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 106 | [[Vysoké Mýto]] | [[Dosiero:Náměstí Přemysla Otakara II. (Vysoké Mýto) (cropped).jpg|center|75px]] | {{formatnum:12560}} | {{formatnum:{{#expr: 42.026497 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 107 | [[Boskovice]] | [[Dosiero:Boskovice - pohled na centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12508}} | {{formatnum:{{#expr: 27.815442 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 108 | [[Jaroměř]] | [[Dosiero:Jaroměř from air 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12483}} | {{formatnum:{{#expr: 23.952616 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 109 | [[Čelákovice]] | [[Dosiero:Čelákovice radnice 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12474}} | {{formatnum:{{#expr: 15.875679 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 110 | [[Vrchlabí]] | [[Dosiero:Vrchlabí náměstí Míru 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:12102}} | {{formatnum:{{#expr: 27.648808 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 111 | [[Kuřim]] | [[Dosiero:Kurim-kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11860}} | {{formatnum:{{#expr: 17.195893 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 112 | [[Holešov]] | [[Dosiero:Holešov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11616}} | {{formatnum:{{#expr: 33.941858 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 113 | [[Velké Meziříčí]] | [[Dosiero:Velke Mezirici 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11608}} | {{formatnum:{{#expr: 40.664078 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 114 | [[Humpolec]] | [[Dosiero:Humpolec-Obermarkt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11522}} | {{formatnum:{{#expr: 51.510592 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 115 | [[Vlašim]] | [[Dosiero:KLG 4867 CZ - Vlašim.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11434}} | {{formatnum:{{#expr: 41.424825 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 116 | [[Rychnov nad Kněžnou]] | [[Dosiero:Rychnov nad Kněžnou from air K2-2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11420}} | {{formatnum:{{#expr: 34.988805 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 117 | [[Nový Bor]] | [[Dosiero:Luftbild von Nový Bor.JPG|center|75px]] | {{formatnum:11318}} | {{formatnum:{{#expr: 19.441704 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 118 | [[Uničov]] | [[Dosiero:Uničov - Townhall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11237}} | {{formatnum:{{#expr: 48.274655 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 119 | [[Domažlice]] | [[Dosiero:Taus-Markt-01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:11133}} | {{formatnum:{{#expr: 24.617656 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 120 | [[Prachatice]] | [[Dosiero:Prachatice, Velké náměstí (srpen 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:11119}} | {{formatnum:{{#expr: 38.918518 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 121 | [[Rumburk]] | [[Dosiero:Rumburk náměstí a sloup 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10815}} | {{formatnum:{{#expr: 24.717542 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 122 | [[Sušice]] | [[Dosiero:Sušice od jihozápadu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10740}} | {{formatnum:{{#expr: 45.65 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 123 | [[Kyjov]] | [[Dosiero:Kyjov - Masarykovo náměstí 2008.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10645}} | {{formatnum:{{#expr: 29.88399 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 124 | [[Veselí nad Moravou]] | [[Dosiero:Bartolomejske namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10623}} | {{formatnum:{{#expr: 35.450627 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 125 | [[Králův Dvůr]] | [[Dosiero:Králův Dvůr, pohled na město.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10598}} | {{formatnum:{{#expr: 15.238276 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 126 | [[Frenštát pod Radhoštěm]] | [[Dosiero:Frenštát pod Radhoštěm (CZE) - town hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10554}} | {{formatnum:{{#expr: 11.433679 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 127 | [[Jesenice (distrikto Prago-okcidento)|Jesenice]] | [[Dosiero:Jesenice, Budějovická třída.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10460}} | {{formatnum:{{#expr: 17.535889 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 128 | [[Jeseník]] | [[Dosiero:Jeseník letecky z Muzikantské stezky.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10456}} | {{formatnum:{{#expr: 38.232052 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 129 | [[Litomyšl]] | [[Dosiero:Zlatá Hvězda Litomyšl (14).jpg|center|75px]] | {{formatnum:10448}} | {{formatnum:{{#expr: 33.450738 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 130 | [[Čáslav]] | [[Dosiero:Čáslav-náměstí2015c.jpg|center|75px]] | {{formatnum:10399}} | {{formatnum:{{#expr: 26.459298 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 131 | [[Přelouč]] | [[Dosiero:Záložna (Přelouč) 05.JPG|center|75px]] | {{formatnum:10203}} | {{formatnum:{{#expr: 30.468957 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 132 | [[Lysá nad Labem]] | [[Dosiero:Lysá nad Labem 03-2023 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:10004}} | {{formatnum:{{#expr: 33.65 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 133 | [[Ivančice]] | [[Dosiero:Ivančice - celkový pohled na Palackého náměstí od východu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9898}} | {{formatnum:{{#expr: 47.65 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 134 | [[Frýdlant nad Ostravicí]] | [[Dosiero:Frýdlant nad Ostravicí, Náměstí 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9835}} | {{formatnum:{{#expr: 21.909892 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 135 | [[Nové Město na Moravě]] | [[Dosiero:Náměstí (Nové Město na Moravě).JPG|center|75px]] | {{formatnum:9834}} | {{formatnum:{{#expr: 61.126471 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 136 | [[Mohelnice]] | [[Dosiero:Mohelnice, náměstí severovýchod.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9782}} | {{formatnum:{{#expr: 46.24 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 137 | [[Lanškroun]] | [[Dosiero:Lanskroun-radnice1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9776}} | {{formatnum:{{#expr: 20.654284 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 138 | [[Hlinsko]] | [[Dosiero:Hlinsko, het gemeentehuis Dm258346-837 IMG 6575 2018-08-04 10.25.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9563}} | {{formatnum:{{#expr: 24.269129 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 139 | [[Moravská Třebová]] | [[Dosiero:Moravská Třebová-náměstí s radnicí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9550}} | {{formatnum:{{#expr: 42.047481 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 140 | [[Litovel]] | [[Dosiero:Litovel - Square of Přemysl Otakar II.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9510}} | {{formatnum:{{#expr: 46.396681 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 141 | [[Studénka]] | [[Dosiero:Studénka1-163247.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9302}} | {{formatnum:{{#expr: 30.919686 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 142 | [[Tišnov]] | [[Dosiero:Tišnov - pohled od jihozápadu, obr03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9225}} | {{formatnum:{{#expr: 17.117579 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 143 | [[Nové Město nad Metují]] | [[Dosiero:NMM zamek z nam DSC00231.JPG|center|75px]] | {{formatnum:9181}} | {{formatnum:{{#expr: 23.13258 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 144 | [[Hostivice]] | [[Dosiero:Hostivice, kostel, domy a park.JPG|center|75px]] | {{formatnum:9179}} | {{formatnum:{{#expr: 14.485917 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 145 | [[Chotěboř]] | [[Dosiero:Chotěboř 154.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9092}} | {{formatnum:{{#expr: 54.06 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 146 | [[Roztoky (distrikto Prago-okcidento)|Roztoky]] | [[Dosiero:Roztoky u Prahy, Tyršovo náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:9088}} | {{formatnum:{{#expr: 8.188996 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 147 | [[Polička]] | [[Dosiero:Radnice Polička.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9051}} | {{formatnum:{{#expr: 33.117415 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 148 | [[Mnichovo Hradiště]] | [[Dosiero:Mnichovo Hradiště náměstí a radnice 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:9048}} | {{formatnum:{{#expr: 34.31 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 149 | [[Nová Paka]] | [[Dosiero:Nová Paka náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8979}} | {{formatnum:{{#expr: 28.682653 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 150 | [[Dobříš]] | [[Dosiero:D-náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8870}} | {{formatnum:{{#expr: 53.418442 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 151 | [[Lovosice]] | [[Dosiero:Lovosice - pohled z Lovoše, 2021-08, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8727}} | {{formatnum:{{#expr: 11.893307 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 152 | [[Duchcov]] | [[Dosiero:Duchcov náměstí a kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8695}} | {{formatnum:{{#expr: 15.404441 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 153 | [[Choceň]] | [[Dosiero:Choceň - Tyršovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8641}} | {{formatnum:{{#expr: 21.696513 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 154 | [[Štětí]] | [[Dosiero:KLG 0455 Štětí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8553}} | {{formatnum:{{#expr: 53.896245 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 155 | [[Hořice]] | [[Dosiero:Hořice - morový sloup na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8476}} | {{formatnum:{{#expr: 21.432187 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 156 | [[Příbor]] | [[Dosiero:Pribor.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8298}} | {{formatnum:{{#expr: 22.152179 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 157 | [[Třeboň]] | [[Dosiero:Třeboň - historické jádro obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8270}} | {{formatnum:{{#expr: 98.311101 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 158 | [[Červený Kostelec]] | [[Dosiero:Červený Kostelec - die rote Kirche, die dem Ort den Namen gegeben hat - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8262}} | {{formatnum:{{#expr: 24.070413 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 159 | [[Dubí]] | [[Dosiero:Eichwald-Dubi-Kirche-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8114}} | {{formatnum:{{#expr: 33.847494 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 160 | [[Stříbro]] | [[Dosiero:Stříbro radnice červen 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:8060}} | {{formatnum:{{#expr: 47.776421 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 161 | [[Hořovice]] | [[Dosiero:KLG 4813 Hořovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8055}} | {{formatnum:{{#expr: 9.54555 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 162 | [[Semily]] | [[Dosiero:Pohled na Semily.jpg|center|75px]] | {{formatnum:8022}} | {{formatnum:{{#expr: 16.308533 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 163 | [[Bystřice pod Hostýnem]] | [[Dosiero:Hostyn - rozhledna, ukazka vyhledu na Bystrici pod Hostynem.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8002}} | {{formatnum:{{#expr: 26.811394 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 164 | [[Hrádek nad Nisou]] | [[Dosiero:Hradeknn 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:8001}} | {{formatnum:{{#expr: 48.543008 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 165 | [[Lipník nad Bečvou]] | [[Dosiero:Lipník-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7955}} | {{formatnum:{{#expr: 30.62 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 166 | [[Milevsko]] | [[Dosiero:Milevsko Kostel Sv.Bartoloměje.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7950}} | {{formatnum:{{#expr: 42.29 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 167 | [[Šlapanice]] | [[Dosiero:Šlapanice, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7915}} | {{formatnum:{{#expr: 14.648877 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 168 | [[Benátky nad Jizerou]] | [[Dosiero:Benátky nad Jizerou Husovo nám. 3.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7879}} | {{formatnum:{{#expr: 35.505468 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 169 | [[Bystřice nad Pernštejnem]] | [[Dosiero:Náměstí v Bystřici nad Pernštejnem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7871}} | {{formatnum:{{#expr: 53.07 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 170 | [[Rychvald]] | [[Dosiero:Rychvald - Náměstí Míru (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7787}} | {{formatnum:{{#expr: 17.020886 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 171 | [[Týn nad Vltavou]] | [[Dosiero:Tyn nad Vltavou (7).JPG|center|75px]] | {{formatnum:7774}} | {{formatnum:{{#expr: 43.020675 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 172 | [[Rýmařov]] | [[Dosiero:Pohled na Rýmařov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7763}} | {{formatnum:{{#expr: 60.727918 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 173 | [[Nejdek]] | [[Dosiero:Nejdek, náměstí Karla IV. (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:7733}} | {{formatnum:{{#expr: 52.271499 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 174 | [[Černošice]] | [[Dosiero:Dolní Mokropsy a Stará Vráž, z Hladké skály (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7712}} | {{formatnum:{{#expr: 9.058736 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 175 | [[Mikulov]] | [[Dosiero:Overview of Mikulov from Svatý Kopeček 2020 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7577}} | {{formatnum:{{#expr: 45.317984 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 176 | [[Kaplice]] | [[Dosiero:Kaplice, kašna s pranýřem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7531}} | {{formatnum:{{#expr: 40.849505 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 177 | [[Úvaly]] | [[Dosiero:Uvaly Arnosta z Pardubic 95 radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7515}} | {{formatnum:{{#expr: 10.966984 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 178 | [[Český Brod]] | [[Dosiero:Cesky brod.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7487}} | {{formatnum:{{#expr: 19.703634 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 179 | [[Vratimov]] | [[Dosiero:Vratimov 008.JPG|center|75px]] | {{formatnum:7434}} | {{formatnum:{{#expr: 14.135831 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 180 | [[Bílovec]] | [[Dosiero:Sleszké náměstí Bílovec (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7411}} | {{formatnum:{{#expr: 38.871063 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 181 | [[Petřvald (distrikto Karviná)|Petřvald]] | [[Dosiero:Petřvald - kostel sv. Jindřicha s křížovou cestou (srpen 2021).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7409}} | {{formatnum:{{#expr: 12.628623 round 2 }}}} | okres Karviná |- | style='text-align:right'| 182 | [[Vodňany]] | [[Dosiero:Vodňany-náměstí2009.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7383}} | {{formatnum:{{#expr: 36.336874 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 183 | [[Frýdlant]] | [[Dosiero:Frýdlant, křížová cesta, vyhlídka na město (5).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7379}} | {{formatnum:{{#expr: 31.616731 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 184 | [[Odry]] | [[Dosiero:Odry, Masarykovo náměstí - 05.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7314}} | {{formatnum:{{#expr: 74.050648 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 185 | [[Vimperk]] | [[Dosiero:Vimperk-Markt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7289}} | {{formatnum:{{#expr: 80.040771 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 186 | [[Slavkov u Brna]] | [[Dosiero:DSCN0979 (5864465448).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7258}} | {{formatnum:{{#expr: 14.946447 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 187 | [[Nový Bydžov]] | [[Dosiero:Radnice v Novém Bydžově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7224}} | {{formatnum:{{#expr: 35.27148 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 188 | [[Dačice]] | [[Dosiero:Dačice, Palackého náměstí z věže.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7157}} | {{formatnum:{{#expr: 66.96 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 189 | [[Letovice]] | [[Dosiero:Pohled na město od západu, Letovice, okres Blansko (02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7124}} | {{formatnum:{{#expr: 51.015097 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 190 | [[Broumov]] | [[Dosiero:Broumov, náměstí, 2017 (01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:7108}} | {{formatnum:{{#expr: 22.28 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 191 | [[Moravské Budějovice]] | [[Dosiero:Moravské Budějovice zámek 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7098}} | {{formatnum:{{#expr: 37.131503 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 192 | [[Sezimovo Ústí]] | [[Dosiero:Benesova vila.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7097}} | {{formatnum:{{#expr: 8.442576 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 193 | [[Soběslav]] | [[Dosiero:Soběslav, kostel sv. Víta, v pozadí věž kostela sv. Petra a Pavla.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7070}} | {{formatnum:{{#expr: 19.995083 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 194 | [[Napajedla]] | [[Dosiero:Radnice Napajedla.jpg|center|75px]] | {{formatnum:7043}} | {{formatnum:{{#expr: 19.826361 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 195 | [[Nýřany]] | [[Dosiero:Nýřany - radnice 2.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6991}} | {{formatnum:{{#expr: 21.72 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 196 | [[Bučovice]] | [[Dosiero:Bučovice zámek (srpen 2023).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6891}} | {{formatnum:{{#expr: 31.191141 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 197 | [[Přeštice]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzeti P Marie Prestice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6792}} | {{formatnum:{{#expr: 25.41 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 198 | [[Rosice]] | [[Dosiero:Rosice05860.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6784}} | {{formatnum:{{#expr: 12.739936 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 199 | [[Sedlčany]] | [[Dosiero:Sedlčany MěÚ 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6767}} | {{formatnum:{{#expr: 36.47 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 200 | [[Holice]] | [[Dosiero:Kostel svatého Martina v Holicích 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6761}} | {{formatnum:{{#expr: 19.654216 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 201 | [[Kravaře]] | [[Dosiero:Schloss Deutsch Krawarn.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6689}} | {{formatnum:{{#expr: 19.371105 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 202 | [[Blatná]] | [[Dosiero:Blatná-kostel2009d.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6669}} | {{formatnum:{{#expr: 43.601382 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 203 | [[Šenov]] | [[Dosiero:Senov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6639}} | {{formatnum:{{#expr: 16.634785 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 204 | [[Staré Město (distrikto Uherské Hradiště)|Staré Město]] | [[Dosiero:Staré Město (UH).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6585}} | {{formatnum:{{#expr: 20.83246 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 205 | [[Odolena Voda]] | [[Dosiero:OdolenaVoda1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6547}} | {{formatnum:{{#expr: 11.238201 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 206 | [[Dobruška]] | [[Dosiero:Dobruška - radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6532}} | {{formatnum:{{#expr: 34.437002 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 207 | [[Veselí nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Veselí nad Lužnicí Stará radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6515}} | {{formatnum:{{#expr: 29.566544 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 208 | [[Dobřany]] | [[Dosiero:Dobřany - kostel sv. Víta (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6504}} | {{formatnum:{{#expr: 35.316044 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 209 | [[Kraslice]] | [[Dosiero:Kraslice radnice červen 2018 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6432}} | {{formatnum:{{#expr: 81.345455 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 210 | [[Mníšek pod Brdy]] | [[Dosiero:Mnisek pod Brdy from NNW.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6432}} | {{formatnum:{{#expr: 26.498681 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 211 | [[Hulín]] | [[Dosiero:Hulín, náměstí, fontána.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6414}} | {{formatnum:{{#expr: 32.118828 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 212 | [[Letohrad]] | [[Dosiero:Letohrad nám DSCN0622.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6407}} | {{formatnum:{{#expr: 23.544 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 213 | [[Světlá nad Sázavou]] | [[Dosiero:Světlá nad Sázavou - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6394}} | {{formatnum:{{#expr: 42.08 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 214 | [[Hustopeče]] | [[Dosiero:Hustopeče, Dukelské náměstí (květen 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6388}} | {{formatnum:{{#expr: 24.533215 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 215 | [[Mimoň]] | [[Dosiero:Mimoň centrum Mírová.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6387}} | {{formatnum:{{#expr: 15.48 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 216 | [[Chrastava]] | [[Dosiero:Chrastava - náměstí 1. máje (říjen 2024) (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6315}} | {{formatnum:{{#expr: 27.463963 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 217 | [[Podbořany]] | [[Dosiero:Podbořany náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6253}} | {{formatnum:{{#expr: 60.163939 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 218 | [[Kostelec nad Orlicí]] | [[Dosiero:Kostelec nad Orlicí - Town Hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6252}} | {{formatnum:{{#expr: 26.204331 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 219 | [[Dubňany]] | [[Dosiero:Dubňany - náměstí 15. dubna (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:6202}} | {{formatnum:{{#expr: 22.581508 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 220 | [[Slavičín]] | [[Dosiero:Slavičín, Horní náměstí, východ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6184}} | {{formatnum:{{#expr: 33.657102 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 221 | [[Týniště nad Orlicí]] | [[Dosiero:Týniště nad Orlicí square.JPG|center|75px]] | {{formatnum:6148}} | {{formatnum:{{#expr: 52.45923 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 222 | [[Pohořelice]] | [[Dosiero:Pohořelice - náměstí Svobody.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6126}} | {{formatnum:{{#expr: 43.044986 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 223 | [[Hronov]] | [[Dosiero:Hronov from air 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6094}} | {{formatnum:{{#expr: 22.036568 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 224 | [[Železný Brod]] | [[Dosiero:Eisenbrod-Rathaus.jpg|center|75px]] | {{formatnum:6043}} | {{formatnum:{{#expr: 22.508518 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 225 | [[Tanvald]] | [[Dosiero:Tannwald-Rathaus1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5970}} | {{formatnum:{{#expr: 12.447284 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 226 | [[Rousínov]] | [[Dosiero:Stará radnice(Rousínov- czech republic).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5962}} | {{formatnum:{{#expr: 23.049615 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 227 | [[Třebechovice pod Orebem]] | [[Dosiero:Třebechovice pod Orebem - kašna na Masarykově náměstí (stav červen 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5869}} | {{formatnum:{{#expr: 21.007408 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 228 | [[Žamberk]] | [[Dosiero:Radnice v Žamberku.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5819}} | {{formatnum:{{#expr: 16.909087 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 229 | [[Třešť]] | [[Dosiero:Třešť zámek 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5790}} | {{formatnum:{{#expr: 46.985164 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 230 | [[Modřice]] | [[Dosiero:Modřice - náměstí Svobody.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5755}} | {{formatnum:{{#expr: 10.050499 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 231 | [[Týnec nad Sázavou]] | [[Dosiero:Týnec nad Sázavou, od LIDLu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5752}} | {{formatnum:{{#expr: 25.746213 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 232 | [[Kojetín]] | [[Dosiero:Kojetín, Masarykovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5748}} | {{formatnum:{{#expr: 31.093767 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 233 | [[Nové Strašecí]] | [[Dosiero:Nové Strašecí radnice na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5686}} | {{formatnum:{{#expr: 13.319125 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 234 | [[Moravský Krumlov]] | [[Dosiero:Moravský Krumlov - panorama od kaple svatého Floriána obr1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5667}} | {{formatnum:{{#expr: 49.558098 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 235 | [[Holýšov]] | [[Dosiero:Holýšov, 5. května square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5647}} | {{formatnum:{{#expr: 29.316427 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 236 | [[Šluknov]] | [[Dosiero:Šluknov náměstí 5a.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5629}} | {{formatnum:{{#expr: 47.468518 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 237 | [[Hluboká nad Vltavou]] | [[Dosiero:Zamek Hluboka 001 THWZ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5626}} | {{formatnum:{{#expr: 91.106367 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 238 | [[Lomnice nad Popelkou]] | [[Dosiero:Rathaus Lomnitz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5626}} | {{formatnum:{{#expr: 25.575763 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 239 | [[Chlumec nad Cidlinou]] | [[Dosiero:Karlova Koruna - zámek (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5609}} | {{formatnum:{{#expr: 21.441977 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 240 | [[Františkovy Lázně]] | [[Dosiero:Františkovy Lázně centrum 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5607}} | {{formatnum:{{#expr: 25.761687 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 241 | [[Kunovice]] | [[Dosiero:Kunovice, křižovatka.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5570}} | {{formatnum:{{#expr: 28.549465 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 242 | [[Zubří]] | [[Dosiero:Zubří, kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5561}} | {{formatnum:{{#expr: 28.38545 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 243 | [[Vítkov]] | [[Dosiero:Vítkov, náměstí Jana Zajíce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5508}} | {{formatnum:{{#expr: 55.046787 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 244 | [[Rudná (distrikto Prago-okcidento)|Rudná]] | [[Dosiero:Rudná, cesta ke křižovatce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5502}} | {{formatnum:{{#expr: 8.196133 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 245 | [[Planá]] | [[Dosiero:Planá (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5493}} | {{formatnum:{{#expr: 62.462962 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 246 | [[Velká Bíteš]] | [[Dosiero:Church of Saint John the Baptist (Velká Bíteš).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5482}} | {{formatnum:{{#expr: 47.303134 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 247 | [[Fulnek]] | [[Dosiero:Fulnek, Komenský square 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5472}} | {{formatnum:{{#expr: 68.484195 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 248 | [[Hradec nad Moravicí]] | [[Dosiero:Hradec nad Morawicą - Czerwony Zamek 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5459}} | {{formatnum:{{#expr: 43.95766 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 249 | [[Úpice]] | [[Dosiero:Úpice - muzeum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5448}} | {{formatnum:{{#expr: 15.300141 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 250 | [[Starý Plzenec]] | [[Dosiero:Stary Plzenec CZ from S 0030.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5403}} | {{formatnum:{{#expr: 18.373205 round 2 }}}} | okres Plzeň-město |- | style='text-align:right'| 251 | [[Brumov-Bylnice]] | [[Dosiero:Sousoší Nejsvětější Trojice Brumov-Bylnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5400}} | {{formatnum:{{#expr: 56.270972 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 252 | [[Jilemnice]] | [[Dosiero:Jilemnice kostel sv vavrince.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5377}} | {{formatnum:{{#expr: 13.859019 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 253 | [[Bakov nad Jizerou]] | [[Dosiero:Bakov nad Jizerou, náměstí západ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5355}} | {{formatnum:{{#expr: 27.008269 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 254 | [[Stochov]] | [[Dosiero:Stochov - Mírové náměstí (březen 2022).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5349}} | {{formatnum:{{#expr: 9.495071 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 255 | [[Strážnice]] | [[Dosiero:Straznice namesti 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5311}} | {{formatnum:{{#expr: 31.409647 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 256 | [[Horní Slavkov]] | [[Dosiero:Městský úřad Horní Slavkov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5309}} | {{formatnum:{{#expr: 36.867481 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 257 | [[Unhošť]] | [[Dosiero:Unhost air 4268.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5292}} | {{formatnum:{{#expr: 17.417258 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 258 | [[Polná]] | [[Dosiero:Kostel NPM Polná 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5277}} | {{formatnum:{{#expr: 37.77178 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 259 | [[Trhové Sviny]] | [[Dosiero:Trhové-Sviny-Nanebevzetí-Panny-Marie.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5262}} | {{formatnum:{{#expr: 52.78 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 260 | [[Jílové u Prahy]] | [[Dosiero:Jílový-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5262}} | {{formatnum:{{#expr: 16.253971 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 261 | [[Jablunkov]] | [[Dosiero:Rzeka Łomna w Jabłonkowie 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5257}} | {{formatnum:{{#expr: 10.386146 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 262 | [[Kosmonosy]] | [[Dosiero:Loreta Sta. Casa (Kosmonosy) crop.JPG|center|75px]] | {{formatnum:5247}} | {{formatnum:{{#expr: 11.384932 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 263 | [[Kdyně]] | [[Dosiero:Kdyne pohled ze severu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5153}} | {{formatnum:{{#expr: 28.740828 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 264 | [[Telč]] | [[Dosiero:Telč - pohled na vnitřní město přes Ulický rybník (02).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5134}} | {{formatnum:{{#expr: 24.873079 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 265 | [[Doksy]] | [[Dosiero:Doksy náměstí sloup 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5115}} | {{formatnum:{{#expr: 74.961537 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 266 | [[Horažďovice]] | [[Dosiero:Kostel sv. Petra a Pavla (Horažďovice).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5103}} | {{formatnum:{{#expr: 43.039706 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 267 | [[Třemošná]] | [[Dosiero:Třemošná, městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5052}} | {{formatnum:{{#expr: 18.11669 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 268 | [[Horšovský Týn]] | [[Dosiero:Horšovský Týn, náměstí Republiky01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5046}} | {{formatnum:{{#expr: 71.306749 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 269 | [[Česká Kamenice]] | [[Dosiero:Česká Kamenice náměstí radnice a dům.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5037}} | {{formatnum:{{#expr: 38.765545 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 270 | [[Luhačovice]] | [[Dosiero:Luhatschowitz-2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5029}} | {{formatnum:{{#expr: 32.993713 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 271 | [[Skuteč]] | [[Dosiero:Mariánský sloup Skuteč.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5020}} | {{formatnum:{{#expr: 35.4028 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 272 | [[Česká Skalice]] | [[Dosiero:Česká Skalice - historická radnice čp. 52 a 1 na Husově náměstí (stav listopad 2024).jpg|center|75px]] | {{formatnum:5020}} | {{formatnum:{{#expr: 17.363298 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 273 | [[Nýrsko]] | [[Dosiero:Nýrsko pohled na kostel sv. Tomáše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:5011}} | {{formatnum:{{#expr: 31.544545 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 274 | [[Chýně]] | [[Dosiero:Chýně, obecní úřad.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4965}} | {{formatnum:{{#expr: 4.997889 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 275 | [[Heřmanův Městec]] | [[Dosiero:Kostel sv Bartoloměje v Heřmanově Městci od jihu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4964}} | {{formatnum:{{#expr: 14.342195 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 276 | [[Jílové (distrikto Děčín)|Jílové]] | [[Dosiero:Děčínský Sněžník, 2020 (17).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4932}} | {{formatnum:{{#expr: 36.563844 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 277 | [[Bor (distrikto Tachov)|Bor]] | [[Dosiero:Bor kostel sv. Mikuláše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4889}} | {{formatnum:{{#expr: 116.511231 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 278 | [[Pečky]] | [[Dosiero:Pecky mestsky urad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4874}} | {{formatnum:{{#expr: 10.763452 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 279 | [[Oslavany]] | [[Dosiero:Oslavany, zámek, arkádové nádvoří (03).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4873}} | {{formatnum:{{#expr: 18.709463 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 280 | [[Valašské Klobouky]] | [[Dosiero:Město z rozhledny Královec při východu slunce, Valašské Klobouky, okres Zlín.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4864}} | {{formatnum:{{#expr: 26.946893 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 281 | [[Vizovice]] | [[Dosiero:Vizovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4845}} | {{formatnum:{{#expr: 28.566848 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 282 | [[Bechyně]] | [[Dosiero:Bechyně náměstí a kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4815}} | {{formatnum:{{#expr: 21.293035 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 283 | [[Bělá pod Bezdězem]] | [[Dosiero:Bělá pod Bezdězem - radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4804}} | {{formatnum:{{#expr: 63.19957 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 284 | [[Náměšť nad Oslavou]] | [[Dosiero:Zámek-alibaba - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4767}} | {{formatnum:{{#expr: 18.626478 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 285 | [[Protivín]] | [[Dosiero:Protivín-square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4764}} | {{formatnum:{{#expr: 61.459112 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 286 | [[Votice]] | [[Dosiero:Votice náměstí radnice 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4760}} | {{formatnum:{{#expr: 36.55 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 287 | [[Zruč nad Sázavou]] | [[Dosiero:Zruč nad Sázavou 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4755}} | {{formatnum:{{#expr: 16.413278 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 288 | [[Ledeč nad Sázavou]] | [[Dosiero:Ledeč nad Sázavou zámek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4749}} | {{formatnum:{{#expr: 17.010744 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 289 | [[Pacov]] | [[Dosiero:Pacov kostel svatého Michaela 5.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4743}} | {{formatnum:{{#expr: 35.860716 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 290 | [[Vrbno pod Pradědem]] | [[Dosiero:Vrbno pod Pradedem kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4714}} | {{formatnum:{{#expr: 68.912473 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 291 | [[Bystřice (distrikto Benešov)|Bystřice]] | [[Dosiero:Bystřice01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4698}} | {{formatnum:{{#expr: 63.358971 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 292 | [[Habartov]] | [[Dosiero:Habartov sídliště únor 2025 (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4691}} | {{formatnum:{{#expr: 21.386907 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 293 | [[Lišov]] | [[Dosiero:Lišov-kostel2013d.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4679}} | {{formatnum:{{#expr: 93.550256 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 294 | [[Postoloprty]] | [[Dosiero:Postoloprty radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4673}} | {{formatnum:{{#expr: 46.556419 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 295 | [[Chropyně]] | [[Dosiero:Kostel sv. Jiljí (Chropyně), nám. Svobody, Chropyně 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4642}} | {{formatnum:{{#expr: 19.003751 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 296 | [[Adamov (distrikto Blansko)|Adamov]] | [[Dosiero:Adamov - pohled z Alexandrovy rozhledny, 2025-04, obr04.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4616}} | {{formatnum:{{#expr: 3.781066 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 297 | [[Planá nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Planá nad Lužnicí - městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4614}} | {{formatnum:{{#expr: 21.418116 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 298 | [[Meziboří]] | [[Dosiero:Meziboří- Park Přátelství.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4597}} | {{formatnum:{{#expr: 14.36308 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 299 | [[Vamberk]] | [[Dosiero:Vamberk - Husovo náměstí s mariánským sloupem a kostelem sv. Prokopa.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4568}} | {{formatnum:{{#expr: 21.022202 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 300 | [[Bzenec]] | [[Dosiero:Bzenec namesti Svobody 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4561}} | {{formatnum:{{#expr: 40.336022 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 301 | [[Cvikov]] | [[Dosiero:Cvikov 2017-07 03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4534}} | {{formatnum:{{#expr: 45.05417 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 302 | [[Kynšperk nad Ohří]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzetí Panny Marie v Kynšperku (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4527}} | {{formatnum:{{#expr: 23.312378 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 303 | [[Osek (distrikto Teplice)|Osek]] | [[Dosiero:Osek barokní dům 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4516}} | {{formatnum:{{#expr: 42.368424 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 304 | [[Vracov]] | [[Dosiero:Vracov radnice 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4496}} | {{formatnum:{{#expr: 44.404246 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 305 | [[Kostelec nad Labem]] | [[Dosiero:Kostelec nad Labem, Komenského sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4462}} | {{formatnum:{{#expr: 15.552379 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 306 | [[Klimkovice]] | [[Dosiero:Klimkovice-895138-1602.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4454}} | {{formatnum:{{#expr: 14.63677 round 2 }}}} | okres Ostrava-město |- | style='text-align:right'| 307 | [[Sezemice]] | [[Dosiero:Sezemice - obecní dům.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4451}} | {{formatnum:{{#expr: 22.154743 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 308 | [[Bojkovice]] | [[Dosiero:Bojkovice, muzeum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4422}} | {{formatnum:{{#expr: 41.879763 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 309 | [[Nová Role]] | [[Dosiero:KostelSvMichaelaNováRole.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4277}} | {{formatnum:{{#expr: 13.533128 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 310 | [[Chlumec (distrikto Ústí nad Labem)|Chlumec]] | [[Dosiero:Chlumecké náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4257}} | {{formatnum:{{#expr: 12.872495 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 311 | [[Hluk]] | [[Dosiero:Hluk tvrz.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4254}} | {{formatnum:{{#expr: 28.391462 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 312 | [[Rožmitál pod Třemšínem]] | [[Dosiero:Rožmitál pod Třemšínem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4244}} | {{formatnum:{{#expr: 52.972451 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 313 | [[Uherský Ostroh]] | [[Dosiero:Uherský Ostroh-náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4209}} | {{formatnum:{{#expr: 26.533971 round 2 }}}} | okres Uherské Hradiště |- | style='text-align:right'| 314 | [[Blovice]] | [[Dosiero:Blovice 04.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4207}} | {{formatnum:{{#expr: 28.963052 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 315 | [[Borovany]] | [[Dosiero:Borovany CB - celkový pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4184}} | {{formatnum:{{#expr: 42.332733 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 316 | [[Brušperk]] | [[Dosiero:Brušperk, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4164}} | {{formatnum:{{#expr: 10.268451 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 317 | [[Slatiňany]] | [[Dosiero:Slatinany CZ castle from E 0298.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4163}} | {{formatnum:{{#expr: 15.605117 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 318 | [[Kostelec nad Černými lesy]] | [[Dosiero:Kostelec nad Černými lesy, galerie.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4156}} | {{formatnum:{{#expr: 17.698291 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 319 | [[Mnichovice]] | [[Dosiero:Mnichovice namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4156}} | {{formatnum:{{#expr: 8.321334 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 320 | [[Hostinné]] | [[Dosiero:Hostinné, náměstí, 2022 (15).jpg|center|75px]] | {{formatnum:4151}} | {{formatnum:{{#expr: 8.06684 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 321 | [[Rajhrad]] | [[Dosiero:Rajhrad - křižovatka Městečko a Masarykova.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4136}} | {{formatnum:{{#expr: 9.493542 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 322 | [[Police nad Metují]] | [[Dosiero:Radnice v Polici nad Metuji.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4131}} | {{formatnum:{{#expr: 24.411311 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 323 | [[Zdice]] | [[Dosiero:Zdice, pěší zóna.JPG|center|75px]] | {{formatnum:4124}} | {{formatnum:{{#expr: 13.805593 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 324 | [[Králíky]] | [[Dosiero:KralikyNamesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4097}} | {{formatnum:{{#expr: 52.776877 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 325 | [[Jaroměřice nad Rokytnou]] | [[Dosiero:Zámek Jaroměřice nad Rokytnou-alibaba - panoramio.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4087}} | {{formatnum:{{#expr: 51.370632 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 326 | [[Přibyslav]] | [[Dosiero:Benfoto-přibyslav141.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4076}} | {{formatnum:{{#expr: 35.315858 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 327 | [[Horní Bříza]] | [[Dosiero:Mg9694hornibriza.jpg|center|75px]] | {{formatnum:4066}} | {{formatnum:{{#expr: 14.545063 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 328 | [[Buštěhrad]] | [[Dosiero:Toskánský sloup Panny Marie v Buštěhradě (Q37023714) 03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3995}} | {{formatnum:{{#expr: 7.609259 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 329 | [[Jemnice]] | [[Dosiero:Jemnice, nám. Svobody (2017-07-27; 04).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3964}} | {{formatnum:{{#expr: 32.492271 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 330 | [[Klecany]] | [[Dosiero:Klecany, náměstí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3938}} | {{formatnum:{{#expr: 10.161205 round 2 }}}} | okres Praha-východ |- | style='text-align:right'| 331 | [[Smržovka]] | [[Dosiero:T. G. Masaryka, Smržovka (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3915}} | {{formatnum:{{#expr: 14.814905 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 332 | [[Paskov]] | [[Dosiero:Paskov, kostel (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3883}} | {{formatnum:{{#expr: 11.80079 round 2 }}}} | okres Frýdek-Místek |- | style='text-align:right'| 333 | [[Dolní Benešov]] | [[Dosiero:DolniBenesovRybnikNezmar.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3869}} | {{formatnum:{{#expr: 14.80506 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 334 | [[Sázava (distrikto Benešov)|Sázava]] | [[Dosiero:100822 Sazava Klaster 0020.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3867}} | {{formatnum:{{#expr: 20.48 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 335 | [[Velešín]] | [[Dosiero:Velesin-2006-09-30-VychodniCastSeverniStranyNamesti.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3861}} | {{formatnum:{{#expr: 13.235612 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 336 | [[Velké Bílovice]] | [[Dosiero:Velké Bílovice - kostel Narození Panny Marie, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3854}} | {{formatnum:{{#expr: 25.734312 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 337 | [[Stráž pod Ralskem]] | [[Dosiero:Stráž pod Ralskem nám. 5. května 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3839}} | {{formatnum:{{#expr: 21.580331 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 338 | [[Fryšták]] | [[Dosiero:Town hall of Fryšták.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3834}} | {{formatnum:{{#expr: 24.167909 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 339 | [[Brtnice]] | [[Dosiero:Brtnice view from castle gardens in Brtnice, Jihlava District.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3817}} | {{formatnum:{{#expr: 74.123716 round 2 }}}} | okres Jihlava |- | style='text-align:right'| 340 | [[Kamenický Šenov]] | [[Dosiero:Kamenický Šenov kostel 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3811}} | {{formatnum:{{#expr: 10.467642 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 341 | [[Velká Bystřice]] | [[Dosiero:Velká Bystřice, radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3779}} | {{formatnum:{{#expr: 9.219399 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 342 | [[Řevnice]] | [[Dosiero:Revnice cerna skala.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3777}} | {{formatnum:{{#expr: 10.141471 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 343 | [[Dobřichovice]] | [[Dosiero:Dobrichovice4183m.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3772}} | {{formatnum:{{#expr: 10.921526 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 344 | [[Lom (distrikto Most)|Lom]] | [[Dosiero:Lom náměstí s kostelem.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3762}} | {{formatnum:{{#expr: 16.801196 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 345 | [[Větřní]] | [[Dosiero:Wettern (Větřní) - Kirche.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3761}} | {{formatnum:{{#expr: 27.711251 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 346 | [[Rájec-Jestřebí]] | [[Dosiero:Pohled na Rájec-Jestřebí z cesty mezi Karolínem a Ráječkem, okres Blansko.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3736}} | {{formatnum:{{#expr: 15.670828 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 347 | [[Nové Město pod Smrkem]] | [[Dosiero:Nové Město pod Smrkem, městské lázně (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3725}} | {{formatnum:{{#expr: 28.927635 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 348 | [[Jablonné v Podještědí]] | [[Dosiero:Jablonné v Podještědí náměstí Míru pano.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3704}} | {{formatnum:{{#expr: 57.877229 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 349 | [[Zlaté Hory|Zlaté Hory - Zuckmantel]] | [[Dosiero:2020 - Biskupia Kopa Bischofskoppe Zlaté Hory.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3701}} | {{formatnum:{{#expr: 85.924989 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 350 | [[Volary]] | [[Dosiero:Volary.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3692}} | {{formatnum:{{#expr: 107.520728 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 351 | [[Židlochovice]] | [[Dosiero:Židlochovice náměstí Míru 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3676}} | {{formatnum:{{#expr: 5.931761 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 352 | [[Lázně Bělohrad]] | [[Dosiero:Fričovo muzeum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3674}} | {{formatnum:{{#expr: 28.385816 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 353 | [[Dobrovice]] | [[Dosiero:Dobrovice-market place.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3671}} | {{formatnum:{{#expr: 24.63453 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 354 | [[Zbýšov]] | [[Dosiero:Zbýšov kostel sv. Martina 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3671}} | {{formatnum:{{#expr: 6.013652 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 355 | [[Kamenice nad Lipou]] | [[Dosiero:Kamenice nad Lipou, Čsl. armády sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3651}} | {{formatnum:{{#expr: 31.539631 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 356 | [[Stod]] | [[Dosiero:Stod (6).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3646}} | {{formatnum:{{#expr: 20.036659 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 357 | [[Lanžhot]] | [[Dosiero:Lanžhot church.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3637}} | {{formatnum:{{#expr: 54.81013 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 358 | [[České Velenice]] | [[Dosiero:České Velenice - křižovatka Revoluční a Vitorazská, 2024-03, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3607}} | {{formatnum:{{#expr: 12.086458 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 359 | [[Libčice nad Vltavou]] | [[Dosiero:Libčice nad Vltavou, náměstí Svobody (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3604}} | {{formatnum:{{#expr: 7.101057 round 2 }}}} | okres Praha-západ |- | style='text-align:right'| 360 | [[Suchdol nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Suchdol nad Lužnicí - kostel sv. Mikuláše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3597}} | {{formatnum:{{#expr: 63.582121 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 361 | [[Valtice]] | [[Dosiero:Valtice náměstí celek s kostelem 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3580}} | {{formatnum:{{#expr: 47.849121 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 362 | [[Březnice]] | [[Dosiero:Březnice, kašna.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3577}} | {{formatnum:{{#expr: 19.46634 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 363 | [[Nepomuk]] | [[Dosiero:Sv Jan Nepomucky small.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3562}} | {{formatnum:{{#expr: 12.8 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 364 | [[Štěpánov (distrikto Olomouc)|Štěpánov]] | [[Dosiero:Kostel sv. Vavřince se hřbitovem.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3555}} | {{formatnum:{{#expr: 26.840546 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 365 | [[Libušín]] | [[Dosiero:Libušín, kostel.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3555}} | {{formatnum:{{#expr: 9.480601 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 366 | [[Benešov nad Ploučnicí]] | [[Dosiero:Benešov nad Ploučnicí náměstí Míru 3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3526}} | {{formatnum:{{#expr: 9.773206 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 367 | [[Veverská Bítýška]] | [[Dosiero:Veverská Bítýška - letecký pohled 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3512}} | {{formatnum:{{#expr: 13.602779 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 368 | [[Jiříkov]] | [[Dosiero:Jiríkov Zentrum Mike Krüger 080817 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3507}} | {{formatnum:{{#expr: 13.32679 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 369 | [[Štramberk]] | [[Dosiero:Štramberk (CZE) - general view of the town.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3470}} | {{formatnum:{{#expr: 9.333036 round 2 }}}} | okres Nový Jičín |- | style='text-align:right'| 370 | [[Toužim]] | [[Dosiero:Toužim náměstí Jiřího z Poděbrad červenec 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3465}} | {{formatnum:{{#expr: 98.550256 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 371 | [[Velké Opatovice]] | [[Dosiero:Zámek Velké Opatovice, okres Blansko (11).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3457}} | {{formatnum:{{#expr: 25.931779 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 372 | [[Zliv]] | [[Dosiero:Zliv-10 mestsky urad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3453}} | {{formatnum:{{#expr: 14.205467 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 373 | [[Kralovice]] | [[Dosiero:Kralovice - Okres Plzeň-sever (7).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3450}} | {{formatnum:{{#expr: 39.801408 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 374 | [[Staňkov (distrikto Domažlice)|Staňkov]] | [[Dosiero:Staňkov, municipal office.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3401}} | {{formatnum:{{#expr: 20.494813 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 375 | [[Libochovice]] | [[Dosiero:Libochovice-Schloss-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3388}} | {{formatnum:{{#expr: 15.640004 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 376 | [[Trmice]] | [[Dosiero:SchlossTürmitz2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3381}} | {{formatnum:{{#expr: 6.66077 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 377 | [[Hrušovany nad Jevišovkou]] | [[Dosiero:Hrušovany nad Jevišovkou, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3377}} | {{formatnum:{{#expr: 25.299742 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 378 | [[Město Albrechtice]] | [[Dosiero:Město Albrechtice, Náměstí ČSA (červenec 2025).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3375}} | {{formatnum:{{#expr: 65.279503 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 379 | [[Újezd u Brna]] | [[Dosiero:Újezd u Brna - kostel a fara, 2026-08, obr02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3375}} | {{formatnum:{{#expr: 13.072462 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 380 | [[Lázně Bohdaneč]] | [[Dosiero:Radnice v Bohdanči.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3355}} | {{formatnum:{{#expr: 21.78655 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 381 | [[Krásná Lípa]] | [[Dosiero:Schönlinde-Markt-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3341}} | {{formatnum:{{#expr: 31.419051 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 382 | [[Třemošnice]] | [[Dosiero:Třemošnice, nám. Míru.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3314}} | {{formatnum:{{#expr: 19.004314 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 383 | [[Sadská]] | [[Dosiero:Sadská.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3301}} | {{formatnum:{{#expr: 16.440829 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 384 | [[Košťany]] | [[Dosiero:Mírové náměstí v Košťanech.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3239}} | {{formatnum:{{#expr: 24.301863 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 385 | [[Nová Bystřice]] | [[Dosiero:Nova Bystrice (6).JPG|center|75px]] | {{formatnum:3199}} | {{formatnum:{{#expr: 81.795238 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 386 | [[Žirovnice]] | [[Dosiero:Žirovnice náměstí kostel sv. Filipa a Jakuba.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3178}} | {{formatnum:{{#expr: 44.414989 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 387 | [[Chrast]] | [[Dosiero:Chrast - zámek 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3150}} | {{formatnum:{{#expr: 17.837829 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 388 | [[Opočno]] | [[Dosiero:Opočno from air 8.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3148}} | {{formatnum:{{#expr: 14.010846 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 389 | [[Smiřice]] | [[Dosiero:Smiřice, kaple Zjevení 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3138}} | {{formatnum:{{#expr: 10.67621 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 390 | [[Uhlířské Janovice]] | [[Dosiero:UhlirskeJanovice-2006-09-17-KostelSvAloise.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3131}} | {{formatnum:{{#expr: 25.46109 round 2 }}}} | okres Kutná Hora |- | style='text-align:right'| 391 | [[Velké Pavlovice]] | [[Dosiero:View of Velké Pavlovice from Slunečná observation tower 2020 02 crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3100}} | {{formatnum:{{#expr: 23.245076 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 392 | [[Kaznějov]] | [[Dosiero:Kaplička sv. Jana Nepomuckého.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3085}} | {{formatnum:{{#expr: 12.301387 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 393 | [[Ždírec nad Doubravou]] | [[Dosiero:Zdirec namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3083}} | {{formatnum:{{#expr: 26.729735 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 394 | [[Velvary]] | [[Dosiero:IMG 0375m Velvary centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3080}} | {{formatnum:{{#expr: 18.099968 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 395 | [[Jablonné nad Orlicí]] | [[Dosiero:Jablonne-Ring-05.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3078}} | {{formatnum:{{#expr: 4.378459 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 396 | [[Žacléř]] | [[Dosiero:Žacléř - Rýchorské náměstí, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3072}} | {{formatnum:{{#expr: 21.82167 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 397 | [[Miroslav]] | [[Dosiero:Miroslavské-kopce2011-výhled-na-Miroslav3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3054}} | {{formatnum:{{#expr: 26.599876 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 398 | [[Loštice]] | [[Dosiero:Loštice2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3052}} | {{formatnum:{{#expr: 11.999232 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 399 | [[Loket]] | [[Dosiero:Loket pohled na město v září 2019 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:3050}} | {{formatnum:{{#expr: 26.733523 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 400 | [[Volyně]] | [[Dosiero:Radnice ve Volyni (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:3036}} | {{formatnum:{{#expr: 20.58027 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 401 | [[Dolní Bousov]] | [[Dosiero:Náměstí T. G. Masaryka (Dolní Bousov) 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:3011}} | {{formatnum:{{#expr: 24.306706 round 2 }}}} | okres Mladá Boleslav |- | style='text-align:right'| 402 | [[Spálené Poříčí]] | [[Dosiero:Spálené municipality.JPG|center|75px]] | {{formatnum:3008}} | {{formatnum:{{#expr: 57.819744 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 403 | [[Desná]] | [[Dosiero:Desná (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2999}} | {{formatnum:{{#expr: 12.576871 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 404 | [[Hodkovice nad Mohelkou]] | [[Dosiero:T. G. Masaryka, Hodkovice nad Mohelkou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2994}} | {{formatnum:{{#expr: 13.493253 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 405 | [[Sedlec-Prčice]] | [[Dosiero:Sedlec-Prčice, od Sušetic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2979}} | {{formatnum:{{#expr: 64.130898 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 406 | [[Ivanovice na Hané]] | [[Dosiero:Palacké náměstí Ivanovice na Hané.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2978}} | {{formatnum:{{#expr: 21.430812 round 2 }}}} | okres Vyškov |- | style='text-align:right'| 407 | [[Morkovice-Slížany]] | [[Dosiero:Morkovice-Slížany naměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2975}} | {{formatnum:{{#expr: 21.149066 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 408 | [[Zákupy]] | [[Dosiero:Zákupy - Pošta (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:2954}} | {{formatnum:{{#expr: 40.778328 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 409 | [[Slušovice]] | [[Dosiero:Slušovice, kostel 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2945}} | {{formatnum:{{#expr: 7.106739 round 2 }}}} | okres Zlín |- | style='text-align:right'| 410 | [[Podivín]] | [[Dosiero:Podivín - radnice a kostel obr02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2938}} | {{formatnum:{{#expr: 17.750306 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 411 | [[Chvaletice]] | [[Dosiero:Port Chvaletice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2925}} | {{formatnum:{{#expr: 8.500674 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 412 | [[Plasy]] | [[Dosiero:Plasy od szz.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2924}} | {{formatnum:{{#expr: 57.141307 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 413 | [[Teplá]] | [[Dosiero:Kl Teplá 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2903}} | {{formatnum:{{#expr: 113.224433 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 414 | [[Kunštát]] | [[Dosiero:Kunštát.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2891}} | {{formatnum:{{#expr: 24.202321 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 415 | [[Hanušovice]] | [[Dosiero:HanusoviceUKostela.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2889}} | {{formatnum:{{#expr: 36.813761 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 416 | [[Český Dub]] | [[Dosiero:Český Dub (8).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2882}} | {{formatnum:{{#expr: 22.573024 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 417 | [[Městec Králové]] | [[Dosiero:Městec-Králové-kostel2011b.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2878}} | {{formatnum:{{#expr: 19.868987 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 418 | [[Břidličná]] | [[Dosiero:Břidličná-panorama.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2874}} | {{formatnum:{{#expr: 25.813746 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 419 | [[Rtyně v Podkrkonoší]] | [[Dosiero:Rtyně v Podkrkonoší.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2858}} | {{formatnum:{{#expr: 13.886379 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 420 | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] | [[Dosiero:Kostel rychnov 1.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2854}} | {{formatnum:{{#expr: 12.257191 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 421 | [[Terezín]] | [[Dosiero:Terezín - náměstí ČSA, pohled od SZ, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2850}} | {{formatnum:{{#expr: 13.536437 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 422 | [[Úštěk]] | [[Dosiero:Úštěk, 2020 (09).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2844}} | {{formatnum:{{#expr: 74.947316 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 423 | [[Raspenava]] | [[Dosiero:Raspenava August 2002.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2833}} | {{formatnum:{{#expr: 41.217371 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 424 | [[Kostelec na Hané]] | [[Dosiero:Kostelec na Hané (Kosteletz in der Hanna) - town hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2832}} | {{formatnum:{{#expr: 13.860612 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 425 | [[Jevíčko]] | [[Dosiero:Věž, Jevíčko, okres Svitavy.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2822}} | {{formatnum:{{#expr: 23.220613 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 426 | [[Golčův Jeníkov]] | [[Dosiero:GolčůvJeníkov-radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2821}} | {{formatnum:{{#expr: 27.490777 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 427 | [[Moravský Beroun]] | [[Dosiero:Mor Beroun PM.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2804}} | {{formatnum:{{#expr: 51.224091 round 2 }}}} | okres Olomouc |- | style='text-align:right'| 428 | [[Budišov nad Budišovkou]] | [[Dosiero:Budišov nad Budišovkou - městský úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2801}} | {{formatnum:{{#expr: 79.151521 round 2 }}}} | okres Opava |- | style='text-align:right'| 429 | [[Rotava]] | [[Dosiero:Rotava1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2778}} | {{formatnum:{{#expr: 12.027078 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 430 | [[Vejprty]] | [[Dosiero:Vejprty - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2766}} | {{formatnum:{{#expr: 9.769613 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 431 | [[Neveklov]] | [[Dosiero:KLG 4838 CZ - Neveklov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2764}} | {{formatnum:{{#expr: 54.460494 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 432 | [[Hrádek (distrikto Rokycany)|Hrádek]] | [[Dosiero:Hrádek, Nová Huť, north part.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2754}} | {{formatnum:{{#expr: 6.052662 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 433 | [[Hejnice]] | [[Dosiero:Hejnice from Ořešník.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2751}} | {{formatnum:{{#expr: 38.411447 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 434 | [[Koryčany]] | [[Dosiero:Koryčany - pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2732}} | {{formatnum:{{#expr: 41.126123 round 2 }}}} | okres Kroměříž |- | style='text-align:right'| 435 | [[Velké Hamry]] | [[Dosiero:Velké Hamry - náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2717}} | {{formatnum:{{#expr: 9.316008 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 436 | [[Mladá Vožice]] | [[Dosiero:Mladá Vožice - kostel sv. Martina se zvonicí (stav v srpnu 2023).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2705}} | {{formatnum:{{#expr: 31.591229 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 437 | [[Dašice]] | [[Dosiero:Fontána na náměstí v Dašicích.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2692}} | {{formatnum:{{#expr: 17.72684 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 438 | [[Kelč]] | [[Dosiero:Kelc-Namesti-Zima.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2673}} | {{formatnum:{{#expr: 27.838021 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 439 | [[Březová (distrikto Sokolov)|Březová]] | [[Dosiero:Březová Bezejmenná 10.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2664}} | {{formatnum:{{#expr: 59.589449 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 440 | [[Konice]] | [[Dosiero:Kostel Narození Panny Marie a zámek, Konice, okres Prostějov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2664}} | {{formatnum:{{#expr: 24.440153 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 441 | [[Luže]] | [[Dosiero:Luže radnice Náměstí plk. Koukala čp.1 DSCF5260.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2604}} | {{formatnum:{{#expr: 30.708965 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 442 | [[Vyšší Brod]] | [[Dosiero:Vyšší Brod (Hohenfurth) - Ortsansicht.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2597}} | {{formatnum:{{#expr: 69.756504 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 443 | [[Rudolfov]] | [[Dosiero:Rudolfov - kostel sv. Víta 4.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2587}} | {{formatnum:{{#expr: 3.193857 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 444 | [[Javorník]] | [[Dosiero:Javorník, panorama.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2574}} | {{formatnum:{{#expr: 77.424591 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 445 | [[Dolní Kounice]] | [[Dosiero:DK-Antonicek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2571}} | {{formatnum:{{#expr: 8.971343 round 2 }}}} | okres Brno-venkov |- | style='text-align:right'| 446 | [[Chýnov]] | [[Dosiero:Chýnov, radnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2568}} | {{formatnum:{{#expr: 30.506359 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 447 | [[Chabařovice]] | [[Dosiero:HusovoNamestiCh16.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2545}} | {{formatnum:{{#expr: 16.89914 round 2 }}}} | okres Ústí nad Labem |- | style='text-align:right'| 448 | [[Ždánice (distrikto Hodonín)|Ždánice]] | [[Dosiero:Zdanice-hvezdarna.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2543}} | {{formatnum:{{#expr: 20.81522 round 2 }}}} | okres Hodonín |- | style='text-align:right'| 449 | [[Zbiroh]] | [[Dosiero:Zámek Zbiroh 0.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2541}} | {{formatnum:{{#expr: 31.941957 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 450 | [[Nové Sedlo]] | [[Dosiero:Nové Sedlo kostel Nanebevstoupení Páně (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2527}} | {{formatnum:{{#expr: 16.977664 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 451 | [[Nechanice]] | [[Dosiero:Kostel Nanebevzetí Panny Marie v Nechanicích.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2508}} | {{formatnum:{{#expr: 27.985672 round 2 }}}} | okres Hradec Králové |- | style='text-align:right'| 452 | [[Počátky]] | [[Dosiero:Počátky-náměstí2015c.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2502}} | {{formatnum:{{#expr: 30.83649 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 453 | [[Rokytnice nad Jizerou]] | [[Dosiero:Stráž (782 m) nad Rokytnicí nad Jizerou - soubor vyhlídek Hlídka na Stráži, vyhlídková plošina Liška (10).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2478}} | {{formatnum:{{#expr: 36.944947 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 454 | [[Klobouky u Brna]] | [[Dosiero:Klobouky u Brna overview.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2476}} | {{formatnum:{{#expr: 31.270328 round 2 }}}} | okres Břeclav |- | style='text-align:right'| 455 | [[Nové Hrady]] | [[Dosiero:Nové Hrady - náměstí Republiky, 2025-04, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2469}} | {{formatnum:{{#expr: 79.749635 round 2 }}}} | okres České Budějovice |- | style='text-align:right'| 456 | [[Netolice]] | [[Dosiero:Netolice 2009.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2467}} | {{formatnum:{{#expr: 26.34785 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 457 | [[Tovačov]] | [[Dosiero:Tovacov1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2467}} | {{formatnum:{{#expr: 22.768215 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 458 | [[Janovice nad Úhlavou]] | [[Dosiero:Jewish cemetery in Janovice nad Úhlavou 06.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2464}} | {{formatnum:{{#expr: 28.477929 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 459 | [[Město Touškov]] | [[Dosiero:Mesto Touskov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2444}} | {{formatnum:{{#expr: 9.632041 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 460 | [[Bohušovice nad Ohří]] | [[Dosiero:Bohusovice nad Ohri CZ elementary school 012.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2415}} | {{formatnum:{{#expr: 8.622529 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 461 | [[Sobotka]] | [[Dosiero:Namesti miru-08-2019-sobotka.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2400}} | {{formatnum:{{#expr: 19.328102 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 462 | [[Solnice]] | [[Dosiero:Solnice - Town Hall.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2376}} | {{formatnum:{{#expr: 12.661143 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 463 | [[Karolinka]] | [[Dosiero:Karolinka - Radniční náměstí a radnice, obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2373}} | {{formatnum:{{#expr: 42.149439 round 2 }}}} | okres Vsetín |- | style='text-align:right'| 464 | [[Kryry]] | [[Dosiero:Kryry 2018-05-05 Střed.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2361}} | {{formatnum:{{#expr: 39.449252 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 465 | [[Meziměstí]] | [[Dosiero:Meziměstí - centrum s městským úřadem obr01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2324}} | {{formatnum:{{#expr: 25.707158 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 466 | [[Veltrusy]] | [[Dosiero:Veltrusy, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2311}} | {{formatnum:{{#expr: 8.006456 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 467 | [[Hrochův Týnec]] | [[Dosiero:Hrochův Týnec, Smetanova street 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2307}} | {{formatnum:{{#expr: 12.497868 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 468 | [[Jáchymov]] | [[Dosiero:Jáchymov radnice muzeum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2304}} | {{formatnum:{{#expr: 50.773227 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 469 | [[Pyšely]] | [[Dosiero:Kostel Povýšení sv. Kříže Pyšely 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2301}} | {{formatnum:{{#expr: 12.810151 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 470 | [[Plumlov]] | [[Dosiero:Plumlov Castle2.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2254}} | {{formatnum:{{#expr: 11.517943 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 471 | [[Mirošov]] | [[Dosiero:Mirosov kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2248}} | {{formatnum:{{#expr: 13.630428 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 472 | [[Žebrák]] | [[Dosiero:KLG 4808 Žebrák.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2248}} | {{formatnum:{{#expr: 8.514561 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 473 | [[Slavonice]] | [[Dosiero:I09 692 Röhrenbrunnen mit Mariensäule.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2229}} | {{formatnum:{{#expr: 45.808493 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 474 | [[Kardašova Řečice]] | [[Dosiero:Kardašova Řečice-06.01.2014 - (04).JPG|center|75px]] | {{formatnum:2221}} | {{formatnum:{{#expr: 45.829194 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 475 | [[Ralsko (urbo)|Ralsko]] | [[Dosiero:Radnice Kuřívody.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2220}} | {{formatnum:{{#expr: 170.229263 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 476 | [[Týnec nad Labem]] | [[Dosiero:Týnec nad Labem - Masarykovo náměstí 02.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2211}} | {{formatnum:{{#expr: 15.693367 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 477 | [[Horní Benešov]] | [[Dosiero:Horní Benešov-DSC05724.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2205}} | {{formatnum:{{#expr: 20.397673 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 478 | [[Luby]] | [[Dosiero:Luby kostel sv. Ondřeje (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:2191}} | {{formatnum:{{#expr: 30.69399 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 479 | [[Žlutice]] | [[Dosiero:Luditz.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2187}} | {{formatnum:{{#expr: 53.005532 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 480 | [[Horní Jiřetín]] | [[Dosiero:Horni-Jiretin-Kirche-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2176}} | {{formatnum:{{#expr: 39.858756 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 481 | [[Nová Včelnice]] | [[Dosiero:Nová Včelnice - kostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2176}} | {{formatnum:{{#expr: 10.103173 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 482 | [[Hroznětín]] | [[Dosiero:Hroznětín, municipal office.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2162}} | {{formatnum:{{#expr: 23.789221 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 483 | [[Budyně nad Ohří]] | [[Dosiero:Budyně nad Ohří, Říhovo sq.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2159}} | {{formatnum:{{#expr: 33.569167 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 484 | [[Kopidlno]] | [[Dosiero:Kopidlno, Hilmarovo square II.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2157}} | {{formatnum:{{#expr: 29.135836 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 485 | [[Zásmuky]] | [[Dosiero:Zásmuky - zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2156}} | {{formatnum:{{#expr: 24.123346 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 486 | [[Nový Knín]] | [[Dosiero:Nový Knín od SSV.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2154}} | {{formatnum:{{#expr: 29.621732 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 487 | [[Jistebnice]] | [[Dosiero:Jistebnice letecky.JPG|center|75px]] | {{formatnum:2132}} | {{formatnum:{{#expr: 57.985882 round 2 }}}} | okres Tábor |- | style='text-align:right'| 488 | [[Rokytnice v Orlických horách]] | [[Dosiero:Rokytnice-Kirche-1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2125}} | {{formatnum:{{#expr: 40.197396 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 489 | [[Proseč]] | [[Dosiero:Proseč náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2124}} | {{formatnum:{{#expr: 34.030331 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 490 | [[Horní Jelení]] | [[Dosiero:Horní Jelení, 5. května, od náměstí ke kostelu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2119}} | {{formatnum:{{#expr: 24.477514 round 2 }}}} | okres Pardubice |- | style='text-align:right'| 491 | [[Mikulášovice]] | [[Dosiero:Mikulasovice - MU.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2092}} | {{formatnum:{{#expr: 25.848187 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 492 | [[Hranice (distrikto Cheb)|Hranice]] | [[Dosiero:Hranice (Cheb District) aerial view 2008-07-01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2070}} | {{formatnum:{{#expr: 31.794362 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 493 | [[Borohrádek]] | [[Dosiero:Borohrádek, Nádražní street.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2062}} | {{formatnum:{{#expr: 13.98462 round 2 }}}} | okres Rychnov nad Kněžnou |- | style='text-align:right'| 494 | [[Velký Šenov]] | [[Dosiero:Velký Šenov s kostelem 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:2013}} | {{formatnum:{{#expr: 19.822163 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 495 | [[Hrob]] | [[Dosiero:Hrob, Mírové sq 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1990}} | {{formatnum:{{#expr: 11.110056 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 496 | [[Kouřim]] | [[Dosiero:Kostel sv. Štěpána, Kouřim.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1984}} | {{formatnum:{{#expr: 14.399566 round 2 }}}} | okres Kolín |- | style='text-align:right'| 497 | [[Smečno]] | [[Dosiero:SmecnoCastle.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1980}} | {{formatnum:{{#expr: 9.58841 round 2 }}}} | okres Kladno |- | style='text-align:right'| 498 | [[Svoboda nad Úpou]] | [[Dosiero:Svoboda nad Úpou2010.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1951}} | {{formatnum:{{#expr: 7.750963 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 499 | [[Horní Planá]] | [[Dosiero:Horní Planá.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1943}} | {{formatnum:{{#expr: 127.166219 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 500 | [[Lučany nad Nisou]] | [[Dosiero:Lučany nad Nisou, pohled.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1941}} | {{formatnum:{{#expr: 13.133418 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 501 | [[Hostomice (distrikto Beroun)|Hostomice]] | [[Dosiero:227 Hostomice náměstí JJZ.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1935}} | {{formatnum:{{#expr: 28.263609 round 2 }}}} | okres Beroun |- | style='text-align:right'| 502 | [[Žandov]] | [[Dosiero:Žandov náměstí 1.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1922}} | {{formatnum:{{#expr: 27.236903 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 503 | [[Němčice nad Hanou]] | [[Dosiero:Mariánský sloup na Palackého náměstí, Němčice nad Hanou, okres Prostějov.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1918}} | {{formatnum:{{#expr: 12.06 round 2 }}}} | okres Prostějov |- | style='text-align:right'| 504 | [[Štíty]] | [[Dosiero:Pohled na štítecké náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1905}} | {{formatnum:{{#expr: 29.928156 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 505 | [[Skalná]] | [[Dosiero:Skalná kostel sv. Jana Křtitele únor 2022 (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1892}} | {{formatnum:{{#expr: 23.43738 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 506 | [[Třebenice]] | [[Dosiero:Trebenice LT-2007-12-08.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1889}} | {{formatnum:{{#expr: 21.859788 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 507 | [[Plesná (distrikto Cheb)|Plesná]] | [[Dosiero:Plesná 2008-06-14.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1886}} | {{formatnum:{{#expr: 19.256428 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 508 | [[Bochov]] | [[Dosiero:Bochov - od Hartenštejnu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1874}} | {{formatnum:{{#expr: 95.690438 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 509 | [[Horní Cerekev]] | [[Dosiero:IMG 2149 HorniCerekev small.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1871}} | {{formatnum:{{#expr: 31.980648 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 510 | [[Libáň]] | [[Dosiero:Liban 03.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1868}} | {{formatnum:{{#expr: 19.67454 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 511 | [[Vroutek]] | [[Dosiero:Rudig-2010-07-23-KostelSvatehoJanaKrtitele.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1854}} | {{formatnum:{{#expr: 52.678424 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 512 | [[Seč]] | [[Dosiero:Kostel sv. Vavřince (Seč), nám., Seč, 02.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1848}} | {{formatnum:{{#expr: 36.681187 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 513 | [[Radnice]] | [[Dosiero:Radnice, náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1847}} | {{formatnum:{{#expr: 10.650382 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 514 | [[Hrotovice]] | [[Dosiero:Hrotovice, 2011 (12).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1784}} | {{formatnum:{{#expr: 20.915119 round 2 }}}} | okres Třebíč |- | style='text-align:right'| 515 | [[Lomnice nad Lužnicí]] | [[Dosiero:Lomnice nad Lužnicí.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1778}} | {{formatnum:{{#expr: 18.887263 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 516 | [[Černovice (distrikto Pelhřimov)]] | [[Dosiero:Černovice náměstí a kostel 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1769}} | {{formatnum:{{#expr: 36.52462 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 517 | [[Hoštka]] | [[Dosiero:Hoštka - sloup se sousoším Nejsvětější Trojice na náměstí (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1768}} | {{formatnum:{{#expr: 18.802023 round 2 }}}} | okres Litoměřice |- | style='text-align:right'| 518 | [[Bělá nad Radbuzou]] | [[Dosiero:Kostel Bela nad Radbuzou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1754}} | {{formatnum:{{#expr: 83.322307 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 519 | [[Vlachovo Březí]] | [[Dosiero:Vlachovo Březí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1750}} | {{formatnum:{{#expr: 19.970256 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 520 | [[Všeruby (distrikto Plzeň-nordo)|Všeruby]] | [[Dosiero:Všeruby - hradisko a kostel sv. Martina.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1716}} | {{formatnum:{{#expr: 23.574313 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 521 | [[Rožďalovice]] | [[Dosiero:Zamek Rozdalovice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1703}} | {{formatnum:{{#expr: 23.907979 round 2 }}}} | okres Nymburk |- | style='text-align:right'| 522 | [[Nasavrky]] | [[Dosiero:Nasavrky - kostel svatého Jiljí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1693}} | {{formatnum:{{#expr: 12.56551 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 523 | [[Bavorov]] | [[Dosiero:Bavorov - rybník Kotlík - panoramio crop.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1683}} | {{formatnum:{{#expr: 35.409119 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 524 | [[Kladruby (distrikto Tachov)|Kladruby]] | [[Dosiero:Kladruby.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1682}} | {{formatnum:{{#expr: 48.601091 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 525 | [[Staré Město (distrikto Šumperk)|Staré Město]] | [[Dosiero:StareMesto.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1678}} | {{formatnum:{{#expr: 86.268812 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 526 | [[Dubá]] | [[Dosiero:Dubá náměstí 2021 (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1672}} | {{formatnum:{{#expr: 60.59789 round 2 }}}} | okres Česká Lípa |- | style='text-align:right'| 527 | [[Ronov nad Doubravou]] | [[Dosiero:Ronov nad Doubravou náměstí 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1668}} | {{formatnum:{{#expr: 17.012788 round 2 }}}} | okres Chrudim |- | style='text-align:right'| 528 | [[Dolní Poustevna]] | [[Dosiero:DP-Hamr.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1668}} | {{formatnum:{{#expr: 11.053438 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 529 | [[Švihov]] | [[Dosiero:Svihov.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1666}} | {{formatnum:{{#expr: 34.53426 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 530 | [[Oloví]] | [[Dosiero:Kirche olovi.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1651}} | {{formatnum:{{#expr: 19.04854 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 531 | [[Jesenice (distrikto Rakovník)|Jesenice]] | [[Dosiero:Jesenice, Czech Republic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1632}} | {{formatnum:{{#expr: 37.592091 round 2 }}}} | okres Rakovník |- | style='text-align:right'| 532 | [[Plánice]] | [[Dosiero:Panorama Plánice s kostelem sv. Blažeje.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1629}} | {{formatnum:{{#expr: 55.611865 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 533 | [[Mirovice]] | [[Dosiero:Městský úřad Mirovice (Písek).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1623}} | {{formatnum:{{#expr: 22.041784 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 534 | [[Přimda]] | [[Dosiero:PrimdaKostel.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1621}} | {{formatnum:{{#expr: 50.639415 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 535 | [[Olešnice (distrikto Blansko)|Olešnice]] | [[Dosiero:KLG 4964 CZ - Olešnice na Moravě.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1620}} | {{formatnum:{{#expr: 12.518258 round 2 }}}} | okres Blansko |- | style='text-align:right'| 536 | [[Teplice nad Metují]] | [[Dosiero:Teplice nad Metují from air K2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1614}} | {{formatnum:{{#expr: 56.063996 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 537 | [[Jablonec nad Jizerou]] | [[Dosiero:Jablonec nad Jizerou - celkový pohled od severovýchodu s dominantou kostela sv. Prokopa (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1609}} | {{formatnum:{{#expr: 22.325906 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 538 | [[Mýto]] | [[Dosiero:Mýto, pohled od Kaple sv Vojtěcha.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1602}} | {{formatnum:{{#expr: 17.804708 round 2 }}}} | okres Rokycany |- | style='text-align:right'| 539 | [[Železná Ruda]] | [[Dosiero:Zelezna Ruda-centrum.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1599}} | {{formatnum:{{#expr: 79.772719 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 540 | [[Březová nad Svitavou]] | [[Dosiero:Březová nad Svitavou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1569}} | {{formatnum:{{#expr: 12.702509 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 541 | [[Bystré (distrikto Svitavy)|Bystré]] | [[Dosiero:Pohled na Bystré od Hartmanic.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1563}} | {{formatnum:{{#expr: 14.101674 round 2 }}}} | okres Svitavy |- | style='text-align:right'| 542 | [[Poběžovice]] | [[Dosiero:Poběžovice kostel Nanebevzetí Panny Marie a fara září 2021 (7).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1551}} | {{formatnum:{{#expr: 27.8253 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 543 | [[Kožlany]] | [[Dosiero:Kožlany - kostel sv. Vavřince.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1511}} | {{formatnum:{{#expr: 29.104988 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 544 | [[Trhový Štěpánov]] | [[Dosiero:Trhový Štěpánov - kostel svatého Bartoloměje.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1506}} | {{formatnum:{{#expr: 28.905256 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 545 | [[Kasejovice]] | [[Dosiero:Kasejovice kostel svatého Jakuba.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1441}} | {{formatnum:{{#expr: 34.392782 round 2 }}}} | okres Plzeň-jih |- | style='text-align:right'| 546 | [[Mšeno]] | [[Dosiero:Mšeno, náměstí (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1415}} | {{formatnum:{{#expr: 26.735008 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 547 | [[Železnice]] | [[Dosiero:Železnice 01.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1405}} | {{formatnum:{{#expr: 13.092488 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 548 | [[Husinec (distrikto Prachatice)|Husinec]] | [[Dosiero:Jan Hus monument in Husinec.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1405}} | {{formatnum:{{#expr: 10.348098 round 2 }}}} | okres Prachatice |- | style='text-align:right'| 549 | [[Lázně Kynžvart]] | [[Dosiero:Lázně Kynžvart kostel sv.Markéty.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1403}} | {{formatnum:{{#expr: 32.578344 round 2 }}}} | okres Cheb |- | style='text-align:right'| 550 | [[Strmilov]] | [[Dosiero:Strmilov, kostel svatého Jiljí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1403}} | {{formatnum:{{#expr: 30.607778 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 551 | [[Harrachov]] | [[Dosiero:Cyklo - Čertova hora - Harrachov (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1388}} | {{formatnum:{{#expr: 36.634961 round 2 }}}} | okres Jablonec nad Nisou |- | style='text-align:right'| 552 | [[Rovensko pod Troskami]] | [[Dosiero:Rovensko 2010-3.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1371}} | {{formatnum:{{#expr: 12.807752 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 553 | [[Kašperské Hory]] | [[Dosiero:Kašperské Hory od Liščího vrchu.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1367}} | {{formatnum:{{#expr: 44.128252 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 554 | [[Svratka (distrikto Žďár nad Sázavou)|Svratka]] | [[Dosiero:Svratka - District Žďár nad Sázavou 13.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1367}} | {{formatnum:{{#expr: 14.505384 round 2 }}}} | okres Žďár nad Sázavou |- | style='text-align:right'| 555 | [[Strážov]] | [[Dosiero:Strážov, obecní úřad.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1362}} | {{formatnum:{{#expr: 35.704685 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 556 | [[Chřibská]] | [[Dosiero:Chřibská kostel sv. Jiří a náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1333}} | {{formatnum:{{#expr: 15.956057 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 557 | [[Habry]] | [[Dosiero:Habry - radnice a část Žižkova náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1309}} | {{formatnum:{{#expr: 27.427873 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 558 | [[Brandýs nad Orlicí]] | [[Dosiero:Brandýs nad Orlicí (05).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1300}} | {{formatnum:{{#expr: 4.327082 round 2 }}}} | okres Ústí nad Orlicí |- | style='text-align:right'| 559 | [[Vysoké nad Jizerou]] | [[Dosiero:Vysoké nad Jizerou.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1278}} | {{formatnum:{{#expr: 20.665314 round 2 }}}} | okres Semily |- | style='text-align:right'| 560 | [[Sedlice (distrikto Strakonice)|Sedlice]] | [[Dosiero:Sedlice kostel sv. Jakuba (1).JPG|center|75px]] | {{formatnum:1276}} | {{formatnum:{{#expr: 30.526647 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 561 | [[Potštát]] | [[Dosiero:Potštát - Bočkovo náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1237}} | {{formatnum:{{#expr: 34.072616 round 2 }}}} | okres Přerov |- | style='text-align:right'| 562 | [[Mirotice]] | [[Dosiero:Mirotice square2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1232}} | {{formatnum:{{#expr: 25.600411 round 2 }}}} | okres Písek |- | style='text-align:right'| 563 | [[Pilníkov]] | [[Dosiero:Kostel v Pilníkově.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1218}} | {{formatnum:{{#expr: 16.986787 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 564 | [[Hostouň]] | [[Dosiero:Hostau 03.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1213}} | {{formatnum:{{#expr: 38.511289 round 2 }}}} | okres Domažlice |- | style='text-align:right'| 565 | [[Černošín]] | [[Dosiero:Tschernoschin-2012-05-06-NamestiSKostelemSvatehoJiri.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1196}} | {{formatnum:{{#expr: 42.203439 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 566 | [[Vidnava]] | [[Dosiero:Vidnava-namesti.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1190}} | {{formatnum:{{#expr: 4.268119 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 567 | [[Osečná]] | [[Dosiero:Osečná 2018-01 08.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1184}} | {{formatnum:{{#expr: 28.051406 round 2 }}}} | okres Liberec |- | style='text-align:right'| 568 | [[Verneřice]] | [[Dosiero:Verneřice domy na náměstí.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1171}} | {{formatnum:{{#expr: 31.406354 round 2 }}}} | okres Děčín |- | style='text-align:right'| 569 | [[Úsov]] | [[Dosiero:Kašna v Úsově na náměstí Míru (Q72738873).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1164}} | {{formatnum:{{#expr: 9.31432 round 2 }}}} | okres Šumperk |- | style='text-align:right'| 570 | [[Jevišovice]] | [[Dosiero:Jevišovice, náměstí (2020-06-17; 01).jpg|center|75px]] | {{formatnum:1159}} | {{formatnum:{{#expr: 7.859286 round 2 }}}} | okres Znojmo |- | style='text-align:right'| 571 | [[Nalžovské Hory]] | [[Dosiero:Nalžovské Hory, pohled k zámku.jpg|center|75px]] | {{formatnum:1152}} | {{formatnum:{{#expr: 51.289941 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 572 | [[Krásná Hora nad Vltavou]] | [[Dosiero:KrasnaHoraNadVltavou-2007-06-12-CelkovyPohled.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1143}} | {{formatnum:{{#expr: 36.79998 round 2 }}}} | okres Příbram |- | style='text-align:right'| 573 | [[Manětín]] | [[Dosiero:Manetin zamek.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1136}} | {{formatnum:{{#expr: 84.640105 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 574 | [[Špindlerův Mlýn]] | [[Dosiero:Spindlersmuehle.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1136}} | {{formatnum:{{#expr: 76.936664 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 575 | [[Žulová]] | [[Dosiero:Zulova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1128}} | {{formatnum:{{#expr: 14.755218 round 2 }}}} | okres Jeseník |- | style='text-align:right'| 576 | [[Měčín]] | [[Dosiero:Měčín.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1122}} | {{formatnum:{{#expr: 38.898622 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 577 | [[Liběchov]] | [[Dosiero:Liběchov, Kostel sv. Havla, pohled od JV.png|center|75px]] | {{formatnum:1078}} | {{formatnum:{{#expr: 11.774907 round 2 }}}} | okres Mělník |- | style='text-align:right'| 578 | [[Blšany]] | [[Dosiero:Blšany radnice.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1046}} | {{formatnum:{{#expr: 36.340523 round 2 }}}} | okres Louny |- | style='text-align:right'| 579 | [[Bělčice]] | [[Dosiero:Belcice-2008-05-04-NamestiSRadnici.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1024}} | {{formatnum:{{#expr: 34.3169 round 2 }}}} | okres Strakonice |- | style='text-align:right'| 580 | [[Červená Řečice]] | [[Dosiero:Červená Řečice, renesančně-barokní zámek poblíž Pelhřimova.JPG|center|75px]] | {{formatnum:1024}} | {{formatnum:{{#expr: 26.461325 round 2 }}}} | okres Pelhřimov |- | style='text-align:right'| 581 | [[Miletín]] | [[Dosiero:Náměstí K. J. Erbena v Miletíně 01.jpg|center|75px]] | {{formatnum:958}} | {{formatnum:{{#expr: 8.933549 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 582 | [[Bezdružice]] | [[Dosiero:Bezdružice (3).jpg|center|75px]] | {{formatnum:931}} | {{formatnum:{{#expr: 32.013808 round 2 }}}} | okres Tachov |- | style='text-align:right'| 583 | [[Hartmanice]] | [[Dosiero:Hartmanice, kostel.JPG|center|75px]] | {{formatnum:922}} | {{formatnum:{{#expr: 62.196068 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 584 | [[Bečov nad Teplou]] | [[Dosiero:Bečov nad Teplou, hrad a zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:903}} | {{formatnum:{{#expr: 19.817251 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 585 | [[Miličín]] | [[Dosiero:Miličín, Castle.jpg|center|75px]] | {{formatnum:885}} | {{formatnum:{{#expr: 25.721681 round 2 }}}} | okres Benešov |- | style='text-align:right'| 586 | [[Vysoké Veselí]] | [[Dosiero:Vysoké-Veselí-z-vyhlídky-Kákovice2022.jpg|center|75px]] | {{formatnum:883}} | {{formatnum:{{#expr: 9.339938 round 2 }}}} | okres Jičín |- | style='text-align:right'| 587 | [[Stráž nad Nežárkou]] | [[Dosiero:Stráž nad Nežárkou, zámek.jpg|center|75px]] | {{formatnum:879}} | {{formatnum:{{#expr: 36.293921 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 588 | [[Abertamy]] | [[Dosiero:Abertamy náměstí (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:831}} | {{formatnum:{{#expr: 8.69683 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 589 | [[Deštná (distrikto Jindřichův Hradec)|Deštná]] | [[Dosiero:Deštná, kostel sv. Ottona (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:754}} | {{formatnum:{{#expr: 12.697701 round 2 }}}} | okres Jindřichův Hradec |- | style='text-align:right'| 590 | [[Krásno (distrikto Sokolov)|Krásno]] | [[Dosiero:Krásno radnice únor 2021 (2).jpg|center|75px]] | {{formatnum:702}} | {{formatnum:{{#expr: 25.356279 round 2 }}}} | okres Sokolov |- | style='text-align:right'| 591 | [[Pec pod Sněžkou]] | [[Dosiero:Pec - Horizont.jpg|center|75px]] | {{formatnum:700}} | {{formatnum:{{#expr: 52.104926 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 592 | [[Janské Lázně]] | [[Dosiero:Janske Lazne SKS pohled na Janske Lazne 2.jpg|center|75px]] | {{formatnum:658}} | {{formatnum:{{#expr: 13.731364 round 2 }}}} | okres Trutnov |- | style='text-align:right'| 593 | [[Lipnice nad Sázavou]] | [[Dosiero:KLG 4898 CZ - Lipnice nad Sázavou, Burg Lipnice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:650}} | {{formatnum:{{#expr: 11.141516 round 2 }}}} | okres Havlíčkův Brod |- | style='text-align:right'| 594 | [[Stárkov]] | [[Dosiero:Starkov centrum.JPG|center|75px]] | {{formatnum:633}} | {{formatnum:{{#expr: 16.526299 round 2 }}}} | okres Náchod |- | style='text-align:right'| 595 | [[Chyše]] | [[Dosiero:Chyše.jpg|center|75px]] | {{formatnum:583}} | {{formatnum:{{#expr: 28.624688 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 596 | [[Mašťov]] | [[Dosiero:Mašťov 2016-08-19 Kostelní ulice.jpg|center|75px]] | {{formatnum:567}} | {{formatnum:{{#expr: 23.051181 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 597 | [[Ledvice]] | [[Dosiero:Ledvice - pohled z vyhlídky elektrárny Ledvice obr03.jpg|center|75px]] | {{formatnum:538}} | {{formatnum:{{#expr: 4.966689 round 2 }}}} | okres Teplice |- | style='text-align:right'| 598 | [[Rabí]] | [[Dosiero:View of the Rabí Castle (2).JPG|center|75px]] | {{formatnum:496}} | {{formatnum:{{#expr: 14.324331 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 599 | [[Hora Svaté Kateřiny]] | [[Dosiero:Hora Svate Kateriny - city square.jpg|center|75px]] | {{formatnum:479}} | {{formatnum:{{#expr: 18.458601 round 2 }}}} | okres Most |- | style='text-align:right'| 600 | [[Úterý]] | [[Dosiero:Úterý - Náměstí se sloupem se sochou Panny Marie a kašnou.jpg|center|75px]] | {{formatnum:438}} | {{formatnum:{{#expr: 25.907216 round 2 }}}} | okres Plzeň-sever |- | style='text-align:right'| 601 | [[Krásné Údolí]] | [[Dosiero:Krásné Údolí kostel svatého Vavřince (1).jpg|center|75px]] | {{formatnum:392}} | {{formatnum:{{#expr: 9.163205 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 602 | [[Rožmberk nad Vltavou]] | [[Dosiero:Rozmberknadvltavou.JPG|center|75px]] | {{formatnum:375}} | {{formatnum:{{#expr: 24.812979 round 2 }}}} | okres Český Krumlov |- | style='text-align:right'| 603 | [[Horní Blatná]] | [[Dosiero:BergstadtPlatten-2007-09-03-Vyrez.jpg|center|75px]] | {{formatnum:365}} | {{formatnum:{{#expr: 5.626542 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 604 | [[Andělská Hora]] | [[Dosiero:Andělská Hora, obecný pohled.jpg|center|75px]] | {{formatnum:357}} | {{formatnum:{{#expr: 15.900729 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 605 | [[Výsluní]] | [[Dosiero:Liesel 14-11-10 Kirche Vysluni.JPG|center|75px]] | {{formatnum:295}} | {{formatnum:{{#expr: 30.335192 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 606 | [[Janov (distrikto Bruntál)|Janov]] | [[Dosiero:Janov, náměstí 04.jpg|center|75px]] | {{formatnum:256}} | {{formatnum:{{#expr: 11.030638 round 2 }}}} | okres Bruntál |- | style='text-align:right'| 607 | [[Boží Dar]] | [[Dosiero:Boží Dar.jpg|center|75px]] | {{formatnum:255}} | {{formatnum:{{#expr: 37.91298 round 2 }}}} | okres Karlovy Vary |- | style='text-align:right'| 608 | [[Rejštejn]] | [[Dosiero:Rejstejn 003.jpg|center|75px]] | {{formatnum:240}} | {{formatnum:{{#expr: 30.432289 round 2 }}}} | okres Klatovy |- | style='text-align:right'| 609 | [[Loučná pod Klínovcem]] | [[Dosiero:Loučná pod Klínovcem, middle part.jpg|center|75px]] | {{formatnum:199}} | {{formatnum:{{#expr: 20.889487 round 2 }}}} | okres Chomutov |- | style='text-align:right'| 610 | [[Přebuz]] | [[Dosiero:Ost Náves obce.JPG|center|75px]] | {{formatnum:70}} | {{formatnum:{{#expr: 29.792014 round 2 }}}} | okres Sokolov |} {{Wikidata list end}} k285xrnsnx62sedjwvl2rj9a03efa9h 2 747889 9475035 9473696 2026-09-14T04:42:11Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9475035 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[IE-Munde]] · [[Aerkamerbloko]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Feliĉa primo]] · [[Jante]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Lukiana skolo]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[Lingva demokratio]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Barmoodano]] · [[Il (dio)]] · [[Dvara]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Misrijaoj]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Svingrajdado]] · [[Rajper]] · [[Iögo]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Tonsilabo]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Homoforo]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Chupa-chupa]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Sen:esepera]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Breathanach]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Monario]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Murlampo]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Dônage]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[EsPodkasto]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Enzim-efik-meĥanismoj]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolio.info]] · [[World English]] · [[Meĥanika prilaboro]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Ko’ilidel]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Logos en la fino]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Biblioteko Klimó]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[1234-regulo]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Listo de iranaj artistoj]] · [[Kantono Ferguson]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[ASK IR]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Máté Göcsi]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[NUN (retejo)]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[Ŝramanismo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[TEJO-aktuale]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[TRAKT]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Cetacoj kaj la homo]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Rund um die Welt]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Latinida literaturo]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Primiera bovo]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Tavo]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Espoteko]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Leppalúði]] · [[Jasiro]] · [[Skirmantas]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Herit]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Breĉo]] · [[Kongreslibro]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Filmstudaĵo]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Québec En Alerte]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Anĵeliko]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Hazanéző]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[SABRE-motoro]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Lunduono]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Tervojo]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Retrosceno]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Ținutul Sării]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[G-horizonto]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[Francezo]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Erfordia Latina]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Femura indekso]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Restreĉilo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Walkin’Bag]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Averta letero]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[Bit Ĥilani]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Fasola notacio]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Novmezurado]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[-as]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Kolijoj]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Nadim-Pur-Taza naftogasa regiono]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Bastrubandoj]] · [[Blindŝakto]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Memzorgado]] · [[Ora Sekcio]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Program]] · [[Rami]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Sekurit]] · [[Sensavido]] · [[Sentenco]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Sproso]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Espach-parko]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Angula domo]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Militrakonto]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Imoskapo]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La Gajulo]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[MondEtur]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dihok]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Konsultejo]] · [[Lidérc]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Masonabelo]] · [[Militjuro]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Ruffrè]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Termoradiilo]] · [[Tirradiko]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Vuktila minejo]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Reversado]] · [[Belarta rikolto]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Papilioj]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[Monosimetria]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[Calumnia]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Kalungao]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Izoflavonolo]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Tri satiroj]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Revuo Signos]] · [[SvisRaporto]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[FioCruz]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Fundación de Esperanto de la Comunidad Valenciana]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afriko brilas]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Parque da Cultura]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[CRRER]] · [[Gardanteco]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[Panĉaratro]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Paŭlistanio]] · [[Fi-]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[Gaba enerxía]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[Duamidino]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Listo de draste endanĝeritaj lingvoj]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ 9j6mksw76urcq76kzfwz20etz3xpetu 0 765423 9474815 8625876 2026-09-13T18:43:57Z Sj1mor 12103 9474815 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Parliament to vote on new European Commission (49131215863)(cropped).jpg|eta|Komisiona prezidanto [[Ursula von der Leyen|von der Leyen]] (21) kaj vicprezidanto [[Frans Timmermans|Timmermans]] (22).]] La Eŭropa Verda Pakto estas aro de politikaj planoj de la [[Eŭropa Komisiono]] kun la celo fari Eŭropon klimatneŭtrale antaŭ 2050.<ref>(en) Tamma, Paola; Schaart, Eline; Gurzu, Anca (2019-12-11). "''[https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ Europe's Green Deal plan unveiled]''". ''POLITICO''.</ref><ref name=":0">(en) Simon, Frédéric (2019-12-11). "''[https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points]''". ''www.euractiv.com''</ref> Ĝi pliigos la celon de emisia reduktado de forcejaj gasoj en la EU antaŭ 2030 ĝis almenaŭ 50% kaj ĝis 55% kompare al la niveloj de 1990. La prezidanto de la Eŭropa Komisiono, [[Ursula von der Leyen]], diris ke la Eŭropa Verda Pakto estus la eŭropa "momento de la viro sur la luno", ĉar la plano farus de Eŭropo la unuan klimatneŭtralan kontinenton. Von der Leyen nomumis [[Frans Timmermans]] kiel administra vicprezidanto de la Eŭropa Komisiono por la Eŭropa Verda Pakto. == Entreprenaj interesoj == En raporto de marto 2022 , ''Corporate Europe Observatory'' dokumentis kiel la [[Insekticido|insekticida]] lobia grupo serĉis subfosi ambiciajn, devigajn celojn en la Eŭropa Verda Pakto<ref>(en) ''[https://corporateeurope.org/en/2022/03/loud-lobby-silent-spring A loud lobby for a silent spring.The pesticide industry's toxic lobbying tactics against Farm to Fork]'', Corporate Europe Observatory</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Green New Deal]] (Verda Nova Pakto) * [[Wangari Maathai]] {{Eŭropa agrikultura ribelo}} [[Kategorio:Politiko de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Komisiono von der Leyen|*]] 71t9xqe0swn3b6r1u829jzbccs2qkai 0 767460 9474650 7682478 2026-09-13T14:05:05Z Arbarulo 135469 9474650 wikitext text/x-wiki {{Ĝermeto}} {{Aliaj signifoj|Bohoduĥiv}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Bohoduĥiv | origina nomo = Богодухів | dosiero = Bohodukhiv (railway station).jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Bohoduĥiv'' | lando = Ukrainio | loko = [[Bohoduĥiv]] | latitudo = 50.156544 | longitudo = 35.489847 | regiono-ISO = UA-63 | zomo = | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Ukrainio Ĥarkiva provinco/Ukrainio | nomo de trafikanto = Ukrzaliznicja | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = | nombro de kajoj = | malfermo = 1878 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Bohoduĥiv''' ({{Lang-uk|Богодухів}}) estas fervoja stacio en [[Bohoduĥiv]] ([[Ĥarkiva provinco]]), urbo en [[Ukrainio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] * [[Transporto en Ukrainio]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/8030-Bogoduhov.html Bohoduĥiv en retejo tochka-na-karte] {{Ukrainaj fervojoj}} [[Kategorio:Bohoduĥiv]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1878]] [[Kategorio:1878 en Ukrainio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Ĥarkiva provinco]] ndj1mrpmy1f94y175p142fcjtdlu6cr 0 767486 9474892 8504413 2026-09-13T19:29:23Z Sj1mor 12103 9474892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = | loko de morto = }} '''{{paĝonomo}}''' (naskiĝis la [[3-an de junio ]] [[1877]] en [[Stokholmo]], mortis 90-jara la [[6-an de decembro]] [[1967]] en [[Gentofte]]) estis [[svedoj|sveda]] [[pedagogo]], lingvisto kaj politikisto, kiu aparte konatiĝis kiel reformistino de la {{J|publika biblioteko}}. Ŝi interalie estis membro de la [[universitato de Upsalo]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|svedo}} [[Kategorio:Svedaj pedagogoj]] l286kfua9r2s88e97h0ji1k5kpwv3ln 0 780130 9474619 8406682 2026-09-13T13:08:35Z ThomasPusch 1869 9474619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' (la [[29-an de decembro]] 1913 – la [[24-an de junio]] 2002) estis luksemburgia politikisto en la kristana socia popola partio (CSV) kiu estis la 18a Ĉefministro de Luksemburgio de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] 1vsv877y26k56dyqvc7d2xhnjlrv6jt 9474624 9474619 2026-09-13T13:12:22Z ThomasPusch 1869 9474624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' estis [[Luksemburgio|luksemburgia]] politikisto en la kristana socia popola partio (CSV). Li naskiĝis la 29-an de decembro 1913 en [[Saint-André-lez-Lille]] kaj mortis 88-jaraĝa la 24-an de junio 2002 en la landa ĉefurbo [[Luksemburgo]]. Pierre Werner estis la 18-a [[ĉefministro de Luksemburgio]] de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] 0pcyr660qcddnm7i0ovmhuuvwfnx65a 9474626 9474624 2026-09-13T13:14:40Z ThomasPusch 1869 9474626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' estis [[Luksemburgio|luksemburgia]] politikisto en la kristana socia popola partio (CSV). Li naskiĝis la 29-an de decembro 1913 en [[Saint-André-lez-Lille]] (en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Nord]]'' [{{IFA|nɔʁ}}] kaj en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [[Francio]], kadre de la historia pejzaĝo [[Franca Flandrio]]) kaj mortis 88-jaraĝa la 24-an de junio 2002 en la landa ĉefurbo [[Luksemburgo]]. Pierre Werner estis la 18-a [[ĉefministro de Luksemburgio]] de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] bcfxig976mp74wcs7ve6h9cghq6i0gb 9474628 9474626 2026-09-13T13:15:09Z ThomasPusch 1869 Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 1 frazon, tio estis maltro... 9474628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' estis [[Luksemburgio|luksemburgia]] politikisto en la kristana socia popola partio (CSV). Li naskiĝis la 29-an de decembro 1913 en [[Saint-André-lez-Lille]] (en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Nord]]'' [{{IFA|nɔʁ}}] kaj en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [[Francio]], kadre de la historia pejzaĝo [[Franca Flandrio]]) kaj mortis 88-jaraĝa la 24-an de junio 2002 en la landa ĉefurbo [[Luksemburgo]]. Pierre Werner estis la 18-a [[ĉefministro de Luksemburgio]] de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] mx4xqhtnwhz3tgw25y18j3lh749ihz2 9474663 9474628 2026-09-13T14:17:02Z ThomasPusch 1869 9474663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' estis [[Luksemburgio|luksemburgia]] politikisto en la kristana socia popola partio (CSV). Li naskiĝis la 29-an de decembro 1913 kiel ido de luksemburgaj gepatroj en [[Saint-André-lez-Lille]] (en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Nord]]'' [{{IFA|nɔʁ}}] kaj en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [[Francio]], kadre de la historia pejzaĝo [[Franca Flandrio]]) kaj mortis 88-jaraĝa la 24-an de junio 2002 en la landa ĉefurbo [[Luksemburgo]]. Pierre Werner estis la 18-a [[ĉefministro de Luksemburgio]] de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] 9v22ma0tprl2wn5vfbkwrqz2ce2uozr 9474672 9474663 2026-09-13T14:36:28Z ThomasPusch 1869 9474672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' estis [[Luksemburgio|luksemburgia]] politikisto en la kristana socia popola partio (CSV). Li naskiĝis la 29-an de decembro 1913 kiel ido de luksemburgaj gepatroj en [[Saint-André-lez-Lille]] (en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Nord]]'' [{{IFA|nɔʁ}}] kaj en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [[Francio]], kadre de la historia pejzaĝo [[Franca Flandrio]]) kaj mortis 88-jaraĝa la 24-an de junio 2002 en la landa ĉefurbo [[Luksemburgo]]. Pierre Werner estis la 18-a [[ĉefministro de Luksemburgio]] de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> En 1959 li transprenis la postenon de Pierre Frieden, transdonis ĝin en 1974 al [[Gaston Thorn]], reprenis ĝin en 1979 de li kaj fine transdonis ĝin en 1974 al [[Jacques Santer]]. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] kwkfkul4c33g9i27w9un9p29vh4ktar 9474673 9474672 2026-09-13T14:38:12Z ThomasPusch 1869 9474673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Pierre WERNER''' estis [[Luksemburgio|luksemburgia]] politikisto en la kristana socia popola partio (CSV). Li naskiĝis la 29-an de decembro 1913 kiel ido de luksemburgaj gepatroj en [[Saint-André-lez-Lille]] (en la [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Nord]]'' [{{IFA|nɔʁ}}] kaj en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] de [[Francio]], kadre de la historia pejzaĝo [[Franca Flandrio]]) kaj mortis 88-jaraĝa la 24-an de junio 2002 en la landa ĉefurbo [[Luksemburgo]]. Pierre Werner estis la 18-a [[ĉefministro de Luksemburgio]] de 1959 al 1974 kaj de 1979 al 1984. <ref>Bates, Stephen (la 28-an de junio 2002). "[https://www.theguardian.com/news/2002/jun/28/guardianobituaries.euro Obituary: Pierre Werner. The man who dreamed up the euro]". ''The Guardian''. prenita la 7-an de decembro 2015.</ref> En 1959 li transprenis la postenon de Pierre Frieden, transdonis ĝin en 1974 al [[Gaston Thorn]], reprenis ĝin en 1979 de li kaj fine transdonis ĝin en 1984 al [[Jacques Santer]]. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|politiko|Luksemburgo}} {{Vivtempo|Werner, Pierre}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Nord]] igk7dyo8cnesv06ghiutbjua64p7g2i 0 781137 9475160 9246912 2026-09-14T11:14:35Z Kani 670 /* Koncepto */ 9475160 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=Programo por Internacia Taksado de Studentoj|urbo "Pisa"|Pizo (Italio)}} {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} }} '''Programo por Internacia Taksado de Studentoj, mallonge PISA''' (laŭ ĝiaj anglalingvaj sigloj de '''''Programme for International Student Assessment''''') estas internacia kompara studo farita de la [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]] je tutmonda nivelo, kiu mezuras la lertaĵojn (akademian produktivecon) de 15-jaruloj en [[matematiko]], [[Naturscienco|natursciencoj]] kaj [[legopovo]]. Ĝia celo estas havigi informerojn kompareblajn kiuj ebligu al landoj plibonigi siajn politikojn de [[edukado]] kaj ties rezultojn, ĉar tiu analizo ne taksas la lernanton, sed la sistemon en kiu tiu estas edukata. La studo baziĝas sur la analizo de la produktiveco de studentoj de 15 jaroj pere de normigaj ekzamenoj kiuj, ekde 2000, oni faras ĉiun trian jaron en diversaj landoj apartenantaj aŭ ne apartenantaj al la OEKE. En Nederlando ekzemple montriĝis en 2018 ke la lernantoj ne sufiĉe bone lertas por 'profunda legado', priskribita kiel "legado kun koncentriĝo dum pli longa tempodaŭro, spertante la koheron kaj signifon de teksto" kaj "necesa kapablo por konsumi librojn kaj pli longajn artikolojn"<ref>(nl) Helge Bonset, ''[https://neerlandistiek.nl/?s=PISA PISA: wat kunnen onze 15-jarigen eigenlijk niet?]'', Neerlandstiek, la 11-an de julio 2020.</ref>. == Koncepto == PISA diferenciĝas de antaŭaj programoj por [[Grandaskala lerntakso|taksado de studentoj]] pro la jenaj trajtoj: * Informo PISA estas farita je peto de la registaroj kaj de ties eduk-institucioj. * Informo PISA deva esti farita regule, ĉiun trian jaron. * PISA taksas studentojn 15-jaraĝajn sendepende de la lernonivelo. * PISA ne taksas la studobjektojn, sed revizias la tri kapablojn: [[legopovo]], [[matematiko]] kaj [[naturaj sciencoj]], per ekzamenoj dezajnitaj kiel sendependaj de la [[Studplano|studplano]] (por kompari la nivelojn de diversaj landoj). * PISA ne taksas la landajn lernoprogramojn, sed revizias la konojn kaj la kapablojn gravajn por la persona, socia kaj ekonomia bonfarto (OEKE 1999). Tial oni ne taksas la akademian sciaron, sed la kapablon de la studentoj por kompreni kaj solvi realajn problemojn pere de la apliko de konoj el ĉiu el la ĉefaj areoj de PISA. * La celo de PISA ne estas nur priskribi la situon de la lerneja eduksistemo en la landoj, sed ankaŭ helpi ties plibonigon. == Partikularaĵoj == * [[Hispanio]], kun [[Portugalio]], estas la landoj kie la indico de studoj de Profesia Formado estas la plej malalta kun 24 % antaŭ 65 % de [[Finnlando]] kaj 76 % de [[Nederlando]].<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20120719074543/http://www.aprendelo.com/news/los-espanoles-los-que-menos-estudian-fp-5107.html]</ref> * En la [[Flandrio|flandra]] areo de [[Belgio]] la rezulto de la studentoj estas konsiderinde pli alta ol en [[Valonio]] (franclingva). * En [[Sviso]] ne estas gravaj diferencoj inter la germanlingvaj kaj franclingvaj zonoj, sed en la itallingva zono la taksado estas pli malalta. * La rezultoj de [[Sudtirolo]] estas altnivelaj kaj kompareblaj kun tiuj de altnivelaj landoj. Ŝajne ne estas grava diferenco inter la germanlingvaj kaj itallingvaj mezlernejoj de tiu zono. * En [[Finnlando]], la rezultoj de la svedlingva minoritato (proksimume 5 % de la loĝantaro) aperas 10 ĝis 35 poentojn sub tiuj de la finna majoritato. * La angloparolanta majoritato de [[Kanado]] atingis plej bonajn rezultojn ol la minoritato kiu parolas la [[franca]]n. ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Popkewitz, Thomas S. (2013). [https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=56729526004 «PISA: números, estandarización de la conducta y la alquimia de las materias escolares».] Profesorado. Revista de Currículum y Formación de Profesorado 17 (2). ISSN 1138-414X. * Rindermann, Heiner (2007). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/per.634 «The g-factor of international cognitive ability comparisons: the homogeneity of results in PISA, TIMSS, PIRLS and IQ-tests across nations».] European Journal of Personality 21 (5): 667-706. ISSN 1099-0984. doi:10.1002/per.634. == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Asocio por la Takso de Eduka Atingo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado]] [[Kategorio:Ekzamenoj kaj testoj]] [[Kategorio:Internaciaj edukaj organizaĵoj]] t5o5dz50p9f4qx8672r08x7ul8n1f30 0 793012 9475059 8241619 2026-09-14T07:01:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Irma Reichová |dosiero = Irma Reichova 1884.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Irma Reichová en 1884 |naskonomo = }} '''Irma Reichová''' [rejĥovA], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Reich Irma''' estis [[ĉeĥa]][[Hungario|hungaria]] [[operkantisto]] ([[soprano]]). Ŝia origina nomo estis ''Marie Magdaléna Dorota Mathilda Reichová'', ŝiaj geedziĝaj nomoj estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) ''Keszler Józsefné'' aŭ ''Keszler Mária''. Ŝia [[edzo]] estis [[József Keszler]]. Irma Reichová<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q1247036</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM111229/cc586e9d-6077-4978-bab0-c498399c8923/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|14|marto|1859}} en [[Křivoklát|Pürglitz]] ([[Aŭstra Imperio]], [[Ĉeĥio]]), ŝi mortis la {{daton|5|julio|1930}} en [[Prago]] (Ĉeĥio). == Biografio == Irma Reichová unue kantis publike en 1874 ĉe inaŭguro de fervoja ponto. Pro la sukceso ŝi estis sendita al Prago, kie ŝi akiris [[licenco]]n en kantolernejo gvidata de [[:cz:František Pivoda]] en [[1879]]. Ŝi komencis sian operan karieron en germana teatro de [[Teplice|Teplitz]], poste en pluraj teatroj en Prago ([[:cz:Prozatímní divadlo]], [[Nacia teatro (Prago)]]). En 1881 ŝi kantis en [[Varsovio]] kaj [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]]. En [[1884]] ŝi membriĝis en la ĵus malfermita [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]], post 2 jaroj ŝi ricevis trejnadon en [[Parizo]] de [[:it:Salvatore Marchesi]]. Reveninta al Budapeŝto ŝi edziniĝis kaj en 1888 ŝi finis la konstantan kantadon. Ŝi foje-foje kantis nur en Prago ĝis 1893. Ŝi vidviniĝis en [[1927]], poste ŝi revenis al Prago. == Ŝia repertuaro (elekto) == * [[Georges Bizet]]: [[Carmen (opero)]] — titolrolo * [[Ferenc Erkel]]: ''István király'' — Crescimira * [[Károly Goldmark]]: ''Sába királynője'' — Szulamit * [[Charles Gounod]]: ** [[Faŭsto]] (opero) — Margit ** [[Romeo kaj Julieta]] (opero) — ina titolrolo * [[Giacomo Meyerbeer]]: ** ''Die Hugenotten'' — Valentine ** ''Robert le diable'' — Alice ** ''Le Prophète'' — Berta * [[Ödön Mihalovich]]: ''Hagbarth és Signe'' — ina titolrolo * [[Otto Nicolai]]: [[La gajaj edzinoj de Windsor]] (opero) — S-ino Reich * [[Giuseppe Verdi]]: ** [[La traviata]] — Leonora ** ''Ernani'' — Elvira * [[Richard Wagner]]: [[Lohengrin]] — Elza == Ŝia libro == * ''Mein Kind, wär’ ich König'' (membiografio, 1880) == Fontoj == * [https://www.fdb.cz/lidi-zivotopis-biografie/414811-irma-reichova.html ĉeĥlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/30/30480.htm hungarlingva biografio] * [https://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz22/115.html hungarlingva biografio] * [http://archiv.ucl.cas.cz/index.php?path=ZlataPrahaII/1.1884/5/62.png] * [https://ipac.svkkl.cz/arl-kl/cs/detail-kl_us_auth-p0202619-Reichova-Irma-18591930/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220831043504/https://ipac.svkkl.cz/arl-kl/cs/detail-kl_us_auth-p0202619-Reichova-Irma-18591930/ |date=2022-08-31 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reichová Irma}} [[Kategorio:Ĉeĥaj operkantistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gptr72b0gtzznd2doj70awlsx0jvij4 0 805080 9474610 8215761 2026-09-13T12:55:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = Dr. Kárpáti György (crop).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Kárpáti''' [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kárpáti György''' estis [[Hungario|hungara]] [[akvopilkado|akvopilkisto]], [[naĝado|naĝisto]], kvarfoja olimpiano, trifoja olimpika ĉampiono, [[trejnisto]]. Lia plej konata [[edzino]] estis [[Éva Tímár]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/record/-/record/PIM119272</ref> naskiĝis la {{daton|23|junio|1935}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|17|junio|2020}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1949]]. Li disidis depost la [[hungara revolucio de 1956]], sed post kelkaj monatoj li profitis la [[amnestio]]n kaj hejmenvenis. Li akiris trejnistan diplomon en [[1964]] en filio de [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto|Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto]], krome juran diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] same en 1964. Li edziĝis trifoje, la meza edzino naskis 2 gefilojn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1960-2013. === Sporta kariero === {{Paĝonomo}} inter 1945–1969 estis akvopilkisto kaj naĝisto en populara ĉefurba sportklubo. Li estis hungara naĝista ĉampiono kvarfoje inter 1956-1960, sed kvinfoje kiel akvopilkisto (1956-1968). Li apartenis al la hungara nacia akvopilkista teamo inter 1952–1969 162-foje. Li estis olimpiano en [[Hungario en la Somera Olimpiko 1952]], [[Hungario en la Somera Olimpiko 1956]], [[Hungario en la Somera Olimpiko 1960]] kaj [[Hungario en la Somera Olimpiko 1964]] kun 3 oraj kaj bronza medaloj, krome en [[universiado]] li estis la unua en 1963. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1969, poste li estis trejnisto ankaŭ eksterlande. == Liaj libroj (elekto) == * ''Melbourne - Miami - Margitsziget : két olimpiai bajnok élményei'' (kunaŭtoro, 1957, 1982) * ''Itt állok megfürödve'' (1981) * ''Medencék, gólok, pofonok'' (1982, 2012) * ''Cini és a többiek'' (kunaŭtoro, 1985) * ''Három testőr Ausztráliában'' (1988) * ''Mennyei lábtengó'' (kunaŭtoro, 1997) * ''Chaplintől Pókemberig - Filmműfajok társadalomtörténete'' * ''Star Wars-tól a Bosszúállókig - Hollywood a franchise bűvöletében'' * ''A büntetőeljárásról szóló 1998. évi XIX. törvény magyarázata - VII. kötet - A különleges eljárások - A határozatok végrehajtása'' (kunaŭtoro) == Fontoj == * [https://www.drkarpatigyorgy.hu/ oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221214050232/https://www.drkarpatigyorgy.hu/ |date=2022-12-14 }} * [https://www.fradi.hu/vizilabda/ferfi-vizilabda/hirek/86-eve-szuletett-dr-karpati-gyorgy hungarlingva biografio kun foto] * [http://users.atw.hu/polopanteon/karpati.php#karpati0 hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karpati Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj]] [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} {{Hungaraj olimpikaj ĉampionoj en akvopilkado}} 2cb71n167w0tqp9r3or2u65t8cjidzg 0 806568 9474729 8768400 2026-09-13T17:12:30Z Tirolischleioans 254019 9474729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johanna''' (Mockel) '''KINKEL''' (1810-1858) estis germana komponistino, verkisto, edukisto, direktisto kaj revoluciulo. == Vivo == [[Dosiero:Johanna_Kinkel_Grave_Brookwood.jpg|dekstra|eta|267x267ra|la tombo de Kinkel en Brookwood Tombejo]]Ŝi komencis studi kun [[Franz Anton Ries]], violonisto kiu tutoris [[Beethoven]] kelkajn jardekojn pli frue. La studentoj de Ries formis grupon kiu estis konata kiel la Cirklo de Kantistoj (''Singkränzchen''). Johanna certe montris grandan karakteron kaj lertecon, ĉar ŝi transprenis la gvidadon de la Cirklo kiam ŝi estis nur adoleskanto. Ŝi uzis siajn spertojn kiel korusdirektisto por sia op.1 "La Ĝardeno de Birdoj” por kvin voĉoj kun piano-[[Akompano (muziko)|akompano]] (1829). En tiu ĉi “Muzika Ŝerco” kvin birdoj ekzercas kaj kverelas unu kun la alia pri kiu estas plej talenta. <ref>Klaus, Monika (2004). "Johanna Kinkels Vogelkantate - eine Komposition und ihre Geschichte". ''Bonner Geschichtsblätter''. 53/54: 289–300.</ref> Je sia 21 jaraĝo, por eviti la premon de siaj gepatroj ŝi akceptis edziniĝi al Johann Paul Mathieux. Ŝia vivo rapide iĝis restrikta kaj perforta ĉar la edzo malpermesis al ŝi ajnan agadon preter ŝiaj hejmaj devoj. Post ses monatoj, diagnozite de “[[nerva kolapso]]”, ŝi revenis al la gepatra hejmo. <ref>Klaus, Monika (2008). ''Johanna Kinkel: Romantik und Revolution''. Cologne: Böhlau Verlag. p. 15.</ref> Por vivteni sin, ŝi instruis pianon kaj ankaŭ reprenis la direktadon de la Cirklo de Kantistoj. Ŝi eĉ prezentis kaj gvidis tutajn operecajn agojn en la muzikdomoj de [[Bonn]]. Ŝia onklino, la verkinto [[Dorothea von Schlegel]] kiu rekonis la talenton de Johanna konsilis ŝin translokiĝi al [[Berlino]]. Tiel ŝi pasigis kelkajn jarojn en Berlino, dum kiuj ŝi instruis, partoprenis en muzikaj salonoj kaj komponis. Ankaŭ ŝi daŭre studis pianon kun [[Wilhelm Taubert]] kaj komponadon kun [[Karl Böhmer]]. En 1838 ŝi publikigis sian volumon de kantoj op7. La “Nova Muzika Revuo” (''Neue Zeitschrift für Musik'') de [[Robert Schumann]], nomis ŝian komponadon "virineca". Ŝi ne estis feliĉa esti klasifikita laŭ sia sekso. Por protesti, kiam Schumann mem skribis al ŝi kaj petis alian el ŝiaj komponaĵoj, Johanna sendis al li "''mian plej sovaĝan drinkadkanton por vira koruso''." Ŝi havis grandan produktadon de muzikaj komponaĵoj, multaj skribitaj por [[Maikäferbund]], grupo de poetoj kiuj serĉis liberiĝi de la limoj de la [[Burĝo|burĝa]] [[konformismo]]. Johanna gvidis tiun ĉi grupon  helpita de la germana poeto [[Gottfried Kinkel]], kiu fariĝis ŝia dua edzo (1843). La paro havis kvar bebojn en rapida sinsekvo, al kiuj ŝi sendube lulis per siaj infanaj komponaĵoj, kiuj estis publikigitaj siatempe. Dum ŝia tempo kiel patrino de junaj infanoj, ŝi skribis: ''Mi ne plu havas la ŝancon aŭskulti muzikon. Mia [[fortepiano]] estas uzata nur por sekigi ĵus gladitajn vindotukojn. … Sed mi devas rifuzi al mi la eblecon naĝi en mia propra elemento, ĝis la infanoj kreskas preter la danĝeraj unuaj jaroj, dum kiuj oni neniam kuraĝas ellasi ilin for de la vido.'' Malgraŭ tio, ŝi iel trovis tempon por direktori koncertojn de [[Gluck]] “''[[Ifigenia|Ifigenio]] en Aulis''” kaj “''Pietro von Abano''” de Spohr, same kiel verki romanon nomitan "''Muzika ortodokseco''". En [[1848]] revolucia fervoro kaptis [[Eŭropo|Eŭropon]], kaj la geedzoj Kinkel konvinkiĝis pri la bezono de germana [[Demokratio|demokratia]] [[respubliko]]. Kiel redaktisto de la ‘Nova Bonn-gazeto’ kaj reprezentanto de la revoluciuloj, Gottfried Kinkel estis arestita kaj juĝita al morto fare de ekzekuttrupo. Malespera Johanna kune kun Carl Schurz sukcese planis lian fuĝon de la [[malliberejo]], kaj lian eskapon al [[Londono]]. Ŝi sekvis lin kun la infanoj jaron poste. La vivo en Londono kiel rifuĝinta familio esti tre malfacila. Pri tiuj malfacilaĵoj ŝi verkis duonaŭtobiografian romanon, ''Hans Ibeles en Londono''. Post kelkaj jaroj, kiam ŝiaj infanoj kreskis, Johanna komencis reveni al eksterhejmaj intelektaj okupoj prelegante pri [[muziko]]. "''Mi estis dungita por doni prelegojn pri muziko," ŝi skribis, "kaj ili ŝajnas esti sukcesaj. Ĉi tio ĝojigas min, ne tiom ĉar ĝi estas pli bona laboro ol instruado de lecionoj, sed ĉar mi malkovris en mi mem la kapablon, en pli posta aĝo, akcepti tute novan vivan agadon... Kio estis sub la neĝo, nun subite volas ĝermi''”. Por plene kompreni kaj aprezi la multflankajn kontribuojn de Johanna Kinkel, necesus daŭra studo pri ŝia muziko, literaturo, kaj pri la politika kontribuo meze de la [[19-a jarcento]]. {{Virinoj en muziko|143}} == Verkaĵoj == Elektita verkaĵoj inkluzivas: * ''Don Ramiro'' (1840) * ''Glaubenswechsel. Briefe u. Bekenntnis'' (1842). In: E. Moltmann Wendel (Hrsg.): ''Frau und Religion. Gotteserfahrungen im Patriarchat.'' Fischer, Frankfurt am Main 1983, S.&nbsp;137–144. * ''Erzählungen'' (1849 zusammen mit Gottfried Kinkel). [[iarchive:erzhlungen00kinkgoog/page/n7|Digitalisat der Ausgabe Stuttgart 1883]] * ''Dä Hond on dat Eechhohn. Ä Verzellsche für Blahge'' (= „Der Hund und das Eichhorn. Eine Geschichte für Kinder“). W. Sulzbach, Bonn 1849. * ''[http://www.koelnklavier.de/quellen/kinkel/_index.html Acht Briefe an eine Freundin über Clavier-Unterricht.]'' Zimmermann, Straubenhardt 1989, ISBN 3-927163-05-8 (Nachdruck der Ausgabe Stuttgart 1852). * ''[http://books.google.com/books?id=DAcPAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Hans Ibeles in London: ein Roman aus dem Flüchtlingsleben.]'' Helmer, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-927164-41-0 (Nachdruck der Ausgabe Stuttgart 1860). * ''Musikalische Orthodoxie''. In: ''Deutscher Novellenschatz''. Hrsg. von Paul Heyse und Hermann Kurz. Bd. 17. 2. Aufl. Berlin, [1910], S. 99–171. In: Weitin, Thomas (Hrsg.): ''Volldigitalisiertes Korpus. Der Deutsche Novellenschatz''. Darmstadt/Konstanz, 2016 == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Otto Maußer (1910), "Kinkel, Gottfried und Johanna Kinkel", ''Allgemeine Deutsche Biographie (ADB)'' (in German), vol. 55, Leipzig: Duncker & Humblot, pp. 515–528 * Carl Schurz,  ''Reminiscences''. (3 volumes), New York: McClure Publ. Co., 1907. The first volume of Schurz's autobiography has many recollections of Johanna Kinkel, especially for the years 1848–1852 when he was most closely associated with the family. Johanna added depth to his knowledge of the piano and its repertoire, particularly Beethoven and Chopin. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg|id=Kinkel,+Johanna}} * Works by or about Johanna Kinkel at Internet Archive {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kinkel, Johanna}} [[Kategorio:Homoj de la Revolucioj de 1848]] [[Kategorio:Germanaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] 34v8c44eawsobqa9ude9wfgi0veb942 0 806663 9475029 8520046 2026-09-14T03:07:47Z ~2026-49658-82 263377 update 9475029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero =Aimshowin.png | priskribo = Darren Watkins Jr. en 2021 | naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|2005|januaro|21}}<br />{{Flagikono|Usono}} [[Cincinnati|Cincinnati, Ohio]], [[Usono]] | naskiĝo_referenco = https://www.last.fm/es/music/IShowSpeed/+wiki | profesio = [[jutubisto]] }} '''Darren Watkins Jr.''' estas [[usono|usona]] kreanto de aŭdvidaj produktoj en interreta videospektejo [[Youtube]].<ref>{{cite news|first=Nathan|last=Grayson|title=Twitch streamers traumatized after four ‘swattings’ in a week|newspaper=Washingron Post|date=15-an de aŭgusto, 2022|access-date=26-an de decembro 2022|url=https://www.washingtonpost.com/video-games/2022/08/15/keffals-adin-ross-ishowspeed-swatting-twitch-youtube/}}</ref> Lia enhavo baziĝas sur distraj kaj [[Komedia filmo|komedia filmetoj]] rilataj al [[Videoludejo|videoludoj]] kaj [[Retkulturo|interreta kulturo]]. La amasa populareco de Watkins en [[YouTube|Jutubo]] kaj ampleksa amaskomunikila kovrado igis lin unu el la plej efikaj enhavkreintoj kaj [[Personeco|personecoj]] venantaj de la [[interreto]]. Malgraŭ estis kontestata figuro pro liaj vaste diskonigitaj laŭleĝaj problemoj, li estis portretita en la amaskomunikilaro kiel gvida figuro sur Jutubo. En 2022, la retejo [[Kotaku]] priskribis lin kiel "unu el la plej rimarkindaj kaj plej rapide kreskantaj [[Elsendfluo|streamers]]" sur la aŭdvida platformo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Jutubistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj jutubistoj]] [[Kategorio:Usonaj jutubistoj‎]] qvd0j7ftpx5nigd0l6f044esuw81qzi 9475030 9475029 2026-09-14T03:12:18Z Esosexin123 263379 Nuligis version 9475029 de [[Uzanto:~2026-49658-82|~2026-49658-82]] ([[Speciala:Contributions/~2026-49658-82|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-49658-82|diskutpaĝo]]) 9475030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero =IShowSpeed November 2021 (52502829419).jpg | priskribo = Darren Watkins Jr. en 2021 | naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|2005|januaro|21}}<br />{{Flagikono|Usono}} [[Cincinnati|Cincinnati, Ohio]], [[Usono]] | naskiĝo_referenco = https://www.last.fm/es/music/IShowSpeed/+wiki | profesio = [[jutubisto]] }} '''Darren Watkins Jr.''' estas [[usono|usona]] kreanto de aŭdvidaj produktoj en interreta videospektejo [[Youtube]].<ref>{{cite news|first=Nathan|last=Grayson|title=Twitch streamers traumatized after four ‘swattings’ in a week|newspaper=Washingron Post|date=15-an de aŭgusto, 2022|access-date=26-an de decembro 2022|url=https://www.washingtonpost.com/video-games/2022/08/15/keffals-adin-ross-ishowspeed-swatting-twitch-youtube/}}</ref> Lia enhavo baziĝas sur distraj kaj [[Komedia filmo|komedia filmetoj]] rilataj al [[Videoludejo|videoludoj]] kaj [[Retkulturo|interreta kulturo]]. La amasa populareco de Watkins en [[YouTube|Jutubo]] kaj ampleksa amaskomunikila kovrado igis lin unu el la plej efikaj enhavkreintoj kaj [[Personeco|personecoj]] venantaj de la [[interreto]]. Malgraŭ estis kontestata figuro pro liaj vaste diskonigitaj laŭleĝaj problemoj, li estis portretita en la amaskomunikilaro kiel gvida figuro sur Jutubo. En 2022, la retejo [[Kotaku]] priskribis lin kiel "unu el la plej rimarkindaj kaj plej rapide kreskantaj [[Elsendfluo|streamers]]" sur la aŭdvida platformo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Jutubistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj jutubistoj]] [[Kategorio:Usonaj jutubistoj‎]] 7e5xzku47cow44504kqvggbodelnld0 0 806834 9475037 9271745 2026-09-14T04:50:53Z Gliwi 110867 korrektes Wappen 9475037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Roßleben-Wiehe COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in KYF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Kyffhäuser]] |alto = 119 |areo = 33.42 |poŝtkodo = 06571 |tel_antaŭkodo = 034672 |aŭtokodo = KYF (antaŭe: ART) |retpaĝaro = http://www.rossleben-wiehe.info/ }} '''Roßleben-Wiehe''' [prononco "Roslebn-VI:e"] estas urba komunumo en [[Germanio]], kiu fondiĝis en januaro [[2019]] per fuzio de la du antaŭaj komunumoj [[Roßleben]] kaj [[Wiehe]] kaj aldone du pliaj pli etaj loĝlokoj, [[Donndorf (Unstrut)|Donndorf]] kaj [[Nausitz]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Kyffhäuser]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la urba komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Roßleben-Wiehe situas borde de la rivero [[Unstrut]]. ==Servoj== En Roßleben funkcias la tradiciriĉa [[Monaĥeja lernejo Roßleben]]. == Geografio == === Situo === Roßleben-Wiehe troviĝas en la valo de [[Unstrut]] inter la monteto ĉe la arbaro ''Ziegelrodaer Forst'' kaj la altebenaĵo ''Hohe Schrecke''. == Historio == La unua mencio de la loĝloko [[Roßleben]] estis en la 9-a jarcento (inter 881 kaj 899) en registro dekona de [[Abatejo Hersfeld]]. En 1140 grafo Ludoviko de ''Wippra'' kaj lia edzino Mathilde donacis monaĥejon de la [[aŭgustenanoj]] kaj Andreo-kirkon - en 1142 la papo konfirmis la donacon. En la jaro 1177 fontoj skribas pri ''Rusteleva'' (heredbieno de certa Rusto). La Ruĝa korto, la hodiaŭa evangelia paroĥa domo, iel konektiĝas al tiu bieno. En 1250 la [[cistercianoj]] transprenis la monaĥejon. La dinastio Rusteleben, aperinta en la 13-a jarcento, estingiĝis je la komenco de la 16-a jarcento. Inter 1342 kaj 1345 iĝis la tiel nomataj Turingiaj grafaj militoj, en kiuj malvenkis ankaŭ la senjoroj de [[Orlamünde]]. Pli poste la dinastio tiu ne plu menciiĝis. Burgo Wendelstein iĝis posedaĵo de la senjoroj de [[Witzleben]]. En 1549 ''Heinrich de Witzleben'' komisiis sian inspektoron [[Georg Fabricius]] instali en la monaĥejo porknaban lernejon kaj en 1554 iĝis surloke lernejestro ''Isaak Faust''. La 2-an de apriko 1686 fajrego detruis kvazaŭ la tutan vilaĝon kaj nur 17 konstruaĵoj restis netuŝitaj. Alia incendio estis en la 12-a de junio 1770; tiufoje la lernejo, la kirko kaj la paroĥestra domo ne estis tuŝitaj de la fajro. Ĝis 1815 la vilaĝo estis [[saksio|saksa]], poste ĝi ĝis 1945 estis [[prusio|prusa]]. En 1851 ĉe la orienta rando de la loĝloko stariĝis sukerfabriko, kiu poste alifariĝis vaporsegilejo kaj ŝufabriko. La unua surloka ĵurnalo aperis en la jaro 1895. Ekde 1889 la loko havis propran stacidomon. En 1857/58 estiĝis dua sukerfabriko inter Roßleben kaj Bottendorf. En la 15-a de junio 1903 komenciĝis ekspluato de kalio. En 1905 estis 72 memstaraj metiistoj en la vilaĝo. En 1912 konstruiĝis akvotubaro; elektrika kurento el la vaporsegilejo subtenis ĝeneralan ekonomian ekfloron. En 1921 detruiĝis la sukerfabriko per fajrego. En 1926 aŭtobuso anstataŭigis la antaŭan servon de [[poŝta kaleŝo]] inter Roßleben kaj Wiehe. En 1927 la unua knabino eklernejanis en la monakeja lernejo. Inter 1939 kaj 1946 ĉesis la kalia ekspluato pro akcidento enŝakta. Dum la [[nazioj|nacisocialisma tempo]] ekzistis ekde 1934 en Bottendorf tre aktiva [[komunismo|komunisma]] rezistadgrupo kies anoj post 1945 honoritis ekz. per stratonomoj (Otto-Römer-strato, Richard-Hüttig-placo). Punlaboristoj el Orienta Eŭropo devis labori surloke dum la [[Dua mondmilito]]. Inter 1962 kaj 1964 plimoderniĝis la kalia entrepreno, pro kio venis ne malmultaj laboristoj de ekstere. Fariĝis pli ol mil novaj loĝejoj. Ĝis 1990 ekzistis la komunumo ''Unstruttal'' kiu konsistis el la vilaĝoj Roßleben, [[Wiehe]], Langenroda kaj [[Donndorf]]. En 1992/93 la Lingel-ŝufabriko iĝis kleriga centro. En aprilo 1999 Roßleben iĝis unueca komunumo kun la kvartaloj Bottendorf kaj Schönewerda. La urbaj rajtoj cediĝis solene en junio 1999. === Ĝemelurboj === * [[Wächtersbach]] ([[Hesio]]) == Vidindaĵoj kaj kulturo== * [[Monaĥeja lernejo Roßleben]], unu el la plej malnovaj germanaj lernejoj * Heimathaus Roßleben * Kupferhütte Bottendorf == Konataj lokuloj == * [[Wilhelm Zopf]] (1846–1909), botanikisto == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Kyffhäuser}} [[Kategorio:Distrikto Kyffhäuser]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] ai6ubvaow38230ynxr082bfbi4po909 0 809353 9474695 9474486 2026-09-13T15:00:14Z ThomasPusch 1869 9474695 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro de Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2013]]-[[2017]] | antaŭ = Jean-Claude Juncker | post = Luc Frieden }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgio]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Jean Asselborn | post = }} }} '''Xavier BETTEL''' (naskiĝis la 3-an de marto 1973) estas luksemburga [[politikisto]] kaj [[advokato]], kiu de 2013 ĝis 2023 servis kiel [[ĉefministro de Luksemburgo]] nome de la Demokrata Partio. Li antaǔe estis la [[urbestro]] de [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]]. Ekde 2023 li estas [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de sia lando. Li estas la tria <!--laŭ germana Vikipedio: la dua--> registarestro en la moderna epoko kiu estas malkaŝe samseksema. == Vivo == Bettel naskiĝis kaj kreskis en [[Luksemburgo (lando)]] respektive [[Luksemburgio]]. En 1999 Bettel estis unuafoje elektita ĉe la Luksemburga Urba Konsilio. En 2001 li estis trejnita kiel advokato. Li estis la urbestro de [[Luksemburgo (urbo)]] ekde la 24-a de novembro 2011. En 2013 Bettel estis elektita por gvidi la Demokratan Partion. En la balotoj okazigitaj la 20-an de oktobro de tiu jaro, lia partio pliigis sian forton je 3 pliaj seĝoj kaj finis kiel la tria plej granda partio kun la sama nombro da membroj kiel la dua plej granda partio, post la Socialista Laborista Partio. [[Henriko (Luksemburgo)|Henriko]], la [[Grandduko de Luksemburgo]], asignis lin por formi la registaron post la eksiĝo de [[Jean-Claude Juncker]] de la konservativa Kristana Socia Partio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20140227094906/http://www.gouvernement.lu/3305444/CV Oficiala biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro] {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bettel, Xavier}} [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Luksemburgio]] [[Kategorio:Ordenitoj en la Ordeno de la Kruco de Terra Mariana en 1-a klaso]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] jjg15e7is7u3qg8evzm4q9373jfsyuk 9474696 9474695 2026-09-13T15:01:06Z ThomasPusch 1869 9474696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro de Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2013]]-[[2017]] | antaŭ = Jean-Claude Juncker | post = Luc Frieden }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgio]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Jean Asselborn | post = }} }} '''Xavier BETTEL''' (naskiĝis la 3-an de marto 1973) estas luksemburga [[politikisto]] kaj [[advokato]], kiu de 2013 ĝis 2023 servis kiel [[ĉefministro de Luksemburgo]] nome de la Demokrata Partio. Li antaǔe estis la [[urbestro]] de [[Luksemburgo (urbo)]]. Ekde 2023 li estas [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgo (lando)]]. Li estas la tria <!--laŭ germana Vikipedio: la dua--> registarestro en la moderna epoko kiu estas malkaŝe samseksema. == Vivo == Bettel naskiĝis kaj kreskis en [[Luksemburgo (lando)]] respektive [[Luksemburgio]]. En 1999 Bettel estis unuafoje elektita ĉe la Luksemburga Urba Konsilio. En 2001 li estis trejnita kiel advokato. Li estis la urbestro de [[Luksemburgo (urbo)]] ekde la 24-a de novembro 2011. En 2013 Bettel estis elektita por gvidi la Demokratan Partion. En la balotoj okazigitaj la 20-an de oktobro de tiu jaro, lia partio pliigis sian forton je 3 pliaj seĝoj kaj finis kiel la tria plej granda partio kun la sama nombro da membroj kiel la dua plej granda partio, post la Socialista Laborista Partio. [[Henriko (Luksemburgo)|Henriko]], la [[Grandduko de Luksemburgo]], asignis lin por formi la registaron post la eksiĝo de [[Jean-Claude Juncker]] de la konservativa Kristana Socia Partio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20140227094906/http://www.gouvernement.lu/3305444/CV Oficiala biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro] {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bettel, Xavier}} [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Luksemburgio]] [[Kategorio:Ordenitoj en la Ordeno de la Kruco de Terra Mariana en 1-a klaso]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] qeao5r3clsc9lvugzs146zlkf04utoe 9474716 9474696 2026-09-13T16:35:10Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9474716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro de Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2013]]-[[2017]] | antaŭ = Jean-Claude Juncker | post = Luc Frieden }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgio]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Jean Asselborn | post = }} }} '''Xavier BETTEL''' (naskiĝis la 3-an de marto 1973) estas luksemburga [[politikisto]] kaj [[advokato]], kiu de 2013 ĝis 2023 servis kiel [[ĉefministro de Luksemburgo]] nome de la Demokrata Partio. Li antaǔe estis la [[urbestro]] de [[Luksemburgo (urbo)]]. Ekde 2023 li estas [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgo (lando)]]. Li estas la tria <!--laŭ germana Vikipedio: la dua--> registarestro en la moderna epoko kiu estas malkaŝe samseksema. == Vivo == Bettel naskiĝis kaj kreskis en [[Luksemburgo (lando)]] respektive [[Luksemburgio]]. En 1999 Bettel estis unuafoje elektita ĉe la Luksemburga Urba Konsilio. En 2001 li estis trejnita kiel advokato. Li estis la urbestro de [[Luksemburgo (urbo)]] ekde la 24-a de novembro 2011. En 2013 Bettel estis elektita por gvidi la Demokratan Partion. En la balotoj okazigitaj la 20-an de oktobro de tiu jaro, lia partio pliigis sian forton je 3 pliaj seĝoj kaj finis kiel la tria plej granda partio kun la sama nombro da membroj kiel la dua plej granda partio, post la Socialista Laborista Partio. [[Henriko (Luksemburgo)|Henriko]], la [[Grandduko de Luksemburgo]], asignis lin por formi la registaron post la eksiĝo de [[Jean-Claude Juncker]] de la konservativa Kristana Socia Partio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20140227094906/http://www.gouvernement.lu/3305444/CV Oficiala biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro (arkivigite en 2014), jen france] kaj [https://web.archive.org/web/20150706033902/http://www.gouvernement.lu/3452928/CV-de jen germane] {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bettel, Xavier}} [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Luksemburgio]] [[Kategorio:Ordenitoj en la Ordeno de la Kruco de Terra Mariana en 1-a klaso]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] 625dctjgbor93sdt8p78okftdbdzu22 9474717 9474716 2026-09-13T16:39:15Z ThomasPusch 1869 9474717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro de Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2013]]-[[2017]] | antaŭ = Jean-Claude Juncker | post = Luc Frieden }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgio]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Jean Asselborn | post = }} }} '''Xavier BETTEL''' (naskiĝis la 3-an de marto 1973) estas luksemburga [[politikisto]] kaj [[advokato]], kiu de 2013 ĝis 2023 servis kiel [[ĉefministro de Luksemburgo]] nome de la Demokrata Partio. Li antaǔe estis la [[urbestro]] de [[Luksemburgo (urbo)]]. Ekde 2023 li estas [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgo (lando)]]. Li estas la tria <!--laŭ germana Vikipedio: la dua--> registarestro en la moderna epoko kiu estas malkaŝe samseksema. == Vivo == Bettel naskiĝis kaj kreskis en [[Luksemburgo (lando)]] respektive [[Luksemburgio]]. En 1999 Bettel estis unuafoje elektita ĉe la Luksemburga Urba Konsilio. En 2001 li estis trejnita kiel advokato. Li estis la urbestro de [[Luksemburgo (urbo)]] ekde la 24-a de novembro 2011. En 2013 Bettel estis elektita por gvidi la Demokratan Partion. En la balotoj okazigitaj la 20-an de oktobro de tiu jaro, lia partio pliigis sian forton je 3 pliaj seĝoj kaj finis kiel la tria plej granda partio kun la sama nombro da membroj kiel la dua plej granda partio, post la Socialista Laborista Partio. [[Henriko (Luksemburgo)|Henriko]], la [[Grandduko de Luksemburgo]], asignis lin por formi la registaron post la eksiĝo de [[Jean-Claude Juncker]] de la konservativa Kristana Socia Partio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://gouvernement.lu/fr/gouvernement/xavier-bettel.html Oficiala biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro, jen france], [https://gouvernement.lu/de/gouvernement/xavier-bettel.html germane] kaj [https://gouvernement.lu/lb/gouvernement/xavier-bettel.html luksemburge] * [https://web.archive.org/web/20140227094906/http://www.gouvernement.lu/3305444/CV por komparo ankoraŭ malnova biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro (arkivigite en 2014), jen france] kaj [https://web.archive.org/web/20150706033902/http://www.gouvernement.lu/3452928/CV-de jen germane] {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bettel, Xavier}} [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Luksemburgio]] [[Kategorio:Ordenitoj en la Ordeno de la Kruco de Terra Mariana en 1-a klaso]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] t9fy77xqyk95bnzxmsxzkfnl1z29ft8 9474719 9474717 2026-09-13T16:41:15Z ThomasPusch 1869 /* Vivo */ 9474719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro de Luksemburgo]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2013]]-[[2017]] | antaŭ = Jean-Claude Juncker | post = Luc Frieden }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgio]] | dosiero = Flago-de-Luksemburgio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Jean Asselborn | post = }} }} '''Xavier BETTEL''' (naskiĝis la 3-an de marto 1973) estas luksemburga [[politikisto]] kaj [[advokato]], kiu de 2013 ĝis 2023 servis kiel [[ĉefministro de Luksemburgo]] nome de la Demokrata Partio. Li antaǔe estis la [[urbestro]] de [[Luksemburgo (urbo)]]. Ekde 2023 li estas [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Luksemburgo (lando)]]. Li estas la tria <!--laŭ germana Vikipedio: la dua--> registarestro en la moderna epoko kiu estas malkaŝe samseksema. == Vivo == Bettel naskiĝis kaj kreskis en [[Luksemburgo (lando)]] respektive [[Luksemburgio]]. Sian univisitatan edukon li akiris en la [[Aristotela Universitato de Tesaloniko]] pri mara kaj kanona juro kaj en la [[universitato Nancio 2]] pri publika kaj eŭropa juro. En 1999 Bettel estis unuafoje elektita ĉe la Luksemburga Urba Konsilio. En 2001 li estis trejnita kiel advokato. Li estis la urbestro de [[Luksemburgo (urbo)]] ekde la 24-a de novembro 2011. En 2013 Bettel estis elektita por gvidi la Demokratan Partion. En la balotoj okazigitaj la 20-an de oktobro de tiu jaro, lia partio pliigis sian forton je 3 pliaj seĝoj kaj finis kiel la tria plej granda partio kun la sama nombro da membroj kiel la dua plej granda partio, post la Socialista Laborista Partio. [[Henriko (Luksemburgo)|Henriko]], la [[Grandduko de Luksemburgo]], asignis lin por formi la registaron post la eksiĝo de [[Jean-Claude Juncker]] de la konservativa Kristana Socia Partio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://gouvernement.lu/fr/gouvernement/xavier-bettel.html Oficiala biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro, jen france], [https://gouvernement.lu/de/gouvernement/xavier-bettel.html germane] kaj [https://gouvernement.lu/lb/gouvernement/xavier-bettel.html luksemburge] * [https://web.archive.org/web/20140227094906/http://www.gouvernement.lu/3305444/CV por komparo ankoraŭ malnova biografio ĉe la retejo de la luksemburga registaro (arkivigite en 2014), jen france] kaj [https://web.archive.org/web/20150706033902/http://www.gouvernement.lu/3452928/CV-de jen germane] {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bettel, Xavier}} [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] [[Kategorio:Luksemburgaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Luksemburgio]] [[Kategorio:Ordenitoj en la Ordeno de la Kruco de Terra Mariana en 1-a klaso]] [[Kategorio:GLAT-politikistoj]] 98hcr59vexjfcq2foys1su9k74pyspw 0 811091 9475062 9199369 2026-09-14T07:13:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo=Irŝad Kamil | dosiero = Irshadkamildpf.png | grandeco de dosiero = | priskribo = Kamil ĉe la [[Poezia Festivalo de Delhio]], en 2013 |dato de naskiĝo={{Naskiĝdato kaj aĝo|1971|9|5}} |loko de naskiĝo=[[Malerkotla]], [[Panĝabo (Barato)|Panĝabio]], Barato | nacieco = {{Barato}} | etno = [[Panĝabaj Islamanoj]] | lingvo = [[hindia]] | alma_mater = [[Universitato de Panĝabio]] | profesio = Kantoteksisto, poeto | aktivaj jaroj = 2004–hodiaŭ | ttt = {{URL|https://www.irshadkamil.com}} }} '''Irŝad Kamil''' (naskiĝinta la 5-an de septembro 1971; {{lang-hi|इरशाद कामिल}}, [[IAST]]: ''Iraśāda Kāmila'', [[Transliterumo de Hunter|Hunter]]: ''Irshad Kamil'') estas barata poeto kaj kantoteksisto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.irshadkamil.com/about-me|titolo=About Me|lingvo=en}}</ref> Liaj kantoj aperis en filmoj de [[Bolivudo]], inkluzive de ''[[Piko Ni Renkontis|Jab We Met]]'', ''[[Chameli (filmo)|Chameli]]'', ''[[Amo Aaj Kal (2009 filmo)|Love Aaj Kal]]'', ''[[Rockstar (2011 filmo)|Rockstar]]'', ''[[Aashiqui 2]]'', ''[[Raanjhanaa]]'', ''[[Highway (filmo de 2014 en la hindia)|Highway]]'', ''[[Tamasha (filmo de 2015)|Tamasha]]'' kaj ''[[Piko Harry Renkontis Sejal|Jab Harry Met Sejal]]''.<ref>{{citaĵo el gazeto|url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/09/meet-lyricist-irshad-kamil.htm | titolo=I have become Ranbir, Shahid, Saif many times|lingvo=en|alirdato={{dato|2023-02-12}}}}</ref> == Biografio == Kamil naskiĝis kiel la sepa infano en [[Malerkotla]] (en ŝtato [[Panĝabo (Barato)|Panĝabio]]) kaj sia familio estas [[Panĝabaj islamanoj|panĝaba kaj islamana]].<ref name="TOI" /> Li studis ĵurnalismon ĉe la [[Universitato de Panĝabio]], kaj poste li akiris la gradojn de [[magistro]] kaj de [[doktoro]] pri la [[Hindia lingvo|hindia]].<ref name="TOI">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/I-am-a-closed-door-rebel-Irshad-Kamil/articleshow/44898988.cms|titolo=I am a closed-door rebel: Irshad Kamil|alirdato={{dato|2017-1-23}}|familia nomo=Guptal|persona nomo=Priya|dato={{dato|2014-10-22}}|lingvo=en|citaĵo=Ni estas panĝabaj islamanoj kaj mi naskiĝis en Malerkotla en Panĝabio. Mi diplomiĝis pri ĵurnalismo ĉe la Univeristato de Panĝabio, magistriĝis pri la hinda lingvo kaj sekve doktoriĝis pri nuntempa hinda poezio.|verkaĵo=[[Times of India]]}}</ref> == Filmografio == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Jaro ! scope="col" |Filmo ! scope="col" |Muzika komponisto ! scope="col" |Reĝisoro ! class="unsortable" scope="col" |Notoj ! class="unsortable" scope="col" |{{Diskreta mallongigo|Ref.|Referencoj}} |- | rowspan="1" |2004 |''[[Chameli (filmo)|Chameli]]'' |[[Sandesh Shandilya|Sandeŝ Ŝandilja]] |[[Sudhir Mishra|Sudir Miŝra]]<br />[[Anant Balani]] | |style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Chameli-2003/a1GIkIAXaao_|titolo=Chameli|dato={{dato|2003-11-22}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- | rowspan="4" |2005 |''[[Shabd (filmo)|Shabd]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Leena Yadav|Lina Jadav]] | |style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Shabd-2004/3eeB0mjeopQ_|titolo=Shabd|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Socha Na Tha]]'' |[[Sandesh Shandilya|Sandeŝ Ŝandilja]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | |style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Socha-Na-Tha-2005/XJPYIsfokA4_|titolo=Socha Na Tha|dato={{dato|2004-11-10}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Karam (filmo)|Karam]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Leena Yadav|Lina Jadav]] | |style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Karam-2005/g56GcruI0gA_|titolo=Karam|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Neal 'N' Nikki]]'' |[[Salim–Sulaiman|Salim–Suleman]] |[[Arjun Sablok|Arĝun Sablok]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Neal-n-Nikki-2005/RQa,xSgY1qs_|titolo=Neal 'N' Nikki|dato={{dato|2005-9-12}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2006 |''[[Ahista Ahista (filmo de 2006)|Ahista Ahista]]'' |[[Himesh Reshammiya|Himeŝ Reŝamija]] |[[Shivam Nair|Ŝivam Ner]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Ahista-Ahista-2006/3FVxRhv7NWc_|titolo=Ahista Ahista|dato={{dato|2006-6-15}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Gafla]]'' |Kartik Ŝah |Samir Hanĉate | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" |2007 |''Kaisay Kahein'' |[[Pritam]] |Mohit Hussein | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=J0LmODwtAx4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/J0LmODwtAx4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kaisay Kahein |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Dhol (filmo)|Dhol]]'' |[[Pritam]] |[[Priyadarshan|Prijadarŝan]] | | style="text-align:center;" | |- |''[[Jab We Met]]'' |[[Pritam]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Jab-We-Met-2007/WraOviBrkpo_|titolo=Jab We Met|dato={{dato|2007-9-21}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- | rowspan="4" |2008 |''[[Tulsi (filmo)|Tulsi]]'' |[[Nikhil-Vinay|Nikil-Vinaj]] |Aĝaj Kumar | | style="text-align:center;" | |- |''[[Bhram]]'' |[[Pritam]] |Pavan S. Kaul | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=m031508090236|titolo=Bhram Music Review}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=WBO-E5fgq6s|titolo=An Illusion – Bhram|eldoninto=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links|month=februaro|year= 2022}}</ref> |- |''[[Thodi Life Thoda Magic]]'' |Vinaj Tivari |[[Anand L. Rai]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Thodi-Life-Thoda-Magic-2008/QZjhbatPz7g_|titolo=Thodi Life Thoda Magic|dato={{dato|2008-6-12}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[A Wednesday!]]'' |[[Sanjoy Chowdhury|Sanĝoj Ĉoduri]] |[[Neeraj Pandey|Niraĝ Pandej]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.glamsham.com/music/lyrics/a-wednesday/961/index.htm|titolo=A Wednesday: Songs Lyrics|dato={{dato|2021-8-7}}|alirdato=2023-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160812153818/http://www.glamsham.com/music/lyrics/a-wednesday/961/index.htm|arkivdato=2016-08-12}}</ref> |- | rowspan="9" |2009 |''Kutti Chetan and Friends'' |[[Pritam]] |Dipak Subaŝ Ĝadav | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hotstar.com/movies/kutti-chetan-and-friends/1000067904|titolo=Kutti Chetan and Friends|eldoninto=[[Hotstar]]}}</ref> |- |''[[Aa Dekhen Zara]]'' |[[Pritam]]<br />Gourav Dasgupta |Ĝehangir Surti | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=onociBsLG8k |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/onociBsLG8k |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Aa Dekhen Zara Jukebox 1 |publisher=[[Jutubo]]|language=en}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9MNKfwl6nng |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/9MNKfwl6nng |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Aa Dekhen Zara – Jukebox 2 |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Tera Mera Ki Rishta]]'' |[[Jaidev Kumar|Ĝaidev Kumar]] |[[Navaniat Singh|Navaniat Sing]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gaana.com/album/tera-mera-ki-rishta|titolo=Tera Mera Ki Rishta|eldoninto=[[Gaana (music streaming service)|Gaana]]|alirdato=2023-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230212134458/https://gaana.com/album/tera-mera-ki-rishta|arkivdato=2023-02-12}}</ref> |- |''Hum Phirr Mileinge...'' |[[Sandesh Shandilya|Sandeŝ Ŝandilja]] |Maniŝ Goel | | style="text-align:center;" | |- |''[[Love Aaj Kal (filmo de 2009)|Love Aaj Kal]]'' |[[Pritam]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G5hKntsMWuw |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/G5hKntsMWuw |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Love Aaj Kal – Full Songs – Jukebox 1 |publisher=[[Jutubo]]|language=en}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9MH4LBcYcoY |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/9MH4LBcYcoY |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Love Aaj Kal – Full Songs – Jukebox 2 |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Toss (filmo de 2009)|Toss]]'' |[[Sandesh Shandilya|Sandeŝ Ŝandilja]] |Rameŝ Katkar | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/toss/cast/|titolo=Toss Cast and Crew|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''Fast Forward'' |Akbar Sami |Zaigam Ali Sajed | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/fast-forward/songs/|titolo=Fast Forward Music|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]'' | rowspan="5" |[[Pritam]] |[[Rajkumar Santoshi|Raĝkumar Santoŝi]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sQwbd7FZSsI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/sQwbd7FZSsI |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Ajab Prem Ki Ghazab Kahani – Full Songs Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[De Dana Dan]]'' |[[Priyadarshan|Prijadarŝan]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/De-Dana-Dan-2009/AH-gfRODBRY_|titolo=De Dana Dan|dato={{dato|2009-11-2}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- | rowspan="11" |2010 |''[[Atithi Tum Kab Jaoge?]]'' |[[Ashwni Dhir|Aŝvni Dir]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Atithi-Tum-Kab-Jaoge-2010/hoDmsn01QSI_|titolo=Atithi Tum Kab Jaoge|jaro=2010|monato=januaro|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Tum Milo Toh Sahi]]'' |[[Kabir Sadanand]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Tum-Milo-Toh-Sahi-2010/FO4440IWjCI_|titolo=Tum Milo Toh Sahi|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Raajneeti]]'' |[[Prakash Jha|Prakaŝ Ĝa]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SXPINH4jZwI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/SXPINH4jZwI |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Raajneeti Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Khatta Meetha (filmo de 2010)|Khatta Meetha]]'' |[[Pritam]]<br />[[Shehzad Roy]] |[[Priyadarshan|Prijadarŝan]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Khatta-Meetha-2010/hjlMcDf4gbY_|titolo=Khatta Meetha|dato={{dato|2010-6-21}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Once Upon a Time in Mumbaai]]'' |[[Pritam]] |[[Milan Luthria|Milan Lutria]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Once-Upon-A-Time-In-Mumbaai-2010/,R3aIeiLQJo_|titolo=Once Upon a Time in Mumbaai|dato={{dato|2010-6-29}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Help (filmo de 2010)|Help]]'' |[[Ashutosh Phatak|Aŝutoŝ Fatak]] |Raĝiv Virani | | style="text-align:center;" | |- |''[[Aashayein]]'' |[[Pritam]] |[[Nagesh Kukunoor|Nageŝ Kukunur]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Aashayein-2010/F8AlSsAXJj0_|titolo=Aashayein|dato={{dato|2010-7-26}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BpOZcPn_nSs |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/BpOZcPn_nSs |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Dilkash Dildaar Duniya |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[We Are Family (filmo de 2010)|We Are Family]]'' |[[Shankar–Ehsaan–Loy|Ŝankar–Ehsan–Loj]] |Sidart P. Malhotra | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zUx-E3dlM0I |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/zUx-E3dlM0I |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=We Are Family – Reham O Karam |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/We-Are-Family-2010/7pGZoLGrI7E_|titolo=We Are Family|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Anjaana Anjaani]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Siddharth Anand|Sidart Anand]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Anjaana-Anjaani-2010/51wWO8XAY-4_|titolo=Anjaana Anjaani|dato={{dato|2010-8-19}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/anjaana-anjaani/songs/music-critic-review/|titolo=Music review of Anjaana Anjaani by Joginder Tuteja|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''[[Aakrosh (filmo de 2010)|Aakrosh]]'' | rowspan="2" |[[Pritam]] |[[Priyadarshan|Prijadarŝan]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Aakrosh-2010/wtIPeQGgvwI_|titolo=Aakrosh|dato={{dato|2010-9-18}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Action Replayy]]'' |[[Vipul Amrutlal Shah|Vipul Ŝah]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Action-Replayy-2010/g2MDzLwCQW4_|titolo=Yamla Pagla Deewana|dato={{dato|2010-10-7}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mF2rypr253o |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/mF2rypr253o |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Chhan Ke Mohalla [Full Song] – Action Replayy |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- | rowspan="7" |2011 |''[[Yamla Pagla Deewana]]'' |[[Sandesh Shandilya|Sandeŝ Ŝandilja]] |[[Samir Karnik]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Yamla-Pagla-Deewana-2010/7-izdngNd98_|titolo=Yamla Pagla Deewana|dato={{dato|2010-12-11}}|eldoninto=[[Jutubo]]}}</ref> |- |''[[Kucch Luv Jaisaa]]'' |[[Pritam]] |Barnali Raj Ŝukla | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Kucch-Luv-Jaisaa-2011/83o9CQm0d70_|titolo=Kucch Luv Jaisa|dato={{dato|2011-5-10}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Mere Brother Ki Dulhan]]'' |[[Sohail Sen]] |[[Ali Abbas Zafar|Ali Abas Zafar]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=d2FY01W4N7s |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/d2FY01W4N7s |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Mere Brother Ki Dulhan Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Mere-Brother-Ki-Dulhan-2011/3AOP,WynX84_|titolo=Mere Brother Ki Dulhan|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Mausam (filmo de 2011)|Mausam]]'' |[[Pritam]] |[[Pankaj Kapoor|Pankaĝ Kapur]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Mausam-2011/VjQP4vGnw9I_|titolo=Mausam|dato={{dato|2011-8-11}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/mausam/songs/|titolo=Mausam Songs|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''[[Rascals (filmo de 2011)|Rascals]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[David Dhawan|David Davan]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=uA2x_yT61LI|titolo=Rascals|eldoninto=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links|month=februaro|year= 2022}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gaana.com/album/rascals-hindi|titolo=Rascals|eldoninto=[[Gaana (music streaming service)|Gaana]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Rascals-2011/h7AVJeLq3x4_|titolo=Rascals|jaro=2012|monato=januaro|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Rockstar (filmo de 2011)|Rockstar]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p9DQINKZxWE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/p9DQINKZxWE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Sadda Haq Full Video Song Rockstar |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Rockstar-2011/C3Br8V0qKrc_|titolo=Rockstar|jaro=2011|monato=oktobro|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Desi Boyz]]'' |[[Pritam]] |Rohit Davan | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Desi-Boyz-2011/men3PmZB4w0_|titolo=Desi Boyz|dato={{dato|2011-10-21}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- | rowspan="4" |2012 |''[[Jodi Breakers]]'' |[[Salim–Sulaiman|Salim–Suleman]] |Aŝvini Ĉodari | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kc_CRGWmh3Y |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/kc_CRGWmh3Y |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Jodi Breakers Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Cocktail (filmo de 2012)|Cocktail]]'' |[[Pritam]] |[[Homi Adajania|Homi Adaĝania]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=ssZoh_jCTwI|titolo=Cocktail Jukebox 1|eldoninto=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links|month=februaro|year= 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cb4xzSXaOrg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/cb4xzSXaOrg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Cocktail Jukebox 2 |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Chakravyuh (filmo de 2012)|Chakravyuh]]'' |[[Salim–Sulaiman|Salim–Suleman]]<br />[[Shantanu Moitra|Ŝantanu Moitra]] |[[Prakash Jha|Prakaŝ Ĝa]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Chakravyuh-2012/Z,Tn3kgqzks_|titolo=Chakravyuh|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Le079MuDtoc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Le079MuDtoc |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Chakravyuh Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/chakravyuh-2/songs/|titolo=Chakravyuh Music|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''[[Son of Sardaar]]'' |[[Himesh Reshammiya|Himeŝ Reŝamija]]<br />[[Sajid–Wajid|Saĝid–Vaĝid]] |[[Ashwni Dhir|Aŝvni Dir]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Son-Of-Sardaar-2012/U6OrDZ-7gDY_ |title=Son of Sardaar |moth=oktobro|year= 2012 |publisher=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/son-of-sardaar/songs/|titolo=Son of Sardaar|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- | rowspan="5" |2013 |''[[Kaanchi (filmo de 2014)|Kaanchi]]'' |[[Ismail Darbar]]<br />[[Salim–Sulaiman|Salim–Suleman]] |[[Subhash Ghai|Subaŝ Gai]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YtH2EedodrM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/YtH2EedodrM |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kaanchi Full Song Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Special 26]]'' |[[M. M. Keeravani|M. M. Kiravani]]<br />[[Himesh Reshammiya|Himeŝ Reŝamija]] |[[Neeraj Pandey|Niraĝ Pandej]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=shBMhj_AT0Q |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/shBMhj_AT0Q |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Special 26 Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3KdjgvT_rmE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/3KdjgvT_rmE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Special 26 Audio Jukebox II |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Aashiqui 2]]'' |[[Jeet Gannguli|Ĝit Ganguli]] |[[Mohit Suri]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8BuyhqfnH_c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/8BuyhqfnH_c |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Aashiqui 2 Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Raanjhanaa]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |[[Anand L. Rai]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Raanjhanaa-2013/mQGzUdM673w_|titolo=Raanjhanaa|dato={{dato|2013-5-31}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rM2FLFfIVxo |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/rM2FLFfIVxo |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Raanjhanaa Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Phata Poster Nikhla Hero]]'' |[[Pritam]] |[[Rajkumar Santoshi|Raĝkumar Santoŝi]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FHZhCsPCg3o |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/FHZhCsPCg3o |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Phata Poster Nikla Hero Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- | rowspan="7" |2014 |''[[Gunday]]'' |[[Sohail Sen]] |[[Ali Abbas Zafar|Ali Abas Zafar]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=O2bnxiN_-bo |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/O2bnxiN_-bo |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Gunday Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Highway (filmo en la hindia de 2014)|Highway]]'' | rowspan="2" |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4hK8nmvAUnA |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/4hK8nmvAUnA |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Highway Songs Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Kochadaiiyaan]]'' (dublada versio) |[[Soundarya Rajinikanth|Sondarja Raĝinikant]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C35ctlpUBoI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/C35ctlpUBoI |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kochadaiiyaan – The Legend – Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Holiday: A Soldier Is Never Off Duty]]'' |[[Pritam]] |[[A. R. Murugadoss]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sQIm_bGq1Qk |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/sQIm_bGq1Qk |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Holiday Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Humpty Sharma Ki Dulhania]]'' |[[Sachin–Jigar|Saĉin–Ĝigar]] |[[Shashank Khaitan|Ŝaŝank Ketan]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6unY0pPwJG8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/6unY0pPwJG8 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Daingad Daingad |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/humpty-sharma-ki-dulhania/songs/|titolo=Humpty Sharma Ki Dulhania Music|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''[[Raja Natwarlal]]'' |[[Yuvan Shankar Raja|Juvan Ŝankar Raĝa]] |[[Kunal Deshmukh|Kunal Deŝmuk]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6_v67MQqyXg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/6_v67MQqyXg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Raja Natwarlal Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Happy New Year (filmo de 2014)|Happy New Year]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Farah Khan|Farah Kan]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0RzOVGX9T38 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/0RzOVGX9T38 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=OFFICIAL: Happy New Year Full Audio Songs JUKEBOX|publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- | rowspan="4" |2015 |''[[I (filmo de 2015)|I]]'' (dublada versio) |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |[[S. Shankar|S. Ŝankar]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hIvjRTBkekM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/hIvjRTBkekM |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=I Full Audio Songs (Hindi) Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Prem Ratan Dhan Payo]]'' |[[Himesh Reshammiya|Himeŝ Reŝamija]] |[[Sooraj Barjatya|Suraĝ Barĝatja]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aFpcRF-Lmng |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/aFpcRF-Lmng |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Prem Ratan Dhan Payo Songs Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Guddu Rangeela]]'' |[[Amit Trivedi]] |[[Subhash Kapoor|Subaŝ Kapur]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Us8WoB2TUvs |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Us8WoB2TUvs |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Guddu Rangeela Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/guddu-rangeela/songs/|titolo=Guddu Rangeela Music|eldoninto=[[Jutubo]]}}</ref> |- |''[[Tamasha (filmo de 2015)|Tamasha]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pSn3nqU8wc8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/pSn3nqU8wc8 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Tamasha Full Audio Songs Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''[[Sultan (filmo de 2016)|Sultan]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Ali Abbas Zafar|Ali Abas Zafar]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FCZZ6PQLZy4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/FCZZ6PQLZy4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Sultan Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Pink (filmo de 2016)|Pink]]'' |[[Anupam Roy|Anupam Roj]] |[[Aniruddha Roy Chowdhury|Aniruda Roj Ĉoduri]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MoRMswKERqk |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/MoRMswKERqk |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Pink Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Madaari]]'' |[[Vishal Bhardwaj|Viŝal Bardvaĝ]]<br />[[Sani Bavra-Inder Bavra]] |[[Nishikant Kamat|Niŝikant Kamat]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Madaari-2016/3jlgdObOG8U_|titolo=Madaari|dato={{dato|2016-7-4}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=a_5tHX5VX4Q |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/a_5tHX5VX4Q |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Masoom Sa |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- | rowspan="7" |2017 |''[[Sachin: A Billion Dreams]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |James Erskine | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uvxPMp-ZoEA |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/uvxPMp-ZoEA |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Hind Mere Jind |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Sachin:-A-Billion-Dreams-2017/LPpe3KT2UZk_|titolo=Sachin: A Billion Dreams|dato={{dato|2017-4-24}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref> |- |''[[Dear Maya]]'' |[[Anupam Roy|Anupam Roj]] |[[Sunaina Bhatnagar|Sunena Batnagar]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Dear-Maya-2017/siUfcrn-NcY_|titolo=Dear Maya|dato={{dato|2017-5-12}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AtDQFSL5_Fg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/AtDQFSL5_Fg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Dear Maya Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Raabta (filmo)|Raabta]]'' |[[Pritam]]<br />[[JAM8]] |[[Dinesh Vijan|Dineŝ Viĝan]] |verkis tri kantojn (du el ili kun [[Amitabh Bhattacharya|Amitab Bataĉarja]]) | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=B2x76mi9uc8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/B2x76mi9uc8 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Raabta Audio Jukebox |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Mom (filmo)|Mom]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |Ravi Udjavar | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jWYFIhi745Y |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/jWYFIhi745Y |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Mom Full Album |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/MOM-2017/Oqampdd,KyE_|titolo=Mom|dato={{dato|2017-6-24}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/mom/songs/|titolo=Mom Music|eldoninto=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''[[Jab Harry Met Sejal]]'' |[[Pritam]], [[Diplo (diskĵokeo)|Diplo]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Safar-From-Jab-Harry-Met-Sejal-2017/HCDSygd-ueU_|titolo=Safar|dato={{dato|2017-7-10}}|eldoninto=[[Saavn]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=U5Gyw-nGf1I |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/U5Gyw-nGf1I |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Radha |publisher=[[Jutubo]]}}{{cbignore}}</ref> |- |''[[Newton (filmo)|Newton]]'' |Raĉita Arora |Amit V. Masurkar | | |- |''[[Tiger Zinda Hai]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Ali Abbas Zafar|Ali Abas Zafar]] | | |- | rowspan="4" |2018 |''[[Sanju]]'' |[[A.R. Rahman|A.R.Rahman]] |[[Rajkumar Hirani|Raĝkumar Hirani]] |gasto kantoteksisto (du kantoj) | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://scroll.in/reel/883353/ar-rahmans-ruby-ruby-from-sanju-celebrates-relaxed-intoxication|titolo=AR Rahman's 'Ruby Ruby' from 'Sanju' celebrates relaxed intoxication|eldoninto=Scroll}}</ref> |- |''[[Fanney Khan]]'' |[[Amit Trivedi]], [[Tanishk Bagchi|Taniŝk Bagĉi]] |Atul Manĝrekar | rowspan="2" |Kvin kantoj | style="text-align:center;" |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/rakeysh-omprakash-mehra-who-better-than-aishwarya-rai-bachchan-to-play-a-star-singer-in-fanney-khan/articleshow/60370742.cms|titolo=Rakeysh Omprakash Mehra: Who better than Aishwarya Rai Bachchan to play a star singer in Fanney Khan|eldoninto=[[Mumbai Mirror]]|alirdato=2023-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171006174549/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/rakeysh-omprakash-mehra-who-better-than-aishwarya-rai-bachchan-to-play-a-star-singer-in-fanney-khan/articleshow/60370742.cms|arkivdato=2017-10-06}}</ref> |- |''Zero'' |[[Ajay-Atul|Aĝaj-Atul]], [[Tanishk Bagchi|Taniŝk Bagĉi]] |[[Anand L. Rai]] | |- |''[[Laila Majnu (filmo de 2018)|Laila Majnu]]'' |[[Niladri Kumar]], [[Joi Barua|Ĝoi Barua]] |[[Sajid Ali|Saĝid Ali]] |Naŭ kantoj | |- | rowspan="2" |2019 |''[[Bharat (filmo)|Bharat]]'' |[[Vishal–Shekhar|Viŝal–Ŝekar]] |[[Ali Abbas Zafar|Ali Abas Zafar]] | | |- |''[[Kabir Singh]]'' |[[Amaal Mallik|Amal Malik]], [[Vishal Mishra|Viŝal Miŝra]], [[Saĉet–Parampara]] |[[Sandeep Vanga|Sandip Vanga]] |Kvar kantoj | |- |2020 |''[[Love Aaj Kal (filmo de 2020)|Love Aaj Kal]]'' |[[Pritam]] |[[Imtiaz ALi (reĝisoro)]] |Ĉiuj kantoj | |- |2020 |''[[Shikara]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]], [[Sandesh Shandilya|Sandeŝ Ŝandilja]], [[Abhay Sopori|Abaj Sopori]], Rohit Kulkarni |[[Vidhu Vinod Chopra|Vidu Vinod Ĉopra]] |Kvin kantoj | |- | rowspan="2" |2021 |''[[Tadap (filmo de 2021)|Tadap]]'' |[[Pritam]] |[[Milan Luthria|Milan Lutria]] | rowspan="2" |Ĉiuj kantoj |<ref name="jiosaavn">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.jiosaavn.com/album/tadap/LiUPUh2JIdE_|titolo=Tadap – Original Motion Picture Soundtrack|dato={{dato|2021-12-3}}|eldoninto=Jiosaavn}}</ref> |- |''[[Atrangi Re]]'' |[[A.R. Rahman|A. R. Rahman]] |[[Aanand L. Rai|Anand L. Rai]] |<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/akshay-kumar-sara-ali-khan-dhanush-starrer-atrangi-re-premiere-disney-hotstar-trailer-tomorrow/|titolo=Akshay Kumar, Sara Ali Khan and Dhanush starrer Atrangi Re to premiere on Disney+ Hotstar, trailer out tomorrow|alirdato={{dato|2021-11-23}}|dato={{dato|2021-11-23}}|verkaĵo=Bollywood Hungama}}</ref> |} == Premioj kaj kandidatigoj == {| class="wikitable" !Jaro !Premia ceremonio !Kategorio !Filmo !Kanto !Rezulto !Notoj |- |2010 | rowspan="9" |[[Muzikaj Premioj Mirĉi]] |Albumo de la Jaro |''[[Once Upon A Time In Mumbaai]]'' | - | {{Nomumita}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.radiomirchi.com/mma2010/hindi/nominees.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20110130070949/http://www.radiomirchi.com/mma2010/hindi/nominees.php|url-status=dead|archive-date=2011-01-30|title=Nominees – Mirchi Music Award Hindi 2010|date=2011-01-30|access-date=2018-09-30}}</ref> |- | rowspan="3" |2011 |Kantoteksisto de la Jaro | rowspan="3" |''[[Rockstar (filmo de 2011)|Rockstar]]'' |''Nadaan Parinde'' | {{Nomumita}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite web|url=http://www.radiomirchi.com/mma2011/hindi/nominees.php|title=Nominations – Mirchi Music Award Hindi 2011|date={{dato|2013-1-30}}|access-date={{dato|2018-5-24}}|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130161203/http://www.radiomirchi.com/mma2011/hindi/nominees.php|archive-date={{dato|2013-1-30}}|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.radiomirchi.com/mma2011/hindi/winners.php|titolo=Winners – Mirchi Music Awards 2011}}</ref> |- |Elektita Albumo de aŭskultantoj de la Jaro | - | rowspan=2 {{Gajnis}} |- | rowspan="4" |Albumo de la Jaro | - |- |2012 |''[[Cocktail (filmo de 2012)|Cocktail]]'' | - | {{Nomumita}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.radiomirchi.com/mma2012/hindi/nomination.html|title=Nominations – Mirchi Music Award Hindi 2012|website=www.radiomirchi.com|access-date=2018-04-27}}</ref> |- |2013 |''[[Aashiqui 2]]'' | - | {{Gajnis}} |<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.india.com/showbiz/mirchi-music-awards-2014-winners-shahrukh-khan-farhan-akhtar-honoured-aashiqui-2-wins-7-trophies-17842/|titolo=Mirchi Music Awards 2014 winners: Shahrukh Khan, Farhan Akhtar honoured; Aashiqui 2 wins 7 trophies|alirdato=2018-04-24|familia nomo=Parande|persona nomo=Shweta|dato=2014-02-28|lingvo=en|verkaĵo=India.com}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 |''[[Gunday]]'' | - | {{Nomumita}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2016/nominations/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2016/winners/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-03-27}}</ref> |- | rowspan="2" |Kantoteksisto de la Jaro |''[[Happy New Year (filmo de 2014)|Happy New Year]]'' |''[[Manwa Laage]]'' | {{Gajnis}} |- |2015 | rowspan="2" |''[[Tamasha (filmo de 2015)|Tamasha]]'' | rowspan="2" |''Agar Tum Saath Ho'' | {{Nomumita}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-03-24}}</ref> |- |2015 |[[Premioj Filmfare|Premioj ''Filmfare'']] |Plej bona Kantoteksisto |{{Gajnis}} | |- | rowspan="2" |2016 | rowspan="7" |[[Muzikaj Premioj Mirĉi]] |Albumo de la Jaro | rowspan="2" |''[[Sultan (filmo de 2016)|Sultan]]'' | - | rowspan=2 {{Nomumita}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2016/nominations/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-03-24}}</ref> |- |Kantoteksisto de la Jaro |''[[Jag Ghoomeya]]'' |- | rowspan="5" |2017 | rowspan="3" |Albumo de la Jaro |''[[Raabta (filmo)|Raabta]]'' | - | rowspan=2 {{Nomumita}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2017/nominations/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-05-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2017/winners/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-05-16}}</ref> |- |''[[Tiger Zinda Hai]]'' | - |- | rowspan="3" |''[[Jab Harry Met Sejal]]'' | - | rowspan=2 {{Gajnis}} |- | rowspan="2" |Kantoteksisto de la Jaro |''Hawayein'' |- |''Safar'' | {{Nomumita}} |- |2019 |''Bazm-E-Urdu Mehfilde Dubai-E-Urdu'' |Premio Kaifi Azmi por urdua kantoteksisto | - | |{{Gajnis}} |<ref>{{Cite web|url=https://filmfaremiddleeast.com/mehfil-e-urdu-celebration-of-the-birth-centenary-of-the-great-urdu-poet-and-lyricist-kaifi-azmi/|website=filmfaremiddleeast.com|access-date=2019-09-04|title=Mehfil-e-Urdu : Celebration of the birth centenary of the great Urdu poet and Lyricist Kaifi Azmi|month=septembro|year=2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904062653/https://filmfaremiddleeast.com/mehfil-e-urdu-celebration-of-the-birth-centenary-of-the-great-urdu-poet-and-lyricist-kaifi-azmi/|archivedate=2019-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/IrshadKamil.Official/posts/2711622348882652|title=Irshad Kamil|website=www.facebook.com|language=en|access-date=2019-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://theuaenews.com/2019/08/30/shabana-azmi-tanvi-azmi-kanwaljit-singh-pay-tribute-to-kiafi-azmi-in-dubai/|title=Shabana Azmi, Tanvi Azmi, Kanwaljit Singh pay tribute to Kiafi Azmi in Dubai|last=admin|date=2019-08-30|website=UAE News|language=en-GB|access-date=2019-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903185005/http://theuaenews.com/2019/08/30/shabana-azmi-tanvi-azmi-kanwaljit-singh-pay-tribute-to-kiafi-azmi-in-dubai/|archivedate=2019-09-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/on-stage/shabana-azmi-honours-urdu-heroes-at-dubai-event-held-in-memory-of-her-father-kaifi-azmi-1.904962|title=Shabana Azmi honours Urdu heroes at Dubai event held in memory of her father Kaifi Azmi|website=The National|month=septembro|year= 2019 |language=en|access-date=2019-09-04}}</ref> |- |2012 |[[Premioj Filmfare|Premioj ''Filmfare'']] |Plej bona Kantoteksisto |''[[Rockstar (filmo de 2011)|Rockstar]]'' |''Nadaan Parinde'' |{{Gajnis}} |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/filmfare-awards-winners/bollywood/2012/101/|title=Filmfare award 2012|website=timesofindia.indiatimes.com|access-date=2019-09-04}}</ref> |- |2010 |[[Premioj Filmfare|Premioj ''Filmfare'']] |Plej bona Kantoteksisto |''[[Love Aaj Kal (filmo de 2009)|Love Aaj Kal]]'' |''Aaj Din Chadheya'' |{{Gajnis}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2010/1/|website=imdb.com|access-date=2019-09-04|title=Filmfare award 2010}}</ref> |- |} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|http://www.irshadkamil.com/}} * [https://www.lyricsveer.in/2021/11/tumse-bhi-zyada-lyrics-in-hindi-arijit.html Ĉiuj Kantotekstoj de Irŝad Kamil] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211104221432/https://www.lyricsveer.in/2021/11/tumse-bhi-zyada-lyrics-in-hindi-arijit.html |date=2021-11-04 }} * {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Irshad Kamil|revizio=1131962982}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Barataj islamanoj]] [[Kategorio:Hindiaj poetoj]] [[Kategorio:Hindilingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 9vavk7wyruraa0900rtktt64hoz3ixh 0 811295 9474704 9149932 2026-09-13T15:50:15Z Innerstream 186589 9474704 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Akridono|Akridano|Fenilakridino|1-Aminoakridino|Kloroakridino}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">2,3-Benzokinolino</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''C₁₃H₉N'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acridin.svg|300ra|Akridino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />2,3-Benzokinolino'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|300ra|Akridino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la 2,3-Benzokinolino'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acridine numbered.png|300ra|Molekulo de akridino numerita]]</center>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |<Small>Molekulo de akridino numerita.</Small> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acridine sample.png|200ra|Blankaj kristaloj de akridino]]</center>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Blankaj kristaloj de akridino.''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |* Benzopiridino<br />2,3-Dubenzopiridino |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=260-94-6 260-94-6]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8860.html 8860] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/9215 9215] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ flava, brulema solidaĵo<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=260-94-6 Chemical Book]</ref> |- |[[Molmaso]]||179,2212g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,005 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/260-94-6.html GuideChem]</ref><ref>[https://www.chembk.com/en/cas/260-94-6 Chembk]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||108°C <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID8059766 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||346,7°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/260-94-6_586392.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.7260}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||153,8°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=260-94-6&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:5,735 x 10^-2 g/L<br />Solvebla en dioksano |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||500 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|315|319|332|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|270|271|280|301+317|302+352|304+340|305+351+338|317|319|321|330|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Akridino'''</big> aŭ <big>'''2,3-benzokinolino'''</big> estas organika kaj heterocikla kombinaĵo rezultanta per senhidratigo de [[salikilaldehido]] kaj [[anilino]]. Akridino konsistas je fandita heterocikla kombinaĵo en kiu du benzenaj ringoj fandiĝas kun [[piridino|piridina ringo]]. Ĝi konsistas je nitrogeno kiel heteroatomo en la 10 pozicio. Akridino estas blanka aŭ flava, nesolvebla en akvo, sed solvebla en '''dioksano''' kaj aliaj organikaj nepolaraj solvantoj. Akridino posedas 13 karbonatomojn, 9 hidrogenatomojn, kaj 1 nitrogenatomon. Akridino uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de akridinaj derivaĵoj. Ĝi estis izolita en 1870 fare de [[Carl Gräbe]] kaj [[Heinrich Caro]]. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de la '''akridino''' per senhidratigo de '''salikilaldehido''' kaj '''anilino''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Salicylaldehyde 3D.png|salikilaldehido|80ra]] +[[Dosiero:Aniline 3D.png|anilino|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H^+}\, }</math>[[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de la '''akridino''' per redutado de '''akridono''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acridone 3D.png|akridono|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [Zn]{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de la '''akridono''' per traktado de '''dufenilamino''' kaj '''karbona unuoksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Diphenylamine-3D-balls.png|dufenilamino|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Carbon-monoxide-3D-balls.png|karbona unuoksido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\;3\;H_2O]{+3\;ZnO}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Acridone 3D.png|akridono|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de la '''dufenilamino''' per traktado de '''dufenilamino''' kaj '''formaldehido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Diphenylamine-3D-balls.png|dufenilamino|120ra]] +[[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|formaldehido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]] +[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Preparado de la '''akridino''' per traktado de '''dufenilamino''' kaj '''kloroformo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Diphenylamine-3D-balls.png|dufenilamino|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Chloroform-3D-balls.png|kloroformo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [3\;H_2O]{3\;ZnO}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 6.png|numero 6|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|90ra]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Preparado de la '''2,3-Kinolino-dukarboksilata acido''' per oksidigado de '''akridino''' en ĉeesto de [[kalia permanganato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\;CO_2]{KMnO_4}\, }</math>[[Dosiero:2,3-Quinolinedicarboxylic acid 3D.png|2,3-Kinolino-dukarboksilata acido|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Preparado de la '''anilino''' per traktado de '''tolueno''' kaj '''anilino''' en ĉeesto de '''zinka oksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Toluene 3D.png|tolueno|70ra]] +[[Dosiero:Aniline 3D.png|anilino|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [3\;Zn(OH)_2]{3\;ZnO}\, }</math>[[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 8 === * [[Akridono]] estas flava solidaĵo kun antimalariaj proprecoj derivata elde la '''akridino''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acridone 3D.png|akridono|150ra]] |- |} </center> === Reakcio 9 === * Preparado de la '''duhidroakridino''', ankaŭ konata kiel '''akridano''', per redutado de la '''akridino''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acridine-3D-balls.png|akridino|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{LiAlH_4}\, }</math>[[Dosiero:9,10-Dihydroacridine 3D.png|akridano|120ra]] |- |} </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Akridina oranĝo]] * [[Akridina flavo]] * [[Akridono]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akridinoj| ]] oj21t6b694ujzibh7bsrqkzyf1odjyg 0 813989 9474796 9247806 2026-09-13T18:17:19Z ThomasPusch 1869 9474796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = ĉeha [[politikisto]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ĉefministro de Ĉeĥio]] | dosiero = Flago-de-Ĉeĥio.svg | periodo = [[2021]]–[[2025]] | antaŭ = [[Andrej Babiš]] | post = Andrej Babiš }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = ministro pri klerigo de Ĉeĥio | dosiero = Flago-de-Ĉeĥio.svg | periodo = [[2012]]–[[2013]] | antaŭ = | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = rektoro de la [[Masaryk-Universitato]] | dosiero = | periodo = [[2004]]–[[2011]] | antaŭ = | post = }} }} '''Petr FIALA''' (naskiĝis la {{daton|1|9|1964}} en [[Brno]]) estas ĉeha politikologo, historiisto kaj [[politikisto]]. Ekde la {{dato|28|11|2021}} ĝis la 15-a de decembro 2025 li oficis kiel la [[ĉefministro de Ĉeĥio]]. Fiala estis profesoro pri [[politika scienco]] kaj de 2004 ĝis 2011 rektoro de la [[Masaryk-Universitato]] en Brno. De 2012 ĝis 2013 li estis ministro pri klerigo de Ĉeĥio. Ekde januaro 2014 li estas partiestro de la liberala-konservativa partio [[Občanská demokratická strana]] {{prononco|opĉanska: demokraticka: strana}} (ODS, "Civila Demokratia Partio"). {{Projektoj}} {{Ĝermo|politiko}} {{Ĉefministroj de Ĉeĥio}} {{Naciaj ĉefministroj en la Eŭropa Unio}} {{Vivtempo|Fiala, Petr}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] [[Kategorio:Nuntempaj naciaj ĉefministroj]] m7jw6t57jfczqqawfakdnw589a3h4vv 0 819934 9474974 8649412 2026-09-13T22:13:30Z ThomasPusch 1869 9474974 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{sen fontoj|Esperanto|2024}} '''''Fina malvenko''''', alivorte '''finmalvenkismo''' estas termino kiu male korespondas al la [[Fina Venko]] reprezentas la ideon ke [[Esperanto]], kiel lingvo kaj movado, malsukcesis kaj efektive fuŝis en la konkurenco pri fariĝi la monda lingvo. Oni pensas, ke Esperanto sin elĉerpis kaj fariĝis simple artikolo en la lernolibroj pri la historio; kaj ke en la efektiveco, nenia Esperanto plu estas. La mondon gajnis la [[angla]], kaj ĉiuj devas konfesi tion. Fakte, La angla estas la internacia lingvo en multaj sferoj, kiuj bezonas internacian komunikadon de civitanoj el diversaj glob-anguloj, inkluzive komputikon, medicinon, inĝenieradon, diversajn teknologiojn kaj sciencojn. == Vidu ankaŭ == * [[Defetismo]] {{Esperanto}} {{ĝermo|politiko}} [[Kategorio:Lingvopolitiko]] [[Kategorio:Esperanto-movado]] 5q0xo2kv11x54aqb538gse39zdf0z5y 0 823206 9475024 8455348 2026-09-14T01:09:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ilja Valentinoviĉ Segaloviĉ''' ({{lang-ru|Илья Валентинович Сегалович}}); naskiĝis la {{daton|13|9|1964}}, [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] — mortis la {{daton|27|7|2013}}, [[Londono]], [[Anglio]], [[Britio]]) estas sovetia, rusia inĝeniero, entreprenisto, kunfondinto de la teknologia kompanio [[Yandex]]. Omaĝe al ili estis nomita bonfara fonduso de Yandex, establita la {{daton|13|9|2021}}<ref name="Яндекс запускает Фонд Сегаловича"/>. == Biografio == Lia patrino laboris en komputilejo kaj la patro estis geofizikisto, do la familio loĝis en vilaĝo de la Kazaĥa filio de la Tutlanda Instituto de Prospektora Geofiziko ({{lang-ru|Всесоюзный институт разведочной геофизики}}). Tie li konatiĝis kun [[Arkadij Voloĵ]], estonta kunfondinto de Yandex. En superaj klasoj li ankoraŭ pripensis iĝi aktoro aŭ reĝisoro, ĉar li ŝatis teatron kaj aranĝis kun sia fratino hejmajn spektaklojn<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс"">{{citaĵo el la reto | url = https://tass.ru/ekonomika/4580378 | titolo = Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс" | titolo-aldono = | alirdato = 2023-05-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анастасия Степанова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-09-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[TASS]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170924035942/https://tass.ru/ekonomika/4580378 | arkivdato = 2017-09-24 | citaĵo = }}</ref>. Post fini mezlernejon la du amikoj vojaĝas al Moskvo kaj provas studentiĝi je la geologia fakultato de la Moskva Ŝtata Universitato, sed malsukcesas, laŭ ilia opinio, pro juda deveno. Post tio li studentiĝis je la Moskva Prospektora Instituto de Orĝonikidze ({{lang-ru|Московский геологоразведочный институт им. Орджоникидзе}}). Tiun ĉi rompon de siaj planoj li poste konsideris bono<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. {{Citaĵo |teksto = Mi lernis en bona lernejo, poste mi maltrafis fortan instituton, oni malakceptis min tie. Mi trafis ne la plej bonan instituton. Kaj la tutan vivon mi estis suferanta pro manko de tia bona matematika edukado. Miaj suferoj konsistis je tio ke mi konsideris min subedukita. Kaj tio tre helpas en la vivo. Ĉar estas aspirinda celo. Oni ĉiam komprenas ke estas homoj, kiuj scias pli ol vi kaj tio stimulas esplori ĉion novan kaj novan. |aŭtoro = Ilja Segaloviĉ |verko = |origina teksto = Я учился в сильной школе, потом я не попал в сильный институт, меня туда не взяли. Поступил не в самый сильный институт. И всю жизнь страдал из-за отсутствия такого хорошего математического образования. Страдания мои состояли в том, что я считал себя необразованным. И это очень помогает в жизни. Потому что есть куда стремиться. Ты всегда понимаешь, что есть люди, которые знают больше тебя и это стимулирует изучать все новое и новое. }} Post fini ĝin li laboris en la Tutlanda Instituto de Mineralaj Krudaĵoj ({{lang-ru|Всесоюзный институт минерального сырья}}). Dum la [[Aŭgusta puĉo]] en Moskvo li partoprenis defendon de la [[Blanka Domo (Moskvo)|Blanka Domo]]<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. En 1991 Arkadij Voloĵ proponis al li okupi lokon de Arkadij Borovskij, elmigrinta al Usono, en la la sovetia-usona kompanio CompTek International, kiu okupiĝis pri vendado de komputiloj. Ilja akceptis sed dum plua jaro plu laboris en scienca instituto. Ili kreis serĉilon tra la Biblio, kaj tra klasifikilo de la varoj kaj servoj, kaj plu komercis pri komputiloj kadre de sia kompanio CompTek. Kune ili elpensis la nomon de sia retserĉilo, kombininte la anglajn vortojn ''search'' kaj ''index'' tiel ke kreiĝis "yet another indexer" (unu plia indeksilo), mallongigita ĝis Yandex, en kiu Voloĵ proponis anstataŭigi la unuajn du anglajn literojn ''Ya'' per la rusa litero ''[[Ja (cirila alfabeto)|Я]]'' tiel ke aperis ''Яndex''<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. En 1997 ili unuafoje prezentis retserĉilon Yandex.ru en ekspozicio ''Softool'' en Moskvo. En 2000 li kaj Voloĵ trovis investontojn. En 2001 ili kreis sistemon ''[[Yandex]] Direct'' kiu okupiĝis pri [[kunteksto|kunteksta]] [[reklamo]] kaj iĝis la ĉefa enspezfonto. En 2003 Google proponis aĉeti Yandex kontraŭ 130 milionoj da dolaroj, sed post unu jaron longaj intertraktoj la kunfondintoj komprenis ke temas ne pri partnereco, sed pri englutado kaj rifuzis<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. Aŭtune 2012 Ilja eksciis ke li havas kanceron. La {{daton|27|7|2013}} li mortis en kliniko en Londono. En [[majo 2013]] li estis posedanto de 2,6% de la akcioj de Yandex, kiuj kostis proksimume 220 milionojn da dolaroj<ref name="Илья Сегалович про «Яндекс»">{{citaĵo el la reto | url = https://www.forbes.ru/tehnologii/internet-i-svyaz/239156-ilya-segalovich-ranshe-my-davali-otvety-teper-reshaem-zadachi | titolo = Илья Сегалович про «Яндекс»: «Раньше мы давали ответы. Теперь решаем задачи» | titolo-aldono = | alirdato = 2023-05-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Витковская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Forbes]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130607114219/https://www.forbes.ru/tehnologii/internet-i-svyaz/239156-ilya-segalovich-ranshe-my-davali-otvety-teper-reshaem-zadachi | arkivdato = 2013-06-07 | citaĵo = }}</ref>. == Nekomerca agado == Li okupiĝis pri organizado de turneoj de hospitalaj klaŭnoj de [[Patch Adams]] en Rusio kaj partoprenis tion kiel volontulo. Lia edzino Maria Jelisejeva fondis rehabilitan centron "Idoj de Maria" ({{lang-ru|Дети Марии}}). Ili prizorgis 5 georfojn<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. Li aktive plendis por honestaj kaj travideblaj balotaj proceduroj, proponinte en 2011 "protektitan voĉdonilon". Dum prezidenta baloto en Rusio en 2012 li volontulis kiel observanto ({{lang-ru|защищенный бюллетень}})<ref name="Илья Сегалович про «Яндекс»"/>. == Persona vivo == Lia patrino laboris en komputilejo kaj la patro estis geofizikisto, do la familio loĝis en vilaĝo de la Kazaĥa filio de la Tutlanda Instituto de Prospektora Geofiziko ({{lang-ru|Всесоюзный институт разведочной геофизики}})<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. Li edziĝis kiam li havis 18 jarojn, sed divorcis en 1991. Lia dua edzino estis Maria Jelisejeva ({{lang-ru|Мария Елисеева}}) kaj ili kune prizorgis 5 georfojn<ref name="Поисковая конкуренция: как Google не смог купить "Яндекс""/>. Oni priskribas lin kiel homon energiplenan, kiu traktis ĉiujn egale kaj neniam montris orgojlon malgraŭ siaj altaj postenoj kaj riĉeco. Dum laborkunsidoj li estis foje severa kaj eĉ altigis la voĉon, postulante senkompromise altan kvaliton de la fina produkto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://iseg.ya.ru/ | titolo = Илья Сегалович | titolo-aldono = | alirdato = 2023-05-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Yandex]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231010224301/https://iseg.ya.ru/ | arkivdato = 2023-10-10 | citaĵo = }}</ref>. == Memoro == La {{daton|13|9|2021}} estis anoncita establo de la fonduso de Ilja Segaloviĉ, kiu kunigos nekomercajn projektojn de Yandex kaj subtenos organizojn kaj iniciatojn celantajn evoluigon de alirebla kaj kvalita edukado je matematiko kaj informadiko<ref name="Яндекс запускает Фонд Сегаловича">{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/company/press_releases/2021/2021-09-13 | titolo = Яндекс запускает Фонд Сегаловича | titolo-aldono = | alirdato = 2023-05-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-09-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210913132054/https://yandex.ru/company/press_releases/2021/2021-09-13 | arkivdato = 2021-09-13 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Yandex]] * [[Arkadij Voloĵ]] * [[Sergey Brin]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://fund.yandex.ru/ Fonduso de Ilja Segaloviĉ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230525102508/https://fund.yandex.ru/ |date=2023-05-25 }} {{ru}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Segaloviĉ, Ilja}} [[Kategorio:Yandex]] [[Kategorio:Historio de Interreto]] [[Kategorio:Rusa lingvo en interreto]] [[Kategorio:Rusiaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Rusiaj matematikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio]] [[Kategorio:Mortintoj en Londono]] [[Kategorio:Mortintoj pro kancero]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de julio]] 26n85fs6h7r1yx400rx9pnzcdc32k4f 0 829208 9475045 9456674 2026-09-14T05:34:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politika partio |emblemgrando=100px |ideologio= {{plainlist | * [[Marksismo]] * [[Leninismo]]<ref>{{Cite web|url=https://www.marxist.com/lenin-80th-anniversary-of-his-death.htm|title=Vladimir Ilyich Lenin: The relevance of his ideas today|first=Rob|last=Sewell|website=In Defence of Marxism}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bolshevik.info/in-defence-of-lenin.htm|title=In Defence of Lenin|first=Rob|last=Sewell|website=In Defence of Marxism}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bolshevik.info/lenins-last-struggle.htm|title=Lenin's Last Struggle|first=Alan|last=Woods|website=In Defence of Marxism}}</ref> * [[Trockiismo]] * [[Internaciismo]] }} |retejo={{URL|https://www.marxist.com}} |emblemo=[[Dosiero:IMT-international marxist tendency.jpg|IMT-international marxist tendency]] |esperanta nomo=Internacia Marksisma Tendenco |fondintoj=[[Ted Grant]] |fondiĝo=1992 |estro=[[Alan Woods]] |propra nomo=International Marxist Tendency |lando= |koloro=#DA2016 |ĵurnalo=En Defendo de Marksismo ''(In Defence of Marxism)'' |bildo de estro=Picture of Alan Woods.png|lingvo=Angla|sidejo=[[Londono]]|koloroj={{colorbox|#DA2016}} [[Ruĝa]]}}  La '''Internacia Marksisma Tendenco''' ('''IMT''') estas [[Marksismo|marksisma]] politika internacio. Ĝi estis fondita de [[Trockiismo|trockiisma]] politika teoriisto Ted Grant kaj liaj subtenantoj sekvante ilian rompiĝon disde la Komitato por la Internacio de Laboristoj en 1992. La retejo de la organizo, '''«Marxist.com»''' aŭ '''«In Defence Of Marxism»''' (esperante: En defendo de marksismo), estas redaktita de [[Alan Woods]]. La retejo estas plurlingva kaj eldonas internaciajn artikolojn pri nunaj aferoj, skribite de marksisma perspektivo, tiel kiel multaj historiaj kaj teoriaj artikoloj. La IMT estas aktiva en ĉirkaŭ 40 landoj tutmonde.<ref>{{Cite web|url=http://www.broadleft.org/trotskyi.htm|title=Trotskyist Parties and Organizations of the World|date=27a de Novembro 2005|website=Broadleft.org|access-date=5a de Junio 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211114427/http://www.broadleft.org/trotskyi.htm|archive-date=11a de Februaro 2010|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100211114427/http://www.broadleft.org/trotskyi.htm |date=2010-02-11 }}</ref> == Historio == «Militant» (esperante: Radikala) estis [[Enirismo|enirista]] grupo ene de la Brita Laborista Partio bazita ĉirkaŭ radikala gazeto kiu estis fondita en 1964. En 1974, ''Radikala'' kaj ties alianculoj en Svedio, Irlando kaj aliaj landoj formis la «Komitaton por la Internacio de Laboristoj». La organizo akiris pli da membroj dum la 1970aj jaroj kaj komencaj 1980aj jaroj kaj superregis la Laboristan Partion en [[Liverpool]]. Ĝi fariĝis la plej granda trockista grupo en Eŭropo. En 1983, la kvin membroj de redakcia tabulo de la ''Radikala'' ĵurnalo estis elpelita pro malobservo de la statuto de la Laborista Partio kaj elpelo de "Radikala"-membroj daŭris dum la cetero de la jardeko.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-32913465|title=Who, What, Why: What was Militant?|date=28a de Majo 2015|website=BBC News|access-date=25a de Januaro 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2014/jul/16/militant-derek-hatton-labour-party-1991|title=Labour Picks Fight With Militant Tendency|first=Patrick|last=Wintour|date=16a de Julio 2014|newspaper=The Guardian|access-date=25a de Januaro 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/27/newsid_2528000/2528725.stm|title=Kinnock Moves Against Militant|date=27a de Novembro 1985|website=BBC News|access-date=25a de Januaro 2018}}</ref> {{polurinda}} == Teorio kaj taktiko == La Internacio Marksisma Tendenco (IMT) aliĝis al Ortodoksa Trockiismo, emfazanta la edukadon de kadroj de laboristoj kaj junularo.<ref>{{Cite web|title=A Brief History of the International Marxist Tendency|url=http://www.marxist.com/history-marxist-tendency.htm|website=In Defence of Marxism|date=12a de Aŭgusto 2006|access-date=12a de Marto 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617224628/http://www.marxist.com/history-marxist-tendency.htm|archive-date=17a de Junio 2012|url-status=dead}}</ref> Ĝenerale la organizo asertas la sciencan socialismon de [[Karl Marks]] kiel la fundamenta bazo de ties politika kaj filozofia teorio. Ĝi aldonas aliajn aŭtorojn al ties teoria tekstaro, plejparte [[Lenin]] kaj [[Lev Trockij|Trockij]], sed ankaŭ [[Friedrich Engels]]<ref>{{Cite web|last=Sewell|first=Rob|title=Frederick Engels: 200 years since his birth|url=https://www.marxist.com/frederick-engels-200-years-since-his-birth.htm|access-date=2022-11-11|website=In Defence of Marxism|language=en-gb|quote=[…] when we read the voluminous correspondence between the two men, Engels’ own outstanding contribution is unmissable. Together with Marx he was a political giant.}}</ref> kaj [[Roza Luksemburg|Rosa Luksemburg]].<ref>{{Cite book|last=Frederiksen|first=Marie|url=https://wellred-books.com/the-revolutionary-legacy-of-rosa-luxemburg/|title=The Revolutionary Legacy of Rosa Luxemburg|publisher=Wellred Books|year=2022|isbn=978-1-913026-05-9|edition=|location=|language=en|oclc=|quote=A class-conscious revolutionary and staunch defender of Marxist theory, Luxemburg waged a battle against revisionism, opportunism, class-collaboration national chauvinism and pacifism, always on the side of the socialist revolution.}}</ref> [[Dosiero:Marche_contre_la_réforme_de_l’AVS_à_65_ans_en_Suisse_05.jpg|alternative=Participation of the Swiss section l'Étincelle to the protest march against reform of the retirement system in Bern, Switzerland, 18 September 2021|eta|Partopreno de la svisa sekcio [https://www.derfunke.ch/htm/fr/tag/tmi/ l'Étincelle] al la protesta marŝo kontraŭ reformo de la emeritiĝa sistemo en Berno, Svislando (18a de septembro, 2021).]] == Naciaj sekcioj == La IMT havas sekciojn en multaj landoj tutmonde, inkluzivanta ''Esquerda Marxista'' en Brazilo, ''Sinistra classe rivoluzione''<ref>{{Cite web|url=http://www.marxist.com/december-6-8-the-congress-of-the-italian-marxists.htm|title=December 6–8: The Conference of the Italian Marxists|first=Roberto|last=Sarti|website=Marxist.com|access-date=20a de Aprilo 2018}}</ref> en Italio, ''Revolutie'' (antaŭe ''Vonk'') en Nederlando, ''Socialist Fightback'' en Kanado kaj ''Socialist Appeal'' en Britio. == Sekcioj de la IMT == [[Dosiero:IMT_National_Sections.svg|eta|Ĝisdatigitaj IMTaj Sekcioj de la Mondo]] {| class="wikitable" !Sekcio !Nomo de eldono !Anglalingva nomo !Oficiala retejo !Nacia aneco |- |{{Flago|Argentino}} |Revolución |Revolucio |[https://argentinamilitante.org/ Https://argentinamilitante.Org/] | |- |{{Flago|Aŭstrio}} |Der Funke |La Fajrero |[http://www.derfunke.at/ Http://www.derfunke.at/] |Socialista Junulara Aŭstrio |- |{{Flago|aŭstralio}} |Revolution Australia |Revolucia Aŭstralio |[http://revolutionaustralia.org/ Http://revolutionaustralia.org/] | |- |{{Flago|belgujo}} |En [[Valonio|Wallonia]]: Révolution En [[Flandrio]]: Vonk |RevolutionThe Fajrero |[http://marxiste.be/ Http://marxiste.be/] [http://www.vonk.org/ Http://www.vonk.org/] | |- |{{Flago|Bolivio}} |Lucha de Clases |Klasa Lukto |[http://www.luchadeclases.org.bo/ Http://www.luchadeclases.org.bo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126135203/http://www.luchadeclases.org.bo/ |date=2021-01-26 }} | |- |{{Flago|Brazilo}} |Esquerda Marxista |Marksisma Maldekstro |[http://www.marxismo.org.br/ Http://www.marxismo.org.br/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230717231843/https://www.marxismo.org.br/ |date=2023-07-17 }} |[[Partio Socialismo kaj Libereco|socialismo kaj Liberty Partio]] |- |{{Flago|Kanado}}<br />{{Flago|Kebekioo}} |Ekster Kebekio: Socialist Fightback En Kebekio: La Riposte socialiste |Socialista Rebatalo |[https://www.marxist.ca/ Https://www.marxist.ca/] [https://www.marxiste.qc.ca/ Https://www.marxiste.qc.ca/] |En Kebekio: [[Kebekio solidara|Québec Solidaire]] |- |{{Flago|Katalunio}} |L'Octubre |Oktobro |[https://marxista.cat/ Https://marxista.Kato/] | |- |{{Flago|Ĉeĥio}}<br />{{Flago|Slovakio}} |Marxistická Alternativa |Marksisma Alternativo |[https://www.avant-garda.com Https://www.avant-garda.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240118065234/https://www.avant-garda.com/ |date=2024-01-18 }} | |- |{{Flago|Kolombio}} |Colombia Marxista |Marksisma Kolombio |[https://colombiamarxista.com/ Https://colombiamarxista.Com/] | |- |{{Flago|danujo}} |Revolution |Revolucio |[https://revosoc.dk Https://revosoc.Dk/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220101122749/https://revosoc.dk/ |date=2022-01-01 }} | |- |{{Flago|Salvadoro}} |Bloque Populara Juvenil |Unueca Fronto de la Junularo |[http://www.bloquepopularjuvenil.org/ Http://www.bloquepopularjuvenil.org/] | |- |{{Flago|Anglio}}<br />{{Flago|Kimrio}} |Socialist Appeal |Socialista Pledo |[http://www.socialist.net/ Http://www.socialist.net/] |[[Brita Laborista Partio|Laborista Partio]] (malpermesis) |- |{{Flago|Francio}} |Révolution |Revolucio |[http://www.marxiste.org/ Http://www.marxiste.org/] |[[La France insoumise|La Francio Insoumise]] |- |{{Flago|Germanio}} |Der Funke – Marxistische Linke |La Fajrero – Marksisma Maldekstro |[https://www.derfunke.de/ Https://www.derfunke.de/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220102120429/https://www.derfunke.de/ |date=2022-01-02 }} |[[Maldekstra Partio (Germanio)|La Maldekstro]] |- |{{Flago|Grekio}} |Επανάσταση |Revolucio |[http://www.marxismos.com/ Http://www.marxismos.com/] | |- |{{Flago|Gvatemalo}} |Bloque Populara Juvenil |Junularo Populara Bloko |[http://bloquepopularjuvenil.org/ Http://bloquepopularjuvenil.org/] | |- |{{Flago|honduro}} |Izquierda Marxista |Marksisma Maldekstro |[https://izquierdamarxista.wordpress.com/ Https://izquierdamarxista.Wordpress.Com/] | |- |{{Flago|Indonezio}} |Militan |Radikalulo |[http://www.militanindonesia.org/ Http://www.militanindonesia.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230503183049/http://www.militanindonesia.org/ |date=2023-05-03 }} | |- |{{Flago|Italio}} |[https://it.m.wikipedia.org/wiki/Sinistra_Classe_Rivoluzione Sinistra classe rivoluzione] |Maldekstro, Klaso, Revolucio |[http://www.rivoluzione.red/ Http://www.rivoluzione.red/] [http://www.marxismo.net/ Http://www.marxismo.net/] | |- |{{Flago|Meksiko}} |La Izquierda Socialista |La Socialista Maldekstro |[http://www.laizquierdasocialista.org/ Http://www.laizquierdasocialista.org/] |Nacia Regenerada Movado |- |{{Flago|Maroko}} |رابطة العمل الشيوعي |Komunista Ligo |[https://www.marxy.com/ Https://www.marxy.com/] | |- |{{Flago|Nederlando}} |Revolutie |Revolucio |[http://marxisten.nl/ Http://marxisten.nl/] |ROOD |- |{{Flago|Nov-Zelando}} |Socialist Appeal |Socialista Pledo |[http://www.socialist.org.nz/ Http://www.socialist.org.nz/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240722115456/http://www.socialist.org.nz/ |date=2024-07-22 }} | |- |{{Flago|niĝerio}} |la Alternativo de laboristoj |la Alternativo de laboristoj |[https://www.workersalternative.com/ Https://www.workersalternative.com/]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | |- |{{Flago|Norvegio}} |Revolusjon |Revolucio |[http://marxister.no/ Http://marxister.no/] | |- |{{Flago|Nord-Makedonio}} |Нова искра |Nova Fajrero |[http://novaiskra.mk/ Http://novaiskra.mk/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190411155346/http://novaiskra.mk/ |date=2019-04-11 }} | |- |{{Flago|Pakistano}} |لال سلام |Ruĝeco Salutas |[https://www.marxist.pk/ Https://www.marxist.pk/] | |- |{{Flago|Pollando}} |Czerwony fronto |Ruĝa Fronto |[http://czerwonyfront.org/ Http://czerwonyfront.org/] | |- |{{Flago|portugalujo}} |Colectivo Marxista |Marksisma Kolektiva |[https://www.colectivomarxista.org/ Https://www.colectivomarxista.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230702071124/https://www.colectivomarxista.org/ |date=2023-07-02 }} | |- |{{Flago|Rusia Federacio}} |Организация Коммунистов Интернационалистов |Organizo de Komunistaj Internaciistoj |[https://www.1917.com Https://www.1917.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230717204244/https://www.1917.com/ |date=2023-07-17 }} [https://marxist.news/ Https://marksisma.Sciigo/] | |- |{{Flago|Skotlando}} |Revolution |Revolucio |[http://revolution.scot/ Http://revolution.scot/] | |- |{{Flago|Serbio}}<br />{{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} |Crvena Kritika Црвена Критика |Ruĝa Kritiko |[http://www.crvenakritika.org/ Http://www.crvenakritika.org/] | |- |{{Flago|Sud-Afriko}} |Revolution |Revolucio |[http://marxist.co.za/ Http://marxist.co.za/] | |- |{{Flago|Hispanio}} |Lucha de Clases |Klasa Lukto |[http://www.luchadeclases.org/ Http://www.luchadeclases.org/] | |- |{{Flago|Svedio}} |Revolution |Revolucio |[http://www.marxist.se/ Http://www.marxist.se/] |[[Vänsterpartiet|Maldekstra Partio]] |- |{{Flago|svislando}} |En la [[Ĝermana Svislando|germana Svislando]]: Der Funke En [[Romandio|Romandy]]: L'étincelle |La Fajrero |[http://www.derfunke.ch/ Http://www.derfunke.ch/] |Juna Socialista Svislando |- |{{Flago|Tajvano}} |火花 |La Fajrero |[https://marxist.tw/ Https://marksisma.Tw/] | |- |{{Flago|Usono}} |Socialist Revolution |Socialista Revolucio |[http://socialistrevolution.org/ Http://socialistrevolution.org/] | |- |{{Flago|Ukrainio}} |Коммуна |Commune |[https://marxistua.com/ Https://marxistua.Com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230705112609/https://marxistua.com/ |date=2023-07-05 }} | |- |{{Flago|Venezuelo}} |Lucha de Clases |Klasa Lukto |[https://www.luchadeclases.org.ve/ Https://www.luchadeclases.org.ve/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230717204251/http://luchadeclases.org.ve/ |date=2023-07-17 }} |Populara Revolucia Alternativo<ref>{{Cite web|last1=Vásquez|first1=Paola|title=Venezuela: faced with the attacks against the Popular Revolutionary Alternative – class and revolutionary solidarity!|url=https://www.marxist.com/venezuela-faced-with-the-attacks-against-the-popular-revolutionary-alternative-class-and-revolutionary-solidarity.htm|website=Marxist.com|publisher=In Defence of Marxism|access-date=2 November 2020|date=25a de Septembro 2020}}</ref> |} == Internacia Aktiveco == [[Dosiero:Alanwoodsconhugochavez.jpg|eta|Eminenta teoriisto de la Internacia Marksisma Tendenco [[Alan Woods]], en renkontiĝo kun Venezuela prezidanto [[Hugo Chávez]].]] [[Dosiero:In_defence_marxism.jpg|eta|Emblemo de la retejo ''En defendo de Marksismo''.]] La IMT disvastiĝis al partoj de Latin-Ameriko, kie ĝi nun havas grupojn en [[Venezuelo]], [[Peruo]], [[Argentino]], [[Meksiko]], [[Bolivio]], [[Brazilo]] kaj [[Salvadoro|El Salvador]]. Fine de 2002 ĝi antaŭenigis la lanĉon de la solidarecaj kampanjaj Manoj for de Venezuelo, kiu estas nun aktiva en 30 landoj kaj havis rezoluciojn aprobita ene de la komercaj sindikataj movadoj en Britio, Kanado, Italio kaj aliaj landoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/dan-kovalik/human-rights--civil-socie_b_10259390.html|title=Human Rights & Civil Society Groups to OAS: Hands off Venezuela!|last=Kovalik|first=Dan|date=2a de Junio 2016|website=Huffington Post|access-date=25a de Januaro 2018}}</ref> IMTaj aktivuloj ankaŭ ludas gravan rolon en la FRETECO (Fronto de Fabrikoj Sub la Kontrola movado) de Laboristoj en Brazilo kaj Venezuelo.<ref>{{Cite web|url=http://www.controlobrero.org/|title=Frente Bicentenario de Empresas bajo Control Obrero - Inicio|website=Controlobrero.org|access-date=5a de Junio 2012}}</ref> Unufoje ĉiun duan jaron, la IMT organizas sian Mondan Kongresan (WC) kies lasta okazis en 2021. Ĝi kunvenis rete pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2023]].<ref>{{Cite web|last=In Defence of Marxism|title=Marxism on the march worldwide: IMT Congress 2021|url=https://www.marxist.com/imt-world-congress-2021.htm|access-date=2022-11-11|website=In Defence of Marxism|language=en-gb}}</ref> Krom ĉi tiuj ĉiujaraj renkontiĝoj, la IMT regule organizas internaciajn renkontiĝojn sur kontinenta aŭ sub kontinenta skalo. En 2008, ekzemple, la Internacio organizis vintran universitaton en Berlino sur la okazo de la 90a datreveno de la morto de Rosa Luksemburg kaj Karl Liebknecht.<ref>{{Cite web|last=In Defence of Marxism|title=Come to the International Marxist Tendency's Fifth Winter School in Berlin (10-11 January 2009)|url=https://www.marxist.com/imt-fifth-winter-school-berlin.htm|access-date=2022-11-11|website=In Defence of Marxism|language=en-gb}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo|http://www.marxist.com/}} * [http://www.socialistappeal.org Usona Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171001045803/http://socialistappeal.org/ |date=2017-10-01 }} * [http://www.wellredbooks.net/ Eldonanta (Brition)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120723182725/http://www.wellredbooks.net/ |date=2012-07-23 }} * [http://www.marxistbooks.com Eldona (US)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] [[Kategorio:Trockiismo]] ou8ip9f8ng67wocp599hys2vz23l1kl 0 839057 9474941 8809147 2026-09-13T20:19:02Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9474941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} La '''Ĉefministro de la Slovaka Respubliko''' ({{lang-sk|'''Predseda vladí Slovenskej republiky'''}}) estas la [[Slovakia registaro|registarestro]] en [[Slovakio]]. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika pozicio en la lando. Elders la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servis kiel ĉefministro. == Historio == La ofico de la Ĉeĥoslovaka Ĉefministro estis fondita en [[1969]] ŝanĝante la konstitucion de la [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko]] dum luktoj por [[Sovetunio|sovetia]] kontrolo de la lando, periodo konata kiel la [[Praga Printempo]]. Kun la sendependiĝo de Slovakio en 1993, la ofico de la Slovaka Ĉefministro estis fondita kaj ekde tiam 9 ĉefministroj deĵoris en ĝi. Ĉar Slovakio estas [[parlamenta demokratio]], la Ĉefministro ankaŭ respondecas pri la laboro de la [[Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko]]. La slovaka konstitucio deklaras ke la ĉefministro bezonas la fidon de la parlamento dum sia oficperiodo. Kiam ĉefministro perdas la fidon de la Parlamento, la prezidanto devas eksigi la ĉefministron kaj nomumi novan ĉefministron aŭ lasi lin kun limigitaj potencoj ĝis decido pri nova ĉefministro estas farita. Krome, ne la ĉefministro nomumas la ministrojn de sia registaro sed la prezidanto, kvankam tio estas sufiĉe oficiala paŝo kaj la ĉefministro estas tiu, kiu fakte rekomendas al la prezidanto kiun nomumi. <!-- Nur kiam ESTOS == Referencoj == {{Referencoj}} --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio| ]] [[Kategorio:Registaro de Slovakio]] [[Kategorio:Politiko de Slovakio]] 0rddwxu8qudf3eqkn53orzw9hrvjpzc 9474942 9474941 2026-09-13T20:19:31Z ThomasPusch 1869 9474942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} La '''Ĉefministro de la Slovaka Respubliko''' ({{lang-sk|'''Predseda vladí Slovenskej republiky'''}}) estas la [[registarestro]] en [[Slovakio]]. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika pozicio en la lando.Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servas kiel ĉefministroj, nuntempe tenita de [[Ludwit Odor]]. == Historio == La ofico de la Ĉeĥoslovaka Ĉefministro estis fondita en [[1969]] ŝanĝante la konstitucion de la [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko]] dum luktoj por [[Sovetunio|sovetia]] kontrolo de la lando, periodo konata kiel la [[Praga Printempo]]. Kun la sendependiĝo de Slovakio en 1993, la ofico de la Slovaka Ĉefministro estis fondita kaj ekde tiam 9 ĉefministroj deĵoris en ĝi. Ĉar Slovakio estas [[parlamenta demokratio]], la Ĉefministro ankaŭ respondecas pri la laboro de la [[Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko]]. La slovaka konstitucio deklaras ke la ĉefministro bezonas la fidon de la parlamento dum sia oficperiodo. Kiam ĉefministro perdas la fidon de la Parlamento, la prezidanto devas eksigi la ĉefministron kaj nomumi novan ĉefministron aŭ lasi lin kun limigitaj potencoj ĝis decido pri nova ĉefministro estas farita. Krome, ne la ĉefministro nomumas la ministrojn de sia registaro sed la prezidanto, kvankam tio estas sufiĉe oficiala paŝo kaj la ĉefministro estas tiu, kiu fakte rekomendas al la prezidanto kiun nomumi. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio| ]] [[Kategorio:Registaro de Slovakio]] [[Kategorio:Politiko de Slovakio]] o9dpcqiqodj0xyb8n7hvdbfptp5mzyp 9474943 9474942 2026-09-13T20:20:01Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9474943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} La '''Ĉefministro de la Slovaka Respubliko''' ({{lang-sk|'''Predseda vladí Slovenskej republiky'''}}) estas la [[registarestro]] en [[Slovakio]]. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika pozicio en la lando.Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servas kiel ĉefministroj, nuntempe tenita de [[Ludwit Odor]]. == Historio == La ofico de la Ĉeĥoslovaka Ĉefministro estis fondita en [[1969]] ŝanĝante la konstitucion de la [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko]] dum luktoj por [[Sovetunio|sovetia]] kontrolo de la lando, periodo konata kiel la [[Praga Printempo]]. Kun la sendependiĝo de Slovakio en 1993, la ofico de la Slovaka Ĉefministro estis fondita kaj ekde tiam 9 ĉefministroj deĵoris en ĝi. Ĉar Slovakio estas [[parlamenta demokratio]], la Ĉefministro ankaŭ respondecas pri la laboro de la [[Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko]]. La slovaka konstitucio deklaras ke la ĉefministro bezonas la fidon de la parlamento dum sia oficperiodo. Kiam ĉefministro perdas la fidon de la Parlamento, la prezidanto devas eksigi la ĉefministron kaj nomumi novan ĉefministron aŭ lasi lin kun limigitaj potencoj ĝis decido pri nova ĉefministro estas farita. Krome, ne la ĉefministro nomumas la ministrojn de sia registaro sed la prezidanto, kvankam tio estas sufiĉe oficiala paŝo kaj la ĉefministro estas tiu, kiu fakte rekomendas al la prezidanto kiun nomumi. <!--== Referencoj == {{Referencoj}}--> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio| ]] [[Kategorio:Registaro de Slovakio]] [[Kategorio:Politiko de Slovakio]] 3j029tasoimd5xgcm8rm5jwbzs67vux 9474954 9474943 2026-09-13T20:44:33Z ThomasPusch 1869 9474954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} La '''Ĉefministro de la Slovaka Respubliko''' ({{lang-sk|'''Predseda vladí Slovenskej republiky'''}}) estas la [[registarestro]] en [[Slovakio]]. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika pozicio en la lando. Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servas kiel ĉefministroj. La nuntempa postenulo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link}}. == Historio == La ofico de la Ĉeĥoslovaka Ĉefministro estis fondita en [[1969]] ŝanĝante la konstitucion de la [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko]] dum luktoj por [[Sovetunio|sovetia]] kontrolo de la lando, periodo konata kiel la [[Praga Printempo]]. Kun la sendependiĝo de Slovakio en 1993, la ofico de la Slovaka Ĉefministro estis fondita kaj ekde tiam 9 ĉefministroj deĵoris en ĝi. Ĉar Slovakio estas [[parlamenta demokratio]], la Ĉefministro ankaŭ respondecas pri la laboro de la [[Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko]]. La slovaka konstitucio deklaras ke la ĉefministro bezonas la fidon de la parlamento dum sia oficperiodo. Kiam ĉefministro perdas la fidon de la Parlamento, la prezidanto devas eksigi la ĉefministron kaj nomumi novan ĉefministron aŭ lasi lin kun limigitaj potencoj ĝis decido pri nova ĉefministro estas farita. Krome, ne la ĉefministro nomumas la ministrojn de sia registaro sed la prezidanto, kvankam tio estas sufiĉe oficiala paŝo kaj la ĉefministro estas tiu, kiu fakte rekomendas al la prezidanto kiun nomumi. <!-- Nur kiam ESTOS == Referencoj == {{Referencoj}} --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio| ]] [[Kategorio:Registaro de Slovakio]] [[Kategorio:Politiko de Slovakio]] 3v4ycq9fq0eeww7gdbjd9z2890n7xu1 9474960 9474954 2026-09-13T21:04:15Z ThomasPusch 1869 9474960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |priskribo de bildo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} La '''Ĉefministro de la Slovaka Respubliko''' ({{lang-sk|'''Predseda vladí Slovenskej republiky'''}}) estas la [[registarestro]] en [[Slovakio]]. Oficiale, tio estas la tria ranga konstitucia pozicio (post la prezidanto kaj la prezidanto de la parlamento), sed praktike ĝi estas la gvida politika pozicio en la lando. Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servas kiel ĉefministroj. La nuntempa postenulo estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link}}. == Historio == La ofico de la Ĉeĥoslovaka Ĉefministro estis fondita en [[1969]] ŝanĝante la konstitucion de la [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko]] dum luktoj por [[Sovetunio|sovetia]] kontrolo de la lando, periodo konata kiel la [[Praga Printempo]]. Kun la sendependiĝo de Slovakio en 1993, la ofico de la Slovaka Ĉefministro estis fondita kaj ekde tiam 9 ĉefministroj deĵoris en ĝi. Ĉar Slovakio estas [[parlamenta demokratio]], la Ĉefministro ankaŭ respondecas pri la laboro de la [[Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko]]. La slovaka konstitucio deklaras ke la ĉefministro bezonas la fidon de la parlamento dum sia oficperiodo. Kiam ĉefministro perdas la fidon de la Parlamento, la prezidanto devas eksigi la ĉefministron kaj nomumi novan ĉefministron aŭ lasi lin kun limigitaj potencoj ĝis decido pri nova ĉefministro estas farita. Krome, ne la ĉefministro nomumas la ministrojn de sia registaro sed la prezidanto, kvankam tio estas sufiĉe oficiala paŝo kaj la ĉefministro estas tiu, kiu fakte rekomendas al la prezidanto kiun nomumi. <!-- Nur kiam ESTOS == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{sk}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio| ]] [[Kategorio:Registaro de Slovakio]] [[Kategorio:Politiko de Slovakio]] 3pciih9wpkmirtbxvr98116fjsluix7 0 839447 9475033 8385106 2026-09-14T04:21:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia parko |nomo = Insulo Maziwi |originala nomo = |fonkoloro = #7797E0 |dosiero = Maziwi Island Sands.jpg |priskribo de dosiero = Insulo Maziwi |ŝtato2 = {{Tanzanio}} |distrikto = Pangani, [[Regiono Tanga]] |urbo = |areo = |alto = |alto-maks = |alto-min = |establiĝo = [[1975]] |vizitantoj = |latitudo = -5.5 |longitudo = 39.066667 |regiono-ISO= TZ |situo sur mapo= |sidejo = |telefono = |respondeca instanco = Marine Parks and Reserves Tanzania |retejo = |retpoŝto = |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |zomo = 8 }} '''Insulo Maziwi''', oficiale '''Marreservejo Insulo Maziwi''' ({{lang-sw|Kisiwa Hifadhi Akiba Bahari cha Maziwi}}) estas senvegetaĵa, protektita insulo ĉirkaŭita de [[Korala rifo|koralaj rifoj]] situanta proksimume 8&nbsp;kilometrojn sud-oriente de la urbo Pangani for de la norda marbordo de [[Regiono Tanga]] en [[Tanzanio]]. La insulo estas administrata de la subdistrikto Mwera de Distrikto Pangani. Tamen, ĝi estas nuntempe sub la sistemo de Marrezervejoj Tanga. Ĝi iĝis [[naturrezervejo]] en [[1975]].<!--<ref name="TTB">{{Citaĵo el la reto |titolo=Maziwe Marine Reserve |url=https://www.tanzaniatourism.go.tz/destination/maziwe-marine-reserve |eldoninto=Tanzania Tourist Board |alirdato=28 Decembro 2018}}</ref>--> Iam la insulo estis pli granda ol sia nuna areo kaj estis vegetaĵa sed pro la perdo de siaj [[Kokoso|kokosarboj]] kaj arbusta kovro, ĝi suferis erozion kaj nun estas foje tute mergita dum la plej altaj tajdoj. [[Kelonio|Ĥelonioj]] ne plu nestas sur la insulo, sed ĝi estas vizitata de multaj marbirdoj. La maro enhavas multajn speciojn de koraloj kaj pli ol ducent speciojn de fiŝoj. La rezervejo ricevis malmulte da aktiva konservadlaboro sed administrado nun estas apogita pagigante malgrandan monsumon al turistoj, kio kutimas kompensi al lokaj fiŝkaptistoj la perdon de enspezo. <!--== Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Naturrezervejo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://marineparks.eganet.go.tz/parks/tanga-coelecanth MPR {{!}} Hifadhi Bahari ya Tanga Silikanti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230923215232/http://marineparks.eganet.go.tz/parks/tanga-coelecanth |date=2023-09-23 }} * [https://www.unep.org/fr/node/16891 ONU - Maziwi Islands] {{Naciaj parkoj de Tanzanio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Maziwi}} [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Insuloj en Tanzanio]] [[Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1975]] 6yaw2eft9pmgwfix71pxo8wuqcgyh91 1 842637 9474668 9474286 2026-09-13T14:18:51Z Arbarulo 135469 misuzo de diskutpaĝo 9474668 wikitext text/x-wiki El la [[diskuto:Kalevala]]: La teksto diras pri Kalevala ke ĝi estas ofte nomata la "finna nacia epopeo". Tamen, en la navigilo estas ligo al "popolaj ''eposoj''". Je la fino, estona Kalevipoeg nomiĝas "eposo". Devas esti iuspeca diferenco inter la du nocioj, kaj ni estu koheraj ĉi tie, ĉu ne? Ĉu iu scias, kio ĝustas? --[[Vikipediisto:bab]] 16:45, 17 sep. 2003‎ (UTC) Laŭ la Nova PIV: '''epopeo''' Verko plej tipe epika, poezie rakontanta la aventurojn de herooj, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto. [...] ''Kalevala'' [...] '''eposo''' La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo: ''la kavaliraj eposoj; el malnovaj eposaj kantoj Lönnrot kompilis la epopeon "Kalevala"''. [[Uzanto:Bertilow|Bertilow]] 20:12, 17. Sep 2003 (UTC) Fakte, kaj ankaŭ jam laŭ la "malnova PIV" de 1970. Estas bedaŭrinde ke la multlingva vikipedio ŝajne nur antaŭvidas unu artikolon por ambaŭ - oni simple tradukas la konceptaron germane al ''Epos'' kaj france al ''Épopée''kaj simple ŝajnigas ke estus la sama. Sekve ankaŭ en la esperantlingvaj paĝoj oni kutime intermiksas ambaŭ vortojn en misa kredo ke ili estus [[Sinonimo|sinonimoj]]. Mi nun almenaŭ klarigis la esperantan diferencon en la artikolo "epopeo". Sed, se ni simple kreos duan artikolon "eposo", kio ĝustus laŭ PIV, tiam ni havos probable tutsolan artikolon sen alilingvaj ekvivalentoj. La germana artikolo ankoraŭ pseŭdosaĝe komencas sian artikolon ''"Das Epos (altgriechisch ἔπος „Wort, Vers“, dann auch „die Erzählung, das Gedicht“; Mehrzahl: Epen), veraltet die Epopöie (von ἐποποιΐα epopoiïa „die Versschöpfung“)"...'' "La eposo (malnovgreke ἔπος "vorto, verso", tiam ankaŭ "la rakonto, la poemo"; pluralo: eposoj), malmoderna, ne plu uzata vorto "epopeo" (el ἐποποιΐα epopoiïa "la kreado de verso")...". Sed tio ekster la germana lingvo ne ĝustas. Kaj la franca lingvo neniel estas " malmoderna, ne plu uzata" lingvo, kvankam ŝajne ankaŭ ĝi nur havas unu vorton por ambaŭ konceptoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:25, 9 nov. 2023 (UTC) Tamen, kiel kutime la teoriemaj germanlingvaj vikpedianoj ofertas eĉ ankoraŭ tri pliajn vikidatumajn alternativojn: * [[d:Q1601744]] [[:de:Heldensage]] ("heroa [[sagao]]"), nur en la germana * [[d:Q1601739]] [[de:Heldendichtung]]/Heldengedicht ("heroa poezio/heroa poemo"), [[hu:Lovageposz]], [[no:Heltedikt]] * [[d:Q1601740]] [[de:Heldenlied]] ("heroa kanto"), [[en:Heroic lay]], [[es:Heldenlied]], [[ja:英雄の歌 (ゲルマン民族)]] - kvankam ĉi-lasta difiniĝas "mallonga ĝermana versa teksto karakteriza por la Migra periodo (3-a ĝis 4-a jarcentoj) kaj la Frua Mezepoko (6-a ĝis 10-a jarcento), mallonga rakonta poemo de inter 80 kaj 200 linioj koncerne ununuran heroan epizodon en la vivo de militisto de ĝermana legendo", do tiu ĝenro tro specifas. Tamen ĉiuj variaĵoj temas pri herooj kaj heroeco, ĉiuj estas epopeoj aŭ etaj variaĵoj de ĝi, kaj nenio kongruas al la ne-heroa "eposo". Mi finas mian serĉon inter alilingvaj paĝoj - eble iu alia trovas bonan alilingvan ekvivalenton al la ne-heroa ĝenro "eposo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:02, 9 nov. 2023 (UTC) 91j9ljf02teg7qzx0d28lgph1nf1zzl 0 846558 9474953 8943128 2026-09-13T20:40:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Historia komisiono por Turingio''' (germane: ''Historische Kommission für Thüringen'', mallongigo: ''HKTh'') estas societo de sciencoj kiuj okupiĝas pri la historio de [[Turingio]]. Sidejo ĝia estas en [[Erfurto]] kie ĝi (re)fondiĝis en 1991 en la [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto|Aŭgustenana monaĥejo]] kiel akademia rondo de erudiciulo.<ref>[http://www.thueringer-landtag.de/landtag/aktuelles/pressemitteilungen/data/89835/index.aspx "Jubiläum der Historischen Kommission für Thüringen im Landtag."Thüringer Landtag] - [[Turingia Landa Parlamento]], 17.3.2016</ref> Inter ili troviĝis ankaŭ la bibliotekisto [[Konrad Marwinski]]. La afergvida buroo troviĝas ĉe la historia instituto de la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Apogas la tuton la [[Federacia lando (Germanio)|federacia lando]] mem. En 2023 prezidantis [[Werner Greiling]]. La historiistoj okazigas la kongresojn ''Tage der Thüringer Landesgeschichte'' kaj kreas seriojn jenajn: ''Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen'' (Große und kleine Reihe), ''Quellen und Forschungen zu Thüringen im Zeitalter der Reformation'', ''Beiträge zur Reformationsgeschichte in Thüringen''. Kune kun la [[Societo pri Turingia Historio]] ili eldonas la periodaĵon ''Zeitschrift für Thüringische Geschichte''. Publikigis la aĵojn Gustav-Fischer-Verlag, de 2003 ankaŭ Böhlau-Verlag. De 2009 oni aljuĝas ĉiujare premion nomitan por [[Friedrich Christian Lesser]] ''(Lesserpreis)'' por societoj kiuj meritas pri la esploro de la historio de Turingio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.historische-kommission-fuer-thueringen.de/de/friedrich-christian-lesser-preis.html |titolo=honoritaj organizaĵoj |alirdato=2023-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231211131945/http://www.historische-kommission-fuer-thueringen.de/de/friedrich-christian-lesser-preis.html |arkivdato=2023-12-11 }}</ref> == Membroj (elekto) == Ekzistas elektitaj membroj (ekz. el universitatoj, arkivoj), helpantaj/mecenataj membroj (institucioj) kaj honoraj membroj. {{div col|-2}} * [[Ursula Braasch-Schwersmann]] * [[Enno Bünz]] * [[Hans-Werner Hahn]] * [[Karl Heinemeyer]] * [[Volkhard Knigge]] * [[Volker Leppin]] * [[Georg Mentz]] (honora membreco) * [[Helmut-Eberhard Paulus]] * [[Karl Peschel]] * [[Georg Schmidt]] * [[Sabine Schmolinsky]] * [[Uwe Schirmer]] * [[Axel Stelzner]] * [[Helmut G. Walther]] * [[Matthias Werner]] * [[Siegrid Westphal]] {{div col end}} == Eksteraj ligiloj== * [http://www.historische-kommission-fuer-thueringen.de/ hejmpaĝo] == Notoj== <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj en Erfurto]] [[Kategorio:Historio de Turingio]] [[Kategorio:Historiaj societoj]] [[Kategorio:Aperis en 1991]] ashb8nsbdl3z4lq8w1icj50coo2o2t5 0 847336 9475011 8853096 2026-09-14T00:00:43Z Arbarulo 135469 9475011 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en Los-Anĝeleso | dosiero = | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = | loko = [[Los-Anĝeleso]]<br />{{Usono}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = [[1874]] | fino de funkciado = | longeco de sistemo = | linioj = | veturiloj = | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Los-Anĝeleso''' dum historio inkludis ĉevaltirajn tramojn kaj kablotramojn, kaj poste ampleksajn elektrajn tramretojn de [[Los Angeles Railway]] kaj [[Pacific Electric Railway]] kaj ties antaŭuloj. Ankaŭ inkludiĝas modernaj malpezaj fervojlinioj. == Ĉevaltiraj tramoj (1874-1897) == [[Dosiero:1870 A horse-drawn streetcar of the Spring & Sixth railway in front of the Pico House.jpg|dekstra|eta|Ĉevaltira tramo, 1870]] {{J|Ĉevaltira tramo}} komenciĝis kun "Spring and Sixth Street Railroad" en 1874. Subĉielaj veturiloj kun ununura [[boĝio]] trairis senpavimajn stratojn. Multaj firmaoj konstruis trakojn, kun kunfandoj por formi pli grandajn retojn. Plej multaj fervojoj de la epoko inkludis [[Main Street and Agricultural Park Railway]], Depot Railway, City Railroad, kaj Central Railroad. La lastaj ĉevalaj veturiloj estis transformitaj al elektraj en 1897. == Kablotramoj (1885–1902) == [[Dosiero:Cable car on Broadway just north of 2nd Street looking south, Los Angeles, ca.1893-1895.jpg|dekstra|eta|Kablotramo, ĉ. 1893-1895]] [[Kablotramaj stratfervojoj en Los-Anĝeleso]] unue komencis funkcii supren laŭ [[Bunker Hill]] en 1885, kun entute tri firmaoj funkciantaj en la periodo ĝis 1902, kiam la linioj estis elektrizitaj kaj elektraj tramoj estis lanĉitaj plejparte sekvante la itinerojn de kablotramoj. Ekzistis ĉirkaŭ 25 mejloj ({{Unuo|40|km}}) da itineroj, ligante 1st kaj Main en kio tiam estis [[Los-Anĝelesa Centra Komercdistrikto]] ĝis la komunumoj konataj hodiaŭ kiel [[Lincoln Heights]], [[Echo Park]]/[[Filipinotown]], kaj [[Pico-Union]]. Granda viadukto super la ranĝad-tereno de Southern Pacific funkciis de 1889 ĝis 1896, ordinarlingve konata kiel "Cape Horn Viaduct" (Viadukto de Horna Kabo). [[Angel's Flight]] devas ne esti konfuzata kun kablotramo ĉar ĝi estis [[funikularo]] funkcianta de Broadway supren laŭ [[Bunker Hill]]. == Elektraj tramsistemoj (1887-1963) == [[Dosiero:Pacific Electric 1001.jpg|dekstra|eta|"Ruĝa veturilo" de Pacific Electric]] La uzo de kablotirado en Los-Anĝeleso estis mallongdaŭra. "Los Angeles Electric Railway" komencis operaciojn en 1887. Elektraj tramsistemoj estis multaj, sed estis plejparte plifirmigitaj en du grandajn retojn. En 1901, [[Henry Huntington]] aĉetis diversajn elektrajn tramfirmaojn funkciantajn plejparte ene de la urbo Los-Anĝeleso (kaj ne en San Fernando Valley, Harbor area aŭ Westside) kaj kombinis ilin en [[Los Angeles Railway]] kun ĝiaj "flavaj veturiloj". Tiu sistemo funkciis kun [[etŝpura fervojo|etŝpuraj trakoj]] kaj ĉefe disponigis lokan servon laŭ siaj linioj. Tio estis la plej populara fervojfunkciigisto en Los-Anĝeleso surbaze de pasaĝertrafiko. En 1902, Huntington kaj bankisto [[Isaias W. Hellman]] establis [[Pacific Electric Railway]], kiu akiris aliajn fervojojn, disponigante [[interurba fervojo|interurban]] servon al novaj antaŭurbaj disvolviĝoj kaj ĉirkaŭaj urboj en kio nun estas [[Granda Los-Anĝeleso]] (kantonoj [[Kantono Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange]], [[Kantono San Bernardino|San Bernardino]] kaj [[Kantono Riverside|Riverside]]). La firmao funkciigis karakterizajn "ruĝajn veturilojn". La eksplodo de la [[ŝoseo|aŭtovojkonstruo]] kaj aŭta posedo antaŭ kaj post la [[Dua Mondmilito]] reduktis la postulon je pasaĝeraj fervojservoj, kaj multaj linioj estis [[kontraŭtrama konspiro de General Motors|kontestate transformitaj al busservo]] antaŭ 1955. Post transdonado al municipa proprieto sub [[Los Angeles Metropolitan Transit Authority]], ĉiuj iamaj Pacific Electric kaj Los Angeles Railway servoj finiĝis antaŭ 1963. Elementoj de la filmo ''[[Who Framed Roger Rabbit]]'' estas loze bazitaj sur la fino kaj malmuntado de elektraj tramoj de Los-Anĝeleso. == LACMTA Metroo malpeza trajno (1990-nun) == [[Dosiero:19951007 03 LRT Long Beach Blvd. @ 20th (5378831405).jpg|dekstra|eta|LACMTA, 1995]] {{ĉefartikolo|Metroo de Los-Anĝeleso}} Temas pri [[Metroo|metroa]] sistemo kiu funkcias en [[Kantono Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], [[Usono]] ekde [[1990]]. Ĝi estas parto de la reto de [[publika transporto]] funkciigata fare de "Los Angeles County Metropolitan Transportation Authority" (LACMTA). {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo Tramtransporto}} * [[Tramtransporto]] * [[Los-Anĝeleso]] * [[Metroo de Los-Anĝeleso]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] <!--== Eksteraj ligiloj ==--> <!--* {{Oficiala retejo}}--> <!--* [!!!!! UrbanRail.Net]--> [[Kategorio:Los-Anĝeleso]] [[Kategorio:Tramtransporto en Usono|Los-Anĝeleso]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Los-Anĝeleso]] c046084mpw07sv8ipqgvbtspynnbe1g 9475012 9475011 2026-09-14T00:02:24Z Arbarulo 135469 9475012 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en Los-Anĝeleso | dosiero = | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = | loko = [[Los-Anĝeleso]]<br />{{Usono}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = [[1874]] | fino de funkciado = | longeco de sistemo = | linioj = | veturiloj = | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Los-Anĝeleso''' dum historio inkludis ĉevaltirajn tramojn kaj kablotramojn, kaj poste ampleksajn elektrajn tramretojn de [[Los Angeles Railway]] kaj [[Pacific Electric Railway]] kaj ties antaŭuloj. Ankaŭ inkludiĝas modernaj malpezaj fervojlinioj. == Ĉevaltiraj tramoj (1874-1897) == [[Dosiero:1870 A horse-drawn streetcar of the Spring & Sixth railway in front of the Pico House.jpg|dekstra|eta|Ĉevaltira tramo, 1870]] {{J|Ĉevaltira tramo}} komenciĝis kun "Spring and Sixth Street Railroad" en 1874. Subĉielaj veturiloj kun ununura [[boĝio]] trairis senpavimajn stratojn. Multaj firmaoj konstruis trakojn, kun kunfandoj por formi pli grandajn retojn. Plej multaj fervojoj de la epoko inkludis [[Main Street and Agricultural Park Railway]], Depot Railway, City Railroad, kaj Central Railroad. La lastaj ĉevalaj veturiloj estis transformitaj al elektraj en 1897. == Kablotramoj (1885–1902) == [[Dosiero:Cable car on Broadway just north of 2nd Street looking south, Los Angeles, ca.1893-1895.jpg|dekstra|eta|Kablotramo, ĉ. 1893-1895]] [[Kablotramaj stratfervojoj en Los-Anĝeleso]] unue komencis funkcii supren laŭ [[Bunker Hill]] en 1885, kun entute tri firmaoj funkciantaj en la periodo ĝis 1902, kiam la linioj estis elektrizitaj kaj elektraj tramoj estis lanĉitaj plejparte sekvante la itinerojn de kablotramoj. Ekzistis ĉirkaŭ 25 mejloj ({{Unuo|40|km}}) da itineroj, ligante 1st kaj Main en kio tiam estis [[Los-Anĝelesa Centra Komercdistrikto]] ĝis la komunumoj konataj hodiaŭ kiel [[Lincoln Heights]], [[Echo Park]]/[[Filipinotown]], kaj [[Pico-Union]]. Granda viadukto super la ranĝad-tereno de Southern Pacific funkciis de 1889 ĝis 1896, ordinarlingve konata kiel "Cape Horn Viaduct" (Viadukto de Horna Kabo). [[Angel's Flight]] devas ne esti konfuzata kun kablotramo ĉar ĝi estis [[funikularo]] funkcianta de Broadway supren laŭ [[Bunker Hill]]. == Elektraj tramsistemoj (1887-1963) == [[Dosiero:Pacific Electric 1001.jpg|dekstra|eta|"Ruĝa veturilo" de Pacific Electric]] La uzo de kablotirado en Los-Anĝeleso estis mallongdaŭra. "Los Angeles Electric Railway" komencis operaciojn en 1887. Elektraj tramsistemoj estis multaj, sed estis plejparte plifirmigitaj en du grandajn retojn. En 1901, [[Henry Huntington]] aĉetis diversajn elektrajn tramfirmaojn funkciantajn plejparte ene de la urbo Los-Anĝeleso (kaj ne en San Fernando Valley, Harbor area aŭ Westside) kaj kombinis ilin en [[Los Angeles Railway]] kun ĝiaj "flavaj veturiloj". Tiu sistemo funkciis kun [[etŝpura fervojo|etŝpuraj trakoj]] kaj ĉefe disponigis lokan servon laŭ siaj linioj. Tio estis la plej populara fervojfunkciigisto en Los-Anĝeleso surbaze de pasaĝertrafiko. En 1902, Huntington kaj bankisto [[Isaias W. Hellman]] establis [[Pacific Electric Railway]], kiu akiris aliajn fervojojn, disponigante [[interurba fervojo|interurban]] servon al novaj antaŭurbaj disvolviĝoj kaj ĉirkaŭaj urboj en kio nun estas [[Granda Los-Anĝeleso]] (kantonoj [[Kantono Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange]], [[Kantono San Bernardino|San Bernardino]] kaj [[Kantono Riverside|Riverside]]). La firmao funkciigis karakterizajn "ruĝajn veturilojn". La eksplodo de la [[ŝoseo|aŭtovojkonstruo]] kaj aŭta posedo antaŭ kaj post la [[Dua Mondmilito]] reduktis la postulon je pasaĝeraj fervojservoj, kaj multaj linioj estis [[kontraŭtrama konspiro de General Motors|kontestate transformitaj al busservo]] antaŭ 1955. Post transdonado al municipa proprieto sub [[Los Angeles Metropolitan Transit Authority]], ĉiuj iamaj Pacific Electric kaj Los Angeles Railway servoj finiĝis antaŭ 1963. Elementoj de la filmo ''[[Who Framed Roger Rabbit]]'' estas loze bazitaj sur la fino kaj malmuntado de elektraj tramoj de Los-Anĝeleso. == LACMTA Metroo malpeza trajno (1990-nun) == [[Dosiero:19951007 03 LRT Long Beach Blvd. @ 20th (5378831405).jpg|dekstra|eta|LACMTA, 1995]] {{ĉefartikolo|Metroo de Los-Anĝeleso}} Temas pri [[Metroo|metroa]] sistemo kiu funkcias en [[Kantono Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], [[Usono]] ekde [[1990]]. Ĝi estas parto de la reto de [[publika transporto]] funkciigata fare de [[Los Angeles County Metropolitan Transportation Authority]] (LACMTA). {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo Tramtransporto}} * [[Tramtransporto]] * [[Los-Anĝeleso]] * [[Metroo de Los-Anĝeleso]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] <!--== Eksteraj ligiloj ==--> <!--* {{Oficiala retejo}}--> <!--* [!!!!! UrbanRail.Net]--> [[Kategorio:Los-Anĝeleso]] [[Kategorio:Tramtransporto en Usono|Los-Anĝeleso]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Los-Anĝeleso]] c74uuga3swy11pmcwqrg7zu0650vcri 0 848083 9474756 9016507 2026-09-13T17:36:51Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9474756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en Zwickau | dosiero = Kombibahnsteig002.JPG | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Haltejo ''Zentrum'' kun normalŝpura [[RegioSprinter de Siemens-DUEWAG|RegioSprinter]] (maldekstre) kaj metroŝpura GT6M (dekstre) | loko = [[Zwickau]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|06|05|1894}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|18.2|km}} | linioj = 4 | veturiloj = | stacioj = 37 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Städtische Verkehrsbetriebe Zwickau (SVZ) | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Zwickau''' ({{lang-de|Straßenbahn Zwickau}}) estas la [[Tramo|tramreto]] de la urbo [[Zwickau]], [[Germanio]]. Ĝi havas kvar urbajn tramliniojn. [[Dosiero:Tram map of Zwickau.png|centra|450px|eta|Mapo]] {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Zwickau]] * [[Vogtlandbahn]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|https://www.vms.de/}} (VMS/SVZ) ({{de}}/{{en}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/z/zwickau.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Zwickau]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Zwickau]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Zwickau]] [[Kategorio:Zwickau]] g1fzunq0v0hxc3cv6xbis2152m62mxy 0 856935 9474757 8648136 2026-09-13T17:37:35Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9474757 wikitext text/x-wiki La '''Premio Robert Schumann''' de la urbo [[Zwickau]], [[Germanio]], estas premio pri [[klasika muziko]]. Ekde 1964 ĝi estas donacita de la urbestro de Zwickau, la naskiĝurbo de [[Robert Schumann]]. Inter 1964 kaj 2002 la premio estis donata ĉiujare, kaj de 2003 ĉiun duan jaron. La premio estas donita al eminentaj kantistoj, muzikistoj, kaj grupoj, same kiel al muzikologoj kaj muzikaj institucioj, kiuj prezentis specialan servon al la aprezado kaj prezentado de la muzika kaj literatura heredaĵo de Schumann, kaj al la konado de liaj vivo kaj verkoj. La premio estas dotita per 10 000 €. La gajnintoj ricevas ateston kaj broncan medalon kun la portreto de Schumann, kreita de la skulptisto Gerhard Lichtenfeld. == ĵurio == La ĵurio konsistas de: * la urbestro de Zwickau. * la urba konsilano pri sociaj kaj kulturaj aferoj. * la konsilano de la Kultura kaj Edukado Komitato de la urbo Zwickau. * la prezidanto de la Societo Robert Schumann Zwickau e. V. * la direktoro de la Domo Robert Schumann. == Ricevantoj == * [[Georg Eismann]], [[Hans Storck]], [[Annerose Schmidt]] (1964) * [[Karl Laux]], [[Lore Fischer]] (1965) * [[Daniel Zhitomirsky]], [[Dieter Zechlin]] (1966) * Olivier Alain (1967) * [[Svjatoslav Richter|Sviatoslav Richter]] (1968) * Peter Schreier, [[Herbert Schulze]] (1969) * Dmitri Bashkirov, [[Martin Schoppe]] (1970) * [[Günther Leib]], Tatiana Nikolayeva (1971) * [[Ekkehard Otto]], Maria Maxakowa (1972) * [[Emil Gilels]], [[Elisabeth Breul]] (1973) * [[Amadeus Webersinke]], [[Nelly Akopian-Tamarina]] (1974) * Zara Dolukhanova, Hélène Boschi (1975) * [[Sigrid Kehl]], [[Eliso Virsaladze]] (1976) * Rudolf Kehrer, [[Herbert Kaliga]] (1977) * [[Gertraud Geißler]], [[Hans Joachim Köhler]] (1978) * [[Hanne-Lore Kuhse]], [[František Rauch]] (1979) * Theo Adam, [[Miklós Forrai]] (1980) * [[Kurt Masur]], Halina Czerny-Stefańska (1981) * [[Mitsuko Shirai]], [[Peter Rösel]] (1982) * [[Rudolf Fischer (apartigilo)|Rudolf Fischer]], [[Eva Fleischer]] (1983) * [[Gustáv Papp]], [[Dezső Ránki]] (1984) * Pavel Lisitsian, Jacob Lateiner (1985) * Jörg Demus, [[Gerd Nauhaus]] (1986) * [[Dietrich Fischer-Dieskau]] (1987) * [[Albrecht Hofmann]] (1988) * Pavel Egorov, [[Bernard Ringeissen]] (1989) * [[Hartmut Höll]], [[Günther Müller]] (1990) * [[Joan Chissell]] (1991) * [[Abegg Trio]], [[Gisela Schäfer]] (1992) * [[Jozef De Beenhouwer]] (1993) * Wolfgang Sawallisch (1994) * [[Hansheinz Schneeberger]], [[Dieter-Gerhardt Worm]] (1995) * [[Nancy B. Reich]], [[Bernhard R. Appel|Bernhard R.]] [[Bernhard R. Appel|Appel]] (1996) * [[Nikolaus Harnoncourt]] (1997)<ref>[https://www.harnoncourt.info/robert-schumann-preis-der-stadt-zwickau-1997/]</ref> * [[Linda Correll Roesner]], Olaf Bär (1998) * [[Altenberg Trio]], [[Ernst Burger]] (1999) * [[Olga Loseva]], Steven Isserlis (2000) * John Eliot Gardiner (2001) * [[Alfred Brendel]] (2002) * [[Joachim Draheim]], Juliane Banse (2003) * [[Daniel Barenboim]] (2005) * [[Margit L. McCorkle]], [[Anton Kuerti]] (2007) * [[Reinhard Kapp]], Michael Struck (2009) * [[András Schiff]] (2011) * [[Jon W. Finson]], [[Ulf Wallin]] (2013) * [[Robert-Schumann-Forschungsstelle]] Düsseldorf (2015)<ref>[https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/zwickauer-schumann-preis-geht-nach-duesseldorf]</ref> * Heinz Holliger (2017)<ref>[https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/zwickauer-schumann-preis-fuer-schweizer-oboisten-heinz-holliger]</ref><ref>[https://www.freiepresse.de/kultur-wissen/kultur/bei-schumann-finde-ich-taeglich-neues-artikel9816710]</ref> * [[Ragna Schirmer]], [[Janina Klassen]] (2019) * [[Thomas Synofzik]] (2021)<ref name="nmz">[https://www.nmz.de/kiz/nachrichten/robert-schumann-preis-2021-fuer-musikwissenschaftler-thomas-synofzik]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj premioj en Germanio]] [[Kategorio:Robert Schumann]] [[Kategorio:Zwickau]] mvawhdfcgujui8bqgnpnsmk6kervrpe 0 861390 9475044 9145421 2026-09-14T05:31:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Internacia Ligo por Homaj Rajtoj''' ({{lang-en|International League for Human Rights}}, akronime '''ILHR''') estis fondita en Novjorko en 1941 kiel la nova internacia [[tegmenta organizaĵo]] de la homrajta movado, kiam la [[Internacia Federacio por Homaj Rajtoj]] (FIDH) estis nekapabla funkcii pro la milito. Estas ne konata kial la FIDH kaj ILHR ne kunfandiĝis poste. La ILHR havis ties devenojn en la [[Franca ligo pri la defendo de la homaj rajtoj kaj de la civitano|''Ligue des droits de l'homme et du citoyen'']], fondita en [[Francio]] en la malfrua [[19-a jarcento]]. La grupo estis refondita en [[Novjorko]] en 1942 fare de eŭropaj rifuĝintoj kaj [[Roger Nash Baldwin]], fondinto de la [[Usona Unio de Civilaj Liberecoj]] kaj estis konata ĝis 1976 kiel la '''Internacia Ligo por la Rajtoj de Homo'''. En 1947, la ligo eniris konsultajn rilatojn kun la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]] (ECOSOC), donante al ĝi la rajto atesti antaŭ tiu organizaĵo pri homrajtaj malobservoj <ref>Jan Eckel, “The International League for the Rights of Man, Amnesty International, and the Changing Fate of Human Rights Activism from the 1940s through the 1970s,” ''Humanity'' 4, no. 2 (Summer 2013): 183-214.</ref>. La ILHR estas ankaŭ membro de la "Internacia Koalicio de UN por halti krimojn kontraŭ homeco en [[Nord-Koreio]]", komitato kunmetita de pli ol 40 homrajtaj organizaĵoj ĉirkaŭ la mondo <ref>{{cite web|title=Human Rights Groups Call on UN Over N.Korea Gulag|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/04/04/2012040401146.html|work=article|publisher=[[Chosun Ilbo]]|access-date=April 10, 2012}}</ref>. Asertanta esti la plej malnova [[homrajta organizaĵo]] en [[Usono]], la ILHR difinas ties mision kiel "defendanta homrajtajn aktivulojn, kiuj riskas ilian vivon antaŭenigi la idealojn de justa kaj civila socio en iliaj hejmlandoj." == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://archives.tricolib.brynmawr.edu/resources/scpc-cdg-a-international_league_for_human_rights Internacia Ligo por Homaj Rajtoj Kolektita Registraĵaro]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} tenita ĉe [https://www.swarthmore.edu/peace-collection Swarthmore Altlerneja Paca Kolekto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Novjorko]] t9wive3s16xc9j4ih57wjnj9o30wp0s 0 861572 9475008 8682461 2026-09-13T23:40:54Z Arbarulo 135469 9475008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-B|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=11}} '''Balenyà''' ({{lang-es|Balenyá}}, {{lang-ca|Balenyà}}) estas [[municipoj de Hispanujo|komunumo]] en [[Katalunio]], [[Hispanio]], apartenanta al la [[provinco Barcelono]], ​​en la [[komarko]] [[Osona]], sude de [[Plana de Vic]]. La municipo konsistas el du loĝantarcentroj, [[Hostalets de Balenyà]], kiu estas la municipa ĉefurbo, kaj Balenyà. Inter 1981 kaj 1993 la oficiala nomo de la municipo estis Els Hostalets de Balenyà. == Vidu ankaŭ == * [[Balenyà-Els Hostalets (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.balenya.cat/}} ({{ca}}, tradukebla) {{DEFAŬLTORDIGO:Balenya}} [[Kategorio:Balenyà| ]] [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Barcelono]] 9fgnvp5uvjp7gaq1rrzzknz0gzna8yx 0 879766 9475003 8824436 2026-09-13T23:25:03Z Arbarulo 135469 9475003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Gibaja | origina nomo = Estación de Gibaja | dosiero = Gibajako geltokia.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo Gibaja | lando = Hispanio | loko = [[Ramales de la Victoria]] | latitudo = 43.282097 | longitudo = -3.438241 | regiono-ISO = ES-CB | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Kantabrio/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Cercanías AM]] | kodo de stacidomo = <!--05691--> | fervojo = Regionales: Santander - Bilbao: {{RenCerAM|R3f}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 4 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1896 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Gibaja''' ({{lang-es|Estación de Gibaja}}) estas [[fervoja stacio]] situanta en la kvartalo Estación de la urbo Gibaja en la hispana municipo [[Ramales de la Victoria]], en [[Kantabrio]]. Ĝi estas parto de la [[mallarĝŝpura reto]] funkciigata de [[Renfe Operadora]] pere de ĝia komerca divizio [[Renfe Cercanías AM]]. Ĝi havas servojn de [[Mezlonga Distanco]] disponigitajn per regionaj trajnoj sur [[linio R-3f]], kiu ligas Santanderon kun Bilbao. [[Dosiero:Gibaja railway station.jpg|centra|240ra|eta|Stacio]] == Vidu ankaŭ == * [[Ramales de la Victoria]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo Adif}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Regionaj servoj}} [[Kategorio:Ramales de la Victoria]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] alv64td2x0wazxqf5aluqueafgux01w 9475004 9475003 2026-09-13T23:26:10Z Arbarulo 135469 9475004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Gibaja | origina nomo = Estación de Gibaja | dosiero = Gibajako geltokia.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo Gibaja | lando = Hispanio | loko = [[Ramales de la Victoria]] | latitudo = 43.282097 | longitudo = -3.438241 | regiono-ISO = ES-CB | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Kantabrio/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Cercanías AM]] | kodo de stacidomo = <!--05691--> | fervojo = Regionales: Santander - Bilbao: {{RenCerAM|R3f}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 4 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1896 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Gibaja''' ({{lang-es|Estación de Gibaja}}) estas [[fervoja stacio]] situanta en la kvartalo Estación de la urbo Gibaja en la hispana municipo [[Ramales de la Victoria]], en [[Kantabrio]]. Ĝi estas parto de la [[etŝpura fervojo|mallarĝaŝpura]] reto funkciigata de [[Renfe Operadora]] pere de ĝia komerca divizio [[Renfe Cercanías AM]]. Ĝi havas servojn de [[Mezlonga Distanco]] disponigitajn per regionaj trajnoj sur [[linio R-3f]], kiu ligas Santanderon kun Bilbao. [[Dosiero:Gibaja railway station.jpg|centra|240ra|eta|Stacio]] == Vidu ankaŭ == * [[Ramales de la Victoria]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo Adif}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Regionaj servoj}} [[Kategorio:Ramales de la Victoria]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] 905l2w7ijxwx11wpzun0hgl1sz4wqqo 9475005 9475004 2026-09-13T23:27:33Z Arbarulo 135469 9475005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Gibaja | origina nomo = Estación de Gibaja | dosiero = Gibajako geltokia.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo Gibaja | lando = Hispanio | loko = [[Ramales de la Victoria]] | latitudo = 43.282097 | longitudo = -3.438241 | regiono-ISO = ES-CB | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Kantabrio/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Cercanías AM]] | kodo de stacidomo = <!--05691--> | fervojo = Regionales: Santander - Bilbao: {{RenCerAM|R3f}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 4 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1896 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Gibaja''' ({{lang-es|Estación de Gibaja}}) estas [[fervoja stacio]] situanta en la kvartalo Estación de la urbo Gibaja en la hispana municipo [[Ramales de la Victoria]], en [[Kantabrio]]. Ĝi estas parto de la [[etŝpura fervojo|mallarĝaŝpura]] reto funkciigata de [[Renfe Operadora]] pere de ĝia komerca divizio [[Renfe Cercanías AM]]. Ĝi havas servojn de [[Mezlonga Distanco]] disponigitajn per regionaj trajnoj sur [[linio R-3f]], kiu ligas [[Santander (AM) (stacidomo) Santanderon]] kun [[Bilbao-La Concordia (stacidomo)|Bilbao]]. [[Dosiero:Gibaja railway station.jpg|centra|240ra|eta|Stacio]] == Vidu ankaŭ == * [[Ramales de la Victoria]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo Adif}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Regionaj servoj}} [[Kategorio:Ramales de la Victoria]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] 9iz4qnq5ce4ckx9rwgps508i6zh0sah 9475006 9475005 2026-09-13T23:27:59Z Arbarulo 135469 9475006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Gibaja | origina nomo = Estación de Gibaja | dosiero = Gibajako geltokia.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo Gibaja | lando = Hispanio | loko = [[Ramales de la Victoria]] | latitudo = 43.282097 | longitudo = -3.438241 | regiono-ISO = ES-CB | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Kantabrio/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Cercanías AM]] | kodo de stacidomo = <!--05691--> | fervojo = Regionales: Santander - Bilbao: {{RenCerAM|R3f}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 4 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1896 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Gibaja''' ({{lang-es|Estación de Gibaja}}) estas [[fervoja stacio]] situanta en la kvartalo Estación de la urbo Gibaja en la hispana municipo [[Ramales de la Victoria]], en [[Kantabrio]]. Ĝi estas parto de la [[etŝpura fervojo|mallarĝaŝpura]] reto funkciigata de [[Renfe Operadora]] pere de ĝia komerca divizio [[Renfe Cercanías AM]]. Ĝi havas servojn de [[Mezlonga Distanco]] disponigitajn per regionaj trajnoj sur [[linio R-3f]], kiu ligas [[Santander (AM) (stacidomo)|Santanderon]] kun [[Bilbao-La Concordia (stacidomo)|Bilbao]]. [[Dosiero:Gibaja railway station.jpg|centra|240ra|eta|Stacio]] == Vidu ankaŭ == * [[Ramales de la Victoria]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo Adif}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Regionaj servoj}} [[Kategorio:Ramales de la Victoria]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] 81s7wzhsbjsg6958d87n9mleopjz1uh 0 881650 9474738 9405357 2026-09-13T17:20:37Z Tirolischleioans 254019 9474738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Karl SCHURZ''' (naskiĝinta la {{Daton|2|3|1829}} en [[erftstadt|Erftstadt-Liblar]], mortinta la {{Daton|14|5|1906}} en [[Novjorko]]) estis [[germanio|germana]] kaj [[usono|usona]] juristo kaj politikisto. ==Vivo== Studinte de 1847 ĉe [[Bonna universitato]] klasikan filologion kaj historion li aniĝis al cirkloj de [[Gottfried Kinkel]]. En printempo 1849 Schurz partoprenis la sturmprenon de la arsenalo de [[Siegburg]] antaŭ ol fuĝi al la ribeluloj de [[Badeno]]. Arestite en [[Rastatt]] li fuĝis al [[Svislando]] ironte kaŝe al [[Berlino]] en somero 1850 por liberigi Kinkel el la karcero de [[Spandau]]. Sekve li transloĝiĝis al Usono, unue al [[filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], de 1855 al Watertown ([[Viskonsino]]). [[File:Carl Schurz.jpg|thumb|maldekstre|Carl Schurz, en 1860.]] En Usono li aniĝis al ekflorinta [[respublika Partio (Usono)|Respublika Partio]] kies venkon dum la batolado de 1860 li helpegis. Pro tio [[Abraham Lincoln]] nomumis lin ambasadoro en [[Hispanujo]]: ĉi landon Schurz tamen jam komence de 1862 forlasis por eksoldati ĉe [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia armeo]]. Ĉeestis li batalojn i.a. apud Bull-Run, Chancellorsville kaj [[Gettysburg]]. Sub la komando de [[Joseph Hooker]] batalis Schurz en la [[Tenesio (rivero)|Tenesiaj Taĉmentoj]]; ĝis militofino Schurz eĉ mem komandis divizion. Post fino de la [[Usona Enlanda Milito]] fondis li la gazeton »Detroit Post«. En 1867 li ekloĝis en [[Sankta Luiso]] kiel kompaniano kaj redaktoro de »Westliĉe Post«. Elektis lin en 1868 la [[misurio|misurianoj]] senatoro: Schurz apartenis al la frakcio de la neradikaj republikanoj atakante korupcion sub prezidanto [[Ulysses S. Grant]]. Provis li en 1875 fondi - el modestaj aloj de la demokratoj kaj la republikanoj - novan partion »Mugwumps« kio fiaskis ankoraŭ antaŭ la [[usona prezidanta elekto|prezidanta]] baloto de 1876. Estante ministro pri internaj aferoj en kabineto de [[Rutherford B. Hayes]] inter 1877 kaj 1881 li evidentiĝis politikisto diligenta, laborema kaj sincera. Kiel gvidanto de la germanlingvaj usonanoj li favoretis Reforman Partion sen iam malfideliĝi kontraŭ la respublika kampo. Verkis li i.a.: »Speeches of Carl Schurz« (Filadelfio 1865), »Life of Henry Clay« (Boston 1887), »Abraham Lincoln« (Boston 1892). Postmorte aperis liaj rememoroj en germana lingvo »Lebenserinnerungen, bis zum Jahre 1852« (Berlino 1906). ==Fonto== *[http://www.zeno.org/nid/20007441916 "Schurz, Karl"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 18. Leipzig 1909, p. 83 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Carl_Schurz Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118611720?isThumbnailFiltered=true&query=carl+Schurz&rows=20&offset=0&viewType=list ligiloj ĉe DDB] *[https://www.carl-schurz-haus.de/en/carl-schurz-haus/carl-schurz.html biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240828033239/https://www.carl-schurz-haus.de/en/carl-schurz-haus/carl-schurz.html |date=2024-08-28 }} ĉe la paĝaro de ''Carl-Schurz-domo'' en [[Freiburg]] (iama [[Amerika Domo]]) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schurz, Carl}} [[kategorio:Elmigrintoj]] [[kategorio:Germanaj advokatoj]] [[kategorio:Framasonoj]] [[kategorio:Ministroj pri internaj aferoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1829]] [[kategorio:Mortintoj en 1906]] [[kategorio:Redaktoroj]] [[kategorio:Usonaj politikistoj]] [[kategorio:Liberaluloj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] 0anv028yr16eavoz53bhgcn2myh1xch 0 891185 9474979 9309033 2026-09-13T22:35:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | ŝtato = {{Britio}} | titolo de administra unuo1 = [[Landoj de Britio|Lando]] | administra unuo1 = {{Anglio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = [[Orientaj Mezlandoj]] | titolo de administra unuo3 = Graflando | administra unuo3 = ''[[Nottinghamshire]]'' | titolo de administra unuo4 = Distrikto <!-- necesas ne rekte uzi la parametrojn "regiono" kaj "distrikto", ĉar alikaze la ordigo fuŝiĝas --> | administra unuo4 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'' | loĝantaro = <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=GB | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2= Anglio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = Byron Cinema, Hucknall - geograph.org.uk - 3885812.jpg }} '''{{paĝonomo}}''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|hˈʌknɔːl}}] - estas urbeto kaj eksterparoĥa areo en [[Anglio]], parto de [[Britio]]. La urbo apartenas al la [[Regionoj de Anglio|administra regiono]] [[Orientaj Mezlandoj]] ({{lang-en|East Midlands}}), en [[centra Anglio]]. Pli detale, ĝi situas en la [[Graflandoj de Anglio|tradicia graflando]] ''[[Nottinghamshire]]'' kaj la distrikto ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}<!--por vikidatumoj: laŭ la censo de marto 2021 estis 35 849; fonton vidu ĉe la areo --> sur areo de {{unuo|8.564}} kvadrataj kilometroj,<ref>[https://www.citypopulation.de/en/uk/eastmidlands/nottinghamshire/E63001889__hucknall laŭ informoj de la retejo ''citypopulation.de''] {{PlurajLingvokodoj|en|de}}</ref> kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/8.564) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- == Partneraj urboj == * {{flago|lando}} [[urbo]] ({{lando}}) --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.huthwaite-online.net/hucknall/ resumo pri la urba historio en loka privata retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241225210505/http://huthwaite-online.net/hucknall/ |date=2024-12-25 }} ({{en}}) [[Dosiero:StMaryHucknall.JPG|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la anglikana paroĥa kirko [[sankta Maria]]}}]] [[Dosiero:Maggies Cancer Care Center at Nottingham City Hospital.JPG|eta|maldekstra|280ra|{{centre|arkitekte futurisma sancentro pri [[kancero]]}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Nottinghamshire]] oivx7up00x7b7rnryvmsi7veqw34co4 4 893281 9475086 9472196 2026-09-14T08:54:51Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9475086 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi paĝo montras liston kun artikoloj kun pli ol 60 artikoloj en vikipedioj, sed sen artikolo en la esperanta vikipedio. La tabelo baziĝas sur la informpeto en la nederlanda paĝo [[:nl:Wikipedia:Artikelen in veel andere talen maar niet in het Nederlands]] . == Fonto de la datumoj == Jen la baza [https://query.wikidata.org/#SELECT%20%3Fitem%20%3FitemLabel%20%3FitemDescription%20%3Fsitelinks%0AWITH%0A%7B%0A%20%20SELECT%20%3Fitem%20%3Fsitelinks%0A%20%20WHERE%0A%20%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20wikibase%3Asitelinks%20%3Fsitelinks.%0A%20%20%20%20hint%3APrior%20hint%3ArangeSafe%20true.%0A%20%20%20%20FILTER%20%28%3Fsitelinks%20%3E%2060%20%29%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ17379835.%20%7D%20%23%20nur%20en%20la%20%C4%89efa%20nomspaco%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ4663903.%20%7D%20%20%23%20sen%20portaloj%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ39911.%20%7D%20%23%20sen%20jardekoj%0A%20%20%20%20MINUS%0A%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle%20schema%3Aabout%20%3Fitem.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Feo.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%7D%0A%7D%0AAS%20%25sub%0AWHERE%0A%7B%0A%20%20INCLUDE%20%25sub%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20rdfs%3Alabel%20%3FitemLabel.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FitemLabel%29%20%3D%20%22eo%22%29%0A%20%20%7D%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20schema%3Adescription%20%3FitemDescription.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FitemDescription%29%20%3D%20%22eo%22%29%0A%20%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20DESC%28%3Fsitelinks%29%0ALIMIT%20400 Wikidata Query] (aŭ informpeto). Klaku al ▶️ por vidi la rezulton. La informpeto montros ĉiuj artikoloj kun pli ol 60 artikoloj en vikipedioj, sed sen artikolo en la esperanta vikipedio. (sen [[:Kategorio:Vikipedio:Portaloj|Portaloj]] kaj sen [[:Kategorio:Jardekoj|Jardekoj]]) == Kiel uzi la tabelojn == Ne ĉiu linio en la tabulo bezonas novan artikolon. Ekzemple ofte estas du artikoloj pri la sama temo (ekzemple la scienca nomo kaj la ordinara nomo) kaj unu de la du jam ekzistas. Tiam krei alidirekton ofte jam sufiĉas. (vidu [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Sitelinks_to_redirects Wkidata:Sitelinks_to_redirects]) La nomoj estas nuraj proponoj kaj venas el vikidatumo. Vi povas kaj ofte devas uzi alian titolon. Kiam la ruĝa ligilo enhavas Q-nombron, (ekzemple "'''Ekzemplo (Q14944328)'''" ) tiam tio signifas, ke la nomo de la paĝo ekzistas dufoje por malsamaj temoj kaj la alia temo jam havas artikolon. Oni povas solvi tion tiel: * oni povas krei duan artikolon kun alia nomo * oni povas krei alidirekton kaj konektigi la alidirekton al la vikidatuma objekto * oni povas ŝanĝigi la esperantan nomon en la vikidatuma objekto == Listoj laŭ temoj == {{Kolumnoj|* [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Esperantistoj|Esperantistoj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Urboj|Urboj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Lingvoj|Lingvoj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Aŭtoroj|Aŭtoroj]] |nombro=2}} === Iloj === * https://not-in-the-other-language.toolforge.org/ - kreu proprajn listojn uzante kategoriojn == Listo de 400 artikoloj kiuj ekzistas en pli ol 60 lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 60 ) MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } OPTIONAL { ?item schema:description ?itemDescription. FILTER(LANG(?itemDescription) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj |thumb=200 |links=red |summary=200 plej kunligitaj elementoj }} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Sylheti]] | hindarja lingvo | [[:d:Q2044560|Q2044560]] | 200 |- | [[Paltoga]] | vilaĝo en Rusio | [[:d:Q23520|Q23520]] | 144 |- | [[Paramore]] | usona rokmuzika bando | [[:d:Q473466|Q473466]] | 143 |- | [[delfeno]] | familio de maraj kaj riveraj mamuloj | [[:d:Q7369|Q7369]] | 130 |- | [[Surao de la Malfermanta]] | la unua surao de la Korano | [[:d:Q219669|Q219669]] | 122 |- | [[fragario]] | genro | [[:d:Q745|Q745]] | 120 |- | [[Cicer arietinum]] | genro | [[:d:Q81375|Q81375]] | 119 |- | [[enigmo]] | Tasko, kiu devas esti solvita per pensado | [[:d:Q47054|Q47054]] | 118 |- | [[nasko]] | forpuŝo de ido(j) for de la utero | [[:d:Q14819852|Q14819852]] | 113 |- | [[potenco (sociologio)]] | kapablo influi la konduto de aliuloj | [[:d:Q25107|Q25107]] | 109 |- | [[Lens culinaris]] | specio | [[:d:Q131226|Q131226]] | 107 |- | [[ĉin-japana skribo]] | uzo de ĉin-devena skribsistemo por skribo de japana lingvo | [[:d:Q82772|Q82772]] | 105 |- | [[Surao de la Bovino]] | la dua kaj la plej longa surao de la Korano | [[:d:Q219675|Q219675]] | 104 |- | [[Ricino]] | specio | [[:d:Q155867|Q155867]] | 103 |- | [[gvidado-estreco]] | kapablo de individuo aŭ organizo gvidi aliajn individuojn, teamojn aŭ tutajn organizojn | [[:d:Q484275|Q484275]] | 103 |- | [[usona prezidenta baloto de 2020]] | baloto | [[:d:Q22923830|Q22923830]] | 100 |- | [[Oryctolagus cuniculus]] | specio de mamulo | [[:d:Q25851|Q25851]] | 100 |- | [[hepatito A]] | virusa malsano en la hepato | [[:d:Q157661|Q157661]] | 99 |- | [[Zika viruso]] | speco de viruso | [[:d:Q202864|Q202864]] | 97 |- | [[hepatito B]] | virusa malsano en la hepato | [[:d:Q6853|Q6853]] | 97 |- | [[homa voĉo]] | sonoj kreitaj per la homa buŝo kaj gorĝo | [[:d:Q7390|Q7390]] | 97 |- | [[Iksodo]] | | [[:d:Q10304508|Q10304508]] | 97 |- | [[novelo]] | literatura ĝenro; skriba, fikcia, proza ​​rakonto kutime pli longa ol novelo sed pli mallonga ol romano | [[:d:Q149537|Q149537]] | 96 |- | [[usona prezidenta baloto de 2024]] | baloto | [[:d:Q101110072|Q101110072]] | 96 |- | [[Opipapavo]] | specio de papavo | [[:d:Q131584|Q131584]] | 95 |- | [[regiono de Italio]] | administra unuo de Italio | [[:d:Q16110|Q16110]] | 95 |- | [[Ginko]] | specio de plantoj | [[:d:Q43284|Q43284]] | 95 |- | [[subaĉetado]] | delogi per mondonaco kaŝita | [[:d:Q187436|Q187436]] | 94 |- | [[The Jungle Book]] | usona animacia filmo de 1967 | [[:d:Q199839|Q199839]] | 93 |- | [[motivo]] | kialo de agado | [[:d:Q644302|Q644302]] | 93 |- | [[Tangled]] | usona animacia filmo de 2010 | [[:d:Q188439|Q188439]] | 92 |- | [[Galatasaray SK]] | turka futbala kaj ĝenerale sporta klubo el Istanbulo | [[:d:Q495299|Q495299]] | 92 |- | [[Fenerbahçe Istanbul]] | turka futbala klubo | [[:d:Q6601875|Q6601875]] | 92 |- | [[Ŝafo]] | unua zodiaka signo | [[:d:Q32067|Q32067]] | 92 |- | [[aplikaĵo]] | programo aŭ grupo de programoj dizajnitaj por fin-uzantoj | [[:d:Q166142|Q166142]] | 91 |- | [[Cannabis sativa]] | planta specio | [[:d:Q26726|Q26726]] | 91 |- | [[:Terminator 2: Judgment Day| Judgment Day]] | | [[:d:Q170564|Q170564]] | 91 |- | [[geavoj]] | generinto de generinto, avo aŭ avino | [[:d:Q167918|Q167918]] | 90 |- | [[Mawlid]] | naskiĝtago de Mohamedo | [[:d:Q193027|Q193027]] | 90 |- | [[Oryza sativa]] | | [[:d:Q161426|Q161426]] | 90 |- | [[fazeolo]] | manĝeblaj guŝoj kaj/aŭ semoj de herboj aŭ lianoj de la genroj fazeoluso, vigno, Dolichos kaj Lablab, do sume fabacoj, kaj la plantoj mem | [[:d:Q379813|Q379813]] | 89 |- | [[Elefanto]] | mamula familio de la subordo rostruloj | [[:d:Q2372824|Q2372824]] | 89 |- | [[Moana]] | usona animacia filmo (2016) | [[:d:Q18647981|Q18647981]] | 89 |- | [[Aŝuro]] | sankta tago en Islamo; la deka tago de la monato Muharam en la islama kalendaro | [[:d:Q183283|Q183283]] | 88 |- | [[Monsters, Inc.]] | usona animacia filmo (2001) | [[:d:Q187726|Q187726]] | 88 |- | [[Surao de la Sincereco]] | 112-a surao de Korano | [[:d:Q234214|Q234214]] | 88 |- | [[Attack on Titan]] | japana mangaa serio (2009–2021) | [[:d:Q586025|Q586025]] | 88 |- | [[Normandio]] | historia kultura regiono en Francio kaj la manikaj insuloj de Britio | [[:d:Q15878|Q15878]] | 88 |- | [[Karoto]] | planta specio | [[:d:Q30056|Q30056]] | 88 |- | [[historio de Irano]] | | [[:d:Q28926|Q28926]] | 88 |- | [[Taŭro]] | dua zodiaka signo | [[:d:Q164016|Q164016]] | 87 |- | [[Kung Fu Panda]] | animacia filmo (2008) | [[:d:Q129193|Q129193]] | 87 |- | [[Surao de la Gento de Imran]] | la 3a surao de la Korano | [[:d:Q219682|Q219682]] | 87 |- | [[Persepolo FK]] | futbala klubo en Irano | [[:d:Q242260|Q242260]] | 87 |- | [[usonanoj]] | civitanoj aŭ loĝantoj de Usono de Ameriko | [[:d:Q846570|Q846570]] | 87 |- | [[Dead Poets Society]] | filmo de 1989 reĝisorita de Peter Weir | [[:d:Q106316|Q106316]] | 86 |- | [[al-Muharram]] | unua monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q1952053|Q1952053]] | 86 |- | [[Inside Out]] | desegnofilmo de Pete Docter, publikigita en 2015 | [[:d:Q6144664|Q6144664]] | 86 |- | [[Ligo 1]] | plej alta ligo de la vira futbalo en francujo | [[:d:Q13394|Q13394]] | 86 |- | [[interkona retejo]] | | [[:d:Q3220391|Q3220391]] | 86 |- | [[benjeto]] | deserto | [[:d:Q192783|Q192783]] | 85 |- | [[Amforo]] | dekunua zodiaka signo | [[:d:Q162119|Q162119]] | 85 |- | [[Ĝemeloj]] | tria zodiaka signo | [[:d:Q129214|Q129214]] | 85 |- | [[The Walking Dead]] | usone televida serio (2010-2022) | [[:d:Q232737|Q232737]] | 85 |- | [[Sagitario]] | naŭa zodiaka signo | [[:d:Q2194186|Q2194186]] | 85 |- | [[Wolverhampton Wanderers F.C.]] | angla futbola klubo | [[:d:Q19500|Q19500]] | 85 |- | [[Gjongi]] | provinco de Sud-Koreio | [[:d:Q20937|Q20937]] | 85 |- | [[Artemisia vulgaris]] | planta specio | [[:d:Q26663|Q26663]] | 85 |- | [[Leeds United F.C.]] | | [[:d:Q1128631|Q1128631]] | 85 |- | [[Iron Man]] | filmo | [[:d:Q192724|Q192724]] | 84 |- | [[usona prezidenta baloto de 2016]] | baloto | [[:d:Q699872|Q699872]] | 84 |- | [[Old Trafford]] | | [[:d:Q83457|Q83457]] | 84 |- | [[brando]] | alkoholaĵo produktita per distilado de vino | [[:d:Q146470|Q146470]] | 83 |- | [[Castor fiber]] | subspecio de kastoro; kastoro indiĝena al Eŭropo | [[:d:Q181191|Q181191]] | 83 |- | [[Cars]] | usona animacia filmo (2006) | [[:d:Q182153|Q182153]] | 83 |- | [[Siluro]] | fiŝa specio | [[:d:Q159323|Q159323]] | 83 |- | [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto (Unua Parto)]] | filmo de 2010 | [[:d:Q161678|Q161678]] | 83 |- | [[300]] | filmo de Zack Snyder (2006) | [[:d:Q131390|Q131390]] | 83 |- | [[soleco]] | neplaĉa emocio pro izolo | [[:d:Q223270|Q223270]] | 83 |- | [[Fiŝoj]] | dekdua zodiaka signo | [[:d:Q1254190|Q1254190]] | 83 |- | [[Okcident-eŭropa erinaco]] | erinacedo en norda kaj okcidenta eŭropo | [[:d:Q6145|Q6145]] | 83 |- | [[Prionailurus bengalensis]] | specio | [[:d:Q42627|Q42627]] | 83 |- | [[Salix alba]] | | [[:d:Q156918|Q156918]] | 83 |- | [[uterkola kancero]] | | [[:d:Q160105|Q160105]] | 83 |- | [[ansero]] | | [[:d:Q16529344|Q16529344]] | 83 |- | [[Virgo]] | sesa zodiaka signo | [[:d:Q134061|Q134061]] | 82 |- | [[Pesilo]] | sepa zodiaka signo | [[:d:Q134394|Q134394]] | 82 |- | [[Skorpio]] | oka zodiaka signo | [[:d:Q134398|Q134398]] | 82 |- | [[brulvundo]] | vundo al karno aŭ haŭto, ofte kaŭzita de troa varmo | [[:d:Q170518|Q170518]] | 82 |- | [[sildenafil]] | kemia kombinaĵo | [[:d:Q191521|Q191521]] | 82 |- | [[materialscienco]] | interfaka studkampo fokusanta sur la studo kaj evoluigo de materialoj kaj substancoj; esplorado, malkovro kaj dezajno de fizikaj materialoj (precipe solidoj) | [[:d:Q228736|Q228736]] | 82 |- | [[fumaĵita lardo]] | porka ventraĵo salita kaj fumaĵita | [[:d:Q11106|Q11106]] | 82 |- | [[fiprogramaro]] | malica programaro | [[:d:Q14001|Q14001]] | 82 |- | [[Kristal-Palaca Futbala Klubo]] | futbala klubo en Londono | [[:d:Q19467|Q19467]] | 82 |- | [[FK Žalgiris]] | | [[:d:Q500988|Q500988]] | 82 |- | [[medicina diagnozo]] | identigo de malsano per esploro de la simptomoj prezentataj de la paciento | [[:d:Q177719|Q177719]] | 81 |- | [[hepatito C]] | homa virusa malsano | [[:d:Q154869|Q154869]] | 81 |- | [[Carthamus tinctorius]] | specio de planto, kartamo | [[:d:Q156625|Q156625]] | 81 |- | [[festo]] | socia kunvena evento | [[:d:Q200538|Q200538]] | 81 |- | [[Leono]] | kvina zodiaka signo | [[:d:Q159816|Q159816]] | 81 |- | [[Kankro]] | kvara zodiaka signo | [[:d:Q161701|Q161701]] | 81 |- | [[Surao de la Virinoj]] | kvara surao de Korano | [[:d:Q219696|Q219696]] | 81 |- | [[Surao de la Tablo Kovrita]] | kvina surao de Korano | [[:d:Q219701|Q219701]] | 81 |- | [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto (Dua Parto)]] | filmo el 2011 reĝisorita de David Yates | [[:d:Q232009|Q232009]] | 81 |- | [[Herkulo]] | filmo de 1997 | [[:d:Q271189|Q271189]] | 81 |- | [[produktado]] | planita ekonomia agado de kreado aŭ transformado de varoj aŭ servoj | [[:d:Q739302|Q739302]] | 81 |- | [[narkotaĵo]] | klaso de psikoaktivaj drogoj | [[:d:Q940|Q940]] | 81 |- | [[FK Panevėžys]] | litova futbala klubo | [[:d:Q23894576|Q23894576]] | 81 |- | [[Oppenheimer]] | filmo el la jaro 2023 | [[:d:Q108839994|Q108839994]] | 81 |- | [[Celtic FC]] | sportoklubo | [[:d:Q19593|Q19593]] | 81 |- | [[Kaprikorno]] | deka zodiaka signo | [[:d:Q164272|Q164272]] | 80 |- | [[rupio]] | nomo de pluraj valutoj | [[:d:Q178843|Q178843]] | 80 |- | [[asfalto]] | petrola materialo | [[:d:Q202251|Q202251]] | 80 |- | [[Cynodon dactylon]] | planta specio | [[:d:Q208705|Q208705]] | 80 |- | [[ĉinkorea skribo]] | ĉina skribo uzita por skribi koreajn vortojn | [[:d:Q485619|Q485619]] | 80 |- | [[FK Sūduva]] | asocia futbala klubo | [[:d:Q757104|Q757104]] | 80 |- | [[FK Kauno Žalgiris]] | litova futbala klubo | [[:d:Q12654411|Q12654411]] | 80 |- | [[Homo sapiens]] | specio | [[:d:Q15978631|Q15978631]] | 80 |- | [[homa dento]] | malmola organo en la buŝo de homoj | [[:d:Q561|Q561]] | 80 |- | [[Panamaj Dokumentoj]] | skandalo en 2016 pri bankaj dokumentoj el panamo | [[:d:Q23702848|Q23702848]] | 80 |- | [[Sunderland AFC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q18739|Q18739]] | 80 |- | [[Usona prezidenta elekto de 2008]] | 56a prezidenta elekto en usono | [[:d:Q45578|Q45578]] | 80 |- | [[taĝeto]] | genro | [[:d:Q147552|Q147552]] | 79 |- | [[flago de Britio]] | la nacia flago de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando | [[:d:Q83278|Q83278]] | 79 |- | [[Kaporo]] | specio de planto, kaporo | [[:d:Q156251|Q156251]] | 79 |- | [[skotoj]] | loĝantoj de Skotlando | [[:d:Q181634|Q181634]] | 79 |- | [[Dianthus caryophyllus]] | specio de planto | [[:d:Q158984|Q158984]] | 79 |- | [[Setaria italica]] | planta specio | [[:d:Q161211|Q161211]] | 79 |- | [[Surao de la Homoj]] | 114-a kaj lasta surao de Korano | [[:d:Q234248|Q234248]] | 79 |- | [[:Captain America: The First Avenger| The First Avenger]] | usona filmo de 2011 | [[:d:Q275120|Q275120]] | 79 |- | [[Microchiroptera]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q971343|Q971343]] | 79 |- | [[enspezo]] | konsumo- kaj ŝparŝanco gajnita de ento ene de specifa tempokadro | [[:d:Q1527264|Q1527264]] | 79 |- | [[AFC Bournemouth]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19568|Q19568]] | 79 |- | [[Rangers FC]] | skota futbala klubo | [[:d:Q19597|Q19597]] | 79 |- | [[Usona Belulino]] | usona anglalingva filmo el 1999, reĝisorita de Sam Mendes | [[:d:Q25139|Q25139]] | 79 |- | [[Markolo de Koreio]] | markolo inter duoninsulo Koreio kaj Japanio, inter la Flava Maro kaj la Japana Maro | [[:d:Q52052|Q52052]] | 79 |- | [[Tuscaloosa]] | sidejo de Kantono Tuscaloosa, Alabamo, Usono | [[:d:Q79580|Q79580]] | 78 |- | [[Valeriana officinalis]] | specio de florplanto en la familio Kaprifoliacoj | [[:d:Q157819|Q157819]] | 78 |- | [[nacia futbala teamo de Serbio]] | vira nacia futbala teamo | [[:d:Q182740|Q182740]] | 78 |- | [[Brave]] | usona animacia filmo (2012) | [[:d:Q126796|Q126796]] | 78 |- | [[Surao de la Altrando]] | sepa surao de Korano | [[:d:Q219713|Q219713]] | 78 |- | [[Surao de la Batalakiraĵo]] | oka surao de Korano | [[:d:Q219720|Q219720]] | 78 |- | [[Thor]] | filmo de enneth Branagh (2011) | [[:d:Q217020|Q217020]] | 78 |- | [[12 Years a Slave]] | usona filmo de 2013 | [[:d:Q3023357|Q3023357]] | 78 |- | [[FK Riteriai]] | litova futbala klubo | [[:d:Q14657783|Q14657783]] | 78 |- | [[Stegosaŭro]] | genro de herbovoraj dinosaŭroj vivintaj dum la ĵurasio kaj frua kretaceo | [[:d:Q14388|Q14388]] | 78 |- | [[Blackburn Rovers]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19446|Q19446]] | 78 |- | [[Burnley FC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19458|Q19458]] | 78 |- | [[nacia futbala teamo de Egiptio]] | vira futbala teamo de egiptio | [[:d:Q28089|Q28089]] | 78 |- | [[Unua Opia Milito]] | milito inter Britio kaj Ĉinio je la 19-a jarcento | [[:d:Q191282|Q191282]] | 77 |- | [[Loxodonta]] | genro de afrikaj elefantoj | [[:d:Q185038|Q185038]] | 77 |- | [[gastrito]] | stomaka malsano, kiu estas inflamo de la stomaka mukozo | [[:d:Q183130|Q183130]] | 77 |- | [[geografia poluso]] | punkto de intersekco de la surfaco de ĉiela korpo kaj ĝia rotacia akso | [[:d:Q183273|Q183273]] | 77 |- | [[Viveredoj]] | familio | [[:d:Q185864|Q185864]] | 77 |- | [[Sherlock]] | brita televida serio (2010–2017) | [[:d:Q192837|Q192837]] | 77 |- | [[nurlega memoro]] | disko nurlegebla | [[:d:Q160710|Q160710]] | 77 |- | [[valoro]] | persona valoro, bazo por etika agado | [[:d:Q194112|Q194112]] | 77 |- | [[Spinosaurus]] | genro | [[:d:Q130966|Q130966]] | 77 |- | [[Surao de la Gregoj]] | sesa surao de Korano | [[:d:Q219707|Q219707]] | 77 |- | [[Surao de la Pento]] | naŭa surao de Korano | [[:d:Q219738|Q219738]] | 77 |- | [[Syzygium cumini]] | specio de arbo | [[:d:Q232571|Q232571]] | 77 |- | [[n-a radiko]] | funkcio; nombro kiu, levita al certa entjera potenco, donas la originalan nombron | [[:d:Q601053|Q601053]] | 77 |- | [[Histriko]] | ronĝulo kun mantelo de akraj pikiloj | [[:d:Q1223829|Q1223829]] | 77 |- | [[Okcidenta Mezlando]] | metropola provinco de Anglio | [[:d:Q23124|Q23124]] | 77 |- | [[atoma modelo de Bohr]] | atommodelo publikigita de Niels Bohr en 1913 | [[:d:Q172948|Q172948]] | 76 |- | [[vira nacia futbala teamo de Bosnio-Hercegovino]] | vira nacia futbalteamo reprezentanta Bosnion kaj Hercegovinon | [[:d:Q181190|Q181190]] | 76 |- | [[trako]] | fervoja infrastrukturo; fervoja linio konsistanta el du vicoj da reloj | [[:d:Q160342|Q160342]] | 76 |- | [[La Dipatro, la 3-a parto]] | filmo el 1990 de Francis Ford Coppola | [[:d:Q202326|Q202326]] | 76 |- | [[Supernatural]] | usona televida serio (2005–2020) | [[:d:Q130585|Q130585]] | 76 |- | [[Tarzan]] | usona animacia filmo (1999) | [[:d:Q208696|Q208696]] | 76 |- | [[The Hunchback of Notre Dame]] | animacia filmo de Gary Trousdale kaj Kirk Wise (1996) | [[:d:Q213787|Q213787]] | 76 |- | [[kvantuma impliko]] | rilato inter mezuraj rezultoj de space apartaj kvantumaj sistemoj | [[:d:Q215675|Q215675]] | 76 |- | [[Surao de Abrahamo]] | la 14a surao de la Korano | [[:d:Q219906|Q219906]] | 76 |- | [[The Great Mouse Detective]] | animacia filmo (1986) | [[:d:Q334132|Q334132]] | 76 |- | [[FK Banga Gargždai]] | litova asocia futbala klubo | [[:d:Q806459|Q806459]] | 76 |- | [[provinco de Irano]] | administra unuo (ostân) de Irano | [[:d:Q1344695|Q1344695]] | 76 |- | [[Illicium verum]] | arbospecioj indiĝenaj al suda Ĉinio | [[:d:Q2878644|Q2878644]] | 76 |- | [[lageto]] | natura aŭ artefarite kreita akvejo, en kiu estas neniu aŭ malgranda fluorapideco | [[:d:Q12719646|Q12719646]] | 76 |- | [[taksonomio]] | sistemo por la klasigado de aferoj | [[:d:Q7211|Q7211]] | 76 |- | [[Provinco Torino]] | eksa itala provinco | [[:d:Q16287|Q16287]] | 76 |- | [[Antilope cervicapra]] | antilopo indiĝena al Barato kaj Nepalo | [[:d:Q183339|Q183339]] | 75 |- | [[satrapo]] | estro de satrapio (provinco) en Persio | [[:d:Q170305|Q170305]] | 75 |- | [[haŭta kancero]] | klaso de haŭtaj malsanoj, tumoro aŭ kancero de la haŭto | [[:d:Q192102|Q192102]] | 75 |- | [[Osman la 2-a]] | sultano de la Otomana Imperio | [[:d:Q172056|Q172056]] | 75 |- | [[stomaka ulcero]] | ulcero en la stomaka mukozo | [[:d:Q172941|Q172941]] | 75 |- | [[rivero biobio]] | rivero en Ĉilio | [[:d:Q93360|Q93360]] | 75 |- | [[termosfero]] | tavolo de atmosfero | [[:d:Q178043|Q178043]] | 75 |- | [[hordeolo]] | bakteria infekto de oleoglando en la palpebro | [[:d:Q202173|Q202173]] | 75 |- | [[Gurua Libro Sankta]] | sika sankta libro | [[:d:Q203249|Q203249]] | 75 |- | [[Hippopotamidae]] | familio de mamuloj | [[:d:Q213336|Q213336]] | 75 |- | [[korna bulko]] | speco de delikata bakaĵo; fama bakaĵo el la franca kuirarto, nomita laŭ sia formo de lunarko. | [[:d:Q207832|Q207832]] | 75 |- | [[springbok]] | mamula specio; specio de saltanta antilopo el suda Afriko | [[:d:Q213084|Q213084]] | 75 |- | [[Ismailismo]] | branĉo de ŝijaisma islamo | [[:d:Q230386|Q230386]] | 75 |- | [[Klubo Nacia de Futbalo]] | Uruguaja futbala kluo de Montevideo, Uruguajo | [[:d:Q499616|Q499616]] | 75 |- | [[geografia lokigo]] | geografia punkto aŭ tersurfaco | [[:d:Q2221906|Q2221906]] | 75 |- | [[tertremo je aprilo 2015 en Nepalo]] | tertremo kun magnitudo 7.8 en Nepalo | [[:d:Q19830062|Q19830062]] | 75 |- | [[Andrew Tate]] | brit-usona komercisto kaj piedbatboksisto, ekstremdekstra reta personeco | [[:d:Q18637166|Q18637166]] | 75 |- | [[:PUBG: Battlegrounds| Battlegrounds]] | videoludo (2017) | [[:d:Q28937399|Q28937399]] | 75 |- | [[James Peace]] | brita komponisto | [[:d:Q91013155|Q91013155]] | 75 |- | [[Gruntbovo]] | mamula specio | [[:d:Q26547|Q26547]] | 75 |- | [[Lacuna Coil]] | itala metalroka muzikgrupo | [[:d:Q46573|Q46573]] | 75 |- | [[uzantinterfaco]] | ilo por la interago de uzanto kaj maŝino | [[:d:Q47146|Q47146]] | 75 |- | [[Dua Krucmilito]] | armea ekspedicio inter 1146 kaj 1149 | [[:d:Q51654|Q51654]] | 75 |- | [[sepioj]] | ordo de moluskoj; ordo de malgrandaj cefalopodoj: dekapodoj | [[:d:Q184479|Q184479]] | 74 |- | [[Nederlanda futbala ĉampioneco]] | profesia futballigo en Nederlando | [[:d:Q167541|Q167541]] | 74 |- | [[kalumnio]] | komunikado kaŭzanta damaĝon al reputacio | [[:d:Q191783|Q191783]] | 74 |- | [[takbir]] | ("Dio estas granda") arablingva diraĵo, uzata de islamanoj | [[:d:Q191811|Q191811]] | 74 |- | [[The Social Network]] | filmo de David Fincher el 2010 | [[:d:Q185888|Q185888]] | 74 |- | [[4-a Generacio de Portebla Telefonio]] | kvara generacio de ĉelaj komunikadaj normoj | [[:d:Q79697|Q79697]] | 74 |- | [[strihieno]] | mamula specio | [[:d:Q188657|Q188657]] | 74 |- | [[:Madagascar: Escape 2 Africa| Escape 2 Africa]] | desegnofilmo de 2008 reĝisorita de Eric Darnell kaj Tom McGrath | [[:d:Q188474|Q188474]] | 74 |- | [[bejo]] | Otomana reganta titolo | [[:d:Q181217|Q181217]] | 74 |- | [[kardivaskula ŝoko]] | malsana stato | [[:d:Q178061|Q178061]] | 74 |- | [[akromegalio]] | homa hormona malsano | [[:d:Q189580|Q189580]] | 74 |- | [[Hibiscus rosa-sinensis]] | plantspecio | [[:d:Q159534|Q159534]] | 74 |- | [[Twilight]] | usona filmo de Catherine Hardwicke (2008) | [[:d:Q160071|Q160071]] | 74 |- | [[The Rescuers Down Under]] | filmo de 1990 | [[:d:Q202371|Q202371]] | 74 |- | [[Iron Man 2]] | filmo el 2010 reĝisorita de Jon Favreau | [[:d:Q205028|Q205028]] | 74 |- | [[as-salamu alajkum]] | araba saluto signifanta "Paco estu sur vi" | [[:d:Q212695|Q212695]] | 74 |- | [[Surao Ja-Sin]] | la 36a surao de la Korano | [[:d:Q230014|Q230014]] | 74 |- | [[407 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232058|Q232058]] | 74 |- | [[414 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232679|Q232679]] | 74 |- | [[kritika pensado]] | analizo de faktoj, kun certaj niveloj de rigoro kaj problemsolvaj kapabloj, por formi juĝon | [[:d:Q843894|Q843894]] | 74 |- | [[Antarkta regiono]] | polusa regiono ĉirkaŭ la suda poluso de la Tero | [[:d:Q1555938|Q1555938]] | 74 |- | [[Coco]] | usona movbilda filmo de 2017 | [[:d:Q5815826|Q5815826]] | 74 |- | [[FK Hegelmann]] | litova futbala klubo | [[:d:Q12654265|Q12654265]] | 74 |- | [[Birdman]] | filmo el 2014 de Alejandro González Iñárritu | [[:d:Q13255497|Q13255497]] | 74 |- | [[Apatosaurus]] | genro de apatosaŭroj; herbovora saŭropoda dinosaŭro de la familio Diplodocidae | [[:d:Q14326|Q14326]] | 74 |- | [[Stoke City F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q18736|Q18736]] | 74 |- | [[Birmingham City F.C]] | futbala klubo en Birmingham, Anglio | [[:d:Q19444|Q19444]] | 74 |- | [[fizika antropologio]] | branĉo de antropologio, kiu studas la fizikan disvolviĝon de la homa specio | [[:d:Q27172|Q27172]] | 74 |- | [[Wreck-It Ralph]] | usona animacia filmo (2012) | [[:d:Q28891|Q28891]] | 74 |- | [[Seven]] | filmo de David Fincher el 1995 | [[:d:Q190908|Q190908]] | 73 |- | [[2012]] | usona filmo de Roland Emmerich (2009) | [[:d:Q184605|Q184605]] | 73 |- | [[durio]] | manĝebla frukto | [[:d:Q134185|Q134185]] | 73 |- | [[Ruĝa Stelo de Beogrado]] | futbala klubo en Serbio | [[:d:Q173009|Q173009]] | 73 |- | [[:La Hobito: neatendita vojaĝo| neatendita vojaĝo]] | kineja filmo de 2012 | [[:d:Q80379|Q80379]] | 73 |- | [[3-a Generacio de Portebla Telefonio]] | termino uzata por reprezenti la trian generacion de mobiltelekomunika teknologio | [[:d:Q79692|Q79692]] | 73 |- | [[cirkvitkarto]] | tabulo por subteni kaj konekti elektronikajn komponantojn | [[:d:Q173350|Q173350]] | 73 |- | [[Fraŭlino Mondo]] | internacia beleco-konkurso. | [[:d:Q173402|Q173402]] | 73 |- | [[Life of Pi]] | 2012 filmo de Ang Lee | [[:d:Q152780|Q152780]] | 73 |- | [[gravitono]] | elementa partiklo, kiu estas kvantumo de gravitaj ondoj | [[:d:Q103585|Q103585]] | 73 |- | [[Black Swan]] | usona filmo (2010) | [[:d:Q180214|Q180214]] | 73 |- | [[sintrompado]] | simptomo, en kiu oni mise kredas ion malgraŭ pruvo de la malo | [[:d:Q189643|Q189643]] | 73 |- | [[Akademia Premio por la Plej Bona Filmo]] | ĉiujara premio de la Akademio de Filmaj Artoj kaj Sciencoj | [[:d:Q102427|Q102427]] | 73 |- | [[Supera Ligo de Futbalo en Rusio]] | Plej alta divizio de rusa vira asocifutbalo | [[:d:Q182165|Q182165]] | 73 |- | [[pavo]] | grupo de birdoj formita de la hinda pavo, la verda pavo kaj la konga pavo | [[:d:Q201251|Q201251]] | 73 |- | [[Tunceli]] | centra distrikto kaj urbo en la provinco Tunceli, Turkio | [[:d:Q202195|Q202195]] | 73 |- | [[Internacia Flughaveno Haneda]] | internacia flughaveno ĉe Tokio, Japanio | [[:d:Q204853|Q204853]] | 73 |- | [[nacia futbala teamo de Peruo]] | vira nacia futbalteamo reprezentanta Peruon | [[:d:Q212166|Q212166]] | 73 |- | [[Surao de Jona]] | deka surao de Korano | [[:d:Q219752|Q219752]] | 73 |- | [[Surao de Hud]] | dekunua surao de Korano | [[:d:Q219786|Q219786]] | 73 |- | [[Surao de la Kaverno]] | dekoka surao de Korano | [[:d:Q220706|Q220706]] | 73 |- | [[juglandonukso]] | manĝebla semo | [[:d:Q208021|Q208021]] | 73 |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 73 |- | [[Pocahontas]] | Usona movbilda filmo | [[:d:Q218894|Q218894]] | 73 |- | [[408 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232148|Q232148]] | 73 |- | [[Surao de la Abundo]] | 108-a surao de Korano | [[:d:Q233811|Q233811]] | 73 |- | [[438 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234276|Q234276]] | 73 |- | [[Surao de la Matenruĝo]] | 113-a surao de Korano | [[:d:Q234228|Q234228]] | 73 |- | [[449 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234820|Q234820]] | 73 |- | [[453 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235094|Q235094]] | 73 |- | [[konservado de maso]] | scienca leĝo, ke la maso de fermita sistemo restas konstanta | [[:d:Q483948|Q483948]] | 73 |- | [[Prezidento de Ukrainio]] | ŝtatestro de Ukrainio | [[:d:Q579677|Q579677]] | 73 |- | [[Evanescence]] | usona rokgrupo | [[:d:Q1777698|Q1777698]] | 73 |- | [[FC Džiugas]] | litova futbala klubo | [[:d:Q12654311|Q12654311]] | 73 |- | [[FA Šiauliai]] | litova futbala klubo | [[:d:Q16478096|Q16478096]] | 73 |- | [[Doctor Strange]] | filmo el 2016 reĝisorita de Scott Derrickson | [[:d:Q18406872|Q18406872]] | 73 |- | [[La La Land]] | usona filmo de Damien Chazelle (2016) | [[:d:Q20856802|Q20856802]] | 73 |- | [[Auvernia]] | administra regiono de Francio (1956-2015) | [[:d:Q24082791|Q24082791]] | 73 |- | [[DFK Dainava]] | litova futbala klubo | [[:d:Q25497952|Q25497952]] | 73 |- | [[Usonaj atakoj en Venezuelo en 2026]] | usonaj aviadilaj atakoj kaj kapto de Nicolás Maduro | [[:d:Q137671016|Q137671016]] | 73 |- | [[Fanta]] | karbonigitaj trinkaĵoj | [[:d:Q9935|Q9935]] | 73 |- | [[televida programo]] | segmento de aŭdvida enhavo destinita por elsendo kaj retsendado en televido | [[:d:Q15416|Q15416]] | 73 |- | [[sekto]] | subgrupo de aparta religia aŭ ideologia doktrino | [[:d:Q19097|Q19097]] | 73 |- | [[fibro]] | natura aŭ sinteza substanco, kiu estas signife pli longa ol larĝa | [[:d:Q161|Q161]] | 73 |- | [[Tria Krucmilito]] | provo de eŭropaj gvidantoj rekonkeri la Sanktan Landon de Egiptujo | [[:d:Q51655|Q51655]] | 73 |- | [[megalodon]] | formortinta specio de ŝarko | [[:d:Q163873|Q163873]] | 72 |- | [[logikpordo]] | komputila ekipaĵo, fizika aŭ teoria, kiu plenumas bulean logikan funkcion | [[:d:Q170451|Q170451]] | 72 |- | [[Londona Akcia Borso]] | Borso en Londono | [[:d:Q171240|Q171240]] | 72 |- | [[ŝultrotuko]] | vestaĵo | [[:d:Q191022|Q191022]] | 72 |- | [[Pac-Man]] | 1980 arkadludo de Namco | [[:d:Q173626|Q173626]] | 72 |- | [[kanao]] | japana silaba skribsistemo, nuntempe uzata kune kun ĉin-japanaj skribsignoj en moderna japana ortografio | [[:d:Q187659|Q187659]] | 72 |- | [[454 a.K.]] | jaro | [[:d:Q178381|Q178381]] | 72 |- | [[Lago Kukunor]] | la plej granda lago en Ĉinio | [[:d:Q201294|Q201294]] | 72 |- | [[hieroglifo]] | piktograma skribsimbolo | [[:d:Q193762|Q193762]] | 72 |- | [[materialo]] | substanco kiu povas troviĝi en malsamaj kvantoj, ĉiuj kun iuj similaj [miksaĵo de iuj] karakterizaĵoj, kaj per kiu objektoj povas esti faritaj | [[:d:Q214609|Q214609]] | 72 |- | [[Surao de Maria]] | deknaŭa surao de Korano | [[:d:Q220716|Q220716]] | 72 |- | [[formo]] | formo de objekto aŭ ĝia ekstera limo | [[:d:Q207961|Q207961]] | 72 |- | [[418 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232931|Q232931]] | 72 |- | [[Hrithik Roshan]] | barata aktoro (naskita en 1974) | [[:d:Q233619|Q233619]] | 72 |- | [[481 a.K.]] | jaro | [[:d:Q236893|Q236893]] | 72 |- | [[489 a.K.]] | jaro | [[:d:Q237343|Q237343]] | 72 |- | [[509 a.K.]] | jaro | [[:d:Q241318|Q241318]] | 72 |- | [[Liu Yifei]] | usona aktorino | [[:d:Q242676|Q242676]] | 72 |- | [[Safar]] | dua monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q489557|Q489557]] | 72 |- | [[Gardantoj de la Galaksio]] | filmo el 2014 reĝisorita de James Gunn | [[:d:Q5887360|Q5887360]] | 72 |- | [[Togg]] | turka aŭtofabrikanto | [[:d:Q6039733|Q6039733]] | 72 |- | [[UEFA Nacioj-Ligo]] | eŭropa futbala turniro por viraj naciaj teamoj | [[:d:Q15980635|Q15980635]] | 72 |- | [[Artemis-2]] | unua pilotata misio de NASA sur la kosmoŝipo Oriono uzante la Kosmolanĉsistemon | [[:d:Q16947045|Q16947045]] | 72 |- | [[Provinco Venecio]] | eksa itala provinco en la regiono de Veneto, Italio | [[:d:Q16310|Q16310]] | 72 |- | [[kapitano]] | armea rango | [[:d:Q19100|Q19100]] | 72 |- | [[Lille OSC]] | futbala klubo en Lille, Francio | [[:d:Q19516|Q19516]] | 72 |- | [[Mölnlycke]] | urba areo en Härryda Municipo, Svedio | [[:d:Q25462|Q25462]] | 72 |- | [[fajrosalamandro]] | specio de amfibio | [[:d:Q26395|Q26395]] | 72 |- | [[Kanisformaj]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q27414|Q27414]] | 72 |- | [[The Vampire Diaries]] | usona televida serio | [[:d:Q28537|Q28537]] | 72 |- | [[Majaa popolo]] | popolo de suda Venezuelo kaj norda Mezameriko | [[:d:Q45914|Q45914]] | 72 |- | [[marĉo]] | tipo de malsekregiono | [[:d:Q166735|Q166735]] | 71 |- | [[Nesinkrona Javaskripto kaj XML]] | grupo de interrilataj retaj programadteknikoj | [[:d:Q134471|Q134471]] | 71 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Million Dollar Baby]] | filmo de Clint Eastwood (2004) | [[:d:Q184255|Q184255]] | 71 |- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21]] | soveta jetmotora ĉasaviadilo | [[:d:Q150609|Q150609]] | 71 |- | [[Fluminense F.C.]] | sporta klubo en Rio-de-Ĵanejro, Brazilo | [[:d:Q80987|Q80987]] | 71 |- | [[Casino Royale]] | 2006 filmo de Martin Campbell | [[:d:Q151904|Q151904]] | 71 |- | [[Arbara elefanto]] | specio de mamulo | [[:d:Q189514|Q189514]] | 71 |- | [[beta-partiklo]] | alt-energia, altrapida elektrono aŭ pozitrono elsendita dum beta-disfalo | [[:d:Q103531|Q103531]] | 71 |- | [[Rani Lakŝmibai]] | reĝino de princa ŝtato en Hindio | [[:d:Q181878|Q181878]] | 71 |- | [[Wilt Chamberlain]] | usona basketbalisto (1936–1999) | [[:d:Q182455|Q182455]] | 71 |- | [[barbiro]] | persono, kies okupo estas ĉefe tondi, vesti, prizorgi, stiligi kaj razi la harojn de viroj | [[:d:Q107198|Q107198]] | 71 |- | [[La Mumio]] | filmo el 1999 reĝisorita de Stephen Sommers | [[:d:Q202508|Q202508]] | 71 |- | [[Denver Nuggets]] | usona basketbala teamo | [[:d:Q162954|Q162954]] | 71 |- | [[Charlotte Hornets]] | usona profesia basketbalteamo bazita en Charlotte, Norda Karolino | [[:d:Q163480|Q163480]] | 71 |- | [[spicherbo]] | planto uzata kiel manĝaĵo, medikamento, parfumo aŭ por doni guston | [[:d:Q207123|Q207123]] | 71 |- | [[Ely]] | urbo kaj civila paroĥo en Cambridgeshire, Anglio | [[:d:Q209176|Q209176]] | 71 |- | [[Iron Man 3]] | filmo el 2013 reĝisorita de Shane Black | [[:d:Q209538|Q209538]] | 71 |- | [[Surao de Jozefo]] | dekdua surao de Korano | [[:d:Q219815|Q219815]] | 71 |- | [[Surao de la Tondro]] | dektria surao de Korano | [[:d:Q219871|Q219871]] | 71 |- | [[Surao de la Ŝtonejo]] | la 15a surao de la Korano | [[:d:Q219933|Q219933]] | 71 |- | [[Rio]] | usona animacia filmo de 2011, reĝisorita de Carlos Saldanha | [[:d:Q223359|Q223359]] | 71 |- | [[nacia futbala teamo de Panamo]] | vira nacia futbalteamo reprezentanta Panamon | [[:d:Q223748|Q223748]] | 71 |- | [[Surao de la Konfederacianoj]] | tridektria surao de Korano | [[:d:Q229923|Q229923]] | 71 |- | [[Bolt]] | usona animacia filmo de 2008 | [[:d:Q212792|Q212792]] | 71 |- | [[Myrmeleontidae]] | familio de insektoj | [[:d:Q231439|Q231439]] | 71 |- | [[416 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232800|Q232800]] | 71 |- | [[417 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232861|Q232861]] | 71 |- | [[cerba tumoro]] | neoplasmo en la cerbo; ĉiuj tumoroj disvolviĝantaj en la cerba parenkimo | [[:d:Q233309|Q233309]] | 71 |- | [[442 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234517|Q234517]] | 71 |- | [[448 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234780|Q234780]] | 71 |- | [[455 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235202|Q235202]] | 71 |- | [[466 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235786|Q235786]] | 71 |- | [[468 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235898|Q235898]] | 71 |- | [[Kalpana Chawla]] | usona astronaŭto de hinda deveno (1962-2003) | [[:d:Q237879|Q237879]] | 71 |- | [[Sunny Leone]] | usona-kanada aktorino, modelino kaj iama pornografia aktorino | [[:d:Q260794|Q260794]] | 71 |- | [[novedzino]] | virino, kiu baldaŭ edziniĝos | [[:d:Q353673|Q353673]] | 71 |- | [[Al-Nassr]] | saudaraba futbala klubo | [[:d:Q482764|Q482764]] | 71 |- | [[Shrek 2]] | desegnofilmo el 2004 reĝisorita de Andrew Adamson, Kelly Asbury kaj Conrad Vernon | [[:d:Q485983|Q485983]] | 71 |- | [[Arda Turan]] | turka futbalisto (naskita en 1987) | [[:d:Q487459|Q487459]] | 71 |- | [[Billie Joe Armstrong]] | usona rokmuzikisto (naskita en 1972) | [[:d:Q712592|Q712592]] | 71 |- | [[:Captain America: The Winter Soldier| The Winter Soldier]] | filmo el 2014 reĝisorita de Anthony Russo kaj Joe Russo | [[:d:Q1765358|Q1765358]] | 71 |- | [[zodiaka signo]] | unu de la dek du konstelacioj de la zodiako; uzita en astrologio | [[:d:Q1795024|Q1795024]] | 71 |- | [[Claire Holt]] | usona aktorino | [[:d:Q4189|Q4189]] | 71 |- | [[aŭtovetkuro]] | sporto, kiun oni praktikas per aŭtomobiloj | [[:d:Q5386|Q5386]] | 71 |- | [[:Thor: Ragnarok| Ragnarok]] | filmo el 2017 reĝisorita de Taika Waititi | [[:d:Q22665878|Q22665878]] | 71 |- | [[Surao de la Miskredantoj]] | la 109a surao de la Korano | [[:d:Q24000496|Q24000496]] | 71 |- | [[Verda libro]] | filmo el Peter Farrelly el 2018 | [[:d:Q48673898|Q48673898]] | 71 |- | [[kuketo]] | bakita regalo | [[:d:Q13266|Q13266]] | 71 |- | [[Norwich City F.C.]] | futbala klubo en Norwich, Anglio | [[:d:Q18721|Q18721]] | 71 |- | [[Kardif-Urba Futbala Klubo]] | futbala klubo en Cardiff, Kimrio | [[:d:Q18662|Q18662]] | 71 |- | [[Bolton Wanderers FC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19451|Q19451]] | 71 |- | [[Felisformaj]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q27070|Q27070]] | 71 |- | [[avadhia]] | hindia lingvo | [[:d:Q29579|Q29579]] | 71 |- | [[sukerkano]] | pluraj specioj de herbo kultivitaj por sukerproduktado | [[:d:Q36940|Q36940]] | 71 |- | [[Suda Ĝolla]] | provinco de Sud-Koreio | [[:d:Q41161|Q41161]] | 71 |- | [[Morus alba]] | | [[:d:Q157307|Q157307]] | 71 |- | [[titration]] | | [[:d:Q191010|Q191010]] | 71 |- | [[:Atlantis: The Lost Empire| The Lost Empire]] | | [[:d:Q318975|Q318975]] | 71 |- | [[Pieridae]] | | [[:d:Q41559|Q41559]] | 71 |- | [[Reservoir Dogs]] | Usona filmo de Quentin Tarantino (1992) | [[:d:Q72962|Q72962]] | 70 |- | [[Rubin Kazan]] | rusa futbala klubo en Kazano, Tatarstano | [[:d:Q170040|Q170040]] | 70 |- | [[ekzosfero]] | plej ekstera tavolo de Tera atmosfero | [[:d:Q170332|Q170332]] | 70 |- | [[Hayden Panettiere]] | usona aktorino | [[:d:Q171571|Q171571]] | 70 |- | [[reŭmatoida artrito]] | aŭtoimuna malsano, kiu atakas sanajn ĉelojn kaj histojn situantajn en artikoj | [[:d:Q187255|Q187255]] | 70 |- | [[FK Stelo Bukareŝto]] | futbala klubo ĉe Bukareŝto, Rumanio | [[:d:Q179658|Q179658]] | 70 |- | [[nigra mamba]] | specio de reptilio | [[:d:Q188690|Q188690]] | 70 |- | [[RSC Anderlecht]] | futbalklubo el Anderlecht, Belgio | [[:d:Q187528|Q187528]] | 70 |- | [[Supera normala lernejo de Parizo]] | Franca "granda lernejo" | [[:d:Q83259|Q83259]] | 70 |- | [[hadeano]] | eono, ekde la formiĝo de Tero (je ĉ. 4,6 miliardoj da jaroj antaŭe) ĝis 4,0 miliardoj da jaroj antaŭe | [[:d:Q104460|Q104460]] | 70 |- | [[Billboard Hot 100]] | unuopaĵoj-furorlisto en Usono | [[:d:Q180072|Q180072]] | 70 |- | [[Renzo Piano]] | itala arkitekto | [[:d:Q190148|Q190148]] | 70 |- | [[Unua Bulgara Imperio]] | mezepoka ŝtato (681–1018) en Eŭropo | [[:d:Q203817|Q203817]] | 70 |- | [[replikado de DNA]] | ĉela metabola procezo | [[:d:Q130996|Q130996]] | 70 |- | [[Surya]] | hindua sundio | [[:d:Q204418|Q204418]] | 70 |- | [[Monto Taj]] | monto en Ŝandongo, Ĉinio | [[:d:Q216059|Q216059]] | 70 |- | [[The Killers]] | usona muzika grupo; rokmuzika bando | [[:d:Q220730|Q220730]] | 70 |- | [[419 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232998|Q232998]] | 70 |- | [[452 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235040|Q235040]] | 70 |- | [[463 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235620|Q235620]] | 70 |- | [[473 BC]] | jaro | [[:d:Q236284|Q236284]] | 70 |- | [[Jeffrey Dahmer]] | usona seria murdisto | [[:d:Q298364|Q298364]] | 70 |- | [[Omaro la 2-a]] | kalifo | [[:d:Q298403|Q298403]] | 70 |- | [[komunikaj amaskomunikiloj]] | stokado kaj liverado de informoj aŭ datumoj | [[:d:Q340169|Q340169]] | 70 |- | [[Emmanuel Adebayor]] | Togola futbalisto | [[:d:Q386876|Q386876]] | 70 |- | [[My Chemical Romance]] | usona rokmuzika grupo | [[:d:Q483285|Q483285]] | 70 |- | [[termonuklea armilo]] | duŝtupa nuklea fisio/fuzia armilo; bombo uzanta la nuklean fuzion de malpezaj atomkernoj | [[:d:Q625107|Q625107]] | 70 |- | [[Darmopiedoj]] | parto de la Kolekto de Mallongaj Sutroj de la palia Tripitako, konsistanta el versoj (“piedoj”, laŭ la poezia senco) pri budhismo | [[:d:Q748878|Q748878]] | 70 |- | [[Khabib Nurmagomedov]] | rusa profesia miksita luktoartisto | [[:d:Q3526023|Q3526023]] | 70 |- | [[vikimedia movado]] | tutmonda socia movado por libera eduka scio | [[:d:Q3568028|Q3568028]] | 70 |- | [[Tut-Atena Futbala Klubo]] | futbalteamo en Grekio | [[:d:Q4122219|Q4122219]] | 70 |- | [[Cymbopogon]] | genro de herbecaj plantoj | [[:d:Q5727732|Q5727732]] | 70 |} {{Wikidata list end}} [[Kategorio:Vikipedio:Projektoj]] 3zmrnp7p69a4e8zkw62j8nwwjd73no1 0 894924 9474895 9438186 2026-09-13T19:30:10Z Sj1mor 12103 9474895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Jerusalema Internacia Filmfestivalo''' ({{Lang-he|פסטיבל הקולנוע ירושלים}}‎, {{Lang-ar|مهرجان القدس السينمائي}}) estas internacia [[filmfestivalo]] okazigita ĉiujare je [[julio]] en [[Jerusalemo]] ekde [[1984]] <ref>[http://www.jff.org.il/?CategoryID=361&ArticleID=163&sng=1 Pri ni] Oficiala retejo</ref>. Ĉiusomere, dum dek tagoj, la festivalo montras pli ol 200 filmojn el ĉirkaŭ 60 landoj, kune kun diversaj eventoj, profesiaj laborrenkontiĝoj kaj renkontiĝoj kun konataj kreintoj. La ĉefloko de la festivalo por la plej granda parto de sia historio estis la Jerusalema [[Kinobiblioteko]]. La programo ankaŭ inkludis subĉielajn filmprojekciojn en la fama Baseno de la Sultano. Ekde la [[1980-aj jaroj]], la tradicia aspekto de la festivalo formiĝis. Ĝi daŭras dek tagojn kaj inkluzivas kelkajn programojn: * "Panorama" - eksterlandaj plenlongaj filmoj * Dokumenta programo * "Juda Sperto" -  filmoj kun judaj temoj * "La Spirito de Libereco" ({{Lang-en|In the Spirit of Freedom}}) - filmoj pri la temo de [[libereco]] kaj [[homaj rajtoj]] * Televida dramprogramo * Programo de filmoj de novaj reĝisoroj * Israela Filma Programo La festivalprogramo inkludas plenlongajn filmojn kaj dokumentariojn, kaj kutime ĝi estas ĉefe dediĉita al israelaj-judaj filmoj. Ekde 1989, la ĉefa premio de la festivalo estas la premio Voljin, kaj ekde 2010 la premio Hadjaj <ref name="Anderman">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/life/arts-leisure/cinematheques-queen-mother-1.249681|title=Cinematheques' queen mother|author=Nirit Anderman|date=14 July 2008|work=[[Haaretz]]|access-date=1 September 2014}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924164316/http://www.haaretz.com/life/arts-leisure/cinematheques-queen-mother-1.249681 |date=2015-09-24 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Kulturo de Israelo * Kino de Israelo == Eksteraj ligiloj == * [http://www.jff.org.il Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmfestivaloj en Israelo]] [[Kategorio:Jerusalemo]] r4bqx0xg67qy7fu2s9zwicahk0wt25x 0 899729 9474840 9112782 2026-09-13T18:53:53Z Sj1mor 12103 9474840 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rozkola verda kolombo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Treron vernans male - Kent Ridge Park.jpg |dosierlarĝo = 250ra |priskribo de dosiero = Iĉo en Kent Ridge Park, Singapuro |dosiero2 = Treron vernans female - Kent Ridge Park.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino en Kent Ridge Park, Singapuro |dosiero2 larĝo = 250ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kolomboformaj]] ''Columbiformes'' |familio = [[Kolombedoj]] ''Columbidae'' |genro = ''[[Treron]]'' |specio = '''Rozkola verda kolombo''' ''T. vernans'' |dunomo = ''Treron vernans'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1771) |statuso= LC |statuso ref = <ref name="iucn status 15 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Treron vernans'' |volume=2016 |page=e.T22691137A93303843 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22691137A93303843.en |access-date=15 November 2021}}</ref> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=250px |mapo de vivoteritorioj =Pink-necked Green Pigeon Range.JPG |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Proksimuma [[arealo]] |sinonimo = {{bt|Columba verans|Linnaeus, 1771}}<ref name="Linnaeus, 1771"/> }} '''Rozkola verda kolombo''' (''Treron vernans'') estas [[specio]] de birdoj el [[genro (biologio)|genro]] de [[verdaj kolomboj]] el [[familio (biologio)|familio]] [[Kolombedoj]]. Ĝi kutimas en [[Sudeosta Azio]], de [[Birmo]], [[Tajio]] kaj [[Vjetnamio]] ĝis la plej grandaj insuloj de [[Indonezio]] kaj [[Filipinoj]] (kie ĝi havas lokan kutiman nomon ''punay''). Ĝi estas mezgranda kolombo kun plejparte verda [[plumaro]]; la rozkoloran kolon, kiu donas al la specio ĝian {{N|kutima nomo}}, havas nur iĉoj. Tiuj ĉi birdoj vivas en multaj malsamaj [[habitato]]j, sed malgraŭ ke ili renkonteblas en [[arbaro]]j kaj homaj urboj kaj vilaĝoj, la specio rimarkeble preferas malfermajn habitatojn. Ili formas parojn por unu sezono, konstruas malfortikan [[nesto]]n en branĉoj de arbo aŭ arbusto, kaj metas na kutime ne pli ol du [[ovo]]jn. Ambaŭ gepatroj partoprenas en [[kovado]] kaj en prizorgo de la idoj. La [[dieto (biologio)|dieto]] de rozkola verda kolombo konsistas plejparte je [[frukto]]j, aparte [[figo]]j, kaj ĝi estas grava disvastiganto de semoj por multaj fruktaj plantoj. La specio bone adaptiĝis al kunvivo kun homoj kaj renkonteblas eĉ en tre grandaj urboj, se tie ie kreskas fruktarboj. == Taksonomio == Rozkolan verdan kolombon unue priskribis [[Karolo Lineo]] en [[1771]] kun [[dunomo]] ''Columba vernans''.<ref name="Linnaeus, 1771">{{cite book |last1=Linné |first1=Car. A. |title=Mantissa Plantarum Altera |date=1771 |publisher=Laurentius Salvius |location=Holmia |page=526 |chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42945634 |chapter=Regni Animalis Appendix. Aves}}</ref> La specia nomo ''vernans'' estas formo de [[latina]] vorto ''vernantis '' ("brila" aŭ "floreca").<ref name="Jobling">{{cite web|last1=Jobling|first1=J. A.|title=Key to Scientific Names in Ornithology|url=https://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology?name=vernans|website=Handbook of the Birds of the World|publisher=Lynx Edicions, Barcelona|access-date=21 February 2019|language=en|date=2018}}</ref> Poste la specio estas movigita al la [[genro (biologio)|genro]] ''[[Treron]]'' (verdaj kolomboj). Ene de sia genro ĝi estas la plej parenca, kaj la plej aspekte simila, al [[oranĝbrusta verda kolombo]], renkontebla en [[Bharato]] kaj [[Sudeosta Azio]]. La specio estas [[monotipa]]: kvankam ekzistas versioj de klasado kiuj difinas ĝis 9 [[subspecio]]jn, nun en 2025 neniu el la plej gravaj birdosistematikaj aŭtoritatoj agnoskis ilin. La ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'' de [[International Ornithological Congress|IOC]], la ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' kaj la ''[[The Clements Checklist of Birds of the World]]'' ĉiuj deklaras la specion monotipa kaj mencias neniujn validajn subspeciojn.<ref name="ioclist"/><ref name="howard">{{cite web |last1=Dickinson |first1=Edward |last2=Christidis |first2=Les |title=The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World version 4.0 (Downloadable checklist) |url=https://www.howardandmoore.org |website=The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World |access-date=23 February 2019 |date=2014}}</ref><ref name="clements">{{cite web |last1=Clements |first1=J |last2=Schulenberg |first2=T |last3=Iliff |first3=M |last4=Roberson |first4=D |last5=Fredericks |first5=T |last6=Sullivan |first6=B |last7=Wood |first7=C |title=The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2018 |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |website=The Cornell Lab of Ornithology |access-date=19 February 2019 |date=2018}}</ref> El aŭtoritataj listoj nur la ''HBW Alive'' de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' mencias, ke subspecioj estas proponitaj, sed mencias ke necesas aldonaj esploroj por establi ĉu iuj el ili estas validaj.<ref name="hbw">{{cite web | last1=Baptista | first1=L. |last2=Trail | first2=P. |last3=Horblit | first3=H. |last4=Kirwan | first4=G. M. |last5=Garcia | first5=E. |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=Josep |editor2-last=Elliott |editor2-first=Andrew |editor3-last=Sargatal |editor3-first=Jordi |editor4-last=Christie |editor4-first=David A |editor5-last=de Juana |editor5-first=Eduardo |year=2019 |title= Pink-necked Green-pigeon (''Treron vernans'') |work=Handbook of the Birds of the World Alive |url=https://www.hbw.com/species/pink-necked-green-pigeon-treron-vernans |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |access-date=20 February 2019 |url-access=subscription }}</ref> La oficiala [[angla]] nomo por la specio estas difinita far IOC kiel ''"Pink-necked green pigeon"'',<ref name="ioclist">{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Pigeons | work=World Bird List Version 9.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/pigeons/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=20 February 2019}}</ref> t.e. "Rozkola verda kolombo" estas preciza esperantigo. ==Priskribo== La rozkola verda kolombo estas mezgranda kolombo, 25–30&nbsp;cm longa kaj 105–160&nbsp;g. Inoj kaj iĉoj estas simile grandaj, sed havas rimarkeblan {{N|seksa duformismo}} je kolorigo de la [[plumaro]]. La iĉo havas grizan kapon, pale rozkoloran kolon kaj supran bruston, kaj diamantforman oranĝkoloran makulon sur brusto. La dorso estas olivkolora, kaj la flugiloj verdaj, kun nigraj primaraj kaj flavaj triarangaj [[ĉefplumo]]j. La ventro estas pale flava, pli grizeca ĉe la flankoj, kaj la vosto griza kun nigra bendo ĉe la pinto kaj kaŝtankoloraj kovraj plumoj. La ino havas similajn flugilojn, ventron, kaj voston, sed ŝiaj kapo, kolo, kaj brusto estas tute verdaj, sen iuj aldonaj koloroj. Junuloj ĝenerale similas al plenkreskaj inoj, sed estas pli grizecaj.<ref name="hbw"/> Samkiel aliaj kolomboj de genro ''[[Treron]]'', rozkola verda kolombo diferencas de aliaj kolomboj je sia specifa [[birdokanto|voĉo]]. Malsimile al kutimaj [[kolombedoj]], verdaj kolomboj ne kveras kaj ne rukulas, sed kvakas kaj fajfas.<ref name="hbw family">{{cite web | last1=Baptista | first1=L. |last2=Trail | first2=P. |last3=Horblit | first3=H. |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=Josep |editor2-last=Elliott |editor2-first=Andrew |editor3-last=Sargatal |editor3-first=Jordi |editor4-last=Christie |editor4-first=David A |editor5-last=de Juana |editor5-first=Eduardo |year=2019 |title= Pigeons, Doves (Columbidae) |work=Handbook of the Birds of the World Alive |url=https://www.hbw.com/family/pigeons-doves-columbidae |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |access-date=February 26, 2019|url-access=subscription }}</ref> Nur iam la iĉoj de rozkola verda kolombo finas sian trisilaban fajfokanton per io simila al kvero.<ref name="hbw"/> Ankaŭ la iĉoj iam prononcas laŭtan kaj raspan signalon ''"krrak krrak"'',<ref name="Robson">{{cite book |last1=Robson |first1=Craig |title=Birds of Southeast Asia : Thailand, peninsular Malaysia, Singapore, Vietnam, Cambodia, Laos, Myanmar |date=2005 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton and Oxford |isbn=978-0-691-12435-3 |page=80}}</ref> pli donatan imagon de [[korako]] ol de kolombo. Ĝenerale, tamen, tiu ĉi specio ne estas tre brua, plej kutime oni povas aŭdi ĝin nur kiam la birdo estas en komuna sidejo kun samspecianoj aŭ kiam ĝi trovas manĝaĵon.<ref name="hbw"/> == Distribuo kaj habitato == La [[arealo]] de rozkola verda kolombo disvastiĝas de suda [[Birmo]], [[Tajio]], [[Kamboĝo]], kaj [[Vjetnamio]], tra [[Malaja duoninsulo]] kaj [[Grandaj Sundoj]] (kune kun ĉirkaŭaj insuloj), [[Balio]], [[Lomboko]], [[Sumbavo]], kaj eosten ĝis [[Molukoj]] kaj [[Filipinoj]]. Ĝi adaptiĝis al vasta vario de [[habitato]]j, inklude [[praarbaro]]jn, {{JN|sekundara arbaro}}, arbarfrinĝojn kaj ĉemarajn [[mangrovo]]jn.<ref name="hbw" /> Ĝi tamen preferas pli malfermajn habitatojn, kaj en arbaroj plej ofte renkonteblas proksime al la marĝenoj.<ref name="myers" >{{cite book |last1=Myers |first1=Susan |title=Birds of Borneo : Brunei, Sabah, Sarawak, and Kalimantan |date=2009 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton and Oxford |isbn=978-0-691-14350-7 |page=97}}</ref> La specio ankaŭ bone adaptiĝis al homkreitaj medioj, kiel [[ĝardeno]]j, [[Kampo (agrikulturo)|kampoj]] kaj [[plantejo]]j. Ĝi pli kutimas en malaltaĵoj kaj proksime al marbordo, sed renkonteblas sur pli grandaj altecoj: ĝis 300&nbsp;m super [[marnivelo]] en Filipinoj,<ref name="hbw" /> ĝis 750&nbsp;m in Borneo,<ref name="myers" /> kaj ĝis 1200&nbsp;m en [[Sulaveso]]. La ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' listas la specion [[birdomigrado|nemigranta]],<ref name="hbw" /> sed iuj fontoj raportis, ke la birdoj moviĝas iom tra sia arealo al pli bonaj kondiĉoj.<ref name="Robson"/> Ĉar parenca [[dikbeka verda kolombo]] ofte veturas grandajn distancojn serĉante pli abundajn fontojn de fruktoj, estus racie supozi, ke ankaŭ rozkola verda kolombo havas similan konduton.<ref name="Thornton 1996"/> Rozkola verda kolombo estas unu el malmultaj birdospecioj kiuj travivis, kiam insulo [[Krakatoa]] estis detruita pro katastrofa vulkanerupto de [[1883]]. Jam en [[1908]] la unua birdobservo en Krakatoa insularo, kiu formiĝis post detruo de la ĉefa insulo, raportis, ke rozkola verda kolombo estas bone establita tie, kaj ke ĝi estas la sola pure aŭ plejparte [[Fruktomanĝulo|fruktovora]] specio kiu travivis tie.<ref name="Thornton 1996">{{cite journal |last1=Thornton |first1=Ian W. B. |last2=Compton |first2=Stephen G. |last3=Wilson |first3=Craig N. |title=The role of animals in the colonization of the Krakatau Islands by fig trees (''Ficus'' species) |journal=Journal of Biogeography |date=1996 |volume=23 |issue=4 |pages=577–592 |doi=10.1111/j.1365-2699.1996.tb00019.x|bibcode=1996JBiog..23..577T }}</ref><ref name="Whittaker 1994">{{cite journal |last1=Whittaker |first1=Robert J. |last2=Jones |first2=Stephen H. |title=The Role of Frugivorous Bats and Birds in the Rebuilding of a Tropical Forest Ecosystem, Krakatau, Indonesia |journal=Journal of Biogeography |date=1994 |volume=21 |issue=3 |page=245 |doi=10.2307/2845528|jstor=2845528 |bibcode=1994JBiog..21..245W |url=https://zenodo.org/record/8205074 }}</ref> Ĝi eĉ sukcesis [[Koloniigo (biologio)|koloniigi]] la vulkanan insulon [[Anak Krakatau]], kiu emerĝis de la maro en [[1927]] kun la sama [[kaldero]] kiel la originala Krakatoa vulkano kaj havis grandan erupton en [[1952]].<ref>{{cite journal |last1=Thornton |first1=I. W. |last2=Zann |first2=R. A. |last3=Rawlinson |first3=P. A. |last4=Tidemann |first4=C. R. |last5=Adikerana |first5=A. S. |last6=Widjoya |first6=A. H. |title=Colonization of the Krakatau Islands by vertebrates: equilibrium, succession, and possible delayed extinction. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=1 January 1988 |volume=85 |issue=2 |pages=515–518 |doi=10.1073/pnas.85.2.515 |pmid=3422440 |pmc=279581 |bibcode=1988PNAS...85..515T |doi-access=free }}</ref> Establo de rozkola verda kolombo tie okazis post ioma paŭzo, dum kiu figarboj kreskis tie kaj komencis doni fruktojn.<ref>{{cite journal |last1=Compton |first1=S. G. |last2=Thornton |first2=I. W. B. |last3=New |first3=T. R. |last4=Underhill |first4=L. |title=The Colonization of the Krakatau Islands by Fig Wasps and Other Chalcids (Hymenoptera, Chalcidoidea) |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |date=19 December 1988 |volume=322 |issue=1211 |pages=459–470 |doi=10.1098/rstb.1988.0138 |bibcode=1988RSPTB.322..459C |doi-access= }}</ref> Poste, tamen, la kolombo malaperis de Anak Krakatau pro malgranda populacio kaj predado.<ref name="falcon">{{cite journal |last1=Thornton |first1=Ian |title=Figs, frugivores and falcons: an aspect of the assembly of mixed tropical forest on the emergent volcanic island, Anak Krakatau |journal=South Australian Geographical Journal |date=1994 |volume=93 |pages=3–21}}</ref> La specio daŭre vastigas sian arealon, ekzemple iam en la [[2000-aj jaroj]] ĝi koloniigis [[Floreso (Indonezio)|Floreson]].<ref>{{cite journal |last1=Schellekens |first1=Mark |last2=Trainor |first2=Colin |last3=Encallado |first3=Juan |last4=Imansyah |first4=M Jeri |title=Status of the Pied Imperial Pigeon ''Ducula bicolour'' and Pink-necked Green-Pigeon ''Treron vernans'' on Flores, Nusa Tenggara |journal=Kukila |date=2009 |volume=14 |pages=16–20 |url=https://www.researchgate.net/publication/235688039}}</ref> ==Konduto== [[File:Pink-necked Green-Pigeon - juveniles - Flickr - Lip Kee.jpg|thumb|left|Junuloj nelonge post elnestiĝo]] Rozkola verda kolombo estas preskaŭ ekskluziva [[fruktomanĝulo]]. Ĝiaj plej preferataj fruktoj estas [[figo]]j (de genro ''[[Ficus]]''), sed ĝi volonte konsumas fruktojn de plantoj el aliaj genroj: ''Glochidion'', ''Breynia'', ''Vitex'', ''Macaranga'', ''[[Muntingia]]'', ''Melastoma'',<ref name="hbw" /> ''Oncosperma'', ''Bridelia'' ktp.<ref name="Whittaker 1994"/> Krom fruktoj la birdoj iam manĝas [[ĝermo]]jn, [[semo]]jn kaj [[burĝono]]jn, sed kun granda marĝeno pli malofte. Dum unu esploro pri fruktovoruloj de [[Sulaveso]] oni faris 55 observojn de rozkola verda kolombo, kaj ne eĉ unu el ili oni detektis ĝin manĝanta ion alian krom fruktoj, plejparte figoj.<ref name="walker" >{{cite journal |last1=Walker |first1=J. S. |title=Dietary specialization and fruit availability among frugivorous birds on Sulawesi |journal=Ibis |date=2007 |volume=149 |issue=2 |pages=345–356 |doi=10.1111/j.1474-919X.2006.00637.x}}</ref> La specio plejparton de tempo furaĝas en meznivela [[kanopeo]], malofte malsuprenirante al [[subarbaraĵo]] aŭ surgrunden. La birdoj lerte grimpas laŭ fajnaj branĉoj kaj prenas fruktojn.<ref name="hbw" /> Samkiel aliaj [[verdaj kolomboj]], rozkola verda kolombo havas muskolozan [[maĉstomako]]n, kiu ofte enhavas [[gastrolito]]jn, per kiuj la birdoj maĉas kaj diĝestas semojn en fruktoj.<ref name="hbw family"/> Esploroj de parencaj specioj montris, ke ne ĉiu individua birdo havas gastrolitojn, do supozeble la samo veras pri la tiu ĉi.<ref name="Thornton 1996"/> La birdoj estas sociemaj kaj preferas furaĝi en malgrandaj grupoj, kiuj, kiam troveblas abunda fonto de manĝaĵoj, unuiĝas je granda [[birdaro]] de ĝis 70 birdoj. Ili ankaŭ ripozas komune, kaj dum ripoztempo centoj de birdoj povas sidi en unu aŭ kelkaj apudaj arboj.<ref name="hbw" /> Ĉar ilia arealo estas en varma kaj stabila klimato, rozkolaj verdaj kolomboj ne havas difinitan reproduktan sezonon kaj reproduktiĝas pli malpli tutan jaron. Dum konstruo de [[nesto]], la iĉo respondecas pri akiro de materialoj, kaj la ino pri konstrulaboro. La nesto estas primitiva kaj malfortika platformo el maldikaj branĉoj kaj herboj, fiksita inter branĉoj de arbo, arbusto, aŭ [[heĝo]], je 1–10&nbsp;m super la grundo. Kutime la ino metas du blankajn ovojn kiuj estas 26.8–28.9&nbsp;×&nbsp;20.3–21.8&nbsp;mm grandaj.<ref name="hbw" /> Oni ne multe scias pri reprodukta konduto de tiu ĉi birdo, ekzistas nur unu detala observo de nestumo de rozkola verda kolombo en [[Singapuro]]. En tiu ĉi raporto la gepatroj [[kovado|kovis]] la ovojn laŭvice, la patro tage, kaj la patrino nokte, kaj la idoj eloviĝis post 17 tagoj. La idoj eloviĝas preskaŭ nudaj, kun nur kelkaj blankaj pikilplumoj sur bruna haŭto, kaj bezonas konstantan prizorgon. Samkiel kun kovado, la ino prizorgas la idojn nokte, kaj la iĉo tage. 10 tagojn post eloviĝo la idoj forlasas la neston, sed restas apude de la nestejo kelkajn pliajn tagojn, kaj gepatroj daŭre manĝigas ilin.<ref>{{cite journal |last1=Wee |first1=Y. C. |title=Forging a closer relationship with Pink-necked Green-pigeons |journal=Nature Watch |date=2005 |volume=13 |issue=3 |pages=16–21 |url=https://www.nss.org.sg/articles/f0766cb6-eForgingaCloserRelationship.pdf }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220330042657/https://www.nss.org.sg/articles/f0766cb6-eForgingaCloserRelationship.pdf |date=2022-03-30 }}</ref> == Ekologio == [[File:Treron vernans - Lip Kee.jpg|thumb|upright|Iĉo en [[Rakata]] de Krakatoa insularo]] Samkiel multaj fruktomanĝantaj kolomboj, rozkola verda kolombo estas grava disvastiganto de semoj de fruktarboj. Oni antaŭe pensis ke ekzisto de [[gastrolito]]j en [[maĉstomako]] signifas, ke tiu ĉi specio tute detruas kaj diĝestas semojn kaj ne disvastigas ilin kun fekaĵoj, sed esploroj montris, ke ne ĉiu individua birdo havas la gastrolitojn entute, kaj eĉ en tiuj kiuj jes havas iuj semoj trapasas la diĝestan sistemon sendamaĝe. Interalie, ĝuste tiu ĉi specio estas onikrede respondeca por reveno de multaj ''[[Ficus]]''-specioj al Krakatoa insularo post la detruo de la originala insulo pro vulkana erupto. Unuaj arbustaj fikusoj verŝajne estis alportitaj al la insuloj ne far kolomboj, sed far [[ĉiomanĝulo]]j kiel [[Piknonotedoj|bulbuloj]], sed kiam tiuj komencis fruktodoni, rozkolaj verdaj kolomboj alvenis, kaj ili alportis novajn speciojn de figarboj kaj movis semojn de insulo al insulo. La averaĝa veturtempo de rozkola verda kolombo al Krakatoa insularo estas 48 minutoj, multe pli mallonga ol la tempo, post kiu la semoj de manĝita frukto plene trapasas la birdan diĝestan sistemon (depende de la stato de la individua birdo kaj aliaj kondiĉoj tiu ĉi estas inter 60 kaj 480 minutoj).<ref name="Thornton 1996"/> La {{J|natura malamiko}} de rozkola verda kolombo estas grandaj rabobirdoj, interalie [[blankventra maraglo]] kaj [[migra falko]]. Ĝuste tiuj ĉi predantoj ludis gravan rolon en malapero de la specio de Anak Krakatau.<ref name="Rawlinson">{{cite journal |last1=Rawlinson |first1=P |last2=Zann |first2=R |last3=van Balen |first3=S |last4=Thornton |first4=I |title=Colonization of the Krakatau Islands by Vertebrates |journal=GeoJournal |date=1992 |volume=28 |issue=2, Krakatau – a Century of Change |pages=225–231|doi=10.1007/BF00177236 |bibcode=1992GeoJo..28..225R |s2cid=189887589 }}</ref> == Statuso == Rozkola verda kolombo estas tre adaptema specio kaj bone adaptiĝis al la ŝanĝoj, kiujn alportis al ĝiaj vivkondiĉoj agado de homoj. La birdoj frekventas homkreitajn habitatojn kaj homajn setlejojn, inklude la plej grandajn urbojn kiel [[Singapuro]],<ref name="hbw" /> kie ĝia populacio ŝajne kreskis kun tempo.<ref>{{cite journal |last1=KwekYan |first1=C |last2=SiYang |first2=T |last3=Kurukulasuriya |first3=B |last4=YiFei |first4=C |last5=Rajathurai |first5=L |last6=Lim |first6=H |last7=Tan |first7=H |title=Decadal changes in urban bird abundance in Singapore. |journal=Raffles Bulletin of Zoology |date=2012 |volume=Supplement 25 |pages=89–196 |url=https://www.researchgate.net/publication/256094237}}</ref> Malgraŭ ke en [[Tajio]], [[Malajzio]] kaj [[Sumatro]] la kolomboj estas iam ĉasataj<ref name="hbw" /> kaj kaptataj por vendi ilin kiel kaĝajn dombirdojn,<ref>{{cite journal |last1=Shepherd |first1=Chris |title=The bird trade in Medan, north Sumatra: an overview |journal=BirdingASIA |date=2006 |volume=5 |pages=16–24 |url=https://www.traffic.org/site/assets/files/5655/bird-trade-medan.pdf }}</ref> la specio restas sufiĉe kutima tie kaj tra tuta ĝia [[arealo]].<ref name="hbw" /> Ĉar estas neniuj konataj minacoj por travivo de la specio kiel la tuto, [[IUCN]] listas ĝin [[malplej zorgiga]].<ref name="iucn status 15 November 2021" /> ==Referencoj== {{referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolombedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] eh27e14q4saofbbwpnijj1ydus9i8u7 0 902915 9474826 9244383 2026-09-13T18:51:47Z Sj1mor 12103 9474826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo={{#invoke:Wikidata|claim|P1705}} |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo_priskribo=[[{{#invoke:Wikidata|claim|P1308}}]] }} <!-- {{Informkesto prezidanto | nomo = | bildo = | bildogrando = 220px | posteno = Prezidanto de Liberio | vicprezidanto = | komenco de oficeco = | antaŭulo = | sekvanto = | nacieco = liberia | naskiĝdato = {{naskiĝtago kaj aĝo|||}} en | naskiĝloko = }} --> '''Prezidanto de Liberio''' estas [[ŝtatestro]] kaj ĉefo de registaro de [[Liberio]]. La prezidanton elektas la popolo por 6-jara periodo. Li havas samtipan konstitucian pozicion kiel prezidanto de Usono. Samtempe oni elektas vicprezidanton, kiu ne povas aparteni al sama partio kiel la prezidanto. La prezidanto estas ankaŭ la ĉef-komendanto de la liberia armeo. La prezidanto devas esti minimume 35-jara. Li devas posedi teron minimume je 25 000 dolaroj. Sama prezidanto povas servi maksimume du periodojn. Liberia prezidanta pozicio estas la plej malnova afrika prezidanta pozicio. Liberio estis la unua respubliko en Afriko kaj dekoj da jaroj unu el nur du sendependaj afrikaj landoj. La oficiala loĝejo (rezidejo) de la prezidanto estas Executive Mansion en [[Monrovio]]. En 2018 la jara salajro de la prezidanto estis 100 000 dolaroj, sed la prezidanto George Weah etigis la salajron 25 % por edukaj kialoj. La nuna prezidanto estas [[Joseph Boakai]] ekde 2024. Unue nur [[afrik-amerikanoj de Liberio]] povis esti kandidatoj en prezidantelekto de Liberio. Ĝis 1944 ankaŭ la voĉas rajton havis nur ili. Rilatoj inter ili kaj la alia loĝantaro de Liberio peris en 1980 puĉon, kie estis murdita afrik-amerikana prezidanto William R. Tolbert jr. kaj post tio neniu afrik-amerikano ne estis elektita. == Prezidantoj de Liberio == *[[Joseph Jenkins Roberts]] 1848–1856 *[[Stephen Allen Benson]] 1856–1864 *[[Daniel Bashiel Warner]] 1864–1868 *[[James Spriggs Payne]] 1868–1870 *[[Edward James Roye]] 1870–1871 *[[James Skrivring Smith]] 1871–1872 *[[Joseph Jenkins Roberts]] 1872–1876 *[[James Spriggs Payne]] 1876–1878 *[[Anthony W. Garnier]] 1878–1883 *[[Alfred Francis Russell]] 1883–1884 *[[Hilary R. W. Johnson]] 1884–1892 *[[Joseph James Cheesman]] 1892–1896 *[[William D. Coleman]] 1896–1900 *[[Garretson W. Gibson]] 1900–1904 *[[Arthur Barclay]] 1904–1912 *[[Daniel Edward Howard]] 1912–1920 *[[Charles D. B. King]] 1920–1930 *[[Edwin Barclay]] 1930–1944 *[[William Tubman]] 1944–1971 *[[William R. Tolbert Jr.]] 1971–1980 *[[Samuel Doe]] 1986–1990 *[[Charles Taylor]] 1997–2003 *[[Moses Blah]] 2003 *[[Ellen Johnson Sirleaf]] 2006–2018 *[[George Weah]] 2018–2024 *[[Joseph Boakai]] 2024– {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politiko de Liberio]] 9noxq383cfaxhoyf3tgn0cudfx9g6sn 0 904317 9474911 9335981 2026-09-13T19:45:30Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] 9474911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Peter PELLEGRINI''' (naskiĝis la 6-an de oktobro 1975 en [[Banská Bystrica]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estas slovaka [[politikisto]] ([[Hlas – sociálna demokracia|HLAS-SD]] (antaŭe [[Direkto — Sociala Demokratio|SMER-SSD]] <ref name="globsec2">{{Cite web|title=Panellist {{!}} Peter Pellegrini|url=http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|publisher=Globsec|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220000855/http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|archive-date=20 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="ministry">{{Cite web|title=Novým ministrom školstva sa stal Peter Pellegrini|url=https://www.minedu.sk/novym-ministrom-skolstva-sa-stal-peter-pellegrini/|publisher=Slovak Ministry for Education, Science, Research and Sport|date=3 July 2014|access-date=11 January 2015|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501104718/https://www.minedu.sk/novym-ministrom-skolstva-sa-stal-peter-pellegrini/|url-status=live}}</ref>) kaj ĝia [[partiestro]]) kaj [[ŝtatisto]]. Li estas la nuna [[Prezidanto de Slovakio]] ekde la 15-a de junio 2024. Antaŭe li estas Prezidanto de la Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko de la 25-a de oktobro 2023 ĝis la 7-a de aprilo 2024 kaj en 2014–2016. Iama ĉefministro de Slovakio (2018–2020) <ref>{{Cite web|first=Jason|last=Hovet|url=https://www.reuters.com/article/us-slovakia-government-minister/slovak-pm-to-head-finance-ministry-temporarily-after-kazimir-leaves-idUSKCN1RG0XI|title=Slovak PM to head finance ministry temporarily after Kazimir leaves|website=[[Reuters]]|date=4 April 2019|access-date=6 August 2019|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324115128/https://www.reuters.com/article/us-slovakia-government-minister/slovak-pm-to-head-finance-ministry-temporarily-after-kazimir-leaves-idUSKCN1RG0XI|url-status=live}}</ref>. Tiele, li estas la unua slovaka politikisto teni ĉiujn tri plej altaj konstituciaj postenoj (Prezidanto, Ĉefministro kaj Prezidanto de la Parlamento) en la lando <ref name="ceskatelevize 1506242">{{cite web|title=Chci silný stát, řekl Pellegrini v inauguračním projevu|url=https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/svet/verim-ze-duveru-obcanu-nezklamu-rekl-pellegrini-pred-inauguraci-350279|website=[[ČT24]]|access-date=24 June 2024|language=cs}}</ref>. Peter Pellegrini ricevis pli ol 53% de la voĉdono en la prezidant-elekto en aprilo 2024. Li estas konsiderita proksima aliancano de [[Robert Fico]] kaj estis skeptika de subteno por Ukrainio post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio]] en [[2022]]. La ​​kontraŭstara kandidato estis Ivan Korcok, kiu estas konsiderita por-okcidenta kandidato. La vido pri la milito en Ukrainio estis centra al la balotkampanjo. == Vivo kaj kariero == === Fono === Pellegrini naskiĝis la 6-an de septembro 1975 en [[Banská Bystrica]] en tiama [[Ĉeĥoslovakio]], filo de entreprenista patrino kaj aŭtomekanikisto patro. Li havas partajn italajn prapatrojn  kiuj enmigris al [[Supra Hungario]] (Slovakio). Lia praavo Leopoldo Pellegrini venis al la [[Aŭstro-Hungara imperio|Aŭstro-Hungara]] [[Aŭstro-Hungara imperio|Imperio]] por helpi kun la konstruado de la fervojo inter [[Levice]] kaj [[Zvolen]]. Li decidis ekloĝi en [[Lehôtka pod Brehmi]], en la distrikto de [[Žiar nad Hronom]], enamiĝinte al loka knabino, Maria Kunovská. Pellegrini estas diplomiĝinto de la universitatoj de Banská Bystrica (Universitato Matej Bel, kie li studis [[Ekonomiko|ekonomikon]]) kaj Košice ( ''Technická univerzita v Košiciach'', kie li temigis bankadon, investon kaj financon). Li tiam estis komercisto <ref name="globsec">{{Cite web|title=Panellist {{!}} Peter Pellegrini|url=http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|publisher=Globsec|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220000855/http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|archive-date=20 December 2014|url-status=dead}}</ref>. === Politika kariero === Li estis elektita al la slovaka parlamento, la Nacia Konsilio, por la socialdemokrata partio Smer – sociálna demokracia, en 2006,  kaj estis reelektita en 2010, 2012 kaj 2016. En 2012, li iĝis Ŝtata sekretario en la Financministerio, posteno kiun li tenis dum du jaroj ĝis li nelonge funkciis kiel Edukministro en 2014. De 25 novembro 2014 ĝis 23 marto 2016, Pellegrini estis Prezidanto de la Parlamento,  sukcedante Pavol Paška. En 2015, li estis nomumita ''Cifereca Ĉampiono'' por Slovakio, misio donita fare de la [[Eŭropa Unio]] por antaŭenigi [[ciferecigo]]n en civita vivo. Pellegrini sukcedis al ĉefministro Robert Fico en marto 2018, kiu eksiĝis post la murdo de ĵurnalisto [[Ján Kuciak]] kaj lia fianĉino. Kuciak estis [[enketa ĵurnalismo|enketema ĵurnalisto]] kun intereso en financa krimo. La 21an de marto 2020, li estis sukcedita kiel ĉefministro fare de Igor Matovič. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|Peter Pellegrini}} {{Ĝermo|slovako|politiko}} {{Prezidantoj de Slovakio}} {{Ŝtatestroj de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pellegrini, Peter}} [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Slovakio]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio]] [[Kategorio:Slovakaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj]] 25dh3w9abdrggxw8cq32u3cewgsd9lh 9474939 9474911 2026-09-13T20:17:30Z ThomasPusch 1869 9474939 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Peter PELLEGRINI''' (naskiĝis la 6-an de oktobro 1975 en [[Banská Bystrica]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estas slovaka [[politikisto]] ([[Hlas – sociálna demokracia|HLAS-SD]] (antaŭe [[Direkto — Sociala Demokratio|SMER-SSD]] <ref name="globsec2">{{Cite web|title=Panellist {{!}} Peter Pellegrini|url=http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|publisher=Globsec|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220000855/http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|archive-date=20 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="ministry">{{Cite web|title=Novým ministrom školstva sa stal Peter Pellegrini|url=https://www.minedu.sk/novym-ministrom-skolstva-sa-stal-peter-pellegrini/|publisher=Slovak Ministry for Education, Science, Research and Sport|date=3 July 2014|access-date=11 January 2015|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501104718/https://www.minedu.sk/novym-ministrom-skolstva-sa-stal-peter-pellegrini/|url-status=live}}</ref>) kaj ĝia [[partiestro]]) kaj [[ŝtatisto]]. Li estas la nuna [[prezidanto de Slovakio]] ekde la 15-a de junio 2024. Antaŭe li estas Prezidanto de la Nacia Konsilio de la Slovaka Respubliko de la 25-a de oktobro 2023 ĝis la 7-a de aprilo 2024 kaj en 2014–2016. Iama ĉefministro de Slovakio (2018–2020) <ref>{{Cite web|first=Jason|last=Hovet|url=https://www.reuters.com/article/us-slovakia-government-minister/slovak-pm-to-head-finance-ministry-temporarily-after-kazimir-leaves-idUSKCN1RG0XI|title=Slovak PM to head finance ministry temporarily after Kazimir leaves|website=[[Reuters]]|date=4 April 2019|access-date=6 August 2019|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324115128/https://www.reuters.com/article/us-slovakia-government-minister/slovak-pm-to-head-finance-ministry-temporarily-after-kazimir-leaves-idUSKCN1RG0XI|url-status=live}}</ref>. Tiele, li estas la unua slovaka politikisto teni ĉiujn tri plej altaj konstituciaj postenoj (Prezidanto, Ĉefministro kaj Prezidanto de la Parlamento) en la lando <ref name="ceskatelevize 1506242">{{cite web|title=Chci silný stát, řekl Pellegrini v inauguračním projevu|url=https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/svet/verim-ze-duveru-obcanu-nezklamu-rekl-pellegrini-pred-inauguraci-350279|website=[[ČT24]]|access-date=24 June 2024|language=cs}}</ref>. Peter Pellegrini ricevis pli ol 53% de la voĉdono en la prezidant-elekto en aprilo 2024. Li estas konsiderita proksima aliancano de [[Robert Fico]] kaj estis skeptika de subteno por Ukrainio post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio]] en [[2022]]. La ​​kontraŭstara kandidato estis Ivan Korcok, kiu estas konsiderita por-okcidenta kandidato. La vido pri la milito en Ukrainio estis centra al la balotkampanjo. == Vivo kaj kariero == === Fono === Pellegrini naskiĝis la 6-an de septembro 1975 en [[Banská Bystrica]] en tiama [[Ĉeĥoslovakio]], filo de entreprenista patrino kaj aŭtomekanikisto patro. Li havas partajn italajn prapatrojn  kiuj enmigris al [[Supra Hungario]] (Slovakio). Lia praavo Leopoldo Pellegrini venis al la [[Aŭstro-Hungara imperio|Aŭstro-Hungara]] [[Aŭstro-Hungara imperio|Imperio]] por helpi kun la konstruado de la fervojo inter [[Levice]] kaj [[Zvolen]]. Li decidis ekloĝi en [[Lehôtka pod Brehmi]], en la distrikto de [[Žiar nad Hronom]], enamiĝinte al loka knabino, Maria Kunovská. Pellegrini estas diplomiĝinto de la universitatoj de Banská Bystrica (Universitato Matej Bel, kie li studis [[Ekonomiko|ekonomikon]]) kaj Košice ( ''Technická univerzita v Košiciach'', kie li temigis bankadon, investon kaj financon). Li tiam estis komercisto <ref name="globsec">{{Cite web|title=Panellist {{!}} Peter Pellegrini|url=http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|publisher=Globsec|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220000855/http://www.globsec.org/globsec2014/panellist/peter-pellegrini|archive-date=20 December 2014|url-status=dead}}</ref>. === Politika kariero === Li estis elektita al la slovaka parlamento, la Nacia Konsilio, por la socialdemokrata partio Smer – sociálna demokracia, en 2006,  kaj estis reelektita en 2010, 2012 kaj 2016. En 2012, li iĝis Ŝtata sekretario en la Financministerio, posteno kiun li tenis dum du jaroj ĝis li nelonge funkciis kiel Edukministro en 2014. De 25 novembro 2014 ĝis 23 marto 2016, Pellegrini estis Prezidanto de la Parlamento,  sukcedante Pavol Paška. En 2015, li estis nomumita ''Cifereca Ĉampiono'' por Slovakio, misio donita fare de la [[Eŭropa Unio]] por antaŭenigi [[ciferecigo]]n en civita vivo. Pellegrini sukcedis al ĉefministro Robert Fico en marto 2018, kiu eksiĝis post la murdo de ĵurnalisto [[Ján Kuciak]] kaj lia fianĉino. Kuciak estis [[enketa ĵurnalismo|enketema ĵurnalisto]] kun intereso en financa krimo. La 21an de marto 2020, li estis sukcedita kiel ĉefministro fare de Igor Matovič. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|Peter Pellegrini}} {{Ĝermo|slovako|politiko}} {{Prezidantoj de Slovakio}} {{Ŝtatestroj de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pellegrini, Peter}} [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Slovakio]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Slovakio]] [[Kategorio:Slovakaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj]] bb5rcjn27ck8sbxt7f6lqgm6f2fpglg 0 909696 9474818 9252438 2026-09-13T18:46:15Z Sj1mor 12103 9474818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:DBP 1989 1425 Friedrich Silcher.jpg|thumb|uestgermana poŝtmarko pri Friedrich Silcher (1989)]] '''Philipp Friedrich SILCHER''' (naskiĝinta la {{Daton|27|6|1789}} en [[weinstadt|Weinstadt-Schnait]], mortinta la {{daton|26|8|1860}} en [[Tübingen]]) estis [[germanio|germana]] komponisto kaj muzikpedagogo kiu famiĝis per multo da popularaj kantoj. Li ankaŭ kolektis ade kantojn. Famegaj estis ekz. liaj kantoj pri [[Loreley]] kaj [[Anjo el Tharau]]. == Vivo == Estante filo de instruisto li en 1803 iĝis lernoklnabo en [[Remshalden|Geradstetten (Remshalden)]]. Tri jarojn poste li rajtis ekinstruisti en Stutgarto ĉe la orgenisto [[Nikolaus Ferdinand Auberlen]]. Sekva posteno estis en [[Schorndorf]] kaj privata instruado por familianoj de Joseph Friedrich Anton von Berlichingen. Post transloĝigoh de Berlichingen al [[Ludwigsburg]] en 1809, Silcher povis ekdeĵori ĉe la tiea Porknabina lernejo. En Ludwigsburg somere ripozumadis la [[virtembergo|virtemberga]] reĝo Frederiko pro kio estadis tie ankaŭ [[Conradin Kreutzer]]. Laŭ ties rekomendo Silcher tute kaj eĉ plie dediĉu sin al muziko: sekve Silcher trejniĝis tie en piana ludado kaj komponado (de Kreutzer kaj [[Johann Nepomuk Hummel]]). Post iro de Kreutzer Stutgarton, ankaŭ Silcher faris tion. Stutgarte li estis dum du jaroj instruisto loĝante ĉe la pianofabrikanto [[Johann Lorenz Schiedmayer]] kaj interesiĝante ege por la muziko de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. De 1817, Silcher estis [[muzikdirektoro|muzika direktoro]] de la [[universitato de Tübingen]]. Edzigis lin en 1822 Luise Rosine Enßlin († 1871; naskonte filon kaj du filinojn). ==Graveco kaj honoroj== Silcher taksatas gravega antaŭenpuŝanto de enkorusa kantado, por kiu li taŭgigis multajn germanlingvajn kaj fremdajn kantojn (kp. lian [[ĥoralo|ĥorallibron]] por tri voĉoj ''Dreistimmiges württembergisches Choralbuch''). Multaj ĝis hodiaŭ de ĥoroj flegatas. Silcher mem fondis en 1829 la rondon ''Akademischer Gesangverein'' en [[Tübingen]]. Lia tombo troviĝas sur la Tombejo malnova de Tübingen. *La naskiĝdomo de Silcher estas muzeo<ref>[https://www.silcher-museŭm.de/ hejmpaĝo]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kiu malĝuis fermiĝon en januaro 2023.<ref>Bernd Klopfer: [https://www.zvw.de/lokales/weinstadt/wir-m%C3%BCssen-die-notbremse-ziehen-silcher-museum-in-schnait-schlie%C3%9Ft-f%C3%BCr-immer_arid-597254 "Wir müssen die Notbremse ziehen"] - ĉe: ''Waiblinger Kreiszeitung,'' 16.2.2023</ref> *En 1873 jam estis kreita en Tübingen monumento obeliska, novigita post 1939. *La muzikologo [[Hermann Josef Dahmen]] science esploradis pri Silcher. *Ankaŭ ekzistas vinreba speco ''Silcher''. *Multaj lernejoj portas lian nomon, en: [[weinstadt|Weinstadt-Endersbach]], la stutgarta kvartalo Rot, [[Tübingen]], [[Fellbach]], [[Heilbronn]], [[Heidenheim an der Brenz]], [[Eislingen (Fils)]], [[Esslingen]], [[Ludwigsburg]], [[Kornwestheim]] kaj [[Östringen]]. *Multaj placoj kaj stratoj estas silcher-aj: en [[Baden-Virtembergo]] en 2023 ĉiu dua komunumo havis publikan trafikareon nomatan laŭ Silcher.<ref>oficiala katastra registro ALKIS, 3.1.2023</ref> *Aperigis en 1989 [[Deutsche Bundespost]] specialan [[poŝtmarko]]n kun [[papertondado]] de Silcher, notoj kaj teksto de ''Loreley''. ==Verkoj (elekto)== === Kantoj === {{div col|3}} * Ach du klarblauer Himmel * Ach, ach, ich armes Klosterfräulein * Ach, wie ist's möglich dann (prilaboro) * Ade, du liebes Städtchen * Alle Jahre wieder (1842) * Alleweil ka(nn) mer net lustig sei(n) * Am Brunnen vor dem Tore (prilaboro) * Am Neckar * [[anjo el Tharau|Ännchen von Tharau]] * Bin i net a bürschle auf der Welt? * Der Mai ist gekommen * Drunten im Unterland * Du bist die schönste aller Gaben * Durch's Wiesetal gang i jetzt na * E bissele Lieb' und e bissele Treu * Ehrenvoll ist er gefallen * Ein Bursch und Mägdlein flink und schön * Ein König ist der Wein! * Ein Sträußchen am Hute * Es fliegt manch Vöglein in das Nest * Es geht bei gedämpfter Trommel Klang * Es gfallt mer nummen eini * Es löscht das Meer die Sonne aus * Gut Nacht, gut Nacht mein feines Kind * Hab' oft im Kreise der Lieben * Herzerl, was kränkt dich so sehr * Hoffe das Beste * Ich ging einmal spazieren, spazieren * Ich habe den Frühling gesehen * Ich hatt' einen Kameraden * Ich weiß nicht, was soll es bedeuten * Im Maien, im Maien blüh'n süße Blümelein * In einem kühlen Grunde * Jetzt gang i ans Brünnele * Juchhei, dich muß ich haben * Kein Feuer, keine Kohle * Komm mit mir ins Tale * Kommt Kinder, laßt uns gehen gen Bethlehem * Mädele, ruck ruck, ruck an meine rechte Seite * Maidle, laß dir was verzähle * Mei Maidle hot e G'sichtle * Mei Mutter mag mi net * Mein eigen soll sie sein * Mein Herzlein thut mir gar zu weh! * Meiner Heimath Berge dunkeln * Mir ist's zu wohl ergangen * Morgen muß ich fort von hier * Morgen müssen wir verreisen * Morgenrot, Morgenrot, leuchtest mir zum frühen Tod? * Muss i denn, muss i denn zum Städtele hinaus * Nun leb' wohl, du kleine Gasse * Nur du allein * O Maidle, du bist mein Morgenstern * O wie herbe ist das Scheiden * Rosestock, Holderblüt * So leb denn wohl, du stilles Haus * So nimm denn meine Hände * Soll's alte Herz vergessen sein * Stumm schläft der Sänger * Süß' Liebe liebt den Mai * Vöglein im hohen Baum * Von allen den Mädchen, so blink und so blank * Was hab ich denn meinem Feinsliebchen getan? * Was ist das doch ein holdes Kind * Weil ich Jesu Schäflein bin * Wenn alle Brünnlein fließen * Wie die Blümlein draußen zittern * Wie han i doch so gern die Zeit * Wie lieblich schallt durch Busch und Wald * Wir wollen ihm die Krippe schmücken * Wo a kleins Hüttle steht * Wohin mit der Freud? * Zu dir zieht's mi hin {{div col end}} === Uverturoj === * Ouverture in c-Moll * Ouverture in Es-Dur === Ĉambra muziko === * Variationen für das Pianoforte über das Volkslied „In einem kühlen Grunde“ * Divertissement für Flöte und Klavier aus dem „Freischütz“ von C. M. v. Weber * Variationen über „Nel cor più mi sento“ für Flöte und Klavier === Motetoj === * Ehre sei Gott in der Höhe * Schau hin nach Golgatha * Weihnachtsmotette („Es waren Hirten zu Bethlehem“) === Aliaj aĵoj === * ''Kurzgefaßte Gesanglehre für Volksschulen und Singchöre,'' dua eldono, H. Laub, Tübingen 1853 * Hermann und Moritz Schauenburg (eld.), Fr. Silcher kaj Fr. Erk (faka red.): ''[[kommersbuch|Allgemeines Deutsches Commersbuch]],'' Schauenburg, Lahr 1858 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-1368 surreta 11-a eldono de 1867]) == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Friedrich_Silcher Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118614339 ligiloj ĉe DDB] * [https://www.volksliederarchiv.de/komponisten/silcher-friedrich/ kantoj de kaj kun Friedrich Silcher je ''Volksliederarchiv''] * [http://www.silcher-museum.de/ hejmpaĝo de ''Silcher-Museum''] * [http://kilchb.de/klausmohr/006/mohr_silcher.html H. Mohr de Sylva, 1960: "Friedrich Silcher, Tübingen und die Welt"] * [http://www.gmg-bw.de/html/musikl-multimedia_lied_silcher.html ''Gesellschaft für Musikgeschichte in Baden-Württemberg''] * Christian Kosfeld: [https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/silcher104.html "27.06.1789 - Geburtstag von Friedrich Silcher"] - ĉe: WDR (radifonia epizodo ''ZeitZeichen'', 27.6.2014) *Brusniak, Friedhelm: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd118614339.html#ndbcontent "Silcher, Friedrich"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 24 (2010), p. 412-414 == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Silcher, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Muziksciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj korusestroj]] i2kjbp16cv4du0gal88wxoe2implfnp 0 911971 9474641 9473151 2026-09-13T13:52:56Z Crosstor 3176 /* P */ 9474641 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Lőrincz]] * [[László L. Menyhért]] * [[Lajos Labádi]] * [[János Lackfi]] * [[Miklós Lackó]] * [[Dezső Laczkó]] * [[Miklós Laczkovich]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Sándor Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[Gábor Lajta]] * [[László György Lajtha]] * [[Ferenc Lakits]] * [[János Lakos]] * [[Frigyes Lám]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Kornél Lánczos]] * [[Sándor Láng]] * [[Judit Lannert]] * [[Ede Jacobi Lányi]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Lajos Lassú]] * [[Samu Lasz]] * [[Andor László]] * [[András László (budhisto)]] * [[Elek László]] * [[Géza László]] * [[János László]] * [[Sándor László-Bencsik]] * [[Lajos Latkóczy]] * [[Éva Lax]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Lajos Lazarovits]] * [[Ágost Lechner]] * [[Gyula Lechner]] * [[Ferenc Ledényi]] * [[Béla Lederer]] * [[Emma Léderer]] * [[Miksa Léderer]] * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Béla Leffler]] * [[Béla Norbert Legányi]] * [[György Legeza]] * [[Erzsébet Légrády]] * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] * [[Joachim Leimdörfer]] * [[Ödön Lénárd]] * [[Antal Lepold]] * [[Ferenc Lénárd]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[Ágota Lénárt]] * [[Adalbert Béla Lengyel]] * [[Árpád Lengyel]] * [[Árpád Lengyel (naĝisto)]] * [[Balázs Lengyel]] * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[Emil Lengyel]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[József Lenz]] * [[Antal Leszler]] * [[Katalin Lévai]] * [[Imre Lévay]] * [[Ernő Levius]] * [[Esztella Levko]] * [[Lajos Lévy]] * [[István Lichteneckert]] * [[Mór Liebmann]] * [[Aurél Liffa]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Arisztid Lindenmayer]] * [[Ildikó Lipcsey]] * [[István Lipka]] * [[Tamás Lipták]] * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[István Lipthay]] * [[Ödön Literáty]] * [[György Litván]] * [[Miklós Locsmándi]] * [[Alajos Loczka]] * [[József Loczka]] * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]] * [[Menyhért Lónyay]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] * [[Lajos Lőrincze]] * [[Ernő Lorsy]] * [[József Lőte]] * [[Rozi Lovas]] * [[Gyula Lovass]] * [[Sándor Lovassy]] * [[László Lovász]] * [[Pál Lővei]] * [[József Lovrich]] * [[Lipót Lőw]] * [[Tibor Lőw]] * [[Sámuel Löwinger]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[Döme Lugosi]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László György Lukács]] * [[László Lukács (monaĥo)]] * [[Tamás Lukács]] * [[János Lukácsy]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]] * [[Klára M. Rásky]] * [[Béla Machik]] * [[Lukács Mácsay]] * [[Valér Ignác Maczki]] * [[Gyula Madarassy-Beck]] * [[János Madarassy]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Andor Máday]] * [[István Máday]] * [[Izidor Máday]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Ince Magyarász]] * [[Zoltán Magyary]] * [[Antal Mailáth]] * [[György Mailáth (1854–1924)]] * [[István Majer]] * [[Balázs Major]] * [[Ervin Major]] * [[György Major]] * [[György Majtényi]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Béla Makkai]] * [[Pál Makó]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Mihály Malán]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[György Mándy]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Mangold]] * [[Károly Mannheim]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Sándor Marberger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Csaba Marczinka]] * [[Veronika Marék]] * [[Ede Margalits]] * [[Antal Margittai]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[József Máriáss]] * [[Béla Máriássy]] * [[Sándor Máriássy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Tivadar Márk]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Hugó Márki]] * [[Dezső Markó]] * [[Jenő Markó]] * [[György Markos]] * [[Mátyás Antal Markovics]] * [[Pál Markovics]] * [[Györgyi Markovits]] * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]] * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Károly Maróthy]] * [[Miklós Martin]] * [[Boldizsár Marcell Marton]] * [[Attila Marosvári]] * [[Jenő Márton]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Miksa Marton]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Ernő Massány]] * [[Endre Masznyik]] * [[Áron Máthé]] * [[Gábor Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Elek Matolay]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[Tamás Matolcsy]] * [[Jolán Mátrai]] * [[László Mátrai]] * [[Michal Matunák]] * [[Péter Matuska]] * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] * [[Béla Mauritz]] * [[Ferenc Kolos Mayer]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[Engelbert Nándor Mázy]] * [[János Meczner]] * [[Ferenc Medgyessy]] * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[László Medura]] * [[Endre Medvigy]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[Tibor F. Mérei]] * [[Gusztáv Merényi]] * [[Oszkár Merényi]] * [[István Méri]] * [[László Mérő]] * [[László Meskó]] * [[Endre Mester]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Károly Mészáros (advokato)]] * [[Klára Mészáros]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Artúr Meszlény]] * [[Barna Mezey]] * [[Ferenc Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Béla Mihályffy]] * [[Sándor Mihalik]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Lajos Mikes]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Tibor Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Tibor Mikola]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Attila Mispál]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[Lajos Mocsáry]] * [[László Móczár]] * [[Aladár Mód]] * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[József Mogyoródi]] * [[Lívia Mohás]] * [[Sándor Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Gyula Mokos]] * [[Domokos Moldován]] * [[Ferenc Moldoványi]] * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Attila Dávid Molnár]] * [[Csaba Molnár]] * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[János Molnár (apotekisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Szulpic Dezső Molnár]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Zsolt Molnár]] * [[István Monok]] * [[Sarolta Monspart]] * [[László Monszpart]] * [[Károly Móra]] * [[Edit Moravcsik]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Géza Moravcsik]] * [[Virág Móricz]] * [[Zoltán Morlin]] * [[Mária Anna Móró]] * [[Emilián Pál Mórocz]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Győző Morvay]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Pál Mudrony]] * [[Soma Mudrony]] * [[András Muhi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Vilmos Müller]] * [[Ernő Munkácsi]] * [[Aurél Münnich]] * [[Károly Murai]] * [[Károly Muraközy]] * [[Viktor Mutschenbacher]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[László Nádasy]] * [[László Nádori]] * [[Alajos Nagy]] * [[Andor Nagy]] * [[Antun Nagy]] * [[Csongor István Nagy]] * [[István Nagy-Luttenberger]] * [[József Béla Nagy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Mária Nagy]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter István Nagy]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Naményi]] * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[István Nánay]] * [[Miksa Natter-Nád]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[György Nébald]] * [[János Nedeczey]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[Lívia Nemes]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[János Nemeskéri]] * [[István Nemeskürty]] * [[Albert Németh]] * [[Antal Németh]] * [[Dezső Németh]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Norbert Németh (tibetologo)]] * [[Romuáld János Németh]] * [[Ferenc Némethy]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Pál Nessi]] * [[Emil Neszmélyi]] * [[György Neubauer]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Ede Neumann]] * [[János Neumann]] * [[Károly Neumann]] * [[Kornél Neuschloss]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gábor Nógrádi]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[László Nógrády]] * [[Tibor Nónay]] * [[Jenő Noszky (1880)]] * [[Béla Novák]] * [[Eszter Novák]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Antal Nyáry]] * [[Ferenc Nyáry]] * [[János Nyilasi]] * [[Judit Nyilassy]] * [[Géza Nyiredi]] * [[Ferencné Nyitrai]] * [[Gyula Nyúl]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]] * [[Adolf Oberschall]] * [[Magda Oberschall]] * [[Teréz Oborni]] * [[Borbála Obrusánszky]] * [[Imre Ódor]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Lajos Oláh]] * [[Lajos Olasz]] * [[Miklós Olgyay]] * [[János Ölvedi]] * [[Eszter Ónodi]] * [[Péter Oravecz]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Viktor Orbán]] * [[Szilveszter Ördögh]] * [[Nándor Óriás]] * [[Ede Ormos]] * [[Balázs Orosz]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[László Orosz (instruisto)]] * [[Szonja Oroszlán]] * [[László Őrsy]] * [[László Országh]] * [[Oszkár Országh]] * [[András Ortutay]] * [[Noémi Orvos-Tóth]] * [[Károly Orzovenszky]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Andrea Osvárt]] * [[Péter Oszkó]] * [[Szilárd Oszlaczky]] * [[András Osztovits]] * [[László Ottlik]] * [[Ferenc Óvári]] * [[Kelemen Ováry]] * [[Pál Őz]] * [[Sándor Őze]] * [[Nóra Özer]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[István Ozsváth]] {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter P. Müller]] * [[Sándor P. Szabó]] * [[György Paál]] * [[János Pach]] * [[Péter Paczolay]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Mihály Padisák]] * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[András Pál (astronomo)]] * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[Gyula Pál]] * [[Pál Palásthy]] * [[Géza Pálffy (historiisto)]] * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Károly Sándor Pallai]] * [[György Pallavicini]] * [[Sándor Palló]] * [[Endre Palócz]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Miklós Páncsics]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Leó Valentin Pantocsek]] * [[Dávid Pap]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Dezső Pap]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Melinda Pap]] * [[Miklós Pápa]] * [[Ferenc Papcsák]] * [[Gábor Zsigmond Papp]] * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Pál Pariss]] * [[János Parti]] * [[Béla Pártos]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Iván Pasteiner]] * [[Edith Pásztor]] * [[Dóra Pásztory]] * [[Raphael Patai]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Arnold Pataky]] * [[Márta Pataki]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Károly Patthy]] * [[Arnold Árpád Pauer]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Gábor Pávai Vajna]] * [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] * [[György Péczely]] * [[Gábor Péli]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Dóra Perczel-Forintos]] * [[László Perédy]] * [[László Perendy]] * [[József Perényi]] * [[Mihály Perlaky]] * [[Géza Perneczky]] * [[Miklós Persányi]] * [[Ferenc Persay]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Katalin Petényi]] * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Rózsa Péter]] * [[Gábor Peterdy]] * [[Attila Péterfalvi]] * [[Károly Pétery]] * [[Imre Pethes]] * [[Iván Pető]] * [[József Petrétei]] * [[Lajos Petri]] * [[György Petrovics]] * [[Gedeon Petz]] * [[József Petzelt]] * [[Klára A. Pfeifer]] * [[Gyula Pikler]] * [[Judit Pinczési]] * [[Kálmán Pintér]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ignác Pivár]] * [[Ambrus Pleidell]] * [[Soma Plichta]] * [[Béla Plósz]] * [[István Pluhár]] * [[Éva Pócs]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[Ödön Gábor Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Zoltán Pokorni]] * [[Karl Polanyi]] * [[Anikó Polgár]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Tibor Polgár]] * [[János Pollák]] * [[Miksa Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Béla Pomogáts]] * [[Elemér Pongrácz]] * [[Kálmán Pongrácz]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Péter Popper]] * [[Péter Pór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Tivadar Posewitz]] * [[Ferenc Potzner]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Mihály Praznovszky]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[Lajos Pressing]] * [[Marian Lajos Prikkel]] * [[Csilla Prileszky]] * [[János Prileszky]] * [[Artúr Probstner]] * [[János Probstner]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Sándor Prokopp]] * [[Antal Prónai]] * [[Dezső Prónay]] * [[Pál Pruzsinszky]] * [[Ferenc Puhr]] * [[Miklós Puky]] * [[István Pukli]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Andor Pünkösti]] * [[Béla Purjesz]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Árpád Pusztai]] * [[Gyula Putnoky]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == Q == * [[Pál Quittner]] == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre Rábai]] * [[Jenő Radetzky]] * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Sándor Radnóti]] * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[György Radó]] * [[István Radó]] * [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] * [[Erzsébet Radó-Révész]] * [[Ignác Rados]] * [[Ferenc Raffay]] * [[János Rainer M.]] * [[Iván Raisz]] * [[Imre Rajczy]] * [[Kálmán Rajkai]] * [[Márton Rajki]] * [[Ferenc Rajna]] * [[András Rajnai]] * [[Sándor Rajki]] * [[István Rákóczi]] * [[Ferenc Rákos]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Vilmos Rappensberger]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[János Rathmann]] * [[István Ratkó]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Benő Rátóti]] * [[László Rátz]] * [[Károly Rauss]] * [[Tamás Rávnay]] * [[Viktor Alfonz Récsei]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[Antal Reguly]] * [[Zsigmond Reichard]] * [[István Reiman]] * [[Béla Reinitz]] * [[János Reisinger]] * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Gábor Reisz]] * [[Lajos Rell]] * [[Antal Reményi]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[Béla Rerrich (pli juna)]] * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]] * [[Antal Réthly]] * [[Béla Réthy]] * [[Pál Réthy]] * [[József Révai (piaristo)]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[Andor Révész]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Mihály T. Révész]] * [[Vidor Révész]] * [[Román Rezek]] * [[László Rhorer]] * [[József Ribáry]] * [[Ede Richter]] * [[Gedeon Richter]] * [[Hugó Richter]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Marcell Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Imre Ritter]] * [[Zoltán Rockenbauer]] * [[Mihály Racsmány]] * [[Tibor Riskó]] * [[Ferenc Rogács]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Gedeon Róka]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[Erzsébet Róna]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[György Rónay]] * [[János Ranolder]] * [[Szilárd Rökk]] * [[Botond Roska]] * [[Lipót Rottenbiller]] * [[Lillian Rotter]] * [[József Rötth]] * [[Vitál János Rózsa]] * [[Pál Rubányi]] * [[András Rubovszky]] * [[György Rubovszky]] * [[Imre Ruff]] * [[Pál Ruffy]] * [[Jakab Rupp]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[István Rusznák]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[József S. Szabó]] * [[Margit S. Sárdi]] * [[Edit S. Vincze]] * [[Éva Saáry]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Károly Sajó]] * [[Pál Salacz]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Jakab Salgó]] * [[István Salusinszky]] * [[István Sályi]] * [[Mihály Samu]] * [[István Sándor (bibliografo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[László Sári]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós József Sárkány]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Andor Sas]] * [[István Sas]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Ferenc Sávoly]] * [[Gábor Schein]] * [[András Schiffer]] * [[Ernő Schiffer]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[Zsigmond Schiller]] * [[György Schirilla (advokato)]] * [[Aladár Schleicher]] * [[Ádám Schmidt]] * [[János György Schmidt]] * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Miklós Schneider]] * [[János Schnell]] * [[Aladár Schnierer]] * [[József Schnitzler]] * [[Miklós Schöffer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[Gyula Schöpflin]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Tibor Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[Vilmos Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Konstantin Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Pál Schweitzer]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Ferenc Sebes]] * [[Géza Sebestyén]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Zsolt Semjén]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[Enikő Sereghyné Zengő]] * [[Jenő Serényi]] * [[László Serényi]] * [[Iván Seres]] * [[Ákos Seress]] * [[Miklós Seszták]] * [[Antal Sigray]] * [[István Síklaki]] * [[Ferenc Siklér]] * [[Albert Siklós]] * [[István Simicskó]] * [[György Simon]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Róbert Simon]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Sándor Simonyi-Semadam]] * [[Jenő Sipőcz]] * [[Lajos Sipos]] * [[Csaba Skultéty]] * [[Lajos Smidt]] * [[Iván Soltész]] * [[Katalin Soltész]] * [[Ede Solymos]] * [[Sándor Sólymos]] * [[József Solymosi]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Tamás Somló]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Pál Somssich]] * [[Rezső Soó]] * [[Mihály Pál Soós]] * [[Péter Soós]] * [[László Solymosy]] * [[Katalin Sólyom]] * [[Sándor Somogyi]] * [[Aladár Sövény]] * [[Ferenc Sövényházy]] * [[Ervin Sövényi]] * [[Glicér Spányik]] * [[René Spitz]] * [[Andor Sponer]] * [[Ignác Stáhly]] * [[Gábor Staudt]] * [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato) * [[Xavér Ferenc Stéger]] * [[Miklós Hubert Steiner]] * [[Jakab Steinherz]] * [[Béla Stenczer]] * [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * [[András Stipsicz]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Béla Stoll]] * [[Kálmán Stoll]] * [[Adolf Strausz]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Magdolna Supka]] * [[Antal Sujánszky]] * [[Enikő Sütő]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Alajos Szabó]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Róbert Szabó (astronomo)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Alajos Szabóky]] * [[Anna Szabolcsi]] * [[Bence Szabolcsi]] * [[Lajos Szabolcsi]] * [[József Szájer]] * [[Ádám Szakál]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Sándor Szakály]] * [[Péter Szakáts]] * [[Annamária Szalai]] * [[Emil Szalai]] * [[Tibor Szalai]] * [[Zoltán Szalai]] * [[Imre Szalay (muzeologo)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[István Szamota]] * [[Erika Szántó]] * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Iván Szántó]] * [[Tibor Szántó]] * [[Gyula Szapáry]] * [[Pál Szapáry]] * [[Manó Szaplonczay]] * [[István Szappanos]] * [[István Szára]] * [[Félix Szarvas]] * [[Pál Szarvas]] * [[Anna Mária Szász]] * [[Ottó Szász]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Nándor Száva]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[Győző Szebehely]] * [[László Szebellédy]] * [[János Szeberényi]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Andor Szécsény]] * [[Ferenc Szécsi]] * [[Noémi Szécsi]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Elemér Szeghalmi]] * [[Katalin Szegvári]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Kinga Székely]] * [[Ottokár Lajos Székely]] * [[Endre Szekér]] * [[Gyula Szekfű]] * [[János Károly Széky]] * [[Péter Széky]] * [[Gusztáv Szelényi]] * [[Klára Széles]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[László Szelestey]] * [[István Szeli]] * [[Ignác Széll]] * [[Jenő Széll]] * [[Kálmán Széll]] * [[László Szemere]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Endre Szemerédi]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[Imre Szemes]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szénási]] * [[Béla Szende]] * [[Gábor Szendi]] * [[Andor Szenes]] * [[Andrea Szenes]] * [[Béla Szenes]] * [[József Szendi]] * [[András József Szennay]] * [[Imre Szente]] * [[Lajos Szente]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Móric Szentkirályi]] * [[Albert Szent-Györgyi]] * [[András Szent-Györgyi]] * [[Márton Szentiványi (jezuito)]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Tibor Szentmártony]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[István Szentpáli]] * [[Imre Szentpétery]] * [[Győző Szépligeti]] * [[János Szerb]] * [[Zoltán Szerémy]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Tibor Szervét]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[Archimédesz Szidiropulosz]] * [[Gábor Szigethy]] * [[András Szigeti]] * [[László Sziklay]] * [[Zoltán Szilády]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[Márton Szilágyi]] * [[Béla Szilárd]] * [[Jenő Szilárd]] * [[László Szilassy]] * [[Jenő Szili]] * [[József Szili]] * [[Katalin Szili]] * [[György Szilvásy]] * [[Géza Szilvay]] * [[Pál Szily]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Oszkár Szimán]] * [[Jenő Szimon]] * [[Artúr Szirtes]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Zoltán Szitnyai]] * [[Imre Szivák]] * [[Endre Szkárosi]] * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Miklós Szmrecsányi]] * [[Lajos Szodoray]] * [[László Szögi]] * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Béla Miklós Szőke]] * [[Ágnes Szokolszky]] * [[István Szokolszky]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[János Szolnoki]] * [[Lipót Szondi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Zsuzsa Szőnyi]] * [[Tamás Szontagh]] * [[Miklós Szontagh (1882)]] * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Viktor Sztankovics]] * [[Jenő Sztojanovits]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[István Szűcs (piaristo)]] * [[Jenő Szűcs]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Csaba Szummer]] * [[Gyula Szutrély]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[József Takács]] * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]] * [[Marika Takács]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Vera Takács]] * [[Barna Tálas]] * [[Miklós Tállyai Róth]] * [[Lajos Tamás]] * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Harald Tangl]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Ferenc Tarányi]] * [[Éva Tardos]] * [[Gábor Tardos]] * [[János Tardy]] * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[György Tarján]] * [[Róbert Tarján]] * [[Tamás Tarján]] * [[Tibor Tarján]] * [[Csaba Tasnádi]] * [[Edit Tasnádi]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Ferenc Telbisz]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Pál Teleki]] * [[Mária Telkes]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Judit Temes]] * [[Rezső Temesváry]] * [[Győző Temesy]] * [[József Tersztyánszky]] * [[Teodóra Tomcsányi]] * [[Gyula Térfy]] * [[Lajos Terkán]] * [[Lajos Terray]] * [[Ödön Téry]] * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Thaisz]] * [[Károly Than]] * [[Gyula Theisz]] * [[Árpád Thewrewk]] * [[István Thomán]] * [[Lajos Thury]] * [[Antal Tibád]] * [[Mátyás Tibor]] * [[Miklós József Tihanyi]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]] * [[István Tisza]] * [[László Tisza]] * [[Zoltán Toborffy]] * [[Can Togay]] * [[Zsolt Tokaji]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Péter Tölgyessy]] * [[Gyula Tolmár]] * [[Gábor Tolnay]] * [[Attila Tomaji]] * [[Jenő Tomasz]] * [[András Tombor]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Vince Tomek]] * [[Iván Tomits]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[József Torgyán]] * [[József Törköly]] * [[Károly Tormay]] * [[Aurél Török]] * [[Béla Török]] * [[Ferenc Török (pentatlonisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] * [[Géza Tóth]] * [[György Tóth (astronomo)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[József Tóth (advokato)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Ker. János Tóth]] * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Rezső Tóth]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[József Trikál]] * [[László Tringer]] * [[Mátyás Triznya]] * [[László Trócsányi]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]] * [[János Tüdős]] * [[Lajos Turczel]] * [[Béla Turpinszky]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[László Tüske]] * [[Anna Tüskés]] * [[Gábor Tüskés]] * [[Tibor Tüskés]] * [[Ödön Tuszkai]] * [[Bence Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Béla Udvaros]] * [[Ferenc Ugróczy]] * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Károly Újhelyi]] * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]] * [[Sándor Újhelyi]] * [[Gábor Ujváry]] * [[Júlia Ungár]] * [[Emil Unger]] * [[Tamás Ungvári]] * [[Krisztián Ungváry]] * [[László Urai]] * [[Géza Uray]] * [[Katalin Uray-Kőhalmi]] * [[József Urbán]] * [[Róbert Urbán]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Andor Urszinyi]] == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Jenő Vácz]] * [[Elemér Vadász]] * [[Eszter Vágó]] * [[Ferenc Vágó]] * [[Szabolcs Vajay]] * [[György Vajda (arabisto)]] * [[György Mihály Vajda]] * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Anna Valachi]] * [[Dezső Valló]] * [[Gábor Vályi]] * [[Endre Vámos]] * [[Péter Vámos]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[László Vándorfi]] * [[Margit Vanek]] * [[Jenő Vángel]] * [[Károly Váradi]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Imre Várady (politikisto)]] * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (apotekisto)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varannai]] * [[Béla Várdai]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Andrea Varga-Damm]] * [[Benedek Varga]] * [[Edith Varga]] * [[Endre Gábor Varga]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (advokato)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Rudolf Varga]] * [[Tamás Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Béla Varságh]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Asztrik Várszegi]] * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[Miklós Vasvári]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Zsófia Vári]] * [[Judit Vas]] * [[Bertalan Vass]] * [[Géza Vasy]] * [[Endre Vázsonyi]] * [[János Vázsonyi]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Veczkó]] * [[István Vedres]] * [[Lajos Végvári]] * [[Imre Vejkey]] * [[Béla Vekerdi]] * [[Tamás Vekerdy]] * [[József Vekerdi]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Gábor Verő]] * [[András O. Vértes]] * [[József O. Vértes]] * [[Károly Vértesi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[Szilvia Vetter]] * [[Erzsébet Vezér]] * [[József Viber]] * [[Ágnes Vida]] * [[József Vida]] * [[Charles Vidor]] * [[József Vigh]] * [[Gyula Vigh]] * [[Károly Vigh]] * [[Judit Vihar]] * [[Szaniszló Béla Villányi]] * [[István Vincze]] * [[László Vinkler]] * [[Teréz Virág]] * [[Beatrix Visy]] * [[Aladár Visnya]] * [[Ferenc Viosz]] * [[Soma Visontai]] * [[Károly Vissy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Miklós Vitéz]] * [[Imre Vízkelety]] * [[László Vízvári]] * [[Ferenc Völgyesi]] * [[Gabriella Völgyesi]] * [[Lajos Völgyesi]] * [[Pál Völner]] * [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Márton Vörös]] * [[Béla Vörösmarty]] * [[Mihály Vörösmarty]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]] * [[Károly Wagner (jezuito)]] * [[Lajos Wagner]] * [[Mór Wahrmann]] * [[Eszter Waldapfel]] * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Arthur Weber]] * [[Ármin Weisz]] * [[Sándor Wekerle]] * [[Béla Wenckheim]] * [[Emília Weiss]] * [[János Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[Adolf Vilmos Werner]] * [[Gyula Werner]] * [[Vilmos Wessetzky]] * [[Gyula Weszelszky]] * [[Ödön Weszely]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Salamon Widder]] * [[István Winkler]] * [[Lajos Winkler]] * [[Aurél Wintner]] * [[Péter Wintermantel]] * [[József Wodetzky]] * [[Gyula Wojtilla]] * [[Vilmos Wolf]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] * [[Károly Wolff (politikisto)]] * [[Antal A. Wonaszek]] {{Div col end}} == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[László Z. Karvalics]] * [[Alfréd Zách]] * [[Károly Zafféry]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[Béla Zalányi]] * [[Alajos Zambra]] * [[Gergely Attila Zaránd]] * [[Imre Zárday]] * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Sámuel Zay]] * [[Péter Závada]] * [[Zsolt Zétényi]] * [[Edmund Zichy]] * [[Ferenc Zigány]] * [[Gyula Zimányi]] * [[Magdolna Zimányi]] * [[János Zlinszky]] * [[László Zolnay]] * [[Vilmos Zolnay]] * [[Imre Zoltán]] * [[László Zoltán]] * [[Irén Lajos Zoltvány]] * [[Vilmos Zorn]] * [[Sándor Zsarnay]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Dénes Zsigmondy]] * [[Péter Zsoldos]] * [[Zoltán Zubornyák]] * [[Aladár Zubriczky]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]] * [[Klára Zsindelyné Tüdős]] * [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] hvwsqe3ucuz62v1dg51kszlyeewesc0 0 913415 9475010 9413523 2026-09-13T23:53:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto reganto}} '''Ibrahim TRAORÉ''' franca prononco [ibʁaim tʁaɔʁe] (naskita la 14-an de marto 1988 en Bondokuy, [[Burkina Faso|Burkino Faso]]) estas burkina [[militisto]], kiu fariĝis la provizora [[ŝtatestro]] de Burkino Faso post la renverso de la same militista [[prezidanto de Burkino|prezidanto]] [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] en la puĉo de la 30-a de septembro 2022. <ref name="Ndiaga Mimault">{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/heavy-gunfire-heard-burkina-faso-capital-reuters-witnesses-2022-09-30/|title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government|first=Thiam|last=Ndiaga|author2=Anne Mimault|work=Reuters|date=30 September 2022|access-date=30 September 2022}}</ref> Li estas nuntempe la plej juna ŝtatestro en la mondo. <ref>{{Cite news|agency=AFP|date=6 October 2022|title=At 34, Burkina's new junta chief Ibrahim Traoré is world's youngest leader|language=en-IN|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/international/at-34-burkinas-new-junta-chief-ibrahim-traore-is-worlds-youngest-leader/article65977101.ece|access-date=17 October 2022|issn=0971-751X}}</ref> Traoré estis inter la subtenantoj de la militista puĉo de januaro 2022, kiu alportis al la povo militistan junton de ''la [[Movado Patriota por Savado kaj Restarigo|Movado patriota por la savado kaj la restarigo]]'' (MPSR) estrita de Paul-Henri Sandaogo Damiba. <ref name="BBC2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/gahuza/articles/c6pkpqrnwwro|title=Izina mu makuru: Menya Capt Ibrahim Traoré wafashe ubutegetsi i Ouagadougou|work=BBC|language=Kinyarwanda|date=3 October 2022|access-date=5 October 2022}}</ref> La 30-an de septembro 2022, Ibrahim Traoré ekregis per puĉo la 30-an de septembro 2022, post anonco de la forigo de Damiba<ref>« [https://www.jeuneafrique.com/1381642/politique/burkina-ibrahim-traore-proclame-president-damiba-destitue/ Burkina : Ibrahim Traoré proclamé président, Damiba destitué] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F1381642%2Fpolitique%2Fburkina-ibrahim-traore-proclame-president-damiba-destitue%2F arkivo]), sur JeuneAfrique.com</ref>. Danke al sia aĝo, sia lokaca sperto, kaj sia elokventeco, Ibrahim Traoré allogis junulojn, kiuj konsistigis pli ol 70% de la loĝantaro sed restis plejparte subreprezentitaj en politikaj institucioj. Li regule alvokis la idealojn de Thomas Sankara en siaj paroladoj, kiel ekzemple la lukto por nacia suvereneco kaj la malakcepto de imperiismo. Li adoptis kontraŭ-francan politikon,<ref>« [https://www.voaafrique.com/a/au-burkina-faso-la-france-en-sursis-apr%C3%A8s-le-d%C3%A9part-de-sabre/6973676.html Au Burkina Faso, la France en sursis après le départ de Sabre] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.voaafrique.com%2Fa%2Fau-burkina-faso-la-france-en-sursis-apr%25C3%25A8s-le-d%25C3%25A9part-de-sabre%2F6973676.html arkivo]), ĉe Voice of America, 22-a de februaro 2023</ref> tiel akirante la subtenon de panafrikanistoj kaj vahabistoj<ref>[http://Burkina%20Faso%20:%20quand%20Russes,%20wahhabites%20et%20panafricanistes%20font%20cause%20commune%20autour%20de%20la%20junte Burkina Faso : quand Russes, wahhabites et panafricanistes font cause commune autour de la junte]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20231123153432/https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/02/16/burkina-faso-quand-russes-wahhabites-et-panafricanistes-font-cause-commune-autour-de-la-junte_6162118_3212.html arkivo]), ĉe Le Monde.fr, 16-a de februaro 2023</ref>. Samtempe, li intensigis rilatojn kun la [[Rusia Federacio]]. Tamen, kune kun ĉi tiu populareco, la civila socio, ĵurnalistoj, magistratanoj kaj partiestroj estis celitaj de la subpremo de la ĥunto, kiu foje rezultigis ilian devigan soldatiĝon. Ĉi tiu sorto ankaŭ trafis civilulojn, kiuj ankaŭ estis viktimoj de truditaj malaperoj<ref>[https://www.bbc.com/afrique/articles/c2kvykyy9g3o Capitaine Ibrahim Traore : pourquoi est-il si populaire auprès de la jeunesse africaine ?] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fafrique%2Farticles%2Fc2kvykyy9g3o arkivo]) , ĉe BBC News Afrique, 2-a de majo 2025</ref>. Sub Traoré, Burkino fariĝis fondinta membro de la ''[[Alianco de Sahelaj Ŝtatoj|Sahela Alianco]]'' en septembro. Ekde 2024, Traoré kunlaboras kun tiu alianco por establi novan komunan [[valuto]]<nowiki/>n por anstataŭigi la postkolonian [[Afrika franko|centrafrikan frankan valutzonon]]. La 29-an de januaro 2026, la ĥunto malfondis ĉiujn politikajn partiojn de la lando<ref> [https://www.boursorama.com/actualite-economique/actualites/burkina-faso-le-gouvernement-militaire-dissout-tous-les-partis-politiques-6a43758d03db1480873970789daf2e11 Burkina Faso-Le gouvernement militaire dissout tous les partis politiques] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.boursorama.com%2Factualite-economique%2Factualites%2Fburkina-faso-le-gouvernement-militaire-dissout-tous-les-partis-politiques-6a43758d03db1480873970789daf2e11 arkivo], ĉe Boursorama, 29-a de januaro 2026</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Oficiala retejo|https://www.presidencedufaso.bf/}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Traoré, Ibrahim}} [[Kategorio:Burkinaj militistoj]] [[Kategorio:Burkinaj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Burkino]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj]] [[Kategorio:Diktaturoj]] gl104nrp0r4cquvk93sfalzbrxvpxl4 0 913436 9474948 9156548 2026-09-13T20:34:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474948 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = pink |nomo = Hispaniola konuro |dosiero = Haitisittich Psittacara chloropterus chloropterus.JPG | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj |superfamilio = ''[[Psittacoidea]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]] |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' |genro = ''[[Psittacara]]'' |genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specio = '''Hispaniola konuro''', ''P. chloropterus'' |dunomo = ''Psittacara chloropterus'' |dunomo aŭtoritato = [[Charles de Souancé|Souancé]], 1856 |mapo de vivoteritorioj = Psittacara chloropterus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |sinonimo = |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Hispaniolan Parakeet ''Psittacara chloropterus'' |volume=2020 |page=e.T22685695A179413764 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22685695A179413764.en |access-date=9a de Aprilo 2023}}</ref> | subdividoj = Subspecioj | subdividoj = }} La '''Hispaniola konuro''' aŭ '''Verdflugila konuro''' (''Psittacara chloropterus'') estas [[Vundebla specio]] de birdoj en la subfamilio ''[[Arinae]]'' de la familio ''[[Psittacidae]]'', de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas [[endemio]] de la insulo [[Hispaniolo]], tio estas en [[Haitio]] kaj [[Dominika Respubliko]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/parrots/ |title=Parrots, cockatoos |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=18a de Februaro 2023 }}</ref><ref name=IUCN/> En la hispanlingva lando ĝi nomiĝas "perico" kaj en la franclingva "perruche".<ref name=HIPA-BOW>Collar, N., P. F. D. Boesman, C. J. Sharpe, kaj H. F. Greeney (2020). Hispaniolan Parakeet (''Psittacara chloropterus''), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.hispar.01] Alirita la 9an de Aprilo, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hispaniola konuro estis iam metita en la genron ''[[Aratinga]]'', sed el ĉirkaŭ 2013 ĝi estis jam en sia nuntempa genro ''Psittacara''.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop578.htm |title=Divide ''Aratinga'' into four genera |last=Remsen |first=James V. |last2=Urantówka |first2=Adam |date=2013 |publisher=AOS South American Classification Committee |access-date=5a de Aprilo 2023}}</ref><ref name=NACC>Chesser, R. T., S. M. Billerman, K. J. Burns, C. Cicero, J. L. Dunn, B. E. Hernández-Baños, R. A. Jiménez, A. W. Kratter, N. A. Mason, P. C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., D. F. Stotz, kaj K. Winker. 2022. Check-list of North American Birds (rete). ''American Ornithological Society''. [https://checklist.aou.org/taxa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200220000000/https://web.archive.org/web/20200220100331/https://checklist.aou.org/taxa |date=2020-02-20 }}</ref> La ''[[International Ornithological Committee]]'', la ''[[American Ornithological Society]]'', kaj la [[Taksonomio Clements]] konsideras la Hispaniolan konuron [[monotipa]]. Ili antaŭe traktis tion kio estas nun la [[Puertorika konuro]] (''P. maugei'') kiel subspecio.<ref name=IOC13.1/><ref name=NACC/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10a de Novembro0, 2022</ref> La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas tiun iaman traktadon<ref name=HBW7>HBW and BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> (La Puertorika konuro estas nun formortinta; ĝi estis vivinta en insulo [[Mona]] kaj probable ankaŭ en la ĉefa insulo Puertoriko).<ref name = "ENC">{{cite book | title = The Encyclopedia of Vanished Species | last = Day | first = David | year = 1989 | publisher = Mclaren Publishing Limited | place = Hong Kong | isbn = 0-947889-30-2}}</ref> Foje oni sugestis, ke la Hispaniola konuro estas [[samspecia]] kun la [[Blankokula konuro]] (''P. leucophthalmus'');<ref name=HIPA-BOW/><!-- --> ĝi kaj la [[Kuba konuro]] (''P. euops'') formas [[superspecio]]n.<ref name=NACC/><!-- --> ==Aspekto== La Hispaniola konuro estas 30 ĝis 33 cm longa kaj pezas 144 ĝis 147 g. Ambaŭ seksoj estas similaj. Plenkreskuloj estas plejparte verdaj, pli flavecaj sur iliaj malsupraj partoj. Kelkaj havas kelkajn ruĝajn makulojn sur sia kapo. La kurbiĝo kaj rando de iliaj flugiloj kaj iliaj plej eksteraj subflugilaj kovriloj estas ruĝaj. La malsupraj flankoj de iliaj flugilplumoj kaj vosto estas svage flavecaj. Iliaj okuloj estas ĉirkaŭitaj de nuda blanka haŭtaĵo. Nematuraj birdoj havas malmulte aŭ neniun ruĝon sur la flugiloj.<ref name=HIPA-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Hispaniola konuro antaŭe havis teritorion tra plejparto de la insulo Hispaniolo. Ekde 2020 ĝi estas konata en la Dominika Respubliko plejparte el la Centra Montaro, Sierra de Bahoruco, kaj kelkaj urbaj centroj. Ĝi estas tre malofta en Haitio, kie komence de la 2000-aj jaroj ĝi troviĝis en la Chaîne de la Selle kaj Massif de la Hotte kun disaj registroj aliloke.<ref name=IUCN/><ref name=HIPA-BOW/> La specio estis enkondukita en [[Puertoriko]]n kaj [[Gvadelupo]]n.<ref name=HIPA-BOW/> Ne ekzistas eBird-registroj el la unua insulo kaj tre malmultaj el la dua.<ref>{{cite web |url=https://ebird.org/map/hispar?neg=true&env.minX=-69.29280612732052&env.minY=15.873612511794123&env.maxX=-61.701253392945524&env.maxY=19.26652814790145&zh=true&gp=false&ev=Z&excludeExX=false&excludeExAll=false&mr=1-12&bmo=1&emo=12&yr=all |title=Hispaniolan Parakeet species map |author=<!--Not stated--> |website=eBird |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=9a de Aprilo, 2023 }}</ref> La Hispaniola konuro loĝas en vasta gamo da pejzaĝoj, inkluzive de malaltaj kaj montaj arbaroj, savanoj, malfermaj arbaroj, sekundaraj arbaroj, agrikulturaj teroj kaj urbaj centroj kiel [[Santo Domingo]]. Ĝi estas plej ofta en humidaj montaj arbaroj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 3 000 m.<ref name=HIPA-BOW/><ref name=IUCN> BirdLife International (2020). [https://www.iucnredlist.org/species/22685695/179413764 "Hispaniolan Parakeet, Psittacara chloropterus".] IUCN Red List of Threatened Species. 2020: e.T22685695A179413764. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22685695A179413764.en. Alirita la 9an de Aprilo 2023. </ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Hispaniola konuro ne estas migranta.<ref name=IUCN/> ===Manĝado=== La dieto de la Hispaniola konuro ne estas plene priskribita. Oni scias, ke ĝi manĝas figajn fruktojn (''[[Ficus]]'') kaj laŭdire manĝas fruktojn, semojn kaj florojn de diversaj aliaj plantoj kaj arboj. Ĝi ankaŭ estis raportita kiel grava damaĝbesto sur maizaj (''Zea mays'') kultivaĵoj.<ref name=HIPA-BOW/> ===Reproduktado=== La Hispaniola konuro nestas en kavaĵoj en arboj aŭ arbaraj termitarioj. Preskaŭ nenio estas konata pri ĝia reprodukta biologio en la naturo. En kaptiteco ĝi demetas ovojn de tri aŭ kvar, kun kovado de 20 ĝis 23 tagoj kaj ĉirkaŭ ok semajnoj antaŭ elnestiĝo.<ref name=HIPA-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }} * Juniper & Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}} * Howell, Steven N. G. & Webb, Sophie (1995): ''A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America''. Oxford University Press, Oxford & New York. {{ISBN|0-19-854012-4}} * National Geographic ''Field Guide to the Birds of North America'' {{ISBN|0-7922-6877-6}} * National Audubon Society ''The Sibley Guide to Birds'', by David Allen Sibley, {{ISBN|0-679-45122-6}} *{{cite book | author = David Sibley | title = The Sibley Guide to Birds | publisher = Knopf | year = 2000 | isbn = 0-679-45122-6 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/sibleyguidetobir00sibl_0 }} *''Handbook of the Birds of the World Vol 4'', Josep del Hoyo editor, {{ISBN|84-87334-22-9}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Psittacara chloropterus}} {{Commons|Psittacara chloropterus}} * [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }} * [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }} * [https://web.archive.org/web/20010625215518/http://www.geocities.com/cuyaya/misaves.html Estudio de Aves Dominicanas Comunes] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kubo]] ragh5fs7k2p2gq985xigaqqzz9um846 0 915668 9474880 9163111 2026-09-13T19:24:42Z Sj1mor 12103 9474880 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Stan}} [[Dosiero:Stan cast BHI3033.jpg|thumb|Repliko de skeleto de "Stan" en institucio ''New Mexico Museum of Natural History'']] '''Stan''' estas neformala markigo por bone konservita skeleta ekzemplero de granda [[Teropodoj|teropoda]] [[dinosaŭroj|dinosaŭro]] de specio ''[[Tiranosaŭro]] rex''.<ref>[[Vladimír Socha|Socha, Vladimír]] (2019). ''[[Legendo de nomo Tyrannosaurus rex]].'' Pavel Mervart, ISBN 978-80-7465-369-8. (p. 236-238)</ref> Nuntempe ĝi apartenas al la plej konataj kaj plej kompletaj ekzempleroj de tiu ĉi populara sovaĝa dinosaŭro, kvankam ĝi estas nek plej granda nek plej kompleta konservita el ĉiuj preskaŭ sesdek konataj unuopuloj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | familia nomo = SOCHA | persona nomo = Vladimír | odkaz na autora = Vladimír Socha | titolo = Příliš velcí tyranosauři | novaĵo = OSEL.cz | eldonjaro = 2018 | měsíc vydání = července | den vydání = 18 | url = http://www.osel.cz/10013-prilis-velci-tyranosauri.html }} {{cs}}</ref> Pluaj konataj ekzempleroj de tiu ĉi specio estas ekzemple [[Sue (Tiranosaŭro)|"Sue"]] el Suda Dakoto (lokigita en muzeo de Field en [[Chicago]])<ref>[http://www.fieldmuseum.org/sue/ Oficiala paĝaro "Sue"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140404170459/http://www.fieldmuseum.org/sue/ |date=2014-04-04 }} {{Wayback|url=http://www.fieldmuseum.org/sue/ |date=20140404170459 }} {{en}}</ref> aŭ [[Trix (dinosaŭro)|Trix]] el [[Montano]] (lokigita en la nederlanda [[Leiden]])<ref>http://www.osel.cz/9224-nejstarsi-tyranosaurus-je-cestnym-holandanem.html</ref>. Dum "Sue" estas kun maso preskaŭ ĉirkaŭ 9000 kg unu el la plej grandaj ekzempleroj (komune kun unuopulo nomata "Scotty" el [[Kanado|kanada]] provinco [[Saskatchewan]])<ref>https://www.reddit.com/r/Dinosaurs/comments/byvq2z/scotty_vs_sue/</ref><ref>https://blogs.scientificamerican.com/laelaps/is-scotty-the-biggest-t-rex-maybe-not/</ref>, "Trix" estas verŝajne plej aĝa unuopulo kun taksata aĝo pli ol 30 jaroj<ref>{{Citaĵo el novaĵo |titolo=Arkivigita kopiaĵo |url=http://vubtoday.be/en/content/oldest-t-rex-trix-view-leiden |alirdato =2019-09-27 |url archivu=https://web.archive.org/web/20191022223658/http://vubtoday.be/en/content/oldest-t-rex-trix-view-leiden |datum archivace=2019-10-22 |nedostupné=ano }}</ref>. ==Referencoj== <references/> {{Portalo|Dinosaŭroj}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio|Stan (Tyrannosaurus specimen BHI 3033)}} [[Kategorio:Saŭriskioj]] [[Kategorio:Teropodoj]] [[Kategorio:Specifaj fosilioj]] [[Kategorio:Tiranosaŭroj]] 0q4xiw8p5o4dcysli9ms4h4cqerbwwy 0 923038 9475056 9446414 2026-09-14T06:36:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ion CEBAN''' (ruse: ''Ион Васильевич Чебан''; naskiĝinta la {{Daton|30|6|1980}} en [[Kiŝinevo]]) estas [[moldavio|moldavia]] politikisto kaj urbestro de ties ĉefurbo. Krome li estras la iel poreŭropan partion ''Mișcarea Alternativa Națională'' (MAN). Estante filo de politikistino de la porrusuja partio PSRM<ref>Victor Moșneag: [https://www.zdg.md/importante/tranzactiile-imobiliare-firmele-si-proiectele-finantate-de-occident-din-familia-socialistului-ion-ceban/ "Tranzacţiile imobiliare, firmele şi proiectele finanţate de Occident din familia socialistului Ion Ceban"] - ĉe: ''Ziarul de Gardă,'' 11.5.2018</ref> studis li matematikon kaj informadikon ĉe la [[Ŝtata Universitato de Moldavio]]. Finekzameniĝo lia sukcesis ĉe la Teknika universitato de Moldavio. Post staĝoj en 2016 kaj 1018 he la Francia nacia instituto por publikaj servoj li doktoriĝis en 2019 ĉe la [[moskvo|moskva]] altlernejo ''РАНХиГС'' (pri politika ekonomio).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://vuz.edunetwork.ru/77/v9/ |titolo=etprezento de la akademio РАНХиГС |alirdato=2025-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20251112152757/https://vuz.edunetwork.ru/77/v9/ |arkivdato=2025-11-12 }}</ref> Inter 2000-2002, Ceban deĵoris pri socialaj aferoj de la municipa administrado de Kiŝinevo; poste estis li (ĝis 2004) direktoro de la projektado de la registara informada retejo. Inter 2004-2005 li konsilistis la prezidanton de Moldavujo en internpolitikaj aferoj. Poste estris Ceban porjunulajn programojn en la ministerio pri edukado fariĝonte vica ministro pri edukado kaj porjunulaj aferoj. En 2009-2011 estris li la kabineton de la vica parlamentprezidanto. En 2010 li mem elektiĝis parlamenta deputito por [[Partio de Komunistoj de la Respubliko Moldavio]]: sed jam en 2012 li ŝanĝis la partianecon enirinte la partion PSRM. Inter 2015-2019 gvidis li la PSRM-frakcion en la kiŝineva urba konsilio. En 2018 kandidatis li je urbestrecon suferonte malvenkon kontraŭ la kristandemokrato [[Andrei Năstase]] de ''Platforma DA''.<ref>[https://www.mold-street.com/?go=news&n=7518 rezultoj la lokaj elektoj]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://alegeri.md/w/Pagina_principal%C4%83 balotadaj rezultoj]</ref> En 2019 Ceban estis denove kandidato kaj gajnis la balotoj. Tio ripetiĝis en 2023. Tiam li avancis [[eŭropa Unio|poreŭropajn]] agendojn kaj fondis en 2021 sian propran partion MAN. Dum lia urbestreco multaj aferoj je Kiŝinevo moderniĝis, nelaste ankaŭ danke al eŭropaj financaj rimedoj. Okaze de la parlamenta baloto de Moldavio fine de septembro 2025 lia programo konsideratas kiel grava defio, de ĉiuj aliaj partioj.<ref>[https://orf.at/stories/3404367/ "Chisinaus Bürgermeister mit eigener Agenda"] - ĉe: ''orf.at,'' 26.9.2025</ref> Edzigis lin Tatiana Țaŭlean; havas ili tri infanojn. Parolas Ceban la lingvojn rumanan, rusan, anglan kaj francan.<ref>[https://diez.md/2018/04/04/doc-care-sunt-cv-urile-tuturor-candidatilor-care-vor-participa-la-alegerile-locale-din-chisinau/ karieraj tabeloj de la kandidataro] (balotoj kiŝinevaj de 2024)</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://ionceban.md/ hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ceban, Ion}} [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Politiko de Moldavio]] [[Kategorio:Moldavoj]] [[Kategorio:Kiŝinevo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1980]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Moldavaj komunistoj]] [[kategorio:Matematikistoj]] kukl4m57s9x2jn1ogrdzmnzi9uewjdv 0 925991 9474709 9412295 2026-09-13T15:56:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474709 wikitext text/x-wiki {{informkesto politikisto}} Hanna Vasilivna Maljar ({{lang-uk|Ганна Василівна Маляр}}), {{naskiĝdato|1978|07|28}} en [[Kievo]] ([[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukraina SSR]]), estas [[ukrainio|ukraina]] politikistino. Ŝi servis kiel vicministro pri defendo de 2021 ĝis 2023 en la registaro de [[Denis Ŝmihal|Ŝmihal]]. == Biografio == === Frua Vivo === Hanna Maljar naskiĝis en Kievo, kiam Ukrainio estis socialisma respubliko ene de [[Sovetunio]]. Ŝi diplomiĝis ĉe la [[Kieva Internacia Universitato|Kieva Internacia Instituto de Lingvistiko kaj Juro]] en 2000 kaj poste fariĝis instruisto ĉe la instituto<ref>« [https://web.archive.org/web/20220626150818/https://www.mil.gov.ua/ministry/kerivnicztvo/kerivnicztvo-ministerstva-oboroni-ukraini/malyar-ganna-vasilivna.html archive.ph] », Archive.today</ref>. Ŝi ricevis licencon por praktiki juron en 2007<ref>« [https://web.archive.org/web/20220714125509/https://file.liga.net/persons/malyar-anna archive.ph] », Archive.today</ref>. === Politika kariero === En 2010, Maljar oficis ĉe la Ŝtata Esplorinstituto pri Doganaferoj kiel vicĉefo de la Departemento pri Juraj Aferoj. De 2013 ĝis 2020, ŝi instruis ĉe la Nacia Lernejo de Juĝistoj de Ukrainio en la kampo de krim-jura kvalifikado de agresema milito kaj aliaj krimoj plenumitaj en militzonoj. En 2018, ŝi estis trejnistino de strategiaj komunikadaj unuoj de la [[Sekureca Servo de Ukrainio]]<ref>"[https://www.ukrmilitary.com/2021/08/minoborony.html Ганну Маляр призначено заступником міністра оборони]" ([https://web.archive.org/web/20220228035540/https://www.ukrmilitary.com/2021/08/minoborony.html arkivo]). 28-a de Februaro 2022.</ref>. Ŝi estas nomumita vicministro pri defendo la 4-an de aŭgusto 2021, oficante kun la ministro pri defendo [[Oleksij Reznikov]]<ref name= vicministro>« [https://web.archive.org/web/20220626150818/https://www.mil.gov.ua/ministry/kerivnicztvo/kerivnicztvo-ministerstva-oboroni-ukraini/malyar-ganna-vasilivna.html archive.ph] », Archive.today</ref>. Dum la kvara monato de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio en 2022]], ŝi deklaris, ke la fortoj kaj pafforto de Rusio superis tiujn de Ukrainio je faktoro dek<ref>« [https://web.archive.org/web/20220616213219/https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2022/06/16/outgunned-outmanned-outnumbered-outplanned-00040024 archive.ph] », Archive.today</ref>. En majo, ŝi asertis, ke Rusio ''"traktas ukrainajn soldatojn malhome kaj perforte."''<ref>« [https://www.bfmtv.com/international/la-vice-ministre-ukrainienne-de-la-defense-affirme-que-la-russie-reserve-un-traitement-inhumain-et-violent-aux-soldats-ukrainiens%20VN-202205200192.html La vice-ministre ukrainienne de la Défense affirme que la Russie "réserve un traitement inhumain et violent aux soldats ukrainiens"] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20221226051105/https://www.bfmtv.com/international/la-vice-ministre-ukrainienne-de-la-defense-affirme-que-la-russie-reserve-un-traitement-inhumain-et-violent-aux-soldats-ukrainiens_VN-202205200192.html arkivo]), ĉe bfmtv.com, 20-a de majo 2022</ref> Komence de julio 2022, ŝi taksis, ke ne necesas efektivigi devigan militservon por virinoj kaj ke ĝis nun ĉirkaŭ 1 000 virinoj libervole aliĝis al la militistaro<ref>« [https://web.archive.org/web/20220708055616/https://ukranews.com/en/news/867428-1-000-women-voluntarily-mobilized-since-beginning-of-war-maliar archive.ph] », Archive.today</ref>. Konsiderante, ke "virinoj havas la ŝancon prosperi en milita kariero je la sama bazo kiel viroj", ŝi kalkulis 41 000 virinojn en la armetrupoj en aprilo 2023, inkluzive de 5 000 batalantoj<ref>Thomas d’Istria, « [https://www.lemonde.fr/international/article/2023/04/11/en-ukraine-depuis-2014-les-femmes-se-sont-fait-une-place-dans-l-armee%206169010%203210.html En Ukraine, depuis 2014, les femmes se sont fait une place dans l’armée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/20230822074414/https://www.lemonde.fr/international/article/2023/04/11/en-ukraine-depuis-2014-les-femmes-se-sont-fait-une-place-dans-l-armee_6169010_3210.html arkivo]), ĉe lemonde.fr, 11-a de aprilo 2023</ref>. Ŝi estis maldungita la 18-an de septembro 2023 kune kun kvin aliaj vicministroj, post la nomumo de la nova Ministro pri Defendo [[Rustem Umierov]], anstataŭigante [[Oleksij Reznikov]]<ref>« [https://www.lefigaro.fr/international/guerre-en-ukraine-six-vice-ministres-de-la-defense-limoges-20230918 Guerre en Ukraine : six vice-ministres de la Défense limogés] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2Fguerre-en-ukraine-six-vice-ministres-de-la-defense-limoges-20230918 arkivo]), ĉe LEFIGARO, 18-a de septembro 2023 </ref>. === Privata vivo === Maljar estas edziniĝinta kaj patrino de unu filo<ref name= vicministro />. Ŝi estas aŭtoro de pli ol 40 sciencaj verkoj, kaj evoluigis la koncepton de jura takso de eventoj en Krimeo kaj orienta Ukrainio, kiu estas uzata en esplora kaj jura praktiko<ref> "[https://www.ukrmilitary.com/2021/08/minoborony.html Ганну Маляр призначено заступником міністра оборони]".</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maljar, Hanna|1978}} [[Kategorio:Ukrainaj politikistoj]] 0ecigwbav76177zvd3m3ylj8w2ry65p 0 927138 9475165 9319742 2026-09-14T11:23:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jack SPICER''', fakte John Lester Spicer (naskiĝis la 30-an de januaro 1925 en [[Holivudo]], [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], [[Usono]]; mortis la 17-an de aŭgusto 1965 en [[San-Francisko]], Kalifornio, Usono) estis usona poeto kaj verkisto, ofte identigita kun la [[Sanfranciska Renesanco]].<ref name=":2">{{Cite web|last=Heilig|first=Steve|date=2008-12-05|title=Poetry review: 'My Vocabulary Did This to Me'|url=https://www.sfgate.com/books/article/Poetry-review-My-Vocabulary-Did-This-to-Me-3182610.php|access-date=2021-05-14|website=SFGATE|language=en-US}}</ref> En 2009, ''My Vocabulary Did This to Me: The Collected Poetry of Jack Spicer'' gajnis la American Book Award por poezio. Li pasigis la plej grandan parton de sia verkista vivo en Sanfrancisko. Spicer estis subtenanto de teorioj, kiuj rigardis lirikistojn kaj poetojn kiel komunikilon, kiu, per ekstera inspiro, neklarigeble ricevis la poemojn kaj devis proklami ilin. En San-Francisko, li subtenis kaj partoprenis sufiĉe nekonatajn, amatorajn poeziajn kunvenojn kaj grupojn, al kiuj li atribuis pli da respekto kaj graveco ol al agnoskitaj lirikistoj kiel Allen Ginsberg kaj aliaj beat-poetoj, kiujn li kritikis pro ilia mem-reklamo. Spicer estis [[anarkiisto]], [[Samseksemo|samseksemulo]], kaj severa [[alkoholulo]]; li ankaŭ estis tre disputema kiam ebria. Sobra, tamen, li estis konsiderata ekstreme afabla kaj ĝentila persono. Li debutis kiel poeto en 1957 per la volumo *Post Lorca*, sekvita de 11 pliaj publikaĵoj, kelkaj el kiuj estis postmortaj.<ref>{{Cite web|url=https://findingaids.library.emory.edu/documents/spicer1364/|title=Jack Spicer papers, 1938–1973|date=2016-06-07|website=Robert W. Woodruff Library, Emory University|language=en|access-date=2017-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810170513/https://findingaids.library.emory.edu/documents/spicer1364/|archivedate=2017-08-10}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zZaYmNUy5BkC|title=The Postmoderns: The New American Poetry Revised|last1=Allen|first1=Donald|last2=Butterick|first2=George F.|publisher=Grove Press|year=1982|isbn=0802150357|pages=427|access-date=2017-08-09}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://epc.buffalo.edu/authors/spicer/ Jack Spicer ĉe la EPC] * [http://writing.upenn.edu/pennsound/x/Spicer.html Jack Spicer ĉe PennSound] * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt9199r33h/ Gvidlibro pri la Jack Spicer-dokumentoj] ĉe la Biblioteko Bancroft, [[Universitato de Kalifornio en Berkelio|Universitato de Kalifornio, Berkeley]] * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/rn825 Artikoloj de Jack Spicer, 1938–1973]{{404|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe la Manuskripto, Arkivoj kaj Biblioteko de Maloftaj Libroj de Stuart A. Rose, [[Universitato Emory]] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Spicer, Jack}} [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 41mu37yob127fchijw61bqbmw8gjd4v 0 929467 9474795 9247832 2026-09-13T18:17:08Z ThomasPusch 1869 9474795 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |kesteroj= {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro]] de [[Ĉeĥio]] | dosiero = Coat of arms of the Czech Republic.svg | periodo = [[2025]] – nun | antaŭ = [[Petr Fiala]] | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro]] de [[Ĉeĥio]] | dosiero = Coat of arms of the Czech Republic.svg | periodo = [[2017]] – [[2021]] | antaŭ = [[Bohuslav Sobotka]] | post = [[Petr Fiala]] }} }} '''Andrej Babiš''' [ ˈandrɛj ˈbabɪʃ ] (naskita la 2-an de septembro 1954 en [[Bratislavo]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estas ĉeĥa komercisto kaj politikisto de slovaka nacieco. Li servas kiel [[Ĉefministro de Ĉeĥio]] por la dua fojo ekde la 9-a de decembro 2025, antaŭe plenuminte la oficon de la 13-a de decembro 2017 ĝis la 28-a de novembro 2021. Babiš estas la fondinto kaj posedanto  de la [[holdingo]] Agrofert kaj amaskomunikila [[magnato]], li ofte estas nomata [[oligarko]]. La revuo [[Forbes]] taksis lian netvaloron en 2025 je 81 miliardoj da kronoj (ĉirkaŭ 3,3 miliardoj da [[Eŭro|eŭroj]]), igante lin la sepa plej riĉa [[Ĉeĥoj|ĉeĥo]].<ref name="Bloomberg net worth2">{{cite web|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires|title=Forbes Real Time Billionaires List|work=[[Forbes]]|access-date=25 November 2020}}</ref> Babiš eniris politikon kun la protesta movado ANO 2011 kaj fariĝis unua vicĉefministro kaj financministro en la kabineto de [[Bohuslav Sobotka]] en 2014. Post lia maldungo la 24-an de majo 2017, pro suspekto pri [[Imposta fraŭdo|impostfraŭdo]] kaj amaskomunikila manipulado, ANO venkis en la parlamentaj elektoj en oktobro 2017 per larĝa marĝeno. Post la formado de [[minoritata registaro]] kaj longaj koaliciaj intertraktadoj, la Deputitinstanco esprimis sian fidon je la dua kabineto de Babiš la 12-an de julio 2018. En la elektoj de 2021, ANO atingis la duan lokon, kaj Babiš transiris al la [[Opozicio (politiko)|opozicio]]. En la prezidanta elekto en januaro 2023, Babiš perdis en la dua raŭndo kontraŭ la sendependa kandidato [[Petr Pavel]]. Kun [[dekstrema]] [[Popolismo|populisma]] pozicio, ANO venkis en la parlamenta balotado de 2025 per signifa marĝeno. Por forigi konfliktojn de interesoj, Babiš anoncis en decembro 2025, ke li transdonos sian firmaon al sendependa [[trusto]]. Pro akuzoj pri subvencia [[fraŭdo]], la uzo de EU-financoj por reklami siajn kompaniojn dum li estis financministro, kaj liaj interagoj kun ŝelkompanioj, kiel malkaŝite de la ''Pandora Papers'', Andrej Babiš havas reputacion pri [[korupto]] inter multaj. Li estis malkondamnita en unu kazo en januaro 2023.<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/uk-czech-politics-spying-idUKKBN0OE17820150529|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317102113/http://uk.reuters.com/article/uk-czech-politics-spying-idUKKBN0OE17820150529|url-status=dead|archive-date=17 March 2016|title=Czech court clears ex-PM's aide in scandal that toppled government|date=30 May 2015|work=Reuters|access-date=31 May 2015}}</ref> Babiš restas unu el la plej popularaj kaj dividaj politikistoj en Ĉeĥio.<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2017/10/21/czech-donald-trump-set-becoming-next-prime-minister/787285001/|title='Czech Donald Trump' set on becoming next prime minister|website=[[USA Today]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.politico.eu/article/czech-voters-hand-euroskeptic-babis-big-victory/|title='Czech Trump' Babiš claims big victory|date=21 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/world/czech-trump-adrej-babis-poised-to-deliver-latest-blow-to-eu-order-20171017-gz2y27.html|title='Czech Trump' Andrej Babis poised to deliver latest blow to EU order|first=Nick|last=Miller|date=18 October 2017|work=The Sydney Morning Herald}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eurozpravy.cz/domaci/lide-nejvice-veri-babisovi-okamurovi-a-zemanovi-ukazal-pruzkum.w9d6e053|title=Lidé nejvíce věří Babišovi, Okamurovi a Zemanovi, ukázal průzkum|date=3 February 2023|website=eurozpravy.cz|language=cs|access-date=3 February 2023|agency=[[Czech News Agency]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://andrejbabis.blog.idnes.cz/ Oficiala blogo] (ĉeĥe) * [http://www.vlada.cz/en/clenove-vlady/andrej-babis-115426/ Vivresumo en registara retejo] (angle) * [http://www.anobudelip.cz/cs/o-nas/blogy/12512/muj-podrobny-zivotopis Vivresumo en la retejo de ANO] (ĉeĥe) {{ĝermo|Ĉeĥio}} {{Naciaj ĉefministroj en la Eŭropa Unio}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Babiš, Andrej}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Germana minoritato en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj]] f5jz0kxmqg5fefzvxfkw74zmo612f58 5 935389 9474989 9472965 2026-09-13T22:56:16Z ThomasPusch 1869 /* Septembo */ 9474989 wikitext text/x-wiki == Propono Aŭstrio == *Propono [[Aŭstrio]], cele al [[UK 2026|UKo]]; se elektata, mi aldonos referencojn kaj plibonigos iomete. --aldonis, sen subskribo, uzanto kani je 22:53, 3 jan. 2026 :{{re|kani}} Mi tre subtenas la proponon ĝenerale. La teksto mem estas leginda ekde 2020 kaj sendube estas tute bona. Pri '''pli detalaj''' tekstoj (ĉefe distriktoj kaj komunumoj) jam multo fariĝis en la landoj Supra kaj Malsupra Aŭstrio, Vieno, Stirio, Karintio, pri Burgenlando ankaŭ kunlaboris iuj hungaroj, sed en la '''okcidenta parto''' la bazaj tekstoj pri Salcburgio estas pene kontentigaj, kaj tiuj pri Tirolo kaj Vorarlbergo estas malsufiĉaj. Tial mi preferus nomumon por aprilo, por ankoraŭ havi 7 semajnojn ekde nun plibonigi kaj ampleksigi la paĝojn pri Tirolo kaj Vorarlbergo. Mia juna filo ĵus duonjaron staĝas kaj nin povus tute ne interesi la okcidenta parto. Sed tamen la mizeraj truoj koncernas Aŭstrion, ili ne aŭtomate pleniĝos, kaj eblas uzi la okazon por forigi tekstan vakuon en la centro de Eŭropo: Pli sude, jes la tekstoj pri [[Suda Tirolo]] en Italio estas relative bone zorgitaj. Ankaŭ la nordaj tekstoj pri [[Bavario]] en Germanio kaj pri Svislando ĝenerale ricevis multajn laborhorojn antaŭ iom da jaroj, pri Svislando oni nur devus foje kontroli ĉu necesas ion nun aktualigi. Sed pri Tirolo kaj Vorarlbergo, malpli urĝe ankaŭ pri Salcburgio estos bone investi kelkajn dekojn da laborhoroj. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 6 feb. 2026 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 6 feb. 2026 (UTC) == Stato de 2006 == Saluton homoj, bonvolu noti la staton de tiu ĉi paĝo. Ĝi ankoraŭ estas malplena ek de aprilo kaj restas nur 10 tagoj ĝis tiam. Ni certe ne volas rehavi situacion ke la ĉefpaĝo estas malplena je la 1-a de la monato, ĉu ne? Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] @[[Uzanto:Kani|Kani]] kaj aliaj, ĉu vi povas helpi? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:51, 21 mar. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor|Kani|Dominik}} (kaj ĉiuj aliaj kiuj vidas tiun ĉi noton, kompreneble): Fakte, prave. Sed konsiderante ke mi origine volis la paĝon Aŭstrio por aprilo, kion vi pensus se ni simple plivastigus la prezentotempon de la paĝo [[Aŭstrio]] al marto ''kaj'' aprilo? Kaj pri posta kandidato mi ĵus havis la ideon proponi la paĝon '''[[Futbalo]]''' (leginda ekde aŭgusto 2022) por majo, eble same por du monatoj, do ankaŭ por junio, okaze de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] de la [[9-a de junio]] ĝis [[19-a de julio]] [[2026]]... Mi volonte por aprilo ankoraŭ proponintus iun alian paĝon pri Aŭstrio, sed pri tio mi ne havis taŭgan ideon inter la kandidataj paĝoj de legindaj kaj elstaraj artikoloj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:27, 21 mar. 2026 (UTC) ::Mi estas por. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:40, 21 mar. 2026 (UTC) :::Cetere mi ĵus ankoraŭ metis mencion pri la [[UK 2026]] en la titolpaĝan resumon de la temo [[Aŭstrio]], kaj provis minimume koncizigi ĝin - ankoraŭ ĝi estas iom tro vasta kompare al aliaj resumoj. Sed aliflanke ni ne perfortu la resumon nur por ŝpari kelkajn milimetrojn aŭ cenimetrojn da longeco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 21 mar. 2026 (UTC) ::::Laŭ mi ripeti artikolon dum du monatoj estas tro kaj tio donos la impreson ke nenio moviĝas en Vikipedio. Ni jam pasigis "de la semajno" al "de la monato" kaj la ĉiutagaj Aktualaĵoj estas subpremitaj al la tria etaĝo. Mi povas plibonigi la artikolon pri [[Graz]] ĝis la fino de la monato, por ke ĝi estu la artikolo por aprilo aŭ majo. Ŝajne UEA-aktivuloj iom prifajfas pri Vikipedio, se oni rigardas la staton de [[Graz]] aŭ de [[UK 2026]]. Krome en la listo de legindaj kaj elstaraj artikoloj estas ankoraŭ uzeblaj artikoloj. Kaj estas aliaj artikoloj, ekzemple mi ĵus trafis ampleksan artikolon [[Lajsana albatroso]] el kiuj unu individuo ĵus aperis en novaĵoj kiel plej aĝa reproduktanta birdo ĝis nun konstatita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:25, 21 mar. 2026 (UTC) :::::Nun [[Graz]] plialtiĝis de 7 000 ĝis 35 000. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:20, 21 mar. 2026 (UTC) ::::::{{re|Kani|Sj1mor|Dominik}} ''Davaj'', konsentite. La nuntempa teksto pri Graz estis mia revo kiam mi skribis ke mi ''"volonte por aprilo ankoraŭ proponintus iun alian paĝon pri Aŭstrio"''. Mi volas insisti, ke artikoloj de la monato (AdlM ) estas elektitaj legindaj aŭ elstaraj, sed estas ankoraŭ semajno, ambaŭ aspektas al mi konvinkaj, kaj laŭ mi ne estas problemo ene de semajno oficiale elekti ilin. Ĉu vi, Kani, volas oficiale proponi ilin por legindeco aŭ elstareco? Por AdlM ne gravos en kiu kategorio ili estos, la elekton kie vi proponas ilin mi lasas al vi. Tiam, se la elekto iros glate, en aprilo estus [[Graz]], en majo la [[lajsana albatroso]] kaj en junio [[futbalo]]. Cetere, Kani: la referencoj de lajsana albatroso povos ankoraŭ iom poluriĝi, pli esperantiĝi, ekzemple mi ĵus vidas ke eblas meti internan ligilon al la eldoneja paĝo [[HarperCollins]], tiun ligilon mi jam metas. Kaj ni povas komune serĉi ĉu ankoraŭ eblos trovi iujn ajn ne-anglajn referencon - la angla lingvo tie estas absolute hegemonia (mi jam povis, por komenco, enŝtopi unu germanlingvan referencon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:00, 23 mar. 2026 (UTC) :::::::Eĉ plie (''padrone''?), mi sugestas ke ni eku vikipedian tradicion tiele ke ĉiujare la artikolo de la monato (AdlM) por [[marto]] estu de la lando gastigonta la ĉijara UK, kaj poste por [[aprilo]] la AdlM estu de la gastigonta urbo. Tio signifas ke ambaŭ artikoloj devus ĝis tiam atingi tian altan nivelon de kvalito (elektitaj legindaj aŭ eĉ elstaraj) rezulte de sufiĉe streĉa klopodo. Ĉu tio sencas? Eĉ se la gastigontaj temas pri malĉefa lando aŭ mezgranda urbo oni tamen certe havas sufiĉe da materialo en la vikipedioj por ke ĉe ni ili estu sufiĉe gravaj kaj notindaj. :::::::Same laŭ la elekto de futbalo por junio, eblas sugesti ke por atentoplena tutmonda evento, kiel monda pokalo, la AdlM de la propra monato estu tiu sporto aŭ la gastiganta lando. :::::::Ĉu en ordo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:55, 23 mar. 2026 (UTC) ::::::::Konsentite pri ĉio, inklude la sugestojn de Sj1mor, nur se ni kapablu elteni la tradicion. Tiuj estas tre bone elpensitaj. Fakte sentradicie tio foje okazis. Mi tuj kandidatigos la proponitajn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:04, 23 mar. 2026 (UTC) :::::::::Vi jam povas voĉdoni. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:13, 23 mar. 2026 (UTC) ::::::::::Ankaŭ mi ŝatas la proponon de Sj1mor pri provo starigi tian tradicion pri marto kaj aprilo. Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 23 apr. 2026 (UTC) == Dua duono de 2026 == Propono por julio: [[Hispana Enlanda Milito]], profitante, ke en tiu monato okazos en Leono (Hispanio) SAT-kongreso kun tiu temo. Mi povas revizii la tekston, aldoni referencojn ktp. Ĝi estas elstara artikolo. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Mi tre subtenas la proponon. Por postaj monatoj ni eble povas serĉi prioritate pri kulturaj aŭ eble geografiaj temoj en Ameriko, Afriko kaj orienta aŭ suda Azio, aŭ pri religiaj temoj sen rilatoj al centra aŭ okcidenta Eŭropo aŭ Azerbajĝano. Eble rilate al la nuna konflikto en Irano ion pri la antaŭŝijaisma historio de Irano, pri historiaj judoj tie, pri [[zaratuŝtrismo]], [[bahaismo]] aŭ [[jezidismo]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:32, 5 maj. 2026 (UTC) ::{{por}} – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:42, 5 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor|Dominik|Aidas}} Mi konfesas ke tiun ĉi diskutpaĝon oni ne facile trovas, sed ĉar vi pasinte jam trovis ĝin, ĉu eble iu el vi ankoraŭ ŝatas voĉdoni simbole por la artikolo de julio - mi scias ke Dominik deklaris esti en vikipaŭzo ekde 5 tagoj, sed eble li eĉ paŭzante povas mallonge voĉdoni, kaj Sj1mor kaj Aidas supozeble ie estas proksime. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 jun. 2026 (UTC) ::Ankaŭ mi estas {{por}}. Sed mi ankaŭ pensis ke decas ke la temoj estu diversaj kaj do ne ĉiuj estu rilataj al Eŭropo kaj eŭropanoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:25, 24 jun. 2026 (UTC) :::Same mi estas {{por}} kaj la temaroj de Thomas estus tre bonaj. Sed pri judismo en Irano aŭ pri jezidismo nun baki tiom bonegan vastan artikolon kiu estus balotita elstara artikolo ĝis mezo de julio, por tiam elektiĝi artikolo de aŭgusto, ŝajnas preskaŭ esti nerealisma. Mi ankoraŭ ne havas konkretan proponon por la monatoj post julio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:22, 24 jun. 2026 (UTC) ::::Nu, en la bieno de elstaraj tekstoj estas iuj kiuj ne estas eŭropaj, kvankam mi ankoraŭ ne vidis iun rilatan al antaŭŝijaisma Persio. Ekzemple estas la teksto [[Maĉupikĉuo]] - ĝi nur prezentiĝis titolpaĝe en unusola semajno de 2012, tio estas "preskaŭ ne artikolo de la monato". Tamen, kvankam Arbarulo estas tiom avida havi multajn ruĝajn ligilojn, al mi tamen ne plaĉas havi ruĝajn ligilojn en artikoloj de la monato. Do antaŭ proponi ĝin, necesus ankoraŭ poluri la tekston kaj krei plurajn flankajn artikolo(et)ojn... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:34, 24 jun. 2026 (UTC) :::::Krom [[Maĉupikĉuo]], ankaŭ [[Irano]] aŭ iu afrika lando povus bone funkcii. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:01, 26 jun. 2026 (UTC) ::::::Post du tagoj jen nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 28 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Vi tute pravis, la temo reekforgesiĝis. Sendube la teksto [[Hispana Enlanda Milito]] '''elektiĝis''' artikolo por julio, per kvin forte {{por|poraj}} voĉoj, neniu kontraŭa kaj neniu duba. Mi en mia diskutpaĝo je [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Artikolo de la Monato|2026-06-24]] ankoraŭ konkrete petis vin "Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo?". Mi hodiaŭ vespere havos gastojn kaj povos nur urĝokaze fari la resumon ĝis post 2 horoj, se vi ne sukcesos fari ĝin ĝis tiam. Tamen mi volus ankoraŭ repeti vin - se vi sukcesus ene de du horoj, estus bonege, kaj la nepoj vin benos, alikaze ensaltos mi kaj esperas ke miaj gastoj ne alvenos pli frue ol anoncite. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:06, 30 jun. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 30 jun. 2026 (UTC) === Pri aŭgusto kaj septembro === La teksto [[Irano]] ŝajnas esti preta por la titolpaĝo, ankoraŭ eblos ankoraŭ minimume poliri la referencojn, eble trovi iujn literaturajn fontojn ne en la angla kaj hispana, kaj restas dubeto ĉu iu eble komprenus la elekton ĝuste en aŭgusto 2026 kiel riverencon al la ŝtata registaro de Irano - estos ankoraŭ unu monato da ŝanco, por eble pliakrigi iujn kritikajn frazojn pri la homrajta situacio en la lando - al mi tute klaras ke la decido voli la tekston kiel artikolo de aŭgusto ne estas riverenco de la esperanta vikipedio al la ŝtata registaro de Irano, sed al la plimiljara, ankaŭ forte antaŭislama kulturo kaj riverenco al la suferanta civitanaro. La teksto [[Maĉupikĉuo]] ankaŭ estas pri interesa, neeŭropa temo, sed ĝi ne jam pretas. Vere necesos "ankoraŭ poluri la tekston kaj krei plurajn flankajn artikolo(et)ojn". Eĉ pli bone por tio ankoraŭ tempon ĝis artikolo de septembro. Iuj erarigaj ruĝaj ligiloj estas tre rapide ripareblaj, mi ĵus ĝustigetis ligilon [[suna horloĝo]] al [[sunhorloĝo]] kaj pensas ke tie apartigilo ankaŭ estus pravigebla. Sed "esperantaj" referencoj kiel «'' ref>El 20 de septiembre de 2006, y en el marco de la XXX Convención Panamericana de Ingenieros, se declaró a Machu Picchu (y al complejo inca de Tipón) Monumento Histórico de la [[Ingeniería civil]]</ref ''» devas nepre ankoraŭ esti en Esperanto, kaj aparte la e-lingva interna ligilo [[Ingeniería civil]] neniam funkcios. Tie estus bone, se ĝis komenco de aŭgusto la teksto kaj flankaj tekstoj povus esti pretaj, kaj tiam eblos senstrese voĉdoni pri ĝi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:06, 30 jun. 2026 (UTC) :Intertempe jam la duona julio pasis, Kani forveturis al esperanta kongresa feriado, kio estas tre bonveniga, sed ĉi tie li mankos dum la venontaj semajnoj, kaj la tekstoj pri [[Maĉupikĉuo]] kaj [[Irano]] ankoraŭ ne estas poluritaj (aparte la referencoj). Tial mi proponus ankoraŭ unu plian monaton da finigo, kaj proponus enigi la paĝon [[Samarkando]] por aŭgusto. Plie, mi sentas min malkomforte starigi la ŝtatan tekston pri Irano sur la titolpaĝo, dum la milito ankoraŭ daŭras, ĉar kvankam ni ne celas subteni per prezento de la ŝtataj simboloj la registaron de Irano, sed volas montri solidaron al la irana loĝantaro, tamen oni povas kompreni tiel. Certe mi subtenas se la esperantlingva vikipedio akcentas la malaprobon de militado kaj la malaprobon de ekzektutoj en sia propra lando, sed mi tre pli ŝatus nuntempe vidi tekston pri la historio (kaj persekuto) de [[zaratuŝtrismo]], [[bahaismo]], [[jezidismo]], [[judismo]] en Persio kaj nuna Irano, ol vidi artikolon de la monato pri [[Moĝtaba Ĥamenei]] aŭ la [[Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio]], sed pri [[zaratuŝtrismo]] kaj [[jezidismo]] ni ne jam havas elstaran artikolon, pri [[bahaismo]] mi ne bone orientiĝas, do vole-nevole mi antaŭ du semajnoj proponis la sumigan tekston [[Irano]]... Sed, se la situacio en la regiono estas tiom nestabila, antaŭmeto de la "neŭtrala teksto" [[Samarkando]] kaj havi tekston [[Irano]] kiam la situacio estos trankviliĝinta ŝajnas al mi pli subteninda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:48, 15 jul. 2026 (UTC) ::Mi eksplicite subtenas la pripenson antaŭŝovi la tekston pri Samarkando, sed... restas nur 4 tagoj ĝis kiam komenciĝas Aŭgusto, kaj intertempe tre multaj homoj estas en ferio. {{re|ThomasPusch}} ĉu vi pretas meti la paĝon pri Samarkando kiel artikolon pri aŭgusto 2026 ??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 27 jul. 2026 (UTC) :::{{farite}}, [[Samarkando]] estas metita kiel artikolo pri aŭgusto 2026. :::Kiel kutime, ankaŭ tie ankoraŭ estis iuj referencoj pure prenitaj el la angla vikipedio kaj eĉ ne ektradukitaj. Mi rezignis pri prenado de alilingvaj referencoj kaj nun lasas la anglan hegemonion. Estas unu rusa referenco, ''Энциклопедия туризма Кирилла и Мефодия (Enciklopedio Cirilo kaj Metodio pri Turismo), 2008'', kiu estas tiom malpreciza ke pripensindas forpreni ĝin. Ĉu estas reta enciklopedio? Se jes kie estas URL pri la pago de Samarkando? Se ne, kie estas ISBN kaj konkreta paĝonombro?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 27 jul. 2026 (UTC) == Septembro == Mi vidas, ke estas neniu propono, ebble iu pri birdoj, ekzemple [[Kormoranoj]], sed ĝi estas nek leginda nek elstara, kvankam oni povas legindigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:30, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Jes, tempo flugas. Pri [[Maĉupikĉuo]] kaj [[Irano]] ankoraŭ ne multo pliboniĝis, aparte aparte la plej multaj referencoj daŭre ne estas poluritaj. Min ĝenetas la aktuala propagando en la teksto [[Irano]] favore al la diktatora reĝimo de Irano en la ĉapitro "Agresoj de Israelo kaj Usono dum jaroj 2025 kaj 2026", kiu jes montras ke la teksto ne estas sendependa de politika demagogio. Tial mi dubas pri mia antaŭa propono havi la tekston titolpaĝe, kaj ĉiukaze fino de la milito ne antaŭvideblas, pri mia antaŭa deziro havi la tekston kiam la aktualaj murdoj malmultiĝos. La tekston [[Maĉupikĉuo]] simple necesas fini. Mi tre estas por la propono [[Kormoranoj]] por septembro, kun samtempa procedo legindigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:06, 30 aŭg. 2026 (UTC) :Por Irano mi ĵus aldonis ligilojn en la enkonduko. Pere de komparo al enkondukoj en aliaj lingvoj mi opinias ke ĉi tiu la enkonduko ne estas vikipediece taŭga. Unue ĝi estas relative mallonga kaj ĝi temas pli pri la historia lando ol pri la nuntempa ŝtato. :Mi aldonas mian poron por [[Kormoranoj]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:03, 30 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ankaŭ voĉdonas por Kormorano en septembro, volonte ankaŭ por legindigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:42, 30 aŭg. 2026 (UTC) :::Ĉar jam 4 voĉoj estis klare por la teksto Kormorano en septembro kaj la tempo malmultas ĝis la nova monato, mi jam preparis la resumon. Ĉar mi redaktas per poŝtelefono, mi ne povas bone vidi kiel aspektos en komputila ekrano. Bonvolu mem vidi kaj juĝi ĉu mi tro ŝpareme enmetis vortojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:13, 30 aŭg. 2026 (UTC) ::::La resuma teksto pri la paĝo kormorano nun estas pli konciza ol la antaŭaj resumoj, sed tio povos ankaŭ sufiĉi. En mia komputilo nun aspektas ne tro malmulto. Mi ne povas bone imagi kiel aspektos morgaŭ sur la ĉsfpaĝo mem - se estos la impreso ke la bloko tro mallongas, ni tiam ankoraŭ povas aldoni ĉapitreton el la teksto... Cetere, ankaŭ mencio pri ADLM devos ankoraŭ eniri la paĝon kormorano, sed tio estas detalo, kiun ankaŭ eblos postfari la 1-an aŭ 3-an de septembro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 31 aŭg. 2026 (UTC) == datrevenoJ == Okaze de la 25-jara datreveno de la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]], ĉu ni deziras ADLMi [[Novjorko]]N? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:08, 11 sep. 2026 (UTC) Okaze de lia 50-jara mortdatreveno, ĉu ni deziras ADLMi [[Mao Zedong]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:54, 10 sep. 2026 (UTC) 2j9uy60oz0ovibf4w8qudn79bqr8tz8 0 938401 9474977 9374085 2026-09-13T22:18:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Howard Rogers GARRIS''' (naskiĝis la 25-an de aprilo 1873 en [[Binghamton]], [[Novjorko]] - mortis la 6-an de novembro 1962 en [[Amherst (Masaĉuseco)|Amherst]], [[Amherst (Masaĉuseco)|Masaĉuseco]]) estis usona verkisto, plej konata pro serio da libroj, kiuj prezentis la rolon de [[:en:Uncle_Wiggily|Onklo Wiggily Longears]], ĉarman maljunan kuniklon.<ref>Francis, Judy (June 3, 2018). [https://www.tribstar.com/community/historical-treasure-uncle-wiggily-evolves-from-books-to-board-game/article_bbd2cf9c-049e-579f-a1e5-f36ec71dc1bf.html "Historic Treasure: Uncle Wiggily evolves from books to board game"]. ''Tribune-Star'' (e-paper).</ref> Multajn el liaj libroj ilustris Lansing Campbell. Garis kaj lia edzino, [[Lilian Garis]], estis eble la plej produktivaj infanlibro-aŭtoroj de la frua 20-a jarcento.<ref>Bodian, Nat. [http://www.oldnewark.com/memories/newspapers/bodiangaris.htm "Recalling Newark News Writer Howard Garis and His Rabbit"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101129000000/https://web.archive.org/web/20101129183108/http://oldnewark.com/memories/newspapers/bodiangaris.htm |date=2010-11-29 }}. Old Newark Memories.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg author|id=32638|name=Lester Chadwick}} * [http://esprios.com/category/howard-r-garis/ Verkoj de Howard R. Garis]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe [http://esprios.com/ Esprios] (Senpage elŝuteblaj titoloj) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Garis, Howard Roger}} [[Kategorio:Usonaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 20-a jarcento]] 35xa2f00ks5ryuvhmhy26iqmknky0gi 0 939098 9474976 9465882 2026-09-13T22:18:02Z ThomasPusch 1869 /* Civiluloj */ 9474976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo=Irana milito de 2026 |daŭro=la 28-an de februaro ĝis la 17-an de junio 2026 |loko=Aeraj bombardoj tra Irano, landoj de la persa golfo kaj Israelo |rezulto= }} La '''Irana milito de 2026''' estas aktuale daŭranta milito okazigita de atakoj de [[Usono]] kaj [[Israelo]] kontraŭ [[Irano]]. Usonaj kaj israelaj aviadiloj surprizatakis plurajn urbojn kaj aliajn lokojn en Irano la 28-an de februaro 2026, [[murdo de Ali Ĥamenei|mortigante]] la Superan Gvidanton [[Ali Ĥamenei]] kaj plurajn aliajn iranajn registaranojn. Irano responde atakis Israelon, usonajn militobazojn, kaj samregionajn landojn aliancitajn kun Usono. Post la komenco de la {{Ill|lingvo=d|trad=Q124373310|eo=mezorienta krizo (ekde 2023)|teksto=mezorienta krizo}} en 2023, Irano kaj Israelo [[Iran-israela konflikto de 2024|atakis unu la alian per misiloj en 2024]], kaj Israelo kaj Usono aviade atakis Iranon en la [[Iran-Israela milito (2025)|"Dekdutaga Milito"]] en junio 2025. En januaro 2026, iranaj sekurecaj fortoj [[Iranaj masakroj de 2026|mortigis milojn da manifestaciantoj]] dum la {{Ill|lingvo=d|trad=Q137612545|eo=Iranaj protestoj de 2025–2026|teksto=plej grandaj manifestacioj}} post la [[Irana Revolucio]], kaj la usona prezidanto [[Donald Trump]] minacis militon kiel venĝon pro la masakroj. Usono faris [[Usona armea koncentriĝo en Mezoriento (2026)|sian plej grandan armean koncentriĝon en Mezoriento]] post la usona [[invado de Irako en 2003]], samtempe okazigante [[Iran-usonaj interparoloj de 2025–2026|malrektajn interparolojn pri la irana nukle-teknologia programo]] en Februaro<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> La surpriza uson-israela atako, farita dum interparoloj ankoraŭ okazis, mortigis Ĥamenei, aliajn iranajn registaranojn kaj civilulojn.<ref>{{cite news |date=3-a de marto 2026 |title=How Trump Decided to Go to War|url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html?unlocked_article_code=1.QVA.pkuR.UJsI_ed0iTWq |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28-a de februaro 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=28-a de februaro 2026 |title=Live Updates: U.S. and Israel attack Iran |url=https://www.pbs.org/newshour/world/live-updates-u-s-and-israel-attack-iran |access-date=17-a de marto 2026 |website=PBS News |language=en-us}}</ref> Sekvaj atakoj damaĝis militobazojn, registarajn konstruaĵojn, [[Kontraŭlerneja atenco en Minab|lernejojn]], malsanulejojn, kaj kulturan heredaĵon.<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=6-a de marto 2026 |website=[[BBC Verify]] |date=6-a de marto 2026}}</ref> Irano rebate lanĉis centojn da [[senpilota aviadilo|droneoj]] kaj [[balistika misilo|balistikaj misiloj]] kontraŭ celoj en Israelo kaj usonaj militobazoj en [[Barejno]], [[Jordanio]], [[Kuvajto]], [[Kataro]], [[Saud-Arabujo]], [[Turkujo]], kaj [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]].<ref>{{Cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |type=Video |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |access-date=15-a de marto 2026 |work=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28-a de februaro 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=1-a marto 2026 |newspaper=[[The Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286|url-access=subscription}}</ref> Ĝi trafis civilajn instalaĵojn en [[Azerbajĝano]],<ref>{{Cite web |date=5-a de marto 026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=[[The Times of Israel]]}}</ref> [[Aŭtonoma Regiono Kurdistano|Kurdujo]], kaj [[Omano]].<ref>{{cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=Dubai airport, iconic Burj Al Arab hotel damaged in Iranian missile strikes |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/four-injured-after-incident-dubai-international-airport-dubai-media-office-says-2026-02-28/ |work=[[Reuters]] |access-date=1-a de marto 2026}}</ref> Droneo atakis la britan militobazon ĉe [[Akrotiri kaj Dekelia|Akrotiri]] en [[Kipro]].<ref>{{Cite news |date=2-a de marto 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=3-a de marto 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Samtempe la [[Israel-hizbulaha Milito (2023-2024)|Israel-hizbulaha milito]] reintensiĝis kiel la [[Libana milito de 2026]].<ref>{{Cite news |date=2-a de marto 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=2 March 2026 |work=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=12-a de marto 2026 |title=Israel attacks central Beirut in escalation of deadly assault on Lebanon |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/israel-attacks-central-beirut-in-escalation-of-deadly-assault-on-lebanon |access-date=14-a de marto 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en}}</ref> Usonaj postenuloj de la administracio de Trump liveris diversajn sinkontraŭdirajn pravigojn de la milito,<ref>{{Cite news |url=https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-und-der-iran-krieg-praesident-siegessicher-kriegsziel-unbekannt-a-2df3b848-6ade-4cbb-a4c7-45ed6738fe63 |title=(S+) Trump und Iran: Präsident siegessicher, Kriegsziel unbekannt |language=de |trans-title=(S+) Trump and Iran: President confident of victory, war aim unknown |first=Alexander |last=Sarovic |date=11-a de marto 2026 |work=[[Der Spiegel]]}}</ref>, laŭ kiuj ĝi celis defendi kontraŭ baldaŭa danĝero de irana atako, malebligi iranan rebaton kontraŭ usonaj posedaĵoj post atendata israela atako kontraŭ Irano,<ref>{{Cite news |last=Stein |first=Chris |date=3 March 2026 |title=US strikes on Iran triggered by Israel's plan to launch attack, Rubio says |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/mar/02/rubio-us-attack-israel-iran |access-date=10-a de marto 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3-a de marto 2026 |title=US House speaker: Israel's determination to strike Iran left Trump with a 'very difficult' decision |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/us-house-speaker-israels-determination-to-strike-iran-left-trump-with-a-very-difficult-decision/ |access-date=10 March 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909 |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Mazzetti |first1=Mark |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Pager |first3=Tyler |last4=Wong |first4=Edward |last5=Schmitt |first5=Eric |last6=Bergman |first6=Ronen |date=2-a de marto 2026 |title=How Trump Decided to Go to War |url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html |access-date=10-a de marto 2026 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331 }}</ref><ref>{{Cite news |date=8-a de marto 2026 |title=For Israel's Netanyahu, Trump grants wishes, but his support carries risks |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/08/trump-netanyahu-israel-iran-war/ |access-date=10 March 2026 |work=[[The Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> detrui la balistikmisilan programon kaj [[armeo de Irano|armeon de Irano]], malebligi ke Irano konstruu [[nuklea armilo|nuklean armilon]],<ref>{{Cite news |url=https://www.pbs.org/newshour/world/read-trumps-full-statement-on-iran-attack |title=Read Trump's full statement on Iran attacks |agency=[[Associated Press]] |date=28-a de februaro 2026 |work=[[PBS News]]}}</ref> akiri iranajn naturajn resursojn,<ref>{{cite magazine |date=9-a de marto 2026 |title=GOP Sen. Lindsey Graham Brags 'We Are Going to Make a Ton of Money' on Iran War |url=https://people.com/lindsey-graham-brags-make-ton-of-money-iran-war-11922350 |access-date=10-a de marto 2026 |magazine=[[People (magazine)|People]]}}</ref> aŭ [[Usona agado por ŝanĝo de reĝimo|ŝanĝi la reĝimon]] en Irano pere de la [[iranaj kontraŭregistaraj movadoj]].<ref>{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28-a de februaro 026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Volz |first1=Dustin |last2=Ward |first2=Alexander |last3=Seligman |first3=Lara |date=2 March 2026 |title=Trump's Case for War With Iran Faces Growing Scrutiny |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/trumps-case-for-war-with-iran-faces-growing-scrutiny-96648cb9 |access-date=4-a de marto 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/can-donald-trump-win-a-war-with-iran-if-he-cant-explain-why-he-started-it |url-access=subscription |title=Can Donald Trump Win a War with Iran If He Can't Explain Why He Started It? |first=Susan |last=Glasser |publication-date=2-a de marto 2026 |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=5-a de marto 2026 |date=2-a de marto 2026 |author-link=Susan Glasser}}</ref><ref>{{cite news |date=4-a de marto 2026 |title=White House says Trump's 'feeling based on fact' that Iran posed an imminent threat led to strikes. White House press secretary Karoline Leavitt said President Donald Trump's decision to launch Operation Epic Fury was based on the 'cumulative effect' of threats and his feeling 'based on fact' that Iran posed an imminent and direct threat |type=Internet video |url=https://apnews.com/video/white-house-says-trumps-feeling-based-on-fact-that-iran-posed-an-imminent-threat-led-to-strikes-afdafd3d3fec4d1ba28babb5b2638ab5 |access-date=4-a de marto 2026 |agency=[[Associated Press]] |quote=Daŭro 1:41 min.] |last1=Haake |first1=Garrett |author1-link=Garrett Haake |last2=Leavitt |first2=Karoline |author2-link=Karoline Leavitt}}</ref> Kaj la irana registaro kaj anoj de la [[Pentagono (Usono)|Pentagono]] kontraŭis la aserton, ke Irano estis pretiganta atakon.<ref name="Scahill-20262">{{Cite web |last=Scahill|first=Jeremy|date=3-a de marto 2026|title=Exclusive: Iran's Deputy Foreign Minister Rejects Trump's 'Big Lie' About Why He Went to War|url=https://www.dropsitenews.com/p/exclusive-interview-iran-deputy-foreign-minister-esmail-baghaei-trump-israel-big-lie|access-date=5-a de marto 2026|website=[[Drop Site News]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/us/pentagon-tells-congress-no-sign-that-iran-was-going-attack-us-first-sources-say-2026-03-02/ |title=Pentagon tells Congress no sign that Iran was going to attack US first, sources say |first1=Phil |last1=Stewart|first2=Humeyra|last2=Pamuk |date=1-a de marto 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=11-a de marto 2026}}</ref> [[Internacia Atomenergia Organizo|IAEA]] diris, ke ĝi ne havas la aliron bezonatan por kontroli, ĉu la [[nukleteknologia programo de Irano]] estas eksklude paca, sed ke ne estas indikoj de struktura programo pri nukleaj armiloj en la momento de la atakoj.<ref>{{Cite news |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12-a de marto 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> [[Antonio Guterres]], ĝenerala sekretario de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kaj pluraj neatakataj landoj kondamnis la uson-israelajn atakojn kaj poste la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] faris rezolucion kondamnantan la rebatajn atakojn de Irano kontraŭ persagolfaj landoj.<ref>{{Cite news|date=28-a de februaro 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Kritikantoj de la milito, interalie spertuloj pri juro kaj internaciaj rilatoj, priskribis la atakojn kontraŭ Irano kiel malrespekton de irana [[suvereneco]]<ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=28-a de februaro 2026 |title=How the World Is Reacting to the Attack on Iran|url=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |access-date=1-a de marto 2026 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Chávez |first1=Steff |last2=Politi |first2=James|last3=Hauslohner |first3=Abigail |date=1-a de marto 2026 |title=Donald Trump tries to defy troubled history of US interventions in Middle East |url=https://www.ft.com/content/da633899-964a-42d7-a7a9-07c034fac388 |access-date=5-a de marto 2026 |work=[[Financial Times]]}}</ref> laŭ [[internacia juro]],<ref name="guardian2march2">{{Cite news |last=Siddique|first=Haroon|last2=|first2=|date=2-a de marto 2026|title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran?|url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk|access-date=10-a de marto 2026|work=[[The Guardian]]|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |title=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime'|url=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime|access-date=2-a de marto 2026|website=Philstar.com}}</ref> agon de [[usona imperiismo]],<ref name="Martin-2026">{{Cite web |last=Martin|first=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref><ref name="Hamourtziadou-2026">{{Cite web |last=Hamourtziadou|first=Lily|last2=Gokay|first2=Bulent|date=9 March 2026|title=The Geopolitical Implications of the Iran War|url=https://www.e-ir.info/2026/03/09/the-geopolitical-implications-of-the-iran-war/|access-date=10-a de marto 2026|website=E-International Relations|language=en-US}}</ref> kaj kontraŭleĝajn laŭ usona nacia juro.<ref name=":0">{{Cite web |last=Bagchi |first=Aysha |title='Might makes right'? Why experts have fears for rule of law |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2026/03/05/war-powers-trump-iran-us/88941002007/ |access-date=17-a de marto 2026 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> La milito kaŭzis tujan altiĝon de la [[naftoprezo|prezo de nafto]] kaj [[prezo de tergaso|de tergaso]], vastajn malordojn en aviado kaj turismo, kaj malstabilecon en financaj merkatoj. Irano [[Hormuzmarkola krizo de 2026|blokis la Hormuzan Markolon]] kaj atakis energiproduktan infrastrukturon, kio perturbis liveradon de nafto kaj tergaso tutmonde.<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |last2=Eavis |first2=Peter |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=[[The New York Times]] |date=28-a de februaro 2026}}</ref> == Atakoj kaj mortoj == La lanĉado de balistikaj misiloj fare de Irano malrapidiĝis de la komenco de la milito ĝis la 4-a de marto, laŭ la supozo de eksterlandaj analizantoj pro elĉerpiĝo de la stoko da misiloj kaj lanĉiloj kaj pro strategio ŝpari materialon por longa militado.<ref>{{Cite news |last=Clover |first=Charles |date=4-a de marto 2026 |title=Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say |url=https://www.ft.com/content/bc7b386f-23e9-4b97-8613-9f7abe985be1 |access-date=5-a de marto 2026 |work=[[Financial Times]]}}</ref> Laŭ aserto de militista fonto la 5-an de marto 2026 al [[Persa Novaĵagentejo]], Irano estis lanĉinta 500 balistikajn aŭ ŝipajn misilojn kaj preskaŭ 2000 droneojn post la 28-a de februaro. El tio preskaŭ 40 % celis Israelon kaj preskaŭ 60 % usonajn instalaĵojn en la regiono.<ref>{{Cite news |date=5-a de marto 2026 |title=Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday |url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-05/ty-article-live/idf-launches-second-wave-of-strikes-on-regime-targets-in-tehran/0000019c-bb20-df64-a59c-fb765d040000?liveBlogItemId=1269733168#1269733168 |work=[[Haaretz]]}}</ref> ===Irano=== ====Armeanoj kaj registaranoj==== [[CBS News]] raportis ke "militinforma fonto kaj armea fonto diris al CBS News" la 28-an de februaro 2026 ke la atakoj mortigis 40 iranajn oficulojn, sed ne "klarigis ĉu ĉi tiuj estis en unu loko aŭ pluraj".<ref>{{Cite news |last=LaPorta |first=James |date=28-a de februaro 2026 |title=About 40 Iranian officials killed in strikes, sources say |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/israel-us-attack-iran-trump-says-major-combat-operations/ |access-date=1-a de marto 2026 |work=[[CBS News]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=1-a de marto 2026 |title=CBS reports 40 Iranian officials killed in strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Ac5fb52fc-7982-4313-89ef-c7defa2dd0e6#post |access-date=1-a de marto 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> La [[Ministerio pri Eskteraj Rilatoj (Irano)|irana ministerio pri eksterlando]] raportis ke la armeo perdis kontakton kun kelkaj unuoj, kiuj do agas laŭ malnovaj ĝeneralaj instrukcioj.<ref>{{Cite web |date=1-a de marto 2026 |title=Iran military units acting independently, Foreign Minister says |url=https://www.iranintl.com/en/202603016067 |access-date=2-a de marto 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> La 13-an de marto la israela armeo taksis, ke 3000-4000 iranaj armeanoj kaj komandantoj estas mortigitaj.<ref>{{Cite web |date=13-a de marto 2026 |title=Israeli military says 4,000–5,000 Iranian forces killed in strikes so far |url=https://www.iranintl.com/en/202603135117 |access-date=15-a de marto 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> La 18-an de marto la [[Organizo Hengaw por Homaj Rajtoj]] taksis ke pli ol 4800 iranaj militistoj estas mortigitaj.<ref name="hengaw deaths 2026-03-10">{{Cite web|date=13 March 2026|title=Death toll hits 5,300, including 511 civilians, in first 18 days of war: Hengaw’s fifth report|url=https://hengaw.net/en/reports-and-statistics-1/2026/03/article-9|access-date=18 March 2026|website=Hengaw (hengaw.net)|language=en}}</ref> ====Civiluloj==== [[File:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|thumb|Savantoj kaj lokanoj serĉas en la ruino de la [[Kontraŭlerneja atenco en Minab|knabina bazlernejo de Minab]] detruita de Usono]] La 28-an de februaro, laŭ irana raporto, la usona atako {{Ill|lingvo=d|trad=Q138505873|eo=Kontraŭlerneja atenco en Minab|teksto=detruis la knabinan bazlernejon Shajareh Tayyebeh}} en [[Minab]], [[provinco Hormozgano]].<ref>{{Cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran |access-date=28 February 2026 |work=[[Al Jazeera English]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228192239/https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran |archive-date=28-a de februaro 2026 |url-status=dead}}</ref> La lerneja domo estis proksima al la milita instalaĵo Sayyid al-Shuhada kaj iam estis parto de ĝi.<ref name="Browne-2026">{{Cite news |last1=Browne |first1=Malachy |last2=Livni |first2=Ephrat |last3=Mahoozi |first3=Sanam |date=1-a de marto 2026 |title=Strike on Girls' School Kills at Least 175, Iranian State Media Says |url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html |access-date=3-a de marto 2026 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Angelovski |first1=Ivan |last2=Szeto |first2=Eric |last3=Bilhete |first3=Britnei |date=4-a de marto 2026 |title=Who bombed a girls' school in Iran? A visual investigation |url=https://www.cbc.ca/news/world/iran-school-bombing-investigation-9.7114994 |access-date=5-a de marto 2026 |work=[[CBC News]] |language=en}}</ref> Neniu sendependa fonto konfirmis la nombron da mortoj,<ref>{{cite news |access-date=28-a de februaro 2026 |first=Mohamad |last=El Chamaa |date=28-a de februaro 2026 |language=en |title=U.S. military investigating reports of fatal strike on Iranian girls' school |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/02/28/israel-strikes-iran-live-updates/#link-66OXG5IF6VHUTFHM2DW76YHOHQ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="BBC News-2026b">{{Cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=US and Israel launch attack on Iran, as Trump says 'major combat operations' under way |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> sed iranaj ŝtataj informiloj diris ke la atako mortigis 180 homojn, plejparte lernejanojn, kaj vundis 95.<ref name="The Morning-2026">{{cite news |date=4-a de marto 2026 |title=Around 180 sailors were onboard the distressed Iranian naval ship 'IRIS Dena' off Galle- FM |url=https://themorning.lk//articles/6eDXFEnyeabdwhQqvzFE |access-date=4-a de marto 2026 |work=The Morning}}</ref><ref>{{Cite news |last=El Damanhoury |first=Kareem |date=1-a de marto 2026 |title=Death toll at girls' school hit in strike rises to 148 |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |work=[[CNN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301151919/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |archive-date=1-a de marto 2026 |url-status=live}}</ref> Laŭ la ŝtataj informiloj, miloj da homoj ĉeestis la enterigon de la mortigitoj.<ref>{{cite news |last1=Tankersley |first1=Jim |last2=McCreesh |first2=Shawn |last3=Troianovski |first3=Anton |last4=Rennison |first4=Joe |title=Iran Live Updates: Trump Says U.S. Went to War to Pre-empt Iranian Attacks |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/03/world/iran-war-israel-lebanon-trump |work=[[The New York Times]] |date=3 March 2026}}</ref> Parolanto de la Irana ministerio pri eksterlando nomis la atakon militkrimo farita de Israelo. Israelo malagnoskis la atakon. CENTCOM konfirmis, ke ĝi faras internan enketon.<ref>{{Cite web |script-title=fa:بقائی: حمله به دانش‌آموزان مدرسه در میناب یک جنایت آشکار است |trans-title=Baghai: The attack on school students in Minab is an obvious crime |url=https://www.irna.ir/news/86089510/%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%A6%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%A8-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |access-date=28-a de februaro 2026|language=fa |website=IRNA}}</ref> Laŭ indikoj konstatitaj de usonaj enketantoj<ref>{{Cite news |date=8-a de marto 2026 |title=Trump blames Iran for school strike – as US investigators point to American bomb |url=https://www.the-independent.com/news/world/americas/us-politics/trump-iran-strikes-school-girls-dead-b2934268.html |access-date=8-a de marto 2026 |work=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=8-a de marto 2026 |title=United States was "likely" responsible for bombing of girls' school in Iran, per early U.S. assessment |url=https://www.cbsnews.com/news/us-iran-war-bombing-girls-school-assessment/ |access-date=9-a de marto 2026 |work=[[CBS News]] |language=en-US}}</ref> kaj ''The New York Times'', la atakon kredeble faris Usono.<ref>{{Cite news |date=4-a de marto 2026 |title=Analysis suggests US behind school strike that killed at least 165: Report |url=https://aje.news/0avpno?update=4370124 |work=[[Al Jazeera English]]}}</ref> Krome, filmo montris usonan misilon ''Tomahawk'' trafanta konstruaĵon apud la lernejo.<ref>{{cite news |last1=McClure |first1=Tess |title=Video shows US Tomahawk missile hit base next to bombed Iranian school |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/09/video-shows-us-tomahawk-missile-hit-base-next-bombed-iranian-school |work=[[The Guardian]] |access-date=9-a de marto 2026}}</ref> La 11-an de marto ''[[The New York Times]]'' raportis ke provizoraj konstatoj en farata enketo indikas, ke Usono faris la atakon elektante la celon laŭ malaktualaj informoj.<ref>{{Cite news |last=Barnes |first=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Pager |first3=Tyler |last4=Browne |first4=Malachy |last5=Cooper |first5=Helene |date=11-a de marto 2026 |title=U.S. at Fault in Strike on School in Iran, Preliminary Inquiry Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/us/politics/iran-school-missile-strike.html |access-date=11-a de marto 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Fakuloj pri homaj rajtoj ĉe UN priskribis la atakon kiel eblan [[militkrimo]]n laŭ la [[Statuto de Romo]].<ref>{{cite web |title=UN experts strongly condemn deadly missile strike on girls' school in Iran, call for independent investigation |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-experts-strongly-condemn-deadly-missile-strike-girls-school-iran-call |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date=6-a de marto 2026}}</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Konfliktoj en 2026]] [[Kategorio:Militoj de Azerbajĝano]] [[Kategorio:Militoj de Britio]] [[Kategorio:Militoj de Francio]] [[Kategorio:Militoj de Grekio]] [[Kategorio:Militoj de Irano]] [[Kategorio:Militoj de Irako]] [[Kategorio:Militoj de Israelo]] [[Kategorio:Militoj de Jemeno]] [[Kategorio:Militoj de Jordanio]] [[Kategorio:Militoj de Kataro]] [[Kategorio:Militoj de Libano]] [[Kategorio:Militoj de Sauda Arabio]] [[Kategorio:Militoj de Sirio]] [[Kategorio:Militoj de Turkio]] [[Kategorio:Militoj de Usono]] mjyyl7o62xphaeqnn961h6t8ffttofb 9475016 9474976 2026-09-14T00:18:39Z Arbarulo 135469 9475016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo=Irana milito de 2026 |daŭro=la 28-an de februaro ĝis la 17-an de junio 2026 |loko=Aeraj bombardoj tra Irano, landoj de la persa golfo kaj Israelo |rezulto= }} La '''Irana milito de 2026''' estas aktuale daŭranta milito okazigita de atakoj de [[Usono]] kaj [[Israelo]] kontraŭ [[Irano]]. Usonaj kaj israelaj aviadiloj surprizatakis plurajn urbojn kaj aliajn lokojn en Irano la 28-an de februaro 2026, [[murdo de Ali Ĥamenei|mortigante]] la Superan Gvidanton [[Ali Ĥamenei]] kaj plurajn aliajn iranajn registaranojn. Irano responde atakis Israelon, usonajn militobazojn, kaj samregionajn landojn aliancitajn kun Usono. Post la komenco de la {{Ill|lingvo=d|trad=Q124373310|eo=mezorienta krizo (ekde 2023)|teksto=mezorienta krizo}} en 2023, Irano kaj Israelo [[Iran-israela konflikto de 2024|atakis unu la alian per misiloj en 2024]], kaj Israelo kaj Usono aviade atakis Iranon en la [[Iran-Israela milito (2025)|"Dekdutaga Milito"]] en junio 2025. En januaro 2026, iranaj sekurecaj fortoj [[Iranaj masakroj de 2026|mortigis milojn da manifestaciantoj]] dum la {{Ill|lingvo=d|trad=Q137612545|eo=Iranaj protestoj de 2025–2026|teksto=plej grandaj manifestacioj}} post la [[Irana Revolucio]], kaj la usona prezidanto [[Donald Trump]] minacis militon kiel venĝon pro la masakroj. Usono faris [[Usona armea koncentriĝo en Mezoriento (2026)|sian plej grandan armean koncentriĝon en Mezoriento]] post la usona [[invado de Irako en 2003]], samtempe okazigante [[Iran-usonaj interparoloj de 2025–2026|malrektajn interparolojn pri la irana nukle-teknologia programo]] en Februaro<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> La surpriza uson-israela atako, farita dum interparoloj ankoraŭ okazis, mortigis Ĥamenei, aliajn iranajn registaranojn kaj civilulojn.<ref>{{cite news |date=3-a de marto 2026 |title=How Trump Decided to Go to War|url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html?unlocked_article_code=1.QVA.pkuR.UJsI_ed0iTWq |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28-a de februaro 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=28-a de februaro 2026 |title=Live Updates: U.S. and Israel attack Iran |url=https://www.pbs.org/newshour/world/live-updates-u-s-and-israel-attack-iran |access-date=17-a de marto 2026 |website=PBS News |language=en-us}}</ref> Sekvaj atakoj damaĝis militobazojn, registarajn konstruaĵojn, [[Kontraŭlerneja atenco en Minab|lernejojn]], malsanulejojn, kaj kulturan heredaĵon.<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=6-a de marto 2026 |website=[[BBC Verify]] |date=6-a de marto 2026}}</ref> Irano rebate lanĉis centojn da [[senpilota aviadilo|droneoj]] kaj [[balistika misilo|balistikaj misiloj]] kontraŭ celoj en Israelo kaj usonaj militobazoj en [[Barejno]], [[Jordanio]], [[Kuvajto]], [[Kataro]], [[Saud-Arabujo]], [[Turkujo]], kaj [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]].<ref>{{Cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |type=Video |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |access-date=15-a de marto 2026 |work=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28-a de februaro 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=1-a marto 2026 |newspaper=[[The Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286|url-access=subscription}}</ref> Ĝi trafis civilajn instalaĵojn en [[Azerbajĝano]],<ref>{{Cite web |date=5-a de marto 026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=[[The Times of Israel]]}}</ref> [[Aŭtonoma Regiono Kurdistano|Kurdujo]], kaj [[Omano]].<ref>{{cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=Dubai airport, iconic Burj Al Arab hotel damaged in Iranian missile strikes |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/four-injured-after-incident-dubai-international-airport-dubai-media-office-says-2026-02-28/ |work=[[Reuters]] |access-date=1-a de marto 2026}}</ref> Droneo atakis la britan militobazon ĉe [[Akrotiri kaj Dekelia|Akrotiri]] en [[Kipro]].<ref>{{Cite news |date=2-a de marto 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=3-a de marto 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Samtempe la [[Israel-hizbulaha Milito (2023-2024)|Israel-hizbulaha milito]] reintensiĝis kiel la [[Libana milito de 2026]].<ref>{{Cite news |date=2-a de marto 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=2 March 2026 |work=[[Al Ĝazira]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=12-a de marto 2026 |title=Israel attacks central Beirut in escalation of deadly assault on Lebanon |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/israel-attacks-central-beirut-in-escalation-of-deadly-assault-on-lebanon |access-date=14-a de marto 2026 |work=[[Al Ĝazira]] |language=en}}</ref> Usonaj postenuloj de la administracio de Trump liveris diversajn sinkontraŭdirajn pravigojn de la milito,<ref>{{Cite news |url=https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-und-der-iran-krieg-praesident-siegessicher-kriegsziel-unbekannt-a-2df3b848-6ade-4cbb-a4c7-45ed6738fe63 |title=(S+) Trump und Iran: Präsident siegessicher, Kriegsziel unbekannt |language=de |trans-title=(S+) Trump and Iran: President confident of victory, war aim unknown |first=Alexander |last=Sarovic |date=11-a de marto 2026 |work=[[Der Spiegel]]}}</ref>, laŭ kiuj ĝi celis defendi kontraŭ baldaŭa danĝero de irana atako, malebligi iranan rebaton kontraŭ usonaj posedaĵoj post atendata israela atako kontraŭ Irano,<ref>{{Cite news |last=Stein |first=Chris |date=3 March 2026 |title=US strikes on Iran triggered by Israel's plan to launch attack, Rubio says |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/mar/02/rubio-us-attack-israel-iran |access-date=10-a de marto 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3-a de marto 2026 |title=US House speaker: Israel's determination to strike Iran left Trump with a 'very difficult' decision |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/us-house-speaker-israels-determination-to-strike-iran-left-trump-with-a-very-difficult-decision/ |access-date=10 March 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909 |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Mazzetti |first1=Mark |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Pager |first3=Tyler |last4=Wong |first4=Edward |last5=Schmitt |first5=Eric |last6=Bergman |first6=Ronen |date=2-a de marto 2026 |title=How Trump Decided to Go to War |url=https://www.nytimes.com/2026/03/02/us/politics/trump-war-iran-israel.html |access-date=10-a de marto 2026 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331 }}</ref><ref>{{Cite news |date=8-a de marto 2026 |title=For Israel's Netanyahu, Trump grants wishes, but his support carries risks |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/08/trump-netanyahu-israel-iran-war/ |access-date=10 March 2026 |work=[[The Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> detrui la balistikmisilan programon kaj [[armeo de Irano|armeon de Irano]], malebligi ke Irano konstruu [[nuklea armilo|nuklean armilon]],<ref>{{Cite news |url=https://www.pbs.org/newshour/world/read-trumps-full-statement-on-iran-attack |title=Read Trump's full statement on Iran attacks |agency=[[Associated Press]] |date=28-a de februaro 2026 |work=[[PBS News]]}}</ref> akiri iranajn naturajn resursojn,<ref>{{cite magazine |date=9-a de marto 2026 |title=GOP Sen. Lindsey Graham Brags 'We Are Going to Make a Ton of Money' on Iran War |url=https://people.com/lindsey-graham-brags-make-ton-of-money-iran-war-11922350 |access-date=10-a de marto 2026 |magazine=[[People (magazine)|People]]}}</ref> aŭ [[Usona agado por ŝanĝo de reĝimo|ŝanĝi la reĝimon]] en Irano pere de la [[iranaj kontraŭregistaraj movadoj]].<ref>{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28-a de februaro 026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Volz |first1=Dustin |last2=Ward |first2=Alexander |last3=Seligman |first3=Lara |date=2 March 2026 |title=Trump's Case for War With Iran Faces Growing Scrutiny |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/trumps-case-for-war-with-iran-faces-growing-scrutiny-96648cb9 |access-date=4-a de marto 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/can-donald-trump-win-a-war-with-iran-if-he-cant-explain-why-he-started-it |url-access=subscription |title=Can Donald Trump Win a War with Iran If He Can't Explain Why He Started It? |first=Susan |last=Glasser |publication-date=2-a de marto 2026 |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=5-a de marto 2026 |date=2-a de marto 2026 |author-link=Susan Glasser}}</ref><ref>{{cite news |date=4-a de marto 2026 |title=White House says Trump's 'feeling based on fact' that Iran posed an imminent threat led to strikes. White House press secretary Karoline Leavitt said President Donald Trump's decision to launch Operation Epic Fury was based on the 'cumulative effect' of threats and his feeling 'based on fact' that Iran posed an imminent and direct threat |type=Internet video |url=https://apnews.com/video/white-house-says-trumps-feeling-based-on-fact-that-iran-posed-an-imminent-threat-led-to-strikes-afdafd3d3fec4d1ba28babb5b2638ab5 |access-date=4-a de marto 2026 |agency=[[Associated Press]] |quote=Daŭro 1:41 min.] |last1=Haake |first1=Garrett |author1-link=Garrett Haake |last2=Leavitt |first2=Karoline |author2-link=Karoline Leavitt}}</ref> Kaj la irana registaro kaj anoj de la [[Pentagono (Usono)|Pentagono]] kontraŭis la aserton, ke Irano estis pretiganta atakon.<ref name="Scahill-20262">{{Cite web |last=Scahill|first=Jeremy|date=3-a de marto 2026|title=Exclusive: Iran's Deputy Foreign Minister Rejects Trump's 'Big Lie' About Why He Went to War|url=https://www.dropsitenews.com/p/exclusive-interview-iran-deputy-foreign-minister-esmail-baghaei-trump-israel-big-lie|access-date=5-a de marto 2026|website=[[Drop Site News]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/us/pentagon-tells-congress-no-sign-that-iran-was-going-attack-us-first-sources-say-2026-03-02/ |title=Pentagon tells Congress no sign that Iran was going to attack US first, sources say |first1=Phil |last1=Stewart|first2=Humeyra|last2=Pamuk |date=1-a de marto 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=11-a de marto 2026}}</ref> [[Internacia Atomenergia Organizo|IAEA]] diris, ke ĝi ne havas la aliron bezonatan por kontroli, ĉu la [[nukleteknologia programo de Irano]] estas eksklude paca, sed ke ne estas indikoj de struktura programo pri nukleaj armiloj en la momento de la atakoj.<ref>{{Cite news |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12-a de marto 2026 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> [[Antonio Guterres]], ĝenerala sekretario de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kaj pluraj neatakataj landoj kondamnis la uson-israelajn atakojn kaj poste la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] faris rezolucion kondamnantan la rebatajn atakojn de Irano kontraŭ persagolfaj landoj.<ref>{{Cite news|date=28-a de februaro 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Kritikantoj de la milito, interalie spertuloj pri juro kaj internaciaj rilatoj, priskribis la atakojn kontraŭ Irano kiel malrespekton de irana [[suvereneco]]<ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=28-a de februaro 2026 |title=How the World Is Reacting to the Attack on Iran|url=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |access-date=1-a de marto 2026 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Chávez |first1=Steff |last2=Politi |first2=James|last3=Hauslohner |first3=Abigail |date=1-a de marto 2026 |title=Donald Trump tries to defy troubled history of US interventions in Middle East |url=https://www.ft.com/content/da633899-964a-42d7-a7a9-07c034fac388 |access-date=5-a de marto 2026 |work=[[Financial Times]]}}</ref> laŭ [[internacia juro]],<ref name="guardian2march2">{{Cite news |last=Siddique|first=Haroon|last2=|first2=|date=2-a de marto 2026|title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran?|url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk|access-date=10-a de marto 2026|work=[[The Guardian]]|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |title=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime'|url=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime|access-date=2-a de marto 2026|website=Philstar.com}}</ref> agon de [[usona imperiismo]],<ref name="Martin-2026">{{Cite web |last=Martin|first=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref><ref name="Hamourtziadou-2026">{{Cite web |last=Hamourtziadou|first=Lily|last2=Gokay|first2=Bulent|date=9 March 2026|title=The Geopolitical Implications of the Iran War|url=https://www.e-ir.info/2026/03/09/the-geopolitical-implications-of-the-iran-war/|access-date=10-a de marto 2026|website=E-International Relations|language=en-US}}</ref> kaj kontraŭleĝajn laŭ usona nacia juro.<ref name=":0">{{Cite web |last=Bagchi |first=Aysha |title='Might makes right'? Why experts have fears for rule of law |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2026/03/05/war-powers-trump-iran-us/88941002007/ |access-date=17-a de marto 2026 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> La milito kaŭzis tujan altiĝon de la [[naftoprezo|prezo de nafto]] kaj [[prezo de tergaso|de tergaso]], vastajn malordojn en aviado kaj turismo, kaj malstabilecon en financaj merkatoj. Irano [[Hormuzmarkola krizo de 2026|blokis la Hormuzan Markolon]] kaj atakis energiproduktan infrastrukturon, kio perturbis liveradon de nafto kaj tergaso tutmonde.<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |last2=Eavis |first2=Peter |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=[[The New York Times]] |date=28-a de februaro 2026}}</ref> == Atakoj kaj mortoj == La lanĉado de balistikaj misiloj fare de Irano malrapidiĝis de la komenco de la milito ĝis la 4-a de marto, laŭ la supozo de eksterlandaj analizantoj pro elĉerpiĝo de la stoko da misiloj kaj lanĉiloj kaj pro strategio ŝpari materialon por longa militado.<ref>{{Cite news |last=Clover |first=Charles |date=4-a de marto 2026 |title=Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say |url=https://www.ft.com/content/bc7b386f-23e9-4b97-8613-9f7abe985be1 |access-date=5-a de marto 2026 |work=[[Financial Times]]}}</ref> Laŭ aserto de militista fonto la 5-an de marto 2026 al [[Persa Novaĵagentejo]], Irano estis lanĉinta 500 balistikajn aŭ ŝipajn misilojn kaj preskaŭ 2000 droneojn post la 28-a de februaro. El tio preskaŭ 40 % celis Israelon kaj preskaŭ 60 % usonajn instalaĵojn en la regiono.<ref>{{Cite news |date=5-a de marto 2026 |title=Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday |url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-05/ty-article-live/idf-launches-second-wave-of-strikes-on-regime-targets-in-tehran/0000019c-bb20-df64-a59c-fb765d040000?liveBlogItemId=1269733168#1269733168 |work=[[Haaretz]]}}</ref> ===Irano=== ====Armeanoj kaj registaranoj==== [[CBS News]] raportis ke "militinforma fonto kaj armea fonto diris al CBS News" la 28-an de februaro 2026 ke la atakoj mortigis 40 iranajn oficulojn, sed ne "klarigis ĉu ĉi tiuj estis en unu loko aŭ pluraj".<ref>{{Cite news |last=LaPorta |first=James |date=28-a de februaro 2026 |title=About 40 Iranian officials killed in strikes, sources say |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/israel-us-attack-iran-trump-says-major-combat-operations/ |access-date=1-a de marto 2026 |work=[[CBS News]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=1-a de marto 2026 |title=CBS reports 40 Iranian officials killed in strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3Ac5fb52fc-7982-4313-89ef-c7defa2dd0e6#post |access-date=1-a de marto 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> La [[Ministerio pri Eskteraj Rilatoj (Irano)|irana ministerio pri eksterlando]] raportis ke la armeo perdis kontakton kun kelkaj unuoj, kiuj do agas laŭ malnovaj ĝeneralaj instrukcioj.<ref>{{Cite web |date=1-a de marto 2026 |title=Iran military units acting independently, Foreign Minister says |url=https://www.iranintl.com/en/202603016067 |access-date=2-a de marto 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> La 13-an de marto la israela armeo taksis, ke 3000-4000 iranaj armeanoj kaj komandantoj estas mortigitaj.<ref>{{Cite web |date=13-a de marto 2026 |title=Israeli military says 4,000–5,000 Iranian forces killed in strikes so far |url=https://www.iranintl.com/en/202603135117 |access-date=15-a de marto 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref> La 18-an de marto la [[Organizo Hengaw por Homaj Rajtoj]] taksis ke pli ol 4800 iranaj militistoj estas mortigitaj.<ref name="hengaw deaths 2026-03-10">{{Cite web|date=13 March 2026|title=Death toll hits 5,300, including 511 civilians, in first 18 days of war: Hengaw’s fifth report|url=https://hengaw.net/en/reports-and-statistics-1/2026/03/article-9|access-date=18 March 2026|website=Hengaw (hengaw.net)|language=en}}</ref> ====Civiluloj==== [[File:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|thumb|Savantoj kaj lokanoj serĉas en la ruino de la [[Kontraŭlerneja atenco en Minab|knabina bazlernejo de Minab]] detruita de Usono]] La 28-an de februaro, laŭ irana raporto, la usona atako {{Ill|lingvo=d|trad=Q138505873|eo=Kontraŭlerneja atenco en Minab|teksto=detruis la knabinan bazlernejon Shajareh Tayyebeh}} en [[Minab]], [[provinco Hormozgano]].<ref>{{Cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[Al Ĝazira]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228192239/https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran |archive-date=28-a de februaro 2026 |url-status=dead}}</ref> La lerneja domo estis proksima al la milita instalaĵo Sayyid al-Shuhada kaj iam estis parto de ĝi.<ref name="Browne-2026">{{Cite news |last1=Browne |first1=Malachy |last2=Livni |first2=Ephrat |last3=Mahoozi |first3=Sanam |date=1-a de marto 2026 |title=Strike on Girls' School Kills at Least 175, Iranian State Media Says |url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html |access-date=3-a de marto 2026 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Angelovski |first1=Ivan |last2=Szeto |first2=Eric |last3=Bilhete |first3=Britnei |date=4-a de marto 2026 |title=Who bombed a girls' school in Iran? A visual investigation |url=https://www.cbc.ca/news/world/iran-school-bombing-investigation-9.7114994 |access-date=5-a de marto 2026 |work=[[CBC News]] |language=en}}</ref> Neniu sendependa fonto konfirmis la nombron da mortoj,<ref>{{cite news |access-date=28-a de februaro 2026 |first=Mohamad |last=El Chamaa |date=28-a de februaro 2026 |language=en |title=U.S. military investigating reports of fatal strike on Iranian girls' school |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/02/28/israel-strikes-iran-live-updates/#link-66OXG5IF6VHUTFHM2DW76YHOHQ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="BBC News-2026b">{{Cite news |date=28-a de februaro 2026 |title=US and Israel launch attack on Iran, as Trump says 'major combat operations' under way |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28-a de februaro 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> sed iranaj ŝtataj informiloj diris ke la atako mortigis 180 homojn, plejparte lernejanojn, kaj vundis 95.<ref name="The Morning-2026">{{cite news |date=4-a de marto 2026 |title=Around 180 sailors were onboard the distressed Iranian naval ship 'IRIS Dena' off Galle- FM |url=https://themorning.lk//articles/6eDXFEnyeabdwhQqvzFE |access-date=4-a de marto 2026 |work=The Morning}}</ref><ref>{{Cite news |last=El Damanhoury |first=Kareem |date=1-a de marto 2026 |title=Death toll at girls' school hit in strike rises to 148 |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |work=[[CNN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301151919/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm73v6qo000b3b6r2bogv6my |archive-date=1-a de marto 2026 |url-status=live}}</ref> Laŭ la ŝtataj informiloj, miloj da homoj ĉeestis la enterigon de la mortigitoj.<ref>{{cite news |last1=Tankersley |first1=Jim |last2=McCreesh |first2=Shawn |last3=Troianovski |first3=Anton |last4=Rennison |first4=Joe |title=Iran Live Updates: Trump Says U.S. Went to War to Pre-empt Iranian Attacks |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/03/world/iran-war-israel-lebanon-trump |work=[[The New York Times]] |date=3 March 2026}}</ref> Parolanto de la Irana ministerio pri eksterlando nomis la atakon militkrimo farita de Israelo. Israelo malagnoskis la atakon. CENTCOM konfirmis, ke ĝi faras internan enketon.<ref>{{Cite web |title=بقائی: حمله به دانش‌آموزان مدرسه در میناب یک جنایت آشکار است |url=https://www.irna.ir/news/86089510/%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%A6%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%A8-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |access-date=28-a de februaro 2026|language=fa |website=IRNA}}</ref> Laŭ indikoj konstatitaj de usonaj enketantoj<ref>{{Cite news |date=8-a de marto 2026 |title=Trump blames Iran for school strike – as US investigators point to American bomb |url=https://www.the-independent.com/news/world/americas/us-politics/trump-iran-strikes-school-girls-dead-b2934268.html |access-date=8-a de marto 2026 |work=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=8-a de marto 2026 |title=United States was "likely" responsible for bombing of girls' school in Iran, per early U.S. assessment |url=https://www.cbsnews.com/news/us-iran-war-bombing-girls-school-assessment/ |access-date=9-a de marto 2026 |work=[[CBS News]] |language=en-US}}</ref> kaj ''The New York Times'', la atakon kredeble faris Usono.<ref>{{Cite news |date=4-a de marto 2026 |title=Analysis suggests US behind school strike that killed at least 165: Report |url=https://aje.news/0avpno?update=4370124 |work=[[Al Ĝazira]]}}</ref> Krome, filmo montris usonan misilon ''Tomahawk'' trafanta konstruaĵon apud la lernejo.<ref>{{cite news |last1=McClure |first1=Tess |title=Video shows US Tomahawk missile hit base next to bombed Iranian school |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/09/video-shows-us-tomahawk-missile-hit-base-next-bombed-iranian-school |work=[[The Guardian]] |access-date=9-a de marto 2026}}</ref> La 11-an de marto ''[[The New York Times]]'' raportis ke provizoraj konstatoj en farata enketo indikas, ke Usono faris la atakon elektante la celon laŭ malaktualaj informoj.<ref>{{Cite news |last=Barnes |first=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Pager |first3=Tyler |last4=Browne |first4=Malachy |last5=Cooper |first5=Helene |date=11-a de marto 2026 |title=U.S. at Fault in Strike on School in Iran, Preliminary Inquiry Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/us/politics/iran-school-missile-strike.html |access-date=11-a de marto 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Fakuloj pri homaj rajtoj ĉe UN priskribis la atakon kiel eblan [[militkrimo]]n laŭ la [[Statuto de Romo]].<ref>{{cite web |title=UN experts strongly condemn deadly missile strike on girls' school in Iran, call for independent investigation |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-experts-strongly-condemn-deadly-missile-strike-girls-school-iran-call |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date=6-a de marto 2026}}</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Konfliktoj en 2026]] [[Kategorio:Militoj de Azerbajĝano]] [[Kategorio:Militoj de Britio]] [[Kategorio:Militoj de Francio]] [[Kategorio:Militoj de Grekio]] [[Kategorio:Militoj de Irano]] [[Kategorio:Militoj de Irako]] [[Kategorio:Militoj de Israelo]] [[Kategorio:Militoj de Jemeno]] [[Kategorio:Militoj de Jordanio]] [[Kategorio:Militoj de Kataro]] [[Kategorio:Militoj de Libano]] [[Kategorio:Militoj de Sauda Arabio]] [[Kategorio:Militoj de Sirio]] [[Kategorio:Militoj de Turkio]] [[Kategorio:Militoj de Usono]] e26ke3qlbt6pjng8k0vi92wopxu9clh 14 942184 9474617 9359003 2026-09-13T13:06:56Z Aidas 3488 9474617 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Luksemburgio.svg|dekstra|border|90px]] {{Forigu|malplena, neuzata, mi kiel farinto mem petas pri forigo avfscwhybkvk5ro6shi00vvpn0sh50x 9474618 9474617 2026-09-13T13:07:18Z Aidas 3488 9474618 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Luksemburgio.svg|dekstra|border|90px]] {{Forigu|malplena, neuzata, mi kiel farinto mem petas pri forigo}} n0khobxcirb31ygzpos86avjyww9y4l 9474693 9474618 2026-09-13T14:57:01Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton. 9474693 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] s2cw53is9ju4erfneuzoailrbbx4v5e 9474705 9474693 2026-09-13T15:50:19Z Aidas 3488 Forigis alidirektigilon al [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] 9474705 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Luksemburgio.svg|dekstra|border|90px]] {{Forigu|malplena, neuzata, mi kiel farinto mem petas pri forigo avfscwhybkvk5ro6shi00vvpn0sh50x 9474706 9474705 2026-09-13T15:53:01Z Aidas 3488 Nuligis la fuŝan lastan version. Scusi, tute ne intencite 9474706 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kategorio:Luksemburgiaj ministroj]] s2cw53is9ju4erfneuzoailrbbx4v5e 1 944955 9474962 9474080 2026-09-13T21:12:41Z ThomasPusch 1869 /* Mensoga tradukfonto */ 9474962 wikitext text/x-wiki ==Mensoga tradukfonto== Mi sufiĉe certas ke la aserto "En tiu ĉi artikolo estas uzata traduko de teksto el la artikolo "Sosistrato di Siracusa" en la itala vikipedio" estas mensogo. La unua parto de la artikolo fakte estas traduko el malnova anglalingva enciklopedio [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DS%3Aentry+group%3D22%3Aentry%3Dsosistratus-bio-1]. La duan mi ne spuris. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:15, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Prava kritiko: la «artikolo "Sosistrato di Siracusa" en la itala vikipedio» nur konsistas el dek frazetoj. Tiujn oni povus traduki, tiam estas ankaŭ 10 esperantaj frazetoj, aŭ iom resumigi, tiam estos malpli ol dek, aŭ se iu frazo estas tro longa, oni povas tranĉi ĝin al du esperantaj frazoj, tiam fine maksimume estos 12 frazoj. Sed ĉar la "malnova anglalingva enciklopedio" ''A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology'' de ''William Smith'' intertempe estas [[krea komunaĵo]], eblos uzi ĝin kiel referencon, almenaŭ por la unua parto. Kaj la frazo "En tiu ĉi artikolo estas uzata traduko de" parto el la artikolo ..." ja ne diras ke la tuta teksto estas 100-procenta traduko de la itala teksto, sed nur ke traduko de la 10 frazetoj de la itala teksto estas enplektita en la esperantan tekston. Ĉiukaze tio tiam ne estas la sola fonto. Sed se oni indikas pluajn fontojn, ĉi tie plej notinde Williams, tiam la aserto ne estas "mensogo", nur estas tre malkompleta aserto. Do, ĉar en la tre dubinda robota fonto [[Grokipedia]] ŝajne ne estas teksto pri iu "Sosistrates of Syracuse", ĉi tie la suspekto pri ŝtelo el Grokipedia estas senbaza. Sed tamen iu alia AI-serĉilo povus ankoraŭ kunskrapi iujn teksterojn, rekte en Esperanto, de dubinda enhava fidindeco. Tial rekomendindas forigi ĉiujn pli grandajn senreferencajn blokojn, prefere forigi pli ol malpli, sed ĉi tie mi ne vidus neceson poste malvidigi la tutan originan tekstaĵon, ĉar ne estas konkretaj indikoj ke la origina teksto estus ŝtelita de iu alia fonto. Ĉu konsentite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:06, 12 sep. 2026 (UTC) klurx5u0temqkwdi1u3r0rgg5tp6aw0 0 946938 9474857 9438491 2026-09-13T19:10:39Z Arbarulo 135469 transmetas informojn antaŭe malpli taŭge metitajn ĉe "Napolo" 9474857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |dosiero=YusupovNB_by_Vincenzo_Petrocelli.jpg |priskribo=Portreto de Nikolaj Jusupov, 1851}} '''Vincenzo Pasquale Angelo PETROCELLI''' (naskiĝis la 6-an de julio 1823 en [[Cervaro]] – mortis la 2-an de februaro 1896 en [[Napolo]]) estis [[Reĝlando de la du Sicilioj|napola]] artisto. Petrocelli naskiĝis en [[Cervaro]] en la [[Reĝlando de la du Sicilioj|Regno de la Du Sicilioj]] (nun en [[Latio]]). Li studis sub [[Domenico Morelli]], kaj aktivis kiel pentristo ekde ĉirkaŭ 1850. Li estis ĉefe [[Historia pentrarto|historia pentristo]], sed ankaŭ pentris portretojn kaj [[Ĝenropentraĵo|ĝenrajn scenojn]]. [[Dosiero:Petrocelli-Isabella.jpg|eta|maldekstre|Izabela de Florenco]] [[Dosiero:Vincenzo_Petrocelli,_Hermitage_Museum,_Portrait_of_Young_Duke_N.B._Yusupov.jpg|eta|maldekstre|Portreto de la juna Princo Nikolaj Jusupov]] Inter liaj lernantoj troviĝis: * lia filo [[Achille Petrocelli]], * lia filo [[Arturo Petrocelli]], * [[Francesco Tito]]<ref>Maria Teresa dell'Aquila, ''Pittura napoletana dell'Ottocento'', ESI, Napolo, 2005, paĝoj 94–98.</ref>, * [[Giuseppe Costantini]], * [[Francesco Peluso]], * [[Raffaele Maccagnani]], * [[Luigi Pastore]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Petrocelli, Vincenzo}} [[Kategorio:Romantikaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 19-a jarcento]] efxq73wnsxre9y4iurgafqqkustg4au 0 948940 9474966 9420018 2026-09-13T21:57:52Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Leia Organa]] 9474966 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Leia Organa]] prxb1yovnialvoonq8jf68y8085yii0 0 950434 9474838 9436114 2026-09-13T18:53:41Z Sj1mor 12103 9474838 wikitext text/x-wiki '''Caĥura lingvo''' (memnome ''ЦӀаӀхна миз / Ts'әxna miz'') estas unu el [[lezgeca lingvaro|lezgaj lingvoj]] de [[naĥ-dagestana lingvaro]],<ref>{{citaĵo el libro |url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%AD%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8/PkM0AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D1%80%D1%83%D1%82%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%86%D1%8B+%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9&dq=%D1%80%D1%83%D1%82%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%86%D1%8B+%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9&printsec=frontcover |aŭtoro=Alikber Kalabekovich Alikberov |titolo=Эпоха классического ислама на Кавказе: Абу Бакр ад-Дарбанди и его суфийская энциклопедия "Райхан ал-хака'ик" (XI-XII) вв.) |jaro=2003 |eldoninto=Издательская фирма "Восточная литература" РАН |paĝoj=878 |isbn=978-5-02-018190-8}}</ref><ref>{{citaĵo el libro |url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0/T0txAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B&dq=%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B&printsec=frontcover |titolo=Путь Востока: Межкультурная коммуникация |jaro=2003 |eldoninto=Санкт-Петербургское философское общество |paĝoj=216}}</ref> kiu apartenas al negranda etna grupo [[caĥuroj]]. Ĝi estas disvastigita en Rutula distrikto de [[Dagestano]] (13 vilaĝoj) kaj en norda [[Azerbajĝano]] (Zagatala kaj Gaĥa distriktoj).<ref name=kibrik>{{citaĵo el libro|titolo=Элементы цахурского языка в типологическом освещении |aŭtoro=Кибрик, Александр Евгеньевич |jaro=1999 |loko=М. |eldoninto=Наследие |paĝoj=944 |isbn=5-201-13328-2}}</ref> Suma kvanto de parolantoj de la caĥura estas 6340 en [[Rusio]] laŭ [[censo]] de [[2021]],<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab6_VPN-2020.xlsx|title=Том 5. «Национальный состав и владение языками». Таблица 6. Население по родному языку|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231061902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab6_VPN-2020.xlsx|archive-date=2022-12-31|access-date=2023-01-23|url-status=live}}</ref> kaj ĉirkaŭ 11700 homoj en [[Azerbajĝano]] laŭ censo de [[2011]].<ref name="Ethnologue">https://www.ethnologue.com/language/tkr {{Wayback|url=https://www.ethnologue.com/language/tkr |date=20190729205208 }} La caĥura ĉe [[Ethnologue]].</ref> Oni agnoskas tri [[dialekto]]jn: la caĥura-suvagila, la gelmeca-kurdula, kaj la sapuĉina (alinome sabunĝina). Ekzistas proponoj agnoski la gelemecan-kurdulan dialekton aparta lingvo.<ref>{{Cite web |url=http://lingvarium.org/koryakov/works/Koryakov-2010-Jazyki_Rossii_Duma-zapros.pdf |title=Языки, наречия, диалекты, говоры Российской Федерации |access-date=2015-10-07 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030135114/http://www.lingvarium.org/koryakov/works/Koryakov-2010-Jazyki_Rossii_Duma-zapros.pdf |url-status=live }}</ref> En la areoj loĝataj de caĥuroj la lingvo estas instruata en lernejoj, en ĝi publikiĝas lernolibroj. Ekde [[1995]] en Dagestano publikiĝas gazeto "Nur" («Нур», laŭlitere "Lumo") parte en la caĥura, kaj ekzistas samnoma interreta novaĵportalo.<ref>[https://nur-05.ru/ "Nur"] — oficiala paĝaro (ruse kaj caĥure)</ref> == Referencoj == {{referencoj}} {{ĝermo|lingvo}} giqv49s7ws8ysjrc630e6nnwq4jkkee 0 950764 9474887 9445258 2026-09-13T19:27:11Z Sj1mor 12103 9474887 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|kantono Delta}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Delta |bildo= Delta County Courthouse.JPG |ĉefurbo= ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' |plej_granda_urbo= |subŝtato= Koloradio |mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-7]], somere [[UTC-6]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Delta''' - [[angle]] ''Delta County'' - estas [[Kantonoj de Usono|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Koloradio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La kantono estis fondita je la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} per ago de la [[usona kongreso]]. Ĝi havas sian nomon de la centra urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}}'', tio estas [[delto]] en la hispana. Laŭ la [[censo]] de aprilo [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la areo, {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} kvadrataj kilometroj estas tero kaj {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} akvo. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[Dosiero:Egyptian Theatre on Main St, Delta, Colorado..JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[kinejo]] "Egiptia teatro" en ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''}}]] |[[Dosiero:Delta Carnegie Library.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|[[publika biblioteko|publika]] [[bibliotekoj Carnegie|biblioteko Carnegie]] samurba}}]] |} {{projektoj}} {{kantonoj de Koloradio}} {{Ĝermo|Koloradio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Delta}} [[Kategorio:Kantonoj de Koloradio]] jktzp4i4t21y5chtwoj9oi7ycmgwijc 0 951419 9475074 9449477 2026-09-14T08:46:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Stefano|István]] [[Kovács]]''' [iŝtvAn kovAĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kovács István''' estas [[Hungario|hungara]] [[poeto]], [[diplomato]]. István Kovács<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM61854 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1945|8|19}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. [[Dosiero:István Kovács mluví na Světu knihy 2010 (002).JPG|eta|maldekstre|{{centre|Kovács István en 2010}}]] == Biografio == István Kovács akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1968]]. Jam dum la studentaj jaroj li poemadis, poste en antologioj liaj poemoj aperis. En la studjaro 1971 li studis en [[Universitato de Vieno]] helpe de stipendio. Inter 1972 kaj 1981 li laboris en literatura instituto, poste li havis neinstruan statuson en la universitato. Inter 1990 kaj 1994 li estis kultura diplomato, poste [[diplomatia konsulo]] dufoje en [[Krakovo]], intertempe en 1992 li kandidatiĝis. Lia edzino naskis filinon en 1981. Li ricevis [[premio]]jn inter 1973-2021. == Elektitaj kontribuoj == * ''Havon forgó ég'' (poemoj, 1973) * ''Véset'' (poemoj, 1985) * ''Robogás a nyárba. Írások a lengyel filmről'' (eseoj, 1992) * ''A gyermekkor tündöklete'' (romano, 2006) * ''A lengyel légió lexikona'' (leksikoneto, 2007) * ''Bem tábornok. Az örök remények hőse'' (2014) * ''Shakespeare a Corvin közben. Versek'' (poemoj, 2018) == Fontoj == * [https://plf.hu/author/istvan-kovacs biografio hungare kun foto] * [https://instytutpolski.pl/budapest/2016/03/07/kovacs-istvan-honvedek-hirszerzok-legionistak/ biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260306115652/https://instytutpolski.pl/budapest/2016/03/07/kovacs-istvan-honvedek-hirszerzok-legionistak/ |date=2026-03-06 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kovacs Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj diplomatoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 4p5uw3k8u5wk7nwyeb2fn2rj7ctutao 0 952258 9474817 9469572 2026-09-13T18:45:32Z Sj1mor 12103 9474817 wikitext text/x-wiki '''Ilkka''' estas finna vira antaŭnomo. == Konataj lkka-oj == *[[Ilkka Alanko]], finna muzikisto *[[Ilkka Kanerva]], finna politikisto *[[Danny (kantisto)|Danny]], oficiale ''Ilkka Lipsenen'', finna furorkantisto *[[Ilkka Suominen]], finna politikisto. {{Apartigilo}} [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] a2fpgi1ftznejd1cwk986otolkm9c2a 0 952337 9475040 9463168 2026-09-14T05:07:49Z Crosstor 3176 /* M */ 9475040 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Mez-Eŭropa Universitato]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Péter Balázs (politikisto)]] * [[Lajos Bokros]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[András Bragyova]] == C == * [[László Csaba]] == G == * [[András Gerő]] * [[Kinga Göncz]] == H == * [[Péter Hanák]] * [[Elemér Hankiss]] == K == * [[Viktor Karády]] * [[György Karsai]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[János Kornai]] * [[Botond Kőszegi]] * [[M. Mária Kovács]] == M == * [[Tamás Meszerics]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] == P == * [[Andrea Pető]] == S == * [[András Stipsicz]] * [[Júlia Szalai]] * [[György Endre Szőnyi]] == T == * [[Kata Tisza]] * [[Balázs Trencsényi]] == U == * [[Diána Ürge-Vorsatz]] == V == * [[Éva Voszka]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] px8d6a52aermpumsnjisf1p35hyru3g 1 952670 9474720 9472230 2026-09-13T16:54:40Z Goren 4701 /* "komorananoj" */ Respondo 9474720 wikitext text/x-wiki {{re|Kani}} Mi petas vin ankoraŭ rigardeti la frazon "Populare oni nomas komorananoj ankaŭ aliaj falakrokorakedoj". Sendube tie manketas akuzativo, do "Populare oni nomas komorananojn ankaŭ aliaj falakrokorakedoj", sed la vorto "aliaj" tamen aspektas strangeta. Kion vi volis esprimi per tiu frazeto? ... se estis vi kiu metis ĝin - mi ne detale kontrolis en la redaktohistorio, ĉar ne tro gravas kiu metis la unuan version de la frazo. Kaj: se la paĝo estos ekde morgaŭ unu monaton plej elstare sur la ĉefpaĝo, ĉu vi eble ankoraŭ povus fari ĝerman tekston pri la temo [[falakrokorakedoj]]. Havi la internan ligilon en la paĝo kormoranoj kaj ĝi estas nur alidirektilo al la paĝo kormoranoj , do tie kie oni ĵus ekvojis klakante kaj omi tuj revenas tien kie oni ekis antaŭ mikrosekundo ne estas plej ideala situacio por ADLM. Alternative oni povus ankaŭ lasi la alidirektilon, sed forpreni la internan ligilon en la paĝo kormoranoj, sed de la informkesto taksonomio pri kormoranoj eltranĉi iun pri falakrokorakedoj eblas rapide, kaj eldoni minimumajn 3 frazojn por la teksto ankaŭ ne estas granda laborinvesto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 aŭg. 2026 (UTC) :Mi kormoranzorgos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi iom poluris al aldonetis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 31 aŭg. 2026 (UTC) == "komorananoj" == "Ordinare oni nomas komorananoj ankaŭ aliajn falakrokorakedojn ne apartenantajn al la genro Phalacrocorax... Ĉu simple kormoranoj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:54, 10 sep. 2026 (UTC) :Jes, probable mistajpo. Eble ni ankaŭ aldirektigu la paĝon [[kormoranoj]] al la familio kaj ne al la genro. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 16:54, 13 sep. 2026 (UTC) ba1amhzekrbzhh16gg06tkk25jbeesy 0 952827 9474812 9472409 2026-09-13T18:40:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474812 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Henry Alexander MURRAY''' (naskiĝis la 13-an de majo 1893 en [[Novjorko]] – mortis la 23-an de junio 1988 en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[Masaĉuseco]]) estis usona profesoro pri psikologio ĉe [[Universitato Harvard|la Universitato Harvard]].<ref>{{Cite web|title=Henry Murray|url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/henry-murray|access-date=2022-12-08|website=psychology.fas.harvard.edu|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230612061151/https://psychology.fas.harvard.edu/people/henry-murray|archivedate=2023-06-12}}</ref><ref name="nyt">Fowler, Glenn (Jun. 24, 1988). [https://web.archive.org/web/20220210225105/https://www.nytimes.com/1988/06/24/obituaries/henry-a-murray-is-dead-at-95-developer-of-personality-theory.html "Henry A. Murray is dead at 95; developer of personality theory."] ([[nekrologo]]). ''[[The New York Times]]'', p. D17.</ref> Malgraŭ neniu formala trejnado en [[psikologio]] (Murray estis [[kuracisto]] trejnita en [[biokemio]]), li faris plurajn rimarkindajn kontribuojn al la kampo. Murray evoluigis la "personologion" teorion pri [[Personeca psikologio|personeco]]. Murray ankaŭ estis kun-ellaboranto, kun Christiana Morgan, de la Tematika Percepta Testo (TAT), projekcia mezuro de personeco vaste uzata dum multaj jaroj. Murray estis invitita aliĝi al la psikologia fakultato ĉe Harvard en 1926, servante kiel Direktoro de la Harvard Psikologia Kliniko de 1928 ĝis 1937, kiam li foriris por labori kun la [[Federacia Registaro de Usono|Usona Registaro]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Murray revenis al Harvard post la fino de la milito. En siaj pli postaj jaroj ĉe la universitato (1959 ĝis 1962), Murray gvidis serion da eksperimentoj pri kiel kredoj tenis sin sub ekstrema streso. La eksperimentoj poste estis rekonitaj kiel verŝajne maletikaj pro sia psikologie damaĝa kaj intence misuza naturo, kune kun la uzo de trompo kaj neklara scienca utilo. Unu partoprenanto en la studo estis [[Theodore Kaczynski|Ted Kaczynski]], kiu poste akiris fifamecon kiel la [[Unabomber]]. Lia intereso pri [[psikologio]] ekestis kiam li komencis legi la verkojn de [[Carl Gustav Jung|Carl Jung]] kaj [[Sigmund Freud]]. Li komencis instrui psikologion ĉe la Universitato Harvard en 1927 kaj funkciis kiel direktoro de la Psikologia Kliniko de Harvard de 1928 ĝis 1937, kiam li publikigis sian plej konatan libron, ''Studes in Personality''. == Elektitaj verkoj == === Libroj === * [[iarchive:explorationsinpe031973mbp|''Esploradoj pri Personeco'']], kun [https://www.sesp.northwestern.edu/docs/publications/1445272443490a0755b2726.pdf antaŭparolo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221120000000/https://web.archive.org/web/20221120005633/https://www.sesp.northwestern.edu/docs/publications/1445272443490a0755b2726.pdf |date=2022-11-20 }} de Dan P. McAdams. Novjorko: [[Oxford University Press]] (1938); reeldono (2008). * [https://archive.org/download/b32174317/b32174317.pdf ''Takso de Viroj: Elektado de Personaro por la Oficejo de Strategia Servo''], kun OSS-Selektada Kunlaborantaro. Novjorko: Rinehart (1948). * ''[[iarchive:personalityinnat00klucrich|Personeco en Naturo, Socio kaj Kulturo]]'', kun Clyde Kluckhohn. Novjorko: [[Alfred A. Knopf|Knopf]] (1953). * [https://archive.org/download/x-hand-mythmaking_202005/x%20HAND%20MYTHMAKING.pdf ''Mito kaj Mitkreado''.] Novjorko: G. Braziller (1960). === Raportoj === * Analizo de la Personeco de Adolf Hitler: Kun Antaŭdiroj pri Lia Estonta Konduto kaj Sugestoj por Trakti Lin Nun kaj Post la Kapitulaco de Germanio. Vaŝingtono: Oficejo de Strategiaj Servoj (1943). [https://archive.org/download/AnalysisThePersonalityofAdolphHitler/AnalysisofThePersonalityofAdolphHitler.pdf Plena teksto.] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Murray, Henry}} [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] 35ln1ax3yul8j23jldlvjiepcdkz3ms 0 952866 9474924 9472411 2026-09-13T19:56:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9474924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Hilde Purwin mit Bundeskanzler Helmut Schmidt 1980.jpg|thumb|Purwin kun la germana kanceliero [[Helmut Schmidt]], 1980]] '''Hilde PURWIN''' (naskiĝinta ''Hildegard Gertrud Burkhardt'' la {{daton|16|9|1919}} je [[grammetal|Grammetal-Obernissa]], mortinta la {{daton|29|3|2010}} en [[Bonn]]o) estis [[germanio|germana]] ĵurnalistino kaj kaŝagentino. Ŝia rolo dum la [[Dua Mondmilito]] kiel ''Felizitas Beetz'' estis pritraktita en pluraj filmoj kaj libroj. == Vivo == === Ĝis 1945 === Baldaŭ li transloĝiĝis al [[vajmaro]]; kiam ŝi aĝis 14 jarojn la paro mortis. Ŝi trapasis la abiturientan ekzamenon en 1938 ĉe la vajmara [[Ŝilera Gimnazio (Vajmaro)|Ŝilera Lernejo]] antaŭ endoma servojaro ĉe la Madaus-oj en [[Dresdeno]]. En 1939 ŝi diplomiĝis pri la [[itala lingvo]] en [[leipzig|Lepsiko]]. En 1941 ŝi fariĝis interpretisto ĉe la Germanuja Ambasadejo de [[Romo]]. en 1943 edzigis ŝin la generalstaboficiron [[Gerhard Beetz]] (divorco en 1947). [[Sicherheitsdienst]] komisiis ŝin sekvadi la italan ministron pri eksteraj aferoj [[Galeazzo Ciano]] por ekkoni la enhavon de ties taglibroj. Dum restado de la Ciano-oj je [[Berg (Starnberger See)|Berg-Allmannshausen]] ŝi konatiĝis kun la tuta familio.<ref>Erich Kuby: ''Verrat auf Deutsch. Wie das Dritte Reich Italien ruinierte.'' Hamburg, Hoffmann und Campe 1982, ISBN 3-455-08754-X, p. 280ss.</ref> Ciano estis kondamnita je morto pro la jeso por la potencforpreno de [[Benito Mussolini]]; Beetz estis la ununura persono kiu rajtis viziti lin prizone: ŝi eĉ sukcesis transdoni kaŝleterojn de ties edzino Edda.<ref>Edda Ciano: ''My Truth. As told to Albert Zarca,'' Weidenfeld and Nicholson, London 1977, ISBN 0-297-77302-X, p. 225ss.</ref> Tiel Beetz fakte iĝis duobla spiono.<ref>Susanna Agnelli: ''Wir trugen immer Matrosenkleider.'' Piper Verlag, Munkeno 1988, ISBN 3-492-10726-5, p. 180-181.</ref> Kun grafo [[Emilio Pucci]] ŝi helpis la familianojn de Ciano fuĝi en januaro al [[Svislando]]. Kontraŭ la ordono de [[Adolf Hitler]] ŝi kaŝis kopiojn de Ciano ĝardentere en Vajmaro. Temis pri notoj de Ciano pri kolokvoj kaj aliaj interŝanĝoj inter Hitler, Mussolini kaj la germana ministro [[Joachim von Ribbentrop]], kiuj estis publikigitaj en 1948 Londone sub la titolo ''Ciano's Diplomatic Papers''.<ref>Ray Moseley: ''Zwischen Hitler und Mussolini. Das Doppelleben des Grafen Ciano.'' Henschel Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-894-87311-6, p. 284ss.</ref> En 1945 estis transdonitaj al la usona kaŝpolica servo OSS ankaŭ taglibraĵoj de Mussolini de la tempo de malliberiĝo je [[Gran Sasso]]. Enhave ili multe malpli valoris ol la Ciano-paperoj. === Kariero gazetista post 1945 === En 1946 ŝi estis interpretistino por la Usona arme-administrado je [[Berlino]] (OMGUS). Beetz ricevis novan identecon ''Hildebard Blum, nask. 1920'' por eklabori spione por Usono. [[Richard W. Cutler]], ĉefo de la kontraŭspionada servo de SSU intencis laborigi ŝin kiel agentino por la malkomunisma mondo. Sub la kaŝnomo ''Gambit'' ŝi malkovru porsovetiajn spionojn en [[Okcidenta Berlino]]. Sed Blum ne tiom interesiĝis kaj post danĝera situacio ŝi eĉ petis maldungiĝon. Mallonge poste ekis ŝia kariero ĵurnalista por la berlina taggazeto ''Telegraf''. Iĝi ĵurnalisto rekomendis pluraj fakuloj al ŝi.<ref>Richard W. Cutler: "Three Careers, Three Names: Hildegard Beetz, Talented Spy" - ĉe: ''International Journal of Intelligence and Counterintelligence,'' vol. 22, 3/2009, p. 515–535.</ref> Post iniciata staĝo la eldonisto [[Arno Scholz]] sendis ŝin al [[Frankfurto ĉe Majno]] por raporti pri la Ekonomia Konsilio de ''Bizonia'' (t.n. la brita kaj usona okupadzonoj en Germanujo kune). En 1950 ŝi transloĝiĝis Bonnon kie ŝi edzigis en 1952 la ĵurnaliston Carl-Heinz Purwin (1915-1996). Samjare ŝi naskis la filon Ulrich. Kiel bonna korespondanto por "Neue Ruhr-Zeitung" (NRZ) ŝi eklaboris: plenumis ŝi tiun ĉi taskon ĝis pensiiĝo. En 1952 ŝi fondis kun 22 aliaj la porgazetaran klubon ''Deutscher Presseclub''.<ref>Heinz Murmann: ''Mit 'C' ist es feiner. Der Deutsche Presseclub Bonn 1952 bis heute.'' Bouvier, Bonn 1997, ISBN 3-416-02713-2, p. 49</ref> La sekvajn jarojn ŝi ankaŭ estis ano de la estraro de la federaciregistara informservado ''Bundespressekonferenz''.<ref>Gunnar Krüger: ''Wir sind doch kein exklusiver Club! Die Bundespressekonferenz in der Ära Adenauer.'' LIT-Verlag, Münster 2005, ISBN 3-8258-8342-6, p. 48 kaj 142.</ref> Ŝi spekteblis ankaŭ televide, i.a. ĉe [[Werner Höfer]] kaj [[Reinhard Appel]] kaj aŭskulteblis radiofonie. En 1970 la ministroprezidanto de [[Ŝlesvigo-Holstinio]] [[Heinz Kühn]] dekoraciis ŝin per federacia meritkruco (1-a klaso). Amikoj de ŝi estis [[Conrad Ahlers]], la ĵurnalistino [[Katharina Luthardt]] (la dua edzino de [[Rudolf Augstein]]), la socialdemokratia deputitino [[Renate Lepsius]] kaj la historiistino [[Susanne Miller]]. Post pensiiĝo en 1984 ŝi ankoraŭ laboris kelkajn jarojn liberprofesie. Ŝiaj ne publikigitaj rememoroj<ref>Hans-Henning Zencke: ''Gnadengesuch für Bonn. Notizen über eine mühsame Politik.'' Econ Verlag, Düsseldorf 1984, ISBN 3-430-19934-4, p. 96.</ref> kaj originalaj dokumentoj el ŝia Felizitas-kaŝnoma tempo troviĝas de 2007 en la arkivo de la Germana Historia Instituto (DHI) je [[Romo]]. Okaze de la 100-a datreveno naskiĝtaga oni okazigis memorfesto por Purwin en la Preĝejo Simono Petro je Obernissa; organizanto estis lia pastora moŝto Christian Dietrich, la Landa politikkleriga centro de Turingujo kaj la Naumann-fondaĵo Turingujo. Paroladon faris tiam la ĵurnalisto [[Karl-Heinz Baum]].<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/erfurt/article227083873/Fuer-die-Demokratie-brennen.html "Für die Demokratie brennen"] - ĉe: ''Thüringer Allgemeine''</ref> Samtage [[westdeutscher Rundfunk|WDR 5]] elsendis pri ŝi specialan numeron de la historia serio ''ZeitZeichen''.<ref>[https://www1.wdr.de/mediathek/audio/zeitzeichen/audio-hilde-purwin-journalistin-geburtstag--100.html "100. Geburtstag von Hilde Purwin"] - ĉe: ''WDR''</ref> == Literaturo == * ''Helmut Schmidt. Macher, Praktiker, Pragmatiker'', in ''Glück gehabt mit Präsidenten, Kanzlern und den Frauen. Eine Bonner Galerie.'' Eldonis Werner Höfer, Belser Verlag, Stuttgart kaj Zürich 1976. ISBN 3-7630-1174-9 *[https://www.spiegel.de/politik/wendig-wendig-a-519ca9bd-0002-0001-0000-000043067660?context=issue "Wendig, wendig"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 22.11.1960 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|108963497}} * Carl Schulz: [https://www.vorwaerts.de/artikel/bonner-institution "Zum Tod von Hilde Purwin: Eine Bonner Institution"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230607104410/https://www.vorwaerts.de/artikel/bonner-institution |date=2023-06-07 }} - ĉe: ''Vorwärts,'' 5/2010 * [https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/vol13no2/html/v13i2a16p_0001.htm "The Ciano Papers: Rose Garden"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100327045700/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/vol13no2/html/v13i2a16p_0001.htm |date=2010-03-27 }} - ĉe: ''cia.gov,'' 4.8.2011 * Gunter Hofmann: [https://www.zeit.de/1981/38/wehner-wieder-nur-ahnungen-keine-gewissheit/komplettansicht "Wehner – wieder nur Ahnungen, keine Gewißheit"] - ĉe: ''Die Zeit,'' 11.9.1981 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Purwin, Hilde}} [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj spionoj]] qn73hr3idtadjkrqqr3zuv4w7tymapq 0 952883 9475009 9469162 2026-09-13T23:50:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475009 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Iberia pego |koloro = pink |dosiero = Picus viridis sharpei 033.jpg |grando de dosiero = 220ra |priskribo de dosiero = Masklo |dosiero2 = Picus viridis sharpei 080.jpg |grando de dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = Ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picus]]'' |specio = '''Iberia pego''' ''P. sharpei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Picus sharpei'' |volume=2020 |article-number=e.T22725015A183577281 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22725015A183577281.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Picus sharpei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Howard Saunders|Saunders]], 1872) |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= * ''Picus viridis sharpei'' * ''Gecinus sharpei'' |mapo de vivoteritorioj =Picus sharpei. Distribucion.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Iberia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picus sharpei'') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj tribo ''[[Picinae]]'' kaj unu el la dek tri specioj de la genro ''[[Picus]]''. Ĝi estas mezgranda [[pego]] [[endemio|endemia]] de la [[Iberia Duoninsulo]]. Ĝi estis iam konsiderata [[subspecio]] de la [[Verda pego]] sed diferencas je pli malmulta nigro en la kapo kaj malhela anstataŭ nigra [[okulringo]]. Ĝia sono estas priskribita kiel sibla aŭ fajfa.<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Kyle |last2=Gorman |first2=Gerard |last3=Alder |first3=Danny |date=2022-11-25 |title=The acoustic communication of the Eurasian Green Woodpecker ''(Picus viridis)'' |journal=Ornis Hungarica |volume=30 |issue=2 |pages=10–32 |doi=10.2478/orhu-2022-0017 |issn=2061-9588|doi-access=free }}</ref> ==Taksonomio== La Iberia verda pego estis priskribita de [[Howard Saunders]] en 1872 kaj ricevis la dunoman nomon ''Gecinus sharpei''. Li elektis tiun [[specia epiteto|specian epiteton]] por honori sian amikon, la anglan zoologon [[Richard Bowdler Sharpe]], al kiu li atribuis la meriton unue distingi ĝin de la Eŭropa [[verda pego]] (''Picus viridis'') kaj de la [[pego de Levaillant]] (''Picus vaillantii'').<ref>{{cite journal | last=Saunders | first=Howard | author-link=Howard Saunders | date=1872 | title = On a new species of Green Woodpecker from Southern Europe | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | issue=Part 1 | pages=153–154 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28611513 }}</ref> La Iberia pego estis kutime konsiderata subspecio de la Eŭropa [[verda pego]], sed du apartaj studoj publikigitaj en 2011 malkovris signifajn diferencojn en la sekvencoj de kaj mitokondria kaj nuklea [[DNA]] inter la du populacioj.<ref>{{Cite journal | last1=Pons | first1=J.-M. | last2=Olioso | first2=G. | last3=Cruaud | first3=C. | last4=Fuchs | first4=J. | date=2011 | title=Phylogeography of the Eurasian green woodpecker (''Picus viridis'') | journal=Journal of Biogeography | volume=38 | issue=2 | pages=311–325 | doi=10.1111/j.1365-2699.2010.02401.x | doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Perktas | first1=U. | last2=Barrowclough | first2=G.F. | last3=Groth | first3=J.G. | date=2011 | title=Phylogeography and species limits in the green woodpecker complex (Aves: Picidae): multiple Pleistocene refugia and range expansion across Europe and the Near East | journal=Biological Journal of the Linnean Society | volume=104 | issue=3 | pages=710–723 | doi=10.1111/j.1095-8312.2011.01750.x| doi-access=free }}</ref> Surbaze de tiuj rezultoj, la Iberia pego estas nun konsiderata aparta specio.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | year=2020 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 10.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=18a de Majo 2020 }}</ref> La specio estas [[monotipa]]: neniu subspecio estas agnoskita.<ref name=ioc/> ==Aspekto== Tiu ĉi birdo similaspektas al [[Verda pego]] kaj tial ĝi havas du ĉefajn kolorojn. Malhelverda en supra parto aŭ dorso; en vostofino kaj flugilpintoj estas blankaj kaj brunaj markoj. Suba parto kaj kapo estas tre helverda kaj preskaŭ blankeca. Sur la kapo kaj nuko havas ruĝan kronon kaj ĉirkaŭ okulo havas ne nigran maskon, sed nur malhelan areon, kaj en ties malsupra partoruĝan bridon. La ino la ruĝan bridon ne havas, sed nigran. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== *{{Commons-inline|Picus sharpei}} * [http://blascozumeta.com/wp-content/uploads/aragon-birds/non-passeriformes/289.greenwoodpecker-pviridis.pdf Blasco-Zumeta, Javier kaj Gerd-Michael, Heinze, "Ageing and sexing"]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210720000000/https://web.archive.org/web/20210720091352/http://blascozumeta.com/wp-content/uploads/aragon-birds/non-passeriformes/289.greenwoodpecker-pviridis.pdf |date=2021-07-20 }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Hispanio]] [[Kategorio:Birdoj de Portugalio]] 1vzylrqjlaqt5lva3aeaxcteykcp3v2 1 952912 9474787 9469815 2026-09-13T18:10:08Z ThomasPusch 1869 /* */ Respondo 9474787 wikitext text/x-wiki La multaj ruĝaj ligiloj en tiu ĉi paĝo almenaŭ parte estas plene fuŝitaj. Estas ligilo [[Burbona Restarigo]] - ne, fakte estas nur ĝenerala ligilo [[Restarigo (historio)]] ankaŭ ne ekzistanta - kaj ligilo [[Burbonsaj Ekspozicioj]]. Tre supozeble la adjektivo "burbona" estas ĝusta kaj "burbonsa" estas simple fuŝita, kaj estas adjektivigo rilatanta al la dinastio de [[burbonoj]]. Sed tio ankoraŭ ne respondas la demandon, kiuj estu tiuj temoj [[Burbona Restarigo]] kaj [[Burbonaj Ekspozicioj]] - vikidatuma kodo aŭ ligilo al alilingva artikolo jam estus unua helpo... Ĉiukaze la ruĝa ligilo pri '''neekzista teksto''' pri la [[Ermitaĵo-Muzeo]] estas tutcerte fuŝa. Kie je dio iu ajn vidus esperantan vorton "ermitaĵo" en PIV aŭ iu alia esperanta vortaro??? La temo tute ne estas '''neekzista teksto''' en la esperanta vikipedio: ĝi nomiĝas [[Muzeo Ermitejo]]. Tiun unu fuŝon mi povas ripari en la teksto. La reston mi devas lasi tiom senespera kiel ĉi estas ĝis nun. Sed almenaŭ necesas alvoki ĉiun ajn kunhelpi ripari la multajn miskomprenojn. Se ĉiu esperantisto, kiu hazarde vidas tiun ĉi paĝon, almenaŭ sukcesas solvi unu demandon pri duba ruĝa ligilo, eble sukcesos redukti la dubajn kazojn al superrigardebla kvanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:19, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi ankoraŭ uzis la okazon por krei novan tekston pri [[Nosy Be]], insulo de Madagaskaro, internacia partnero de Napolo, sed tute ne motiviĝas ĉi-tie fari multegajn tekstojn pri '''temetoj de tre duba menciindeco''' - nur pri la [[Akademio de Belartoj de Napolo]] mi supozas ke indus artikolo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:57, 5 sep. 2026 (UTC) ::Eĉ la ruĝaj ligiloj parte ne havas akuzativojn - mi vere ne scias, kiu neesperantisto plantis ilin. Esperantista, sed tamen fuŝa interna ligilo estas [[Ferdinando la 2-a de la Du Sicilioj]] - devas esti [[Ferdinando la 2-a (Du Sicilioj)]]. Sed eble la teksto [[Ferdinando la 2-a (Du Sicilioj)]] de marto 2019 nur kreiĝis kiam la paĝo [[Napolo]] jam estis forgesita... Tamen: Revizio nepras! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:10, 13 sep. 2026 (UTC) iz4c1tqeeo2bbopu2qp7795aik78n6h 0 953034 9475128 9470980 2026-09-14T10:41:01Z Kani 670 9475128 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Horse-Paddock.jpg|eta|Padoko]] '''Padoko''' (angle: ''paddock'') estas speco de ĉeval[[enfermejo]], ofte kun polva aŭ sabla surfaco. En la vetkuro-medio, ĝi indikas lokon, kie la [[ĉevalo]]j kolektiĝas antaŭ la vetkuro kaj kie la ĵurnalistoj, aŭ eventuale la publiko, povas ekzameni ilin. La trejnistoj kaj la posedantoj de ĉevaloj donas al la rajdantoj la lastajn instrukciojn antaŭ la vetkuro (la tiel nomata ordo), ili tiam eniras kaj iras al la [[Vetkuro|vetkurejo]]. [[Kategorio:ĉevaloj]] gk1mxo5287poaum38yo38etrtvu7z75 0 953042 9475129 9471105 2026-09-14T10:43:05Z Kani 670 9475129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png|thumb|[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992]] '''Ludwig Christian LICHTENBERG''' (naskiĝinta la {{daton|15|1|1737}}<ref>Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', p. 81, Rhino-Verlag, ISBN 3-932081-37-4, duea eldono 2006</ref> je [[Ober-Ramstadt]], mortinta la {{daton|29|3|1812}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] fizikisto kaj eldonisto kaj frato de la filozofo [[Georg Christoph Lichtenberg]]. == Vivo == [[File:Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte 1781 Titel.jpg|eta|''Magazin für das Neuste aus der Physik und Naturgeschichte'' (1781; eldonisto: Lichtenberg)]] Lichtenberg studis teologion je [[Halle (Saale)]] kaj [[Göttingen]], i.a. ĉe [[Johann Christoph Gatterer]] kaj [[Johann Stephan Pütter]], kaj ellaboris leksikono de la [[romia Imperio|romia]] [[stenografio|stenografia]] sistemo ''Notae tironianae''. Li fariĝis sekretario kaj sekreta konsilisto ĉe la kortego de [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Estante amatoro li respondecis pri la fizikkabineto de [[Kastelo Friedenstein]] kiun li pligrandigis per kolekto de fizikaj iloj. Finfine Gotao havis pli da aparatoj ol Göttingen! Tasko de Lichtenberg estis ankaŭ klerigi la korteganojn pri novaj sciencaj evoluoj. Por tio li faris eksperimentajn prelegojn kaj publikigis novaĵojn. Kiel lia frato en Göttingen li enkondukis [[fulmoŝirmilo]]jn en Gotao. Tial la famo de Gotao estanta kvazaŭ ''scienca [[Vajmara klasiko|Vajmaro]]'' eĉ pli grandis. Li eldonis inter 1781-99 la fakgazeton ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'' por kiu li ankaŭ mem kontribuadis. Lia frato Georg Christoph daŭre ludis gravan rolon kaj financis multajn ideojn de li. Kun la gotaa gimnaziinstruisto Ludwig Christian Lichtenberg eldonis la unuan kompletan verkkolekton de la frato (inter 1800-06 ĉe Diederich en Göttingen: la volumoj I kaj II enhavas la aforismaron ''Sudelbücher'' kiu estas fama). Lichenberg neniam edziĝis. En 1786 li fariĝis koresponda membro de la Akademio de Göttingen.<ref>Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, serio 3, vol. 246). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 150.</ref> == Skribaĵoj == * ''Verhaltungsregeln bei nahen Donnerwettern nebst den Mitteln sich gegen die schädlichen Wirkungen des Blitzes in Sicherheit zu setzen''. Ettinger, Gotao 1774 * ''Georg Christoph Lichtenberg's vermischte Schriften.'' Eldonis Ludwig Christian Lichtenberg kaj Friedrich Kries. 9 volumoj, Dieterichsche Buchhandlung, Göttingen 1800-1806. * ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''. Eldonis L.C. Lichtenberg, J.H. Voigt, Gotha, vol. 1.1781/83-12.1799 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/aufkl/magneuphynat/magneuphynat.htm interrete, universitata biblioteko je Bielefeld]) ([https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ enhava superridardo]) * [[Ulrich Joost]] (eld.): '' Der Briefwechsel zwischen Johann Christian Dieterich und Ludwig Christian Lichtenberg''. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1984 == Literaturo == * Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Lichtenberg, Ludwig Christian.'' Ĉe Roob/Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono. RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 81-82. * Otto Weber: ''... der seltsamste Knauser. Ludwig Christian Lichtenberg - Geheimer Assistenz-Rath in Göttingen'', ĉe: Otto Weber (eld.): ''Lichtenberg - Spuren einer Familie : Begleitbuch zur Ausstellung vom 27. Juni bis 16. August 1992 in der Stadthalle Ober-Ramstadt''. Ober-Ramstadt: Verein für Heimatgeschichte, 1992, p. 164–167. * Otto Weber: ''Das Los des älteren Bruders - Anmerkungen zum 250. Geburtstag von Ludwig Christian Lichtenberg'', ĉe: ''Lichtenberg-Jahrbuch''. 1988, p. 105–129. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|118728105}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg Vikifontaro] *[https://projekt-gutenberg.org/authors/georg-christoph-lichtenberg/ verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg.org''] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118572628 ligiloj ĉe DDB] * [https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ Inhaltserschließung des ''Magazins für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''] *[https://www.youtube.com/playlist?list=PLgoiCMgV-zrc8cZtSkN977NhU2q75Ym1Y prelegoj pri Lichtenberg] (2017, altlernejo de Göttingen) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Lichtenberg, Ludwig Christian}} [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1737]] [[Kategorio:Mortintoj en 1812]] hi9v2ky6lc6si3ws9xq0xa4yvygi6t7 9475130 9475129 2026-09-14T10:44:20Z Kani 670 9475130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero=250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png |priskribo=[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992}} [[File:250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png|thumb|[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992]] '''Ludwig Christian LICHTENBERG''' (naskiĝinta la {{daton|15|1|1737}}<ref>Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', p. 81, Rhino-Verlag, ISBN 3-932081-37-4, duea eldono 2006</ref> je [[Ober-Ramstadt]], mortinta la {{daton|29|3|1812}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] fizikisto kaj eldonisto kaj frato de la filozofo [[Georg Christoph Lichtenberg]]. == Vivo == [[File:Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte 1781 Titel.jpg|eta|''Magazin für das Neuste aus der Physik und Naturgeschichte'' (1781; eldonisto: Lichtenberg)]] Lichtenberg studis teologion je [[Halle (Saale)]] kaj [[Göttingen]], i.a. ĉe [[Johann Christoph Gatterer]] kaj [[Johann Stephan Pütter]], kaj ellaboris leksikono de la [[romia Imperio|romia]] [[stenografio|stenografia]] sistemo ''Notae tironianae''. Li fariĝis sekretario kaj sekreta konsilisto ĉe la kortego de [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Estante amatoro li respondecis pri la fizikkabineto de [[Kastelo Friedenstein]] kiun li pligrandigis per kolekto de fizikaj iloj. Finfine Gotao havis pli da aparatoj ol Göttingen! Tasko de Lichtenberg estis ankaŭ klerigi la korteganojn pri novaj sciencaj evoluoj. Por tio li faris eksperimentajn prelegojn kaj publikigis novaĵojn. Kiel lia frato en Göttingen li enkondukis [[fulmoŝirmilo]]jn en Gotao. Tial la famo de Gotao estanta kvazaŭ ''scienca [[Vajmara klasiko|Vajmaro]]'' eĉ pli grandis. Li eldonis inter 1781-99 la fakgazeton ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'' por kiu li ankaŭ mem kontribuadis. Lia frato Georg Christoph daŭre ludis gravan rolon kaj financis multajn ideojn de li. Kun la gotaa gimnaziinstruisto Ludwig Christian Lichtenberg eldonis la unuan kompletan verkkolekton de la frato (inter 1800-06 ĉe Diederich en Göttingen: la volumoj I kaj II enhavas la aforismaron ''Sudelbücher'' kiu estas fama). Lichenberg neniam edziĝis. En 1786 li fariĝis koresponda membro de la Akademio de Göttingen.<ref>Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, serio 3, vol. 246). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 150.</ref> == Skribaĵoj == * ''Verhaltungsregeln bei nahen Donnerwettern nebst den Mitteln sich gegen die schädlichen Wirkungen des Blitzes in Sicherheit zu setzen''. Ettinger, Gotao 1774 * ''Georg Christoph Lichtenberg's vermischte Schriften.'' Eldonis Ludwig Christian Lichtenberg kaj Friedrich Kries. 9 volumoj, Dieterichsche Buchhandlung, Göttingen 1800-1806. * ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''. Eldonis L.C. Lichtenberg, J.H. Voigt, Gotha, vol. 1.1781/83-12.1799 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/aufkl/magneuphynat/magneuphynat.htm interrete, universitata biblioteko je Bielefeld]) ([https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ enhava superridardo]) * [[Ulrich Joost]] (eld.): '' Der Briefwechsel zwischen Johann Christian Dieterich und Ludwig Christian Lichtenberg''. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1984 == Literaturo == * Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Lichtenberg, Ludwig Christian.'' Ĉe Roob/Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono. RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 81-82. * Otto Weber: ''... der seltsamste Knauser. Ludwig Christian Lichtenberg - Geheimer Assistenz-Rath in Göttingen'', ĉe: Otto Weber (eld.): ''Lichtenberg - Spuren einer Familie : Begleitbuch zur Ausstellung vom 27. Juni bis 16. August 1992 in der Stadthalle Ober-Ramstadt''. Ober-Ramstadt: Verein für Heimatgeschichte, 1992, p. 164–167. * Otto Weber: ''Das Los des älteren Bruders - Anmerkungen zum 250. Geburtstag von Ludwig Christian Lichtenberg'', ĉe: ''Lichtenberg-Jahrbuch''. 1988, p. 105–129. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|118728105}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg Vikifontaro] *[https://projekt-gutenberg.org/authors/georg-christoph-lichtenberg/ verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg.org''] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118572628 ligiloj ĉe DDB] * [https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ Inhaltserschließung des ''Magazins für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''] *[https://www.youtube.com/playlist?list=PLgoiCMgV-zrc8cZtSkN977NhU2q75Ym1Y prelegoj pri Lichtenberg] (2017, altlernejo de Göttingen) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Lichtenberg, Ludwig Christian}} [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1737]] [[Kategorio:Mortintoj en 1812]] pv9qtd7qaacz1mkg9nus5sdydedqazr 9475131 9475130 2026-09-14T10:45:10Z Kani 670 9475131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero=250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png |priskribo=[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992}} '''Ludwig Christian LICHTENBERG''' (naskiĝinta la {{daton|15|1|1737}}<ref>Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', p. 81, Rhino-Verlag, ISBN 3-932081-37-4, duea eldono 2006</ref> je [[Ober-Ramstadt]], mortinta la {{daton|29|3|1812}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] fizikisto kaj eldonisto kaj frato de la filozofo [[Georg Christoph Lichtenberg]]. == Vivo == Lichtenberg studis teologion je [[Halle (Saale)]] kaj [[Göttingen]], i.a. ĉe [[Johann Christoph Gatterer]] kaj [[Johann Stephan Pütter]], kaj ellaboris leksikono de la [[romia Imperio|romia]] [[stenografio|stenografia]] sistemo ''Notae tironianae''. Li fariĝis sekretario kaj sekreta konsilisto ĉe la kortego de [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Estante amatoro li respondecis pri la fizikkabineto de [[Kastelo Friedenstein]] kiun li pligrandigis per kolekto de fizikaj iloj. Finfine Gotao havis pli da aparatoj ol Göttingen! Tasko de Lichtenberg estis ankaŭ klerigi la korteganojn pri novaj sciencaj evoluoj. Por tio li faris eksperimentajn prelegojn kaj publikigis novaĵojn. Kiel lia frato en Göttingen li enkondukis [[fulmoŝirmilo]]jn en Gotao. Tial la famo de Gotao estanta kvazaŭ ''scienca [[Vajmara klasiko|Vajmaro]]'' eĉ pli grandis. Li eldonis inter 1781-99 la fakgazeton ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'' por kiu li ankaŭ mem kontribuadis. Lia frato Georg Christoph daŭre ludis gravan rolon kaj financis multajn ideojn de li. Kun la gotaa gimnaziinstruisto Ludwig Christian Lichtenberg eldonis la unuan kompletan verkkolekton de la frato (inter 1800-06 ĉe Diederich en Göttingen: la volumoj I kaj II enhavas la aforismaron ''Sudelbücher'' kiu estas fama). Lichenberg neniam edziĝis. En 1786 li fariĝis koresponda membro de la Akademio de Göttingen.<ref>Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, serio 3, vol. 246). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 150.</ref> == Skribaĵoj == [[File:Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte 1781 Titel.jpg|eta|maldekstre|''Magazin für das Neuste aus der Physik und Naturgeschichte'' (1781; eldonisto: Lichtenberg)]] * ''Verhaltungsregeln bei nahen Donnerwettern nebst den Mitteln sich gegen die schädlichen Wirkungen des Blitzes in Sicherheit zu setzen''. Ettinger, Gotao 1774 * ''Georg Christoph Lichtenberg's vermischte Schriften.'' Eldonis Ludwig Christian Lichtenberg kaj Friedrich Kries. 9 volumoj, Dieterichsche Buchhandlung, Göttingen 1800-1806. * ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''. Eldonis L.C. Lichtenberg, J.H. Voigt, Gotha, vol. 1.1781/83-12.1799 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/aufkl/magneuphynat/magneuphynat.htm interrete, universitata biblioteko je Bielefeld]) ([https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ enhava superridardo]) * [[Ulrich Joost]] (eld.): '' Der Briefwechsel zwischen Johann Christian Dieterich und Ludwig Christian Lichtenberg''. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1984 == Literaturo == * Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Lichtenberg, Ludwig Christian.'' Ĉe Roob/Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono. RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 81-82. * Otto Weber: ''... der seltsamste Knauser. Ludwig Christian Lichtenberg - Geheimer Assistenz-Rath in Göttingen'', ĉe: Otto Weber (eld.): ''Lichtenberg - Spuren einer Familie : Begleitbuch zur Ausstellung vom 27. Juni bis 16. August 1992 in der Stadthalle Ober-Ramstadt''. Ober-Ramstadt: Verein für Heimatgeschichte, 1992, p. 164–167. * Otto Weber: ''Das Los des älteren Bruders - Anmerkungen zum 250. Geburtstag von Ludwig Christian Lichtenberg'', ĉe: ''Lichtenberg-Jahrbuch''. 1988, p. 105–129. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|118728105}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg Vikifontaro] *[https://projekt-gutenberg.org/authors/georg-christoph-lichtenberg/ verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg.org''] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118572628 ligiloj ĉe DDB] * [https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ Inhaltserschließung des ''Magazins für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''] *[https://www.youtube.com/playlist?list=PLgoiCMgV-zrc8cZtSkN977NhU2q75Ym1Y prelegoj pri Lichtenberg] (2017, altlernejo de Göttingen) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Lichtenberg, Ludwig Christian}} [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1737]] [[Kategorio:Mortintoj en 1812]] nk0upi8cle88iygc5tmv7az7l3me6ba 0 953044 9475132 9470955 2026-09-14T10:45:47Z Kani 670 9475132 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mombasa pego |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Mombasa Woodpecker (Campethera mombassica) (1) (cropped).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Campethera]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1841 |specio = '''Mombasa pego''' ''C. mombassica'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Campethera mombassica'' |volume=2018 |article-number=e.T22680906A130036827 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680906A130036827.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Campethera mombassica'' |dunomo aŭtoritato = (Fischer & Reichenow, 1884) |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Mombasa pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Campethera mombassica'') estas [[specio]] de [[pegoforma birdo]], kiu loĝas en arbaroj kaj arbustaroj de [[Orienta Afriko]] kaj estas unu el la dek specioj de la genro ''[[Campethera]]''. Ĝi troviĝas en [[Kenjo]], [[Somalio]], kaj [[Tanzanio]]. Estas birdo kun flavecverdecaj kapo kaj malsupraj partoj tre striecaj nigre kaj brunaj flugiloj. Estas rimarkinda brilruĝa areo inter nuko kaj kapoverto. ==Referencoj== {{Referencoj}} *{{Cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.-M. | last3=Bowie | first3=R.C.K. | date=2017 | title=Biogeography and diversification dynamics of the African woodpeckers | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=108 | pages=88–100 | doi=10.1016/j.ympev.2017.01.007 | pmid=28089840 | ref=none | doi-access=free }} ==Eksteraj ligiloj== {{commons category|Campethera mombassica|''Campethera mombassica''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]] 9rzj56r70cly6kvwruehcepvpe7l0ok 0 953061 9475134 9471149 2026-09-14T10:48:03Z Kani 670 9475134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Ernst-II 1775.jpg|eta|duko Ernesto la 2-a de Saksujo-Gotao-Altenburgo]] '''Ernesto la 2-a Ludoviko''' (naskiĝinta la {{daton|30|1|1745}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|20|4|1804}} samloke) estis de 1772 ĝismorte landa princo de la dukujo [[saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]] Li estis fanatika favoranto de [[raciismo]]. == Vivo == Estante filo de duko Frederiko la 3-a, li - post la morto de la pli aĝa frato Frederiko Ludoviko (1756) - ĝuis apartan privatan edukadon. Kune kun la pli juna frato Aŭgusto li estis instruata pri literaturo, sciencoj kaj financaĵoj. Inter 1768-69 ambaŭ troviĝis sur studvojaĝo tra Nederlando, Anglujo kaj Francujo kun la eblo renkonti multajn elstarulojn. Ernesto iĝis liberala kaj raciisma reganto, malferma je sciencoj kaj artoj. Hejme li evoluigis la edukadon, la ekonomion, la teatron, la artkolektojn, la bibliotekojn kaj la natursciencojn. Tial Gotao iĝis modernega kaj iel pinta inter la saksujaj duklandoj je Turingujo. Ernesto mem ege interesiĝis pri astronomio kaj fiziko. En 1783 li donis, laŭ konsilo de [[Johann Wolfgang von Goethe]], stipendion por restado en [[Romo]] al la pentristo [[Johann Heinrich Wilhelm Tischbein|Tischbein]]: ĉi tiu donis la historibildon ''(Konradin von Schwaben und Friedrich von Österreich vernehmen beim Schachspiel ihr Todesurteil'' al la gotaa kortego. Duko Ernesto krome dungis la renomiĝintan astronomon [[János Ferenc Zách]] danke al kiu la gotaa stelobservejo iĝis eŭroposkale gvida. Laŭ la ernestaj planoj estiĝis post 1769 - samtempe kun la [[Ĝardena regno Dessau-Wörlitz]] - sude de la gotaa rezidejo [[kastelparko Gotha|kastelparko]] [[Pejzaĝa parko|pejzaĝa]] laŭ angla stilo. Tre frua ekzemplo siaspece sur la eŭropa kontinento. Planinto estis [[John Haverfield]] de la [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono]], realiganto (ĝis 1813) la gotaa kortegĝardenisto [[Christian Heinrich Wehmeyer]]. Per ĉio tia Ernesto famigis Gotaon kaj igis ĝin ekskursocelo por multaj tiutempaj elstaruloj, malgraŭ la malgrandeco de la urbo mem. En 1774 Ernesto iĝis [[framasonismo|framasono]], en la loĝioj ''Grand Landlodge of the Freemasons of Germany'' kaj ''Zum Rautenkranz'' (Gotao). En 1775 li raiĝis landa granda majstro de ''Grand Landlodge of the Freemasons of Germany'' kaj peris en 1784 aliĝon de la gotaa loĝo al la Eklektika Ligo (Große Mutterloge des Eklektischen Freimaurerbundes). En 1783 Ernesto membriĝis ĉe la [[Iluminatoj]]. De 1787 li jesis pluan kunorganizon de framasonaj loĝioj en Germanujo. Al la persekutita [[Adam Weishaupt]] el [[Ingolstadt]] li ofertis ekzilon en Gotao. Sub la impreso de la [[Franca Revolucio de 1789]], Ernesto volis abdiki kaj elmigro al [[Svislando]] aŭ [[Usono]]. Pro tio akiris korteganoj grundojn apud Montgomery je [[Kantono Hamilton (Ohio)]] kaj konstruis [[Joseph Ramée]] landdomon (1796). La por la transloĝiĝo destinitaj libroj ricevis eĉ neŭtralan ''republikan'' kovrilon. Finfine la elgotaa foriro ne okazis. En 1791 Ernesto, kuzo de reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)]], iĝis ano de la [[ordeno de la Ĝartero]]. La ordenojn signojn oni resendis al Britujo en 1804.<ref>Marian Hefter: ''Verhandeltes Zeremoniell. Wissen und Normen am Gothaer Fürstenhof (1640-1800),'' Böhlau-Verlag, Kolonjo 2026 (=Norm und Struktur, 55), ISBN 978-3-412-53491-2, p. 459–493</ref> Sub Ernesto estis fermita la Gotaa [[monfarejo]] en 1776, ĉefe pro la malbona financa politiko de lia patro. Remalfermo estis nur en 1828. Ernesto ordonis forigon de la fabrikojn.<ref>Wolfgang Steguweit: ''Geschichte der Münzstätte Gotha vom 12. bis zum 19. Jahrhundert,'' Vajmaro 1987, p. 135.</ref> La funebraj ceremonioj por Ernesto estis volite modestaj.<ref>Günter Thimm: "Der herzogliche Park in Gotha" - ĉe: Harri Günther (eld.): ''Gärten der Goethezeit,'' Leipzig 1993, p. 116.</ref> Tombo lia troviĝas sur insulo de la kastelparka lago. Anstataŭ tomboslabo estis plantita [[akacio]], simbolarbo de la framasonoj. Ununura memorilo nuntempa estas memortabulo antaŭ la historia stelobservejo. Kelkaj subuloj taksis la dukon magiisto kiu kapablis mense malhelpi fajregojn.<ref>Andreas M. Cramer: ''Die Gothaer Sagen,'' Gotao 2005, p. 66.</ref><ref>[http://echt-gothsch.de/pages/sagen/ernst.php "Herzog Ernst bannt das Feuer"] - ĉe: ''echt-gothsch.de''</ref>. == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Ernst_II._Ludwig&oldid=- "Ernst II. Ludwig"] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 6 (1877), p. 308–313 * Christoph Köhler, Andreas Klinger, Werner Greiling: ''Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg,'' Böhlau, Kolonjo (i.a.) 2005, ISBN 3-412-19905-2. * [[Sigrid Damm]]: ''Goethes Freunde in Gotha und Weimar,'' Insel-Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-458-17611-4. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20141023144429/http://www.uni-erfurt.de/bibliothek/fb/forschen/projekte/alte-drucke/privatbibliotheken-aus-dem-zeitalter-der-aufklaerung/pb-he/ la ernesta privata biblioteko] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ernsto 02 #Saksiogotaoaltenburgo}} [[Kategorio:Germanaj dukoj]] [[Kategorio:Dinastio Wettin]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1745]] [[Kategorio:Mortintoj en 1804]] [[Kategorio:Iluminatoj]] 8hg49ujxtuw8jukj46wsey1qj3dnpq3 9475135 9475134 2026-09-14T10:48:18Z Kani 670 9475135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ernesto la 2-a Ludoviko''' (naskiĝinta la {{daton|30|1|1745}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|20|4|1804}} samloke) estis de 1772 ĝismorte landa princo de la dukujo [[saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]] Li estis fanatika favoranto de [[raciismo]]. == Vivo == Estante filo de duko Frederiko la 3-a, li - post la morto de la pli aĝa frato Frederiko Ludoviko (1756) - ĝuis apartan privatan edukadon. Kune kun la pli juna frato Aŭgusto li estis instruata pri literaturo, sciencoj kaj financaĵoj. Inter 1768-69 ambaŭ troviĝis sur studvojaĝo tra Nederlando, Anglujo kaj Francujo kun la eblo renkonti multajn elstarulojn. Ernesto iĝis liberala kaj raciisma reganto, malferma je sciencoj kaj artoj. Hejme li evoluigis la edukadon, la ekonomion, la teatron, la artkolektojn, la bibliotekojn kaj la natursciencojn. Tial Gotao iĝis modernega kaj iel pinta inter la saksujaj duklandoj je Turingujo. Ernesto mem ege interesiĝis pri astronomio kaj fiziko. En 1783 li donis, laŭ konsilo de [[Johann Wolfgang von Goethe]], stipendion por restado en [[Romo]] al la pentristo [[Johann Heinrich Wilhelm Tischbein|Tischbein]]: ĉi tiu donis la historibildon ''(Konradin von Schwaben und Friedrich von Österreich vernehmen beim Schachspiel ihr Todesurteil'' al la gotaa kortego. Duko Ernesto krome dungis la renomiĝintan astronomon [[János Ferenc Zách]] danke al kiu la gotaa stelobservejo iĝis eŭroposkale gvida. Laŭ la ernestaj planoj estiĝis post 1769 - samtempe kun la [[Ĝardena regno Dessau-Wörlitz]] - sude de la gotaa rezidejo [[kastelparko Gotha|kastelparko]] [[Pejzaĝa parko|pejzaĝa]] laŭ angla stilo. Tre frua ekzemplo siaspece sur la eŭropa kontinento. Planinto estis [[John Haverfield]] de la [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono]], realiganto (ĝis 1813) la gotaa kortegĝardenisto [[Christian Heinrich Wehmeyer]]. Per ĉio tia Ernesto famigis Gotaon kaj igis ĝin ekskursocelo por multaj tiutempaj elstaruloj, malgraŭ la malgrandeco de la urbo mem. En 1774 Ernesto iĝis [[framasonismo|framasono]], en la loĝioj ''Grand Landlodge of the Freemasons of Germany'' kaj ''Zum Rautenkranz'' (Gotao). En 1775 li raiĝis landa granda majstro de ''Grand Landlodge of the Freemasons of Germany'' kaj peris en 1784 aliĝon de la gotaa loĝo al la Eklektika Ligo (Große Mutterloge des Eklektischen Freimaurerbundes). En 1783 Ernesto membriĝis ĉe la [[Iluminatoj]]. De 1787 li jesis pluan kunorganizon de framasonaj loĝioj en Germanujo. Al la persekutita [[Adam Weishaupt]] el [[Ingolstadt]] li ofertis ekzilon en Gotao. Sub la impreso de la [[Franca Revolucio de 1789]], Ernesto volis abdiki kaj elmigro al [[Svislando]] aŭ [[Usono]]. Pro tio akiris korteganoj grundojn apud Montgomery je [[Kantono Hamilton (Ohio)]] kaj konstruis [[Joseph Ramée]] landdomon (1796). La por la transloĝiĝo destinitaj libroj ricevis eĉ neŭtralan ''republikan'' kovrilon. Finfine la elgotaa foriro ne okazis. En 1791 Ernesto, kuzo de reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)]], iĝis ano de la [[ordeno de la Ĝartero]]. La ordenojn signojn oni resendis al Britujo en 1804.<ref>Marian Hefter: ''Verhandeltes Zeremoniell. Wissen und Normen am Gothaer Fürstenhof (1640-1800),'' Böhlau-Verlag, Kolonjo 2026 (=Norm und Struktur, 55), ISBN 978-3-412-53491-2, p. 459–493</ref> Sub Ernesto estis fermita la Gotaa [[monfarejo]] en 1776, ĉefe pro la malbona financa politiko de lia patro. Remalfermo estis nur en 1828. Ernesto ordonis forigon de la fabrikojn.<ref>Wolfgang Steguweit: ''Geschichte der Münzstätte Gotha vom 12. bis zum 19. Jahrhundert,'' Vajmaro 1987, p. 135.</ref> La funebraj ceremonioj por Ernesto estis volite modestaj.<ref>Günter Thimm: "Der herzogliche Park in Gotha" - ĉe: Harri Günther (eld.): ''Gärten der Goethezeit,'' Leipzig 1993, p. 116.</ref> Tombo lia troviĝas sur insulo de la kastelparka lago. Anstataŭ tomboslabo estis plantita [[akacio]], simbolarbo de la framasonoj. Ununura memorilo nuntempa estas memortabulo antaŭ la historia stelobservejo. Kelkaj subuloj taksis la dukon magiisto kiu kapablis mense malhelpi fajregojn.<ref>Andreas M. Cramer: ''Die Gothaer Sagen,'' Gotao 2005, p. 66.</ref><ref>[http://echt-gothsch.de/pages/sagen/ernst.php "Herzog Ernst bannt das Feuer"] - ĉe: ''echt-gothsch.de''</ref>. == Literaturo == *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Ernst_II._Ludwig&oldid=- "Ernst II. Ludwig"] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 6 (1877), p. 308–313 * Christoph Köhler, Andreas Klinger, Werner Greiling: ''Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg,'' Böhlau, Kolonjo (i.a.) 2005, ISBN 3-412-19905-2. * [[Sigrid Damm]]: ''Goethes Freunde in Gotha und Weimar,'' Insel-Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-458-17611-4. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20141023144429/http://www.uni-erfurt.de/bibliothek/fb/forschen/projekte/alte-drucke/privatbibliotheken-aus-dem-zeitalter-der-aufklaerung/pb-he/ la ernesta privata biblioteko] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ernsto 02 #Saksiogotaoaltenburgo}} [[Kategorio:Germanaj dukoj]] [[Kategorio:Dinastio Wettin]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1745]] [[Kategorio:Mortintoj en 1804]] [[Kategorio:Iluminatoj]] f15swwedjk7zgn4yhkk6am0618ugdf4 0 953065 9475136 9471201 2026-09-14T10:49:58Z Kani 670 /* Scienca popularigo */ 9475136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Adolfo Plasencia Diago''' ([[Bugarra]], [[29-a de februaro|29-an de februaro]] [[1952]]) estas [[Valencia Komunumo|valencia]] [[Scienca esplorado|esploristo]] kaj [[ĵurnalisto]], specialiĝinta pri [[scienco]] kaj [[teknologio]].<ref name=":0">{{Citaĵo el retejo |titolo=Adolfo Plasencia: «El ignorante más peligroso es el que ignora que no sabe» |url=https://castellonplaza.com/castellonplaza/adolfo-plasencia-el-ignorante-mas-peligroso-es-el-que-ignora-que-no-sabe |retejo=Castellón Plaza |lingvo=es}}</ref> == MITUPV Exchange == Aŭtune de 2000 li kunfondis, kune kun Douglas Morgenstern, la iniciaton ''MITUPV Exchange'' inter la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] (MIT) kaj la [[Universitato Politeknika de Valencio]] (UPV).<ref name=":1">{{Citaĵo el retejo |titolo=Encuentro con Adolfo Plasencia |url=https://www.uv.es/hipertxtteol/wikibase/cas/adolfoplasencia.wiki |retejo=uv.es |lingvo=es}}</ref> Temis pri pionira eduka [[Socia reto (sociologio)|socireta]] platformo, kiu funkciis dum dek du jaroj kaj en kiu partoprenis entute ĉirkaŭ 4 600 studentoj, proksimume duono el MIT kaj same multaj el UPV.<ref>{{Citaĵo el retejo |titolo=Adolfo Plasencia Iniciativa MITUPV Exchange |url=https://adolfoplasencia.es/blog/adolfo-plasencia-iniciativa-mitupv-exchange/ |retejo=adolfoplasencia.es |lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el retejo |aŭtoro=Plasencia, Adolfo |jaro=2006 |titolo=MITUPV Exchange |url=https://ocw.mit.edu/courses/21g-703-spanish-iii-spring-2006/aa73186f615e79766b9098d7972123a0_MIT21G_703S06_adolfo.pdf |retejo=MIT OpenCourseWare |lingvo=en}}</ref> == Instruado == De 1990 ĝis 1995 li estis postdiploma instruisto en la [[Universitato Politeknika de Valencio]], en la magistriĝa programo pri grafikaj artoj, kaj de 1995 ĝis 2005 en tiu pri multmediaj aplikaĵoj por Interreto. Li ankaŭ instruis pri komputilaj sistemoj por ĉieesta lernado en la oficiala magistriĝa programo pri komunikado kaj retinstruado de la [[UNED]].<ref name=":2">{{Citaĵo el retejo |titolo=«La digitalización requiere volver a pensar como los filósofos clásicos» |url=https://valenciaplaza.com/valenciaplaza/adolfoplasencia |retejo=Valencia Plaza |lingvo=es}}</ref> En 2007 li fondis kaj direktis la ''Pintkunvenon de Potencaj Ideoj'' de la Internacia Renkontiĝo de Entreprenistoj, Investantoj kaj Negocaj Lernejoj.<ref>{{Citaĵo el retejo |dato=2007-02-05 |titolo=Ideas fuerza de innovación |url=https://www.informacion.es/economia/2007/02/05/ideas-fuerza-innovacion-7691064.html |retejo=Información |lingvo=es}}</ref> == Verkoj == En 2017 li publikigis ''Is the Universe a Hologram?'' («Ĉu la universo estas hologramo?»), libron el konversacioj kun diversaj sciencistoj kaj pensuloj, kun antaŭparolo de Tim O'Reilly.<ref name=":2"/><ref>{{Citaĵo el retejo |dato=2017-08-24 |titolo=A Dialogue about Dialogues: Adolfo Plasencia on Speaking with Scientists |url=https://mitpress.mit.edu/a-dialogue-about-dialogues-adolfo-plasencia-on-speaking-with-scientists/ |retejo=MIT Press |lingvo=en}}</ref> En 2021 la [[Universitato de Valencio]] eldonis pliampleksigitan hispanlingvan version sub la titolo ''De neuronas a galaxias''.<ref>{{Citaĵo el retejo |dato=2021-11-22 |titolo=''De neuronas a galaxias'', de Adolfo Plasencia Diago |url=https://metode.es/revistas-metode/llibres-revistes-revistes/de-neuronas-a-galaxias-de-adolfo-plasencia-diago.html |retejo=Mètode |lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el retejo |aŭtoro=Blay, Arturo |dato=2021-06-30 |titolo=De neuronas a galaxias: ¿es el universo un holograma? |url=https://cadenaser.com/emisora/2021/06/30/radio_valencia/1625050461_259926.html |retejo=Cadena SER |lingvo=es}}</ref> == Scienca popularigo == Li faris [[Scienca popularigo|sciencan popularigon]] kiel direktoro de la televida programo ''Tecnópolis''<ref name=":0"/><ref name=":1"/> kaj kiel kunlaboranto de la radioprogramo ''Abierto a Mediodía'' ĉe 99.9 Valencia Radio.<ref>{{Citaĵo el retejo |titolo=Adolfo Plasencia. Sobre mí |url=https://adolfoplasencia.es/blog/about/ |retejo=adolfoplasencia.es |lingvo=en}}</ref> Li ankaŭ kunlaboras kun gazetaj amaskomunikiloj kiel [[El Mundo]], [[El País]] kaj ''El Español''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://adolfoplasencia.es/ Persona retejo] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1952]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Valencianoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hispanaj sciencistoj]] hfw52dh12ex4hmpm6w30iuxhg7yjqru 9475137 9475136 2026-09-14T10:50:29Z Kani 670 9475137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Adolfo PLASENCIA Diago''' ([[Bugarra]], [[29-a de februaro|29-an de februaro]] [[1952]]) estas [[Valencia Komunumo|valencia]] [[Scienca esplorado|esploristo]] kaj [[ĵurnalisto]], specialiĝinta pri [[scienco]] kaj [[teknologio]].<ref name=":0">{{Citaĵo el retejo |titolo=Adolfo Plasencia: «El ignorante más peligroso es el que ignora que no sabe» |url=https://castellonplaza.com/castellonplaza/adolfo-plasencia-el-ignorante-mas-peligroso-es-el-que-ignora-que-no-sabe |retejo=Castellón Plaza |lingvo=es}}</ref> == MITUPV Exchange == Aŭtune de 2000 li kunfondis, kune kun Douglas Morgenstern, la iniciaton ''MITUPV Exchange'' inter la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] (MIT) kaj la [[Universitato Politeknika de Valencio]] (UPV).<ref name=":1">{{Citaĵo el retejo |titolo=Encuentro con Adolfo Plasencia |url=https://www.uv.es/hipertxtteol/wikibase/cas/adolfoplasencia.wiki |retejo=uv.es |lingvo=es}}</ref> Temis pri pionira eduka [[Socia reto (sociologio)|socireta]] platformo, kiu funkciis dum dek du jaroj kaj en kiu partoprenis entute ĉirkaŭ 4 600 studentoj, proksimume duono el MIT kaj same multaj el UPV.<ref>{{Citaĵo el retejo |titolo=Adolfo Plasencia Iniciativa MITUPV Exchange |url=https://adolfoplasencia.es/blog/adolfo-plasencia-iniciativa-mitupv-exchange/ |retejo=adolfoplasencia.es |lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el retejo |aŭtoro=Plasencia, Adolfo |jaro=2006 |titolo=MITUPV Exchange |url=https://ocw.mit.edu/courses/21g-703-spanish-iii-spring-2006/aa73186f615e79766b9098d7972123a0_MIT21G_703S06_adolfo.pdf |retejo=MIT OpenCourseWare |lingvo=en}}</ref> == Instruado == De 1990 ĝis 1995 li estis postdiploma instruisto en la [[Universitato Politeknika de Valencio]], en la magistriĝa programo pri grafikaj artoj, kaj de 1995 ĝis 2005 en tiu pri multmediaj aplikaĵoj por Interreto. Li ankaŭ instruis pri komputilaj sistemoj por ĉieesta lernado en la oficiala magistriĝa programo pri komunikado kaj retinstruado de la [[UNED]].<ref name=":2">{{Citaĵo el retejo |titolo=«La digitalización requiere volver a pensar como los filósofos clásicos» |url=https://valenciaplaza.com/valenciaplaza/adolfoplasencia |retejo=Valencia Plaza |lingvo=es}}</ref> En 2007 li fondis kaj direktis la ''Pintkunvenon de Potencaj Ideoj'' de la Internacia Renkontiĝo de Entreprenistoj, Investantoj kaj Negocaj Lernejoj.<ref>{{Citaĵo el retejo |dato=2007-02-05 |titolo=Ideas fuerza de innovación |url=https://www.informacion.es/economia/2007/02/05/ideas-fuerza-innovacion-7691064.html |retejo=Información |lingvo=es}}</ref> == Verkoj == En 2017 li publikigis ''Is the Universe a Hologram?'' («Ĉu la universo estas hologramo?»), libron el konversacioj kun diversaj sciencistoj kaj pensuloj, kun antaŭparolo de Tim O'Reilly.<ref name=":2"/><ref>{{Citaĵo el retejo |dato=2017-08-24 |titolo=A Dialogue about Dialogues: Adolfo Plasencia on Speaking with Scientists |url=https://mitpress.mit.edu/a-dialogue-about-dialogues-adolfo-plasencia-on-speaking-with-scientists/ |retejo=MIT Press |lingvo=en}}</ref> En 2021 la [[Universitato de Valencio]] eldonis pliampleksigitan hispanlingvan version sub la titolo ''De neuronas a galaxias''.<ref>{{Citaĵo el retejo |dato=2021-11-22 |titolo=''De neuronas a galaxias'', de Adolfo Plasencia Diago |url=https://metode.es/revistas-metode/llibres-revistes-revistes/de-neuronas-a-galaxias-de-adolfo-plasencia-diago.html |retejo=Mètode |lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el retejo |aŭtoro=Blay, Arturo |dato=2021-06-30 |titolo=De neuronas a galaxias: ¿es el universo un holograma? |url=https://cadenaser.com/emisora/2021/06/30/radio_valencia/1625050461_259926.html |retejo=Cadena SER |lingvo=es}}</ref> == Scienca popularigo == Li faris [[Scienca popularigo|sciencan popularigon]] kiel direktoro de la televida programo ''Tecnópolis''<ref name=":0"/><ref name=":1"/> kaj kiel kunlaboranto de la radioprogramo ''Abierto a Mediodía'' ĉe 99.9 Valencia Radio.<ref>{{Citaĵo el retejo |titolo=Adolfo Plasencia. Sobre mí |url=https://adolfoplasencia.es/blog/about/ |retejo=adolfoplasencia.es |lingvo=en}}</ref> Li ankaŭ kunlaboras kun gazetaj amaskomunikiloj kiel [[El Mundo]], [[El País]] kaj ''El Español''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://adolfoplasencia.es/ Persona retejo] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1952]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Valencianoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hispanaj sciencistoj]] mofa6y8s3114ne1ky4kz02es6bha25x 0 953077 9475138 9471265 2026-09-14T10:52:05Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9475138 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] liivgyuf1ws6a15i2jo741t7nl3eccp 0 953085 9475139 9471438 2026-09-14T10:53:10Z Kani 670 /* Priskribo */ 9475139 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jus_soli_world.svg|eta|Landoj kun [[Jus soli|denaska civitaneco]] {{Priskribo|#0000ff|Senkondiĉa civitaneco ekde naskiĝo por homoj naskitaj en la lando}} {{Priskribo|#00ccff|Rajto je civitaneco ekde naskiĝo kun limigoj}} {{Priskribo|#ccffff|Rajto je civitaneco ekde naskiĝo nuligita}} {{Priskribo|#E0E0E0|Ne civitaneco ekde naskiĝo}}]] '''Naskigturismo''' aŭ '''patrineca turismo''' estas la termino uzata kiam persono vojaĝas al lando, kiu praktikas denaskrajtan [[civitaneco]]n, por naski tie, kaj tiel la infano akiras civitanecon en la cellando. == Priskribo == La ĉefa kialo por Naskigoturismo estas akiri civitanecon por la infano en lando kun denaska rajto al civitaneco (''[[jus soli]]''). <ref name="jussoli 1A2">{{cite news |title=Born in the U.S.A.: Birth tourists get instant U.S. citizenship for their newborns|url=https://www.nbcnews.com/nightly-news/born-u-s-birth-tourists-get-instant-u-s-citizenship-flna1c8753861|access-date=17 November 2023|work=[[NBC News]]|date=7 March 2013|language=en}}</ref> Tia [[infano]] estas kelkfoje nomata "ankrobebo" ({{Vikidatumoj|Q3364587}}) se ĝia civitaneco celas helpi iliajn [[gepatro]]jn akiri permanentan loĝadon en la lando. Aliaj kialoj por Naskigoturismo krom estonta sponsorado por la gepatroj inkludas la eblecon enskribi la infanon en la publikan lernejan sistemon de la gastiganta lando, aliron al pli bona sanservo por la biologia gepatro aŭ infano, <ref>{{Cite journal |journal=Virginia Journal of Social Policy & the Law|url=http://vjspl.org/wp-content/uploads/2019/02/4-Made-in-America-ET-2.9.pdf|title=MADE IN AMERICA: MEDICAL TOURISM AND BIRTH TOURISM LEADING TO A LARGER BASE OF TRANSIENT CITIZENSHIP|volume=22|language=en|access-date=2020-11-24|first=Tyler|last=Grant|issue=1|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414232743/http://vjspl.org/wp-content/uploads/2019/02/4-Made-in-America-ET-2.9.pdf|url-status=dead}}</ref> kaj protekti sin kontraŭ korupto kaj politika malstabileco en la hejmlando de la gepatroj. <ref name="China Taiwan LS2">{{cite news |title=From the Archives: In suburbs of L.A., a cottage industry of birth tourism|url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-birthing-centers-20130103-story.html|access-date=17 November 2023|work=[[Los Angeles Times]]|date=3 January 2013|quote=USA Baby Care’s website makes no attempt to hide why the company’s clients travel to Southern California from China and Taiwan. It’s to give birth to an American baby.}}</ref> Popularaj cellokoj inkludas [[Usono|Usonon]] kaj [[Kanado|Kanadon]]. Alia loko por Naskigoturismo estas [[Honkongo]], kien kelkaj kontinentaj ĉinaj loĝantoj vojaĝas por naski por akiri loĝrajton por siaj infanoj. Por malinstigi Naskigoturismon, [[Irlando]] limigis civitanecon pro naskiĝo al tiuj, kie almenaŭ unu gepatro estas civitano de la lando, aprobante la Dudek-sepan Amendon de la Konstitucio de Irlando en 2004. Aliflanke, Germanio tradicie uzis nur ''[[jus sanguinis]]'', sed enkondukis kondiĉan civitanecon per naskiĝo en 2000.<ref>Farahat, Anuscheh; Hailbronner, Kay (March 2020). Report on Citizenship Law: Germany, p. 7 (Report). European University Institute. hdl:1814/66430.</ref> Ekde 2004, neniu eŭropa lando donas senkondiĉan civitanecon denaske (ĝis 2006);<ref>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=369|publisher=Migration Policy Institute|title=Citizenship in a Globalized World|first=Greta|last=Gilbertson|date=1 January 2006|access-date=12 February 2012|archive-date=15 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215170320/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=369|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=http://eudo-citizenship.eu/docs/birthright_comparativepaper.pdf|last1=Vink|first1=M.|first2=G.R.|last2=de Groot|year=2010|title=Birthright Citizenship: Trends and Regulations in Europe. Comparative Report RSCAS/EUDO-CIT-Comp. 2010/8|location=Florence|publisher=EUDO Citizenship Observatory|page=35|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126212750/http://eudo-citizenship.eu/docs/birthright_comparativepaper.pdf|archive-date=26 November 2012|url-status=dead}}</ref> tamen, la plej multaj landoj en Ameriko, ekzemple, Usono, Kanado, [[Meksiko]], [[Argentino]] kaj [[Brazilo]], faras tion. En Afriko, [[Ĉado]], [[Lesoto]] kaj [[Tanzanio]] donas senkondiĉan civitanecon kun denaska rajto,<ref>{{Cite book|last=Manby|first=Bronwen|title=Citizenship law in Africa: a comparative study|publisher=African Minds on behalf of Open Society Foundations|year=2016|isbn=978-1-928331-08-7|edition=3rd|location=New York, NY|pages=4}}</ref> kiel ankaŭ faras iuj en la Azia-Pacifika regiono, inkluzive de Fiĝioj, Pakistano kaj [[Tuvaluan nationality law|Tuvalo]] .{{Mankas fonto|date=January 2025}} <ref>{{Cite web |last=Dziedzic|first=Anna|date=February 2020|title=Comparative Regional Report on Citizenship Law: Oceania|url=https://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/66229/RSCAS_GLOBALCIT_Comp_2020_1.pdf?sequence=1|access-date=January 11, 2025}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Enmigrado]] [[Kategorio:Akuŝo]] [[Kategorio:Turismo laŭ tipoj]] g699wdu50g7ssgpq08bfjcq540p6uhu 9475140 9475139 2026-09-14T10:53:49Z Kani 670 /* Priskribo */ 9475140 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jus_soli_world.svg|eta|Landoj kun [[Jus soli|denaska civitaneco]] {{Priskribo|#0000ff|Senkondiĉa civitaneco ekde naskiĝo por homoj naskitaj en la lando}} {{Priskribo|#00ccff|Rajto je civitaneco ekde naskiĝo kun limigoj}} {{Priskribo|#ccffff|Rajto je civitaneco ekde naskiĝo nuligita}} {{Priskribo|#E0E0E0|Ne civitaneco ekde naskiĝo}}]] '''Naskigturismo''' aŭ '''patrineca turismo''' estas la termino uzata kiam persono vojaĝas al lando, kiu praktikas denaskrajtan [[civitaneco]]n, por naski tie, kaj tiel la infano akiras civitanecon en la cellando. == Priskribo == La ĉefa kialo por Naskigoturismo estas akiri civitanecon por la infano en lando kun denaska rajto al civitaneco (''[[jus soli]]''). <ref name="jussoli 1A2">{{cite news |title=Born in the U.S.A.: Birth tourists get instant U.S. citizenship for their newborns|url=https://www.nbcnews.com/nightly-news/born-u-s-birth-tourists-get-instant-u-s-citizenship-flna1c8753861|access-date=17 November 2023|work=[[NBC News]]|date=7 March 2013|language=en}}</ref> Tia [[infano]] estas kelkfoje nomata "ankrobebo" ({{Vikidatumoj|Q3364587}}) se ĝia civitaneco celas helpi iliajn [[gepatro]]jn akiri permanentan loĝadon en la lando. Aliaj kialoj por Naskigoturismo krom estonta sponsorado por la gepatroj inkludas la eblecon enskribi la infanon en la publikan lernejan sistemon de la gastiganta lando, aliron al pli bona sanservo por la biologia gepatro aŭ infano, <ref>{{Cite journal |journal=Virginia Journal of Social Policy & the Law|url=http://vjspl.org/wp-content/uploads/2019/02/4-Made-in-America-ET-2.9.pdf|title=MADE IN AMERICA: MEDICAL TOURISM AND BIRTH TOURISM LEADING TO A LARGER BASE OF TRANSIENT CITIZENSHIP|volume=22|language=en|access-date=2020-11-24|first=Tyler|last=Grant|issue=1|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414232743/http://vjspl.org/wp-content/uploads/2019/02/4-Made-in-America-ET-2.9.pdf|url-status=dead}}</ref> kaj protekti sin kontraŭ korupto kaj politika malstabileco en la hejmlando de la gepatroj. <ref name="China Taiwan LS2">{{cite news |title=From the Archives: In suburbs of L.A., a cottage industry of birth tourism|url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-birthing-centers-20130103-story.html|access-date=17 November 2023|work=[[Los Angeles Times]]|date=3 January 2013|quote=USA Baby Care’s website makes no attempt to hide why the company’s clients travel to Southern California from China and Taiwan. It’s to give birth to an American baby.}}</ref> Popularaj cellokoj inkludas [[Usono|Usonon]] kaj [[Kanado|Kanadon]]. Alia loko por Naskigoturismo estas [[Honkongo]], kien kelkaj kontinentaj ĉinaj loĝantoj vojaĝas por naski por akiri loĝrajton por siaj infanoj. Por malinstigi Naskigoturismon, [[Irlando]] limigis civitanecon pro naskiĝo al tiuj, kie almenaŭ unu gepatro estas civitano de la lando, aprobante la Dudek-sepan Amendon de la Konstitucio de Irlando en 2004. Aliflanke, Germanio tradicie uzis nur ''[[jus sanguinis]]'', sed enkondukis kondiĉan civitanecon per naskiĝo en 2000.<ref>Farahat, Anuscheh; Hailbronner, Kay (March 2020). Report on Citizenship Law: Germany, p. 7 (Report). European University Institute. hdl:1814/66430.</ref> Ekde 2004, neniu eŭropa lando donas senkondiĉan civitanecon denaske (ĝis 2006);<ref>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=369|publisher=Migration Policy Institute|title=Citizenship in a Globalized World|first=Greta|last=Gilbertson|date=1 January 2006|access-date=12 February 2012|archive-date=15 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215170320/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=369|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=http://eudo-citizenship.eu/docs/birthright_comparativepaper.pdf|last1=Vink|first1=M.|first2=G.R.|last2=de Groot|year=2010|title=Birthright Citizenship: Trends and Regulations in Europe. Comparative Report RSCAS/EUDO-CIT-Comp. 2010/8|location=Florence|publisher=EUDO Citizenship Observatory|page=35|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126212750/http://eudo-citizenship.eu/docs/birthright_comparativepaper.pdf|archive-date=26 November 2012|url-status=dead}}</ref> tamen, la plej multaj landoj en Ameriko, ekzemple, Usono, Kanado, [[Meksiko]], [[Argentino]] kaj [[Brazilo]], faras tion. En Afriko, [[Ĉado]], [[Lesoto]] kaj [[Tanzanio]] donas senkondiĉan civitanecon kun denaska rajto,<ref>{{Cite book|last=Manby|first=Bronwen|title=Citizenship law in Africa: a comparative study|publisher=African Minds on behalf of Open Society Foundations|year=2016|isbn=978-1-928331-08-7|edition=3rd|location=New York, NY|pages=4}}</ref> kiel ankaŭ faras iuj en la Azia-Pacifika regiono, inkluzive de Fiĝioj, Pakistano kaj [[Tuvalo]]. <ref>{{Cite web |last=Dziedzic|first=Anna|date=February 2020|title=Comparative Regional Report on Citizenship Law: Oceania|url=https://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/66229/RSCAS_GLOBALCIT_Comp_2020_1.pdf?sequence=1|access-date=January 11, 2025}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Enmigrado]] [[Kategorio:Akuŝo]] [[Kategorio:Turismo laŭ tipoj]] tqve4xeeaf21p7c2djblzrpkizokbh4 0 953110 9475142 9471565 2026-09-14T10:56:31Z Kani 670 9475142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:2025-11-16-Wehmeyer-Monument-03.jpg|thumb|Wehmeyer-memorŝtono en la gotaa kastelparko (2025)]] '''Christian Heinrich WEHMEYER''' (naskiĝinta la {{Daton|23|3|1729}} en [[Gotha|Gotao]], mortinta la {{Daton|16|9|1813}} samloke) estis [[germanio|germana]] ĝardenisto kaj de 1772 kortega ĉefkulturisto por la [[Kastelparko Gotha|Gotaa kastelparko]]. Li estis ceremoniestro de ''Minvervalkirche Syracus'', gotaa filio de la ordeno de la [[Iluminatoj]]. == Vivo == ==== Trejniĝo kaj agado je Molsdorf ==== Estante filo de pejzaĝarĥitekto li ricevis financan apogon por lernado fare de la gotaa superintendanto [[Johann Benjamin Huhn]]. Eĉ loĝis Wehmeyer ĉe li en Gotao. Post konvertiĝo de la patro la filo edukiĝu laŭ doktrinoj de la [[moraviaj fratoj]] de [[Herrnhut]] kaj forlasu la lernejon. Sed la 12-jaraĝa filo decidis migri al [[Nederlando]], kie ĝardenkulturado estis tree flegata. En [[Leiden]] li ne nur trejniĝis ĝardenkulture sed ankaŭ lernis aĵojn de fiziko, anatomio kaj geometrio. Iĝonte servisto li akompanis nobelon je studvojaĝo. La espero dungiĝi kiel ĝardenisto fare de la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] tamen ne realiĝis. Li reiris al la patro kiu intertempe ekloĝis en la [[pietismo|pietisma]] komunumo Marienborn ([[Büdingen]]).<ref>Robert Cotter: ''John Cennick in Germany: His Marienborn Diary, 1745–1746''. Ĉe: ''Journal of Moravian History'', volumo 21 (2021), p. 60–102, konkrete p. 94</ref> Pro daŭra neintereso pri pietisma vivmaniero li akceptis laboroferton de [[Gustav Adolf von Gotter]], je [[Kastelo de Molsdorf]]. Pro nebonaj laborkondiĉoj kaj paralela labordevo en [[Ichtershausen]] (ĉe la entrepreno de August Andreas Eichhoff)<ref>Elisabeth Dobritzsch: ''Christian Heinrich Wehmeyer – Gärtner dreier Herzöge'', 2008, p. 153.</ref> estis eĉ plano soldati por [[Prusujo]]. En 1750/51 Wehmeyer eklaboris por [[Auguste Dorothea von Braunschweig-Wolfenbüttel]] je [[Arnstadt]]. Kiam la princino mortis en 1751 li rajtis fintrejniĝi surloke. Post laborado en Molsdorf (kiun en 1748 aĉetis Heinrich Günther Reinhard von Röder) li eklaboris en [[mühlhausen (Turingio)|Seebach (Mühlhausen)]] por [[Gottlob Erdmann von Berlepsch]]. En Seebach edzigis lin Maria Apolonia König. Wehmeyer kandidatis por tiea ĉefĝardenisteco. Tio sukcesis danke al la helpo de marŝalo [[Hans Adam von Studnitz]] en 1761. Ĝis 1772 li laboris ree je Molsdorf kaj ekigis la nepran restaŭradon; implicite li ankaŭ helpis forigi la kadukecon de la kastelo per lerta ĝardena novaranĝetoj.<ref>Günter Thimm, Dietger Hagner: ''Der Schlosspark Molsdorf''. Ĉe: Doris Fischer (eld.): ''Paradiese der Gartenkunst in Thüringen: Historische Gartenanlagen der Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten''. Dua eldono. Schnell+Steiner, Regensburg 2021, p. 125–141, konkrete p. 132.</ref> En Molsdorf ekzistis jam en 1741 loĝio [[framasonismo|framasonisma]], kvazaŭ antaŭanta al la gotaa. Verŝajne estis Wehmeyer ties ano.<ref>Michael Niedermeier: ''Freimaurer und Geheimbünde in den frühen Landschaftsgärten der Aufklärung'', Würzburg 2010, p. 158.</ref> ==== Gotao ==== En oktobro 1772 li nomumiĝis kortega ĝardenisto je Gotao, komence apud Johann Conrad Sahl. Duko [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] en la komenco pagis la duonon de la salajro de Wehmeyer mem. Ties tasko estis la zorgo pri la ĵus kreita anglastila [[pejzaĝa parko]]. De 1774 Wehmeyer apartenis al la gotaa Johana loĝio ''Cosmopolit''. Post la membriĝo de la duko kaj ties frato Aŭgusto ĝi alinomiĝis ''Zum Rautenkranz'' (pro la duka blazono). En marto 1776 Wehmeyer iĝis loĝia majstro kio ankaŭ ebligis kontaktojn kun ĉiuj elstaruloj de la duklando. Samjare mortis lia unua edzino. Li tuj denove edziĝis, al Henrietta Charlotta Sophia Waitz, filino de kapitano el [[Ohrdruf]]. En januaro 1783 li Wehmeyer iĝis ano de la ordeno de la Iluminatoj; akcepton de li faris [[Johann Joachim Christoph Bode]].<ref>Martin Mulsow: ''Diskussionskultur im Illuminatenorden'', 2014, p. 158.</ref> Pri lia tiea agado atestas ankaŭ dokumentoj el la t.n. [[Svedujo-kesto]]. Lia enkluba nomo iĝis ''Cleobulos''. La gotaan filion de la Iluminatoj membris ankaŭ aliaj korteganoj. Wehmeyer pretis organizadi por la ordeno. Dum ĉirkaŭ kvin dekoj da membroj estis je la framasona loĝio de Gotao, nur dekon da membroj havis la gotaa klubo de la Iluminatoj.<ref>Martin Mulsow: ''Die Gothaer Illuminaten als fortgeführte gemeinnützige Privatgesellschaft? Die Aufsatzpraxis der Gothaer Sozietät von 1778 und die Minervalkirche von 1783–1787''. Ĉe: ''Aufklärung'', volumo 28 (2016), p. 343–360, konkrete p. 343.</ref> Wehmeyer de 1784 ankaŭ membris ĉe la posteula loĝio ''Zum Kompaß''. Krome li kandidatis en 1783/84 ĉe la regiona [[rozkrucismo|rozkrucisma]] societo ''Hegrilogena''.<ref>Holger Zaunstöck: ''Sozietätslandschaft und Mitgliederstrukturen'', Tübingen 1999, p. 266.</ref> La domo de la ĉefĝardenisto gotaa troviĝis apud la [[kuireja ĝardeno]] (nuntempe ''Parkallee 13''). Tie estis okazigitaj la kunvenoj de la Iluminatoj. Pozitivaj estis la tiea trankvilo kaj la najbareco de la framasone aranĝita kastelparko. Kiel duobla arkansocieta kolego de la duko li havis gravan rolon; li ankaŭ estis amiko de la supera kamerlingo kaj komandanto de la duka gvardio Christian Georg von Helmolt. Wehmeyer ankaŭ poris la aĉeton de bienojn je [[salzmann-lernejo (Schnepfenthal)|Schnepfenthal]] por starigo de moderna lernejo. Post la [[Franca Revolucio de 1789]] la duko retiriĝis el arkansocieta aktiveco. Ankaŭ la framasona loĝio ĉesigis sian laboron en 1793.<ref>Christine Schaubs: ''Christian Heinrich Wehmeyer – Freimauer und Illuminat''. Ĉe: ''Gothaisches Museums-Jahrbuch'' 2009, p. 212.</ref> La filo de la duko, Frederiko, jam apenaŭ interesiĝis pri la gotaa kastelparko ne tuŝante la dungokondiĉojn de Wehmeyer. Post reeko de framasonismo en 1806 Wehmeyer por mallonga tempo denove ege aktivs. Kun la dua edzino li havis 10 infanojn; multaj filoj iĝis ĝardenistoj. Duko Frederiko la 4-a ordonis starigon de Wehmeyer-memorŝtonon en la kastelparko. [[Johann Wolfgang von Goethe]], kiu ŝatis la Iluminatojn, laŭdis la mistikon de la gotaa kastelparko post vizito en junio 1783.<ref>"Goethe an Frau von Stein" - ĉe: ''Goethe Werke. Weimarer Ausgabe,'' 4-a sekcio, volumo 6, p. 171.</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Heinrich Christian Wehmeyer}} * Factgrid: ''[https://database.factgrid.de/wiki/Item:Q1298 Christian Heinrich Wehmeyer]'' * Christian Heinrich Wehmeyer: [https://database.factgrid.de/wiki/D-Q4512 "Autobiographisches für den Illuminatenorden"] * Friedenstein Blog: ''[https://www.friedensteinblog.de/2019/09/13/revolution-in-gotha/ "250 Jahre Englischer Garten im Herzoglichen Park"] - ĉe: ''friedensteinblog.de'' == Notoj == <references/> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Wehmeyer, Christian Heinrich}} [[Kategorio:Germanaj ĝardenistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Iluminatoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1729]] [[Kategorio:Mortintoj en 1813]] [[kategorio:Germanaj pejzaĝarkitektoj]] g3u3clhfwwdvur1ppmebs2f83tp4wqy 0 953126 9474684 9471660 2026-09-13T14:49:37Z RG72 11847 9474684 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}} '''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro ^{[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести» | titolo-aldono = | alirdato = 2023-03-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Urbestro de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | arkivdato = 2023-03-17 | citaĵo = }}</ref>. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo. == Hospitaloj == Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Hospitalo ! Situo ! Periodo ! Tipo ! Estro ! Litoj |-style="background:#eee;" |- |1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840 |- |2475 || strato Ĥoĥrjakov 54</br>strato Krasnodonskaja 61</br>strato Pervomajskaja 12</br>strato Respubliko 3</br>strato la 25-a de Oktobro</br>strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700 |- |1498 || strato Respubliko 17</br>strato Semakov 10</br>strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin</br>Izelson || 700 |- |3330 || strato Pervomajskaja 8</br>strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700 |- |3352 || strato Krasniĥ Zor 5</br>strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia</br>makzela</br>psikoneŭrologia || Zelenskij || 700 |- |3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov</br>Boĉerikov || 200 |- |- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom" |} En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> ^{[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]}. == Militkaptitoj == Dum la milito al la urbo venis miloj da militkaptitoj, lokitaj en kelkaj mitkaptitejoj. Fine de 1942 — komence de 1943 estis establita militkaptitejo ({{l-ru|лагерь военнопленных}}), destinita por {{unuo|4500|militkaptitoj}}, lokitaj en 4 sekcioj. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabriko kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj ne estas konata. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignoborso en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unua grupo venis al la militkaptitejo inter la 20-a kaj {{dato|28|5|1943}}. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacio)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝanta pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nurr sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli altajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. La plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio) estis tute malpermesite laborigi. En 1945 la vintro estis speciale severa, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco draste altiĝis dum malvarma sezono. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano ([[evidente je [[1,2-Dukloroetano]]]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la militkaptitejaj sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944 tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Темплинг103"/>. En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Plejparto de la militkaptitoj estis germanoj kaj rumanoj. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis translokitaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene ili vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia agado. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a enlitiĝo. Dum kvaranteno oni aldonis plian dormohoron kaj ne laboris. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj ili laboris en lokaj metiejoj kaj riparejoj<ref name="Темплинг104"/>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro veno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste ĝi iĝis pli strikta, sed fine de la milito mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 aperas permesoj al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Somere 1945 el militkaptitoj formiĝas gardistaj heelpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plejrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupas postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis sian tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Placo de Memoro (Tjumeno)]] * [[Historia placo (Tjumeno)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Tjumeno|Dua mondmilito]] [[Kategorio:Tjumena provinco dum la Dua mondmilito]] foya2rgdhsj8256o1t4jreeqww3ojo7 9474685 9474684 2026-09-13T14:50:18Z RG72 11847 /* Militkaptitoj */ 9474685 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}} '''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro ^{[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести» | titolo-aldono = | alirdato = 2023-03-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Urbestro de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | arkivdato = 2023-03-17 | citaĵo = }}</ref>. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo. == Hospitaloj == Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Hospitalo ! Situo ! Periodo ! Tipo ! Estro ! Litoj |-style="background:#eee;" |- |1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840 |- |2475 || strato Ĥoĥrjakov 54</br>strato Krasnodonskaja 61</br>strato Pervomajskaja 12</br>strato Respubliko 3</br>strato la 25-a de Oktobro</br>strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700 |- |1498 || strato Respubliko 17</br>strato Semakov 10</br>strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin</br>Izelson || 700 |- |3330 || strato Pervomajskaja 8</br>strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700 |- |3352 || strato Krasniĥ Zor 5</br>strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia</br>makzela</br>psikoneŭrologia || Zelenskij || 700 |- |3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov</br>Boĉerikov || 200 |- |- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom" |} En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> ^{[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]}. == Militkaptitoj == Dum la milito al la urbo venis miloj da militkaptitoj, lokitaj en kelkaj mitkaptitejoj. Fine de 1942 — komence de 1943 estis establita militkaptitejo ({{l-ru|лагерь военнопленных}}), destinita por {{unuo|4500|militkaptitoj}}, lokitaj en 4 sekcioj. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabriko kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj ne estas konata. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignoborso en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unua grupo venis al la militkaptitejo inter la 20-a kaj {{dato|28|5|1943}}. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝanta pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nurr sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli altajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. La plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio) estis tute malpermesite laborigi. En 1945 la vintro estis speciale severa, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco draste altiĝis dum malvarma sezono. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano ([[evidente je [[1,2-Dukloroetano]]]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la militkaptitejaj sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944 tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Темплинг103"/>. En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Plejparto de la militkaptitoj estis germanoj kaj rumanoj. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis translokitaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene ili vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia agado. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a enlitiĝo. Dum kvaranteno oni aldonis plian dormohoron kaj ne laboris. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj ili laboris en lokaj metiejoj kaj riparejoj<ref name="Темплинг104"/>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro veno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste ĝi iĝis pli strikta, sed fine de la milito mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 aperas permesoj al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Somere 1945 el militkaptitoj formiĝas gardistaj heelpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plejrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupas postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis sian tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Placo de Memoro (Tjumeno)]] * [[Historia placo (Tjumeno)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Tjumeno|Dua mondmilito]] [[Kategorio:Tjumena provinco dum la Dua mondmilito]] 66o9glhsm7px1gmtusnifi866vgydt8 9474689 9474685 2026-09-13T14:53:16Z RG72 11847 /* Militkaptitoj */ 9474689 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}} '''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro ^{[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести» | titolo-aldono = | alirdato = 2023-03-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Urbestro de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | arkivdato = 2023-03-17 | citaĵo = }}</ref>. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo. == Hospitaloj == Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Hospitalo ! Situo ! Periodo ! Tipo ! Estro ! Litoj |-style="background:#eee;" |- |1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840 |- |2475 || strato Ĥoĥrjakov 54</br>strato Krasnodonskaja 61</br>strato Pervomajskaja 12</br>strato Respubliko 3</br>strato la 25-a de Oktobro</br>strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700 |- |1498 || strato Respubliko 17</br>strato Semakov 10</br>strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin</br>Izelson || 700 |- |3330 || strato Pervomajskaja 8</br>strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700 |- |3352 || strato Krasniĥ Zor 5</br>strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia</br>makzela</br>psikoneŭrologia || Zelenskij || 700 |- |3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov</br>Boĉerikov || 200 |- |- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom" |} En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> ^{[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]}. == Militkaptitoj == Dum la milito al la urbo venis miloj da militkaptitoj, lokitaj en kelkaj mitkaptitejoj. Fine de 1942 — komence de 1943 estis establita militkaptitejo ({{l-ru|лагерь военнопленных}}), destinita por {{unuo|4500|militkaptitoj}}, lokitaj en 4 sekcioj. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabriko kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj ne estas konata. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignoborso en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unua grupo venis al la militkaptitejo inter la 20-a kaj {{dato|28|5|1943}}. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝanta pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nurr sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli altajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. La plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio) estis tute malpermesite laborigi. En 1945 la vintro estis speciale severa, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco draste altiĝis dum malvarma sezono. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la militkaptitejaj sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944 tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Темплинг103"/>. En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Plejparto de la militkaptitoj estis germanoj kaj rumanoj. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis translokitaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene ili vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia agado. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a enlitiĝo. Dum kvaranteno oni aldonis plian dormohoron kaj ne laboris. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj ili laboris en lokaj metiejoj kaj riparejoj<ref name="Темплинг104"/>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro veno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste ĝi iĝis pli strikta, sed fine de la milito mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 aperas permesoj al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Somere 1945 el militkaptitoj formiĝas gardistaj heelpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plejrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupas postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis sian tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Placo de Memoro (Tjumeno)]] * [[Historia placo (Tjumeno)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Tjumeno|Dua mondmilito]] [[Kategorio:Tjumena provinco dum la Dua mondmilito]] cyuztrh01evx9dw8wcglu5muno8uyg9 9474690 9474689 2026-09-13T14:54:21Z RG72 11847 /* Militkaptitoj */ 9474690 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}} '''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro ^{[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести» | titolo-aldono = | alirdato = 2023-03-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Urbestro de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105 | arkivdato = 2023-03-17 | citaĵo = }}</ref>. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo. == Hospitaloj == Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable sortable" |-style="background:#ddd;" ! Hospitalo ! Situo ! Periodo ! Tipo ! Estro ! Litoj |-style="background:#eee;" |- |1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840 |- |2475 || strato Ĥoĥrjakov 54</br>strato Krasnodonskaja 61</br>strato Pervomajskaja 12</br>strato Respubliko 3</br>strato la 25-a de Oktobro</br>strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700 |- |1498 || strato Respubliko 17</br>strato Semakov 10</br>strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin</br>Izelson || 700 |- |3330 || strato Pervomajskaja 8</br>strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700 |- |3352 || strato Krasniĥ Zor 5</br>strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia</br>makzela</br>psikoneŭrologia || Zelenskij || 700 |- |3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov</br>Boĉerikov || 200 |- |- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom" |} En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Давиденко |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> ^{[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]}. == Militkaptitoj == Dum la milito al la urbo venis miloj da militkaptitoj, lokitaj en kelkaj mitkaptitejoj. Fine de 1942 — komence de 1943 estis establita militkaptitejo ({{l-ru|лагерь военнопленных}}), destinita por {{unuo|4500|militkaptitoj}}, lokitaj en 4 sekcioj. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko "Ruĝa Oktobro". Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko "Respublikano". La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabriko kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj ne estas konata. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignoborso en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La unua grupo venis al la militkaptitejo inter la 20-a kaj {{dato|28|5|1943}}. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})<ref name="Темплинг103">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj<ref name="Темплинг104">{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 104 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝanta pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nurr sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli altajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. La plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio) estis tute malpermesite laborigi. En 1945 la vintro estis speciale severa, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {|class="wikitable" |-style="background:#ddd;" ! Jaroj ! 1943 ! 1944 ! 1945 ! 1946 ! 1947 ! 1948 |-style="background:#eee;" |- | Mortoj || align="right" | 50 || align="right" | 31 || 118 || 81 || 19 || 6 |} La morteco draste altiĝis dum malvarma sezono. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la militkaptitejaj sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944 tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja tombejo<ref name="Темплинг103"/>. En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto<ref name="Темплинг104"/>. Plejparto de la militkaptitoj estis germanoj kaj rumanoj. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis translokitaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj<ref name="Темплинг104"/>. Ĉiutage je la 6-a matene ili vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia agado. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a enlitiĝo. Dum kvaranteno oni aldonis plian dormohoron kaj ne laboris. Monate estis 3 ripoztagoj<ref name="Темплинг104"/>. Krom fabrikoj ili laboris en lokaj metiejoj kaj riparejoj<ref name="Темплинг104"/>. Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro veno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste ĝi iĝis pli strikta, sed fine de la milito mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 aperas permesoj al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Somere 1945 el militkaptitoj formiĝas gardistaj heelpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plejrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupas postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis sian tendaron<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999 |lasta = Темплинг |unua = В. Я. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. П. Петрова |aliaj = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИПП «Тюмень» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Placo de Memoro (Tjumeno)]] * [[Historia placo (Tjumeno)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Tjumeno|Dua mondmilito]] [[Kategorio:Tjumena provinco dum la Dua mondmilito]] ql8oohgd4697vrfq4u40dboi8b7zbs0 0 953136 9475149 9471785 2026-09-14T11:05:37Z Kani 670 9475149 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ciĥledoj |koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} |regno2 = bestoj |dosiero = Mbuna_1.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo = Diversaj rokskrapaj ciĥledoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |familio = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cichliformes''''' aŭ [[Ciĥloformaj]] estas ordo de [[aktinopterigaj fiŝoj]]. Ĝiaj membroj antaŭe estis klasifikitaj sub la ordo [[Perkoformaj]], sed nun multaj fakuloj konsideras ĝin sendependa ordo ene de la subserio ''Ovalentaria''. La plej fruaj fosilioj estas konataj el la Eoceno. == Taksonomio == Laŭ la Katalogo de Fiŝoj (2025), la jenaj tri familioj estas enhavitaj en la ordo: * ''Polycentridae'' <small>TN Gill, 1858</small> (foliofiŝoj) * ''Pholidichthyidae'' <small>DS Jordan, 1896</small> (kondamnitaj blennioj) * ''[[Ciĥledoj|Cichlidae]]'' <small>[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1835</small> (cikledoj) Inter la tri familioj, la folifiŝoj estas malgranda familio konsistanta el kvar genroj kaj kvin specioj, la kondamnitaj bleknoj estas malgranda familio konsistanta el ununura genro kaj du specioj, kaj la cikledoj estas unu el la plej grandaj vertebrulaj familioj kun pli ol 202 genroj kaj pli ol 1700 priskribitaj specioj. Ĉi tiuj familioj aspektas fizike malsamaj unu de la alia, kun nur molekulaj datumoj rivelantaj iliajn proksimajn rilatojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Severum32.jpg|''Heros severus'', masklo Cichlidae fish 2008 G1.jpg|''Cichlasoma trimaculatum'' Oreochromis mossambicus.JPG|''Oreochromis mossambicus'' Etroplus suratensis.jpg|''Etroplus suratensis'' Gymnogeophagus meridionalis.jpg|''Gymnogeophagus meridionalis'' Crenicichla punctata.jpg|''Crenicichla punctata'' Paretroplus menarambo.jpg|''Paretroplus menarambo'' Pelvicachromis taeniatus.JPG|''Pelvicachromis taeniatus'' Apistogramma agassizii in aquarium.jpg|''Apistogramma agassizii'' Neolamprologus brichardi young.jpg|''Neolamprologus brichardi'' Frontosa Cichlid.JPG|''Cyphotilapia frontosa'' Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|''Oreochromis tanganicae'' Freshwater angelfish biodome.jpg|Skalaro (fiŝo) Tilápia ou Sarotherodon niloticus 2.jpg|''Oreochromis niloticus'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj kaj homoj]] [[Kategorio:Afrikaj Grandaj Lagoj]] e2n3rkgsq3lc4lvymqq6u503ta5kpx5 9475151 9475149 2026-09-14T11:06:15Z Kani 670 /* Bildogalerio */ 9475151 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ciĥledoj |koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} |regno2 = bestoj |dosiero = Mbuna_1.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo = Diversaj rokskrapaj ciĥledoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |familio = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cichliformes''''' aŭ [[Ciĥloformaj]] estas ordo de [[aktinopterigaj fiŝoj]]. Ĝiaj membroj antaŭe estis klasifikitaj sub la ordo [[Perkoformaj]], sed nun multaj fakuloj konsideras ĝin sendependa ordo ene de la subserio ''Ovalentaria''. La plej fruaj fosilioj estas konataj el la Eoceno. == Taksonomio == Laŭ la Katalogo de Fiŝoj (2025), la jenaj tri familioj estas enhavitaj en la ordo: * ''Polycentridae'' <small>TN Gill, 1858</small> (foliofiŝoj) * ''Pholidichthyidae'' <small>DS Jordan, 1896</small> (kondamnitaj blennioj) * ''[[Ciĥledoj|Cichlidae]]'' <small>[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1835</small> (cikledoj) Inter la tri familioj, la folifiŝoj estas malgranda familio konsistanta el kvar genroj kaj kvin specioj, la kondamnitaj bleknoj estas malgranda familio konsistanta el ununura genro kaj du specioj, kaj la cikledoj estas unu el la plej grandaj vertebrulaj familioj kun pli ol 202 genroj kaj pli ol 1700 priskribitaj specioj. Ĉi tiuj familioj aspektas fizike malsamaj unu de la alia, kun nur molekulaj datumoj rivelantaj iliajn proksimajn rilatojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Severum32.jpg|''Heros severus'', masklo Cichlidae fish 2008 G1.jpg|''Cichlasoma trimaculatum'' Oreochromis mossambicus.JPG|''Oreochromis mossambicus'' Etroplus suratensis.jpg|''Etroplus suratensis'' Gymnogeophagus meridionalis.jpg|''Gymnogeophagus meridionalis'' Crenicichla punctata.jpg|''Crenicichla punctata'' Paretroplus menarambo.jpg|''Paretroplus menarambo'' Pelvicachromis taeniatus.JPG|''Pelvicachromis taeniatus'' Apistogramma agassizii in aquarium.jpg|''Apistogramma agassizii'' Neolamprologus brichardi young.jpg|''Neolamprologus brichardi'' Frontosa Cichlid.JPG|''Cyphotilapia frontosa'' Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|''Oreochromis tanganicae'' Freshwater angelfish biodome.jpg|Skalaro (fiŝo) Tilápia ou Sarotherodon niloticus 2.jpg|''Oreochromis niloticus'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj kaj homoj]] [[Kategorio:Afrikaj Grandaj Lagoj]] bhtnu1bhhtzo0565d7r9727yrvuq8w1 9475155 9475151 2026-09-14T11:09:15Z Kani 670 9475155 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ciĥledoj |koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} |regno2 = bestoj |dosiero = Mbuna_1.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo = Diversaj rokskrapaj ciĥledoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |ordo aŭtoritato = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |familio = Ricardo Betancur-Rodríguez et. al. 2013 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cichliformes''''' aŭ [[Ciĥloformaj]] estas ordo de [[aktinopterigaj fiŝoj]]. Ĝiaj membroj antaŭe estis klasifikitaj sub la ordo [[Perkoformaj]], sed nun multaj fakuloj konsideras ĝin sendependa ordo ene de la subserio ''Ovalentaria''. La plej fruaj fosilioj estas konataj el la Eoceno. La [[tipa specio]] estas ''Cichla ocellaris'', Bloch & Schneider, 1801. == Taksonomio == Laŭ la Katalogo de Fiŝoj (2025), la jenaj tri familioj estas enhavitaj en la ordo: * ''Polycentridae'' <small>TN Gill, 1858</small> (foliofiŝoj) * ''Pholidichthyidae'' <small>DS Jordan, 1896</small> (kondamnitaj blennioj) * ''[[Ciĥledoj|Cichlidae]]'' <small>[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1835</small> (cikledoj) Inter la tri familioj, la folifiŝoj estas malgranda familio konsistanta el kvar genroj kaj kvin specioj, la kondamnitaj bleknoj estas malgranda familio konsistanta el ununura genro kaj du specioj, kaj la cikledoj estas unu el la plej grandaj vertebrulaj familioj kun pli ol 202 genroj kaj pli ol 1700 priskribitaj specioj. Ĉi tiuj familioj aspektas fizike malsamaj unu de la alia, kun nur molekulaj datumoj rivelantaj iliajn proksimajn rilatojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Severum32.jpg|''Heros severus'', masklo Cichlidae fish 2008 G1.jpg|''Cichlasoma trimaculatum'' Oreochromis mossambicus.JPG|''Oreochromis mossambicus'' Etroplus suratensis.jpg|''Etroplus suratensis'' Gymnogeophagus meridionalis.jpg|''Gymnogeophagus meridionalis'' Crenicichla punctata.jpg|''Crenicichla punctata'' Paretroplus menarambo.jpg|''Paretroplus menarambo'' Pelvicachromis taeniatus.JPG|''Pelvicachromis taeniatus'' Apistogramma agassizii in aquarium.jpg|''Apistogramma agassizii'' Neolamprologus brichardi young.jpg|''Neolamprologus brichardi'' Frontosa Cichlid.JPG|''Cyphotilapia frontosa'' Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|''Oreochromis tanganicae'' Freshwater angelfish biodome.jpg|Skalaro (fiŝo) Tilápia ou Sarotherodon niloticus 2.jpg|''Oreochromis niloticus'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj kaj homoj]] [[Kategorio:Afrikaj Grandaj Lagoj]] 1ibbvd3727i36umld3s3ibu6rszw595 9475156 9475155 2026-09-14T11:09:49Z Kani 670 9475156 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cichliformes'' |koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} |regno2 = bestoj |dosiero = Mbuna_1.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo = Diversaj rokskrapaj ciĥledoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |ordo aŭtoritato = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |familio = Ricardo Betancur-Rodríguez et. al. 2013 |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cichliformes''''' aŭ [[Ciĥloformaj]] estas ordo de [[aktinopterigaj fiŝoj]]. Ĝiaj membroj antaŭe estis klasifikitaj sub la ordo [[Perkoformaj]], sed nun multaj fakuloj konsideras ĝin sendependa ordo ene de la subserio ''Ovalentaria''. La plej fruaj fosilioj estas konataj el la Eoceno. La [[tipa specio]] estas ''Cichla ocellaris'', Bloch & Schneider, 1801. == Taksonomio == Laŭ la Katalogo de Fiŝoj (2025), la jenaj tri familioj estas enhavitaj en la ordo: * ''Polycentridae'' <small>TN Gill, 1858</small> (foliofiŝoj) * ''Pholidichthyidae'' <small>DS Jordan, 1896</small> (kondamnitaj blennioj) * ''[[Ciĥledoj|Cichlidae]]'' <small>[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1835</small> (cikledoj) Inter la tri familioj, la folifiŝoj estas malgranda familio konsistanta el kvar genroj kaj kvin specioj, la kondamnitaj bleknoj estas malgranda familio konsistanta el ununura genro kaj du specioj, kaj la cikledoj estas unu el la plej grandaj vertebrulaj familioj kun pli ol 202 genroj kaj pli ol 1700 priskribitaj specioj. Ĉi tiuj familioj aspektas fizike malsamaj unu de la alia, kun nur molekulaj datumoj rivelantaj iliajn proksimajn rilatojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Severum32.jpg|''Heros severus'', masklo Cichlidae fish 2008 G1.jpg|''Cichlasoma trimaculatum'' Oreochromis mossambicus.JPG|''Oreochromis mossambicus'' Etroplus suratensis.jpg|''Etroplus suratensis'' Gymnogeophagus meridionalis.jpg|''Gymnogeophagus meridionalis'' Crenicichla punctata.jpg|''Crenicichla punctata'' Paretroplus menarambo.jpg|''Paretroplus menarambo'' Pelvicachromis taeniatus.JPG|''Pelvicachromis taeniatus'' Apistogramma agassizii in aquarium.jpg|''Apistogramma agassizii'' Neolamprologus brichardi young.jpg|''Neolamprologus brichardi'' Frontosa Cichlid.JPG|''Cyphotilapia frontosa'' Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|''Oreochromis tanganicae'' Freshwater angelfish biodome.jpg|Skalaro (fiŝo) Tilápia ou Sarotherodon niloticus 2.jpg|''Oreochromis niloticus'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj kaj homoj]] [[Kategorio:Afrikaj Grandaj Lagoj]] cg13fkt8vu9tmj5vezl0hg23sms872x 9475157 9475156 2026-09-14T11:10:30Z Kani 670 9475157 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cichliformes'' |koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} |regno2 = bestoj |dosiero = Mbuna_1.JPG |dosiero larĝo = 220px |priskribo = Diversaj rokskrapaj ciĥledoj |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Ciĥloformaj]] ''Cichliformes'' |ordo aŭtoritato = Ricardo Betancur-Rodríguez et. al. 2013 |familio = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cichliformes''''' aŭ [[Ciĥloformaj]] estas ordo de [[aktinopterigaj fiŝoj]]. Ĝiaj membroj antaŭe estis klasifikitaj sub la ordo [[Perkoformaj]], sed nun multaj fakuloj konsideras ĝin sendependa ordo ene de la subserio ''Ovalentaria''. La plej fruaj fosilioj estas konataj el la Eoceno. La [[tipa specio]] estas ''Cichla ocellaris'', Bloch & Schneider, 1801. == Taksonomio == Laŭ la Katalogo de Fiŝoj (2025), la jenaj tri familioj estas enhavitaj en la ordo: * ''Polycentridae'' <small>TN Gill, 1858</small> (foliofiŝoj) * ''Pholidichthyidae'' <small>DS Jordan, 1896</small> (kondamnitaj blennioj) * ''[[Ciĥledoj|Cichlidae]]'' <small>[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1835</small> (cikledoj) Inter la tri familioj, la folifiŝoj estas malgranda familio konsistanta el kvar genroj kaj kvin specioj, la kondamnitaj bleknoj estas malgranda familio konsistanta el ununura genro kaj du specioj, kaj la cikledoj estas unu el la plej grandaj vertebrulaj familioj kun pli ol 202 genroj kaj pli ol 1700 priskribitaj specioj. Ĉi tiuj familioj aspektas fizike malsamaj unu de la alia, kun nur molekulaj datumoj rivelantaj iliajn proksimajn rilatojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Severum32.jpg|''Heros severus'', masklo Cichlidae fish 2008 G1.jpg|''Cichlasoma trimaculatum'' Oreochromis mossambicus.JPG|''Oreochromis mossambicus'' Etroplus suratensis.jpg|''Etroplus suratensis'' Gymnogeophagus meridionalis.jpg|''Gymnogeophagus meridionalis'' Crenicichla punctata.jpg|''Crenicichla punctata'' Paretroplus menarambo.jpg|''Paretroplus menarambo'' Pelvicachromis taeniatus.JPG|''Pelvicachromis taeniatus'' Apistogramma agassizii in aquarium.jpg|''Apistogramma agassizii'' Neolamprologus brichardi young.jpg|''Neolamprologus brichardi'' Frontosa Cichlid.JPG|''Cyphotilapia frontosa'' Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|''Oreochromis tanganicae'' Freshwater angelfish biodome.jpg|Skalaro (fiŝo) Tilápia ou Sarotherodon niloticus 2.jpg|''Oreochromis niloticus'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj kaj homoj]] [[Kategorio:Afrikaj Grandaj Lagoj]] 4azfyv4gz0fv5ealu5ybaal61onoco3 0 953173 9475158 9474055 2026-09-14T11:13:35Z Kani 670 /* Malvasta difino de lernado */ 9475158 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Self-efficacy and science achievement among top-performing students,15-year-olds.svg|eta|Grafiko uzanta rezultojn de [[PISA]] por analizi [[seksismo|seksan malegalecon]] en scienca edukado]] '''Grandaskala lerntakso''' (GSLT) estas normigita ekzameno al granda nombro da lernantoj, kiu celas kontroli la grandaskalan funkcian kvaliton de eduka sistemo, ĝian pliboniĝadon aŭ malpliboniĝadon, kaj faktorojn, kiuj povus rilati aŭ influi al ĝi, por ke politikistoj kaj edukistoj konsideru la rezultojn dum siaj decidoj. Ĝi povas organiziĝi je [[transnacieco|translanda]], [[lando|landa]] aŭ [[administra unuo|sublanda]] nivelo.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 8.</ref> Komence uzitaj por mezuri kapablojn pri [[legado]] kaj [[matematiko]], ili poste uziĝas por pli diversaj temaroj, interalie [[Informadiko|ciferecaparataj kapabloj]] kaj informscienco, sociaj kaj emociaj kapabloj kaj komprenadon de konceptoj rilataj al [[civitaneco]] kaj [[civitanismo]]<ref name=":1">{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Addey, C. |titolo=The assessment culture of international organizations: from philosophical doubt to statistical certainty through the appearance and growth of international large-scale assessments |gazeto=Assessment Cultures: Historical perspectives. Francfort-sur-le-Main Peter Lang. |dato=2018 |url=https://www.peterlang.com/view/9783631700235/xhtml/chapter15.xhtml }}</ref>. Pli ol nura raportado, la celo de grandaskala lerntakso estas signali, kiuj temaroj bezonas pli bonan edukadon, kaj indiki la plej taŭgajn intervenojn<ref name=":0">{{citaĵo el libro|lingvo=fr|aŭtoro=UNESCO|titolo=La promesse de l’évaluation à grande échelle des apprentissages: reconnaître les limites pour libérer les potentialités|loko=Paris|eldoninto=UNESCO|dato=2019|paĝoj=89|isbn=978-92-3-200187-0|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000369946}}</ref>. Ĝenerale ili baziĝas sur samplo da lernantoj, kvankam en la lastaj jardekoj pligrandiĝanta nombro da landoj elektas ekzameni la tutan celatan lernantaron.<ref>{{citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Verger, A., Parcerisa, L. et Fontdevila, C. |titolo=The growth and spread of large-scale assessments and test-based accountabilities: a political sociology of global education reforms |gazeto=Educational Review 71(6) |dato=2018 |url=https://www.researchgate.net/publication/328111447_The_growth_and_spread_of_large-scale_assessments_and_test-based_accountabilities_a_political_sociology_of_global_education_reforms |pages=1 - 26 }}</ref>. La takso povas fokusiĝi al [[lernejo]]j aŭ al [[domanaro]]j kaj planiĝi surbaze de la [[studplano]]j de la taksata eduksistemo aŭ ne. Ĝenerale, la rezultoj havas sekvojn por instruistoj kaj lernejoj, sed malgravajn aŭ neniujn sekvojn por la ekzamenitaj lernantoj. ==Kvalito== Grandaskala lerntakso povas aplikiĝi aŭ al ĉiuj lernantoj ĉe la celata nivelo de eduka sistemo aŭ nur al samplo. Raporto farita por la programo SABER de la [[Monda Banko]] rekomendas uzi samplon por malpliigi la koston de la takso, plirapidigi la raporton de la rezultoj, kaj teni la operaciojn je pli akurate kontrolebla skalo. Tamen la samplo devas esti sufiĉe granda por liveri fidindajn rezultojn<ref>World Bank. 2012. ''Review of World Bank Support for Student Assessment Activities in Client Countries, 1998–2009''. 7-8, 24, 37-46. [https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/b04584d7-64fc-5a3b-b229-1e4e4b9dac5b/content]</ref> kaj demografie reprezenti la tuton, sen malinkludoj pro raso, lingvo, genro, geografia aŭ ekonomia medio, handikapo, ktp.<ref name=":0" /> SABER rekomendas ke landaj lerntaksoj proponu plurajn elektojn al la ekzemenendaj lernantoj por certigi la inkludon de ĉiuj demografiaj grupoj.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 28.</ref><ref>World Bank. 2015. ''National Large-Scale Assessment Questionnaire''. 7-8, 24, 37-46. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/127241492501191908/pdf/114291-WP-v4-PUBLIC-2015-SABER.pdf]</ref> == Kritikoj == === Malvasta difino de lernado === Grandaskalaj lerntaksoj ofte ne prenas en konsideron lernadon rilatan al la socio (kondutojn favorajn al daŭripova evoluo, [[mondcivitaneco]], kunvivado kaj respekto al diverseco) kaj la etoson de lernejoj. Ĉi-lasta faktoro inkludas la procezojn de instruado kaj lernado, la ĉeeston de taŭge edukitajn kaj motivatajn instruistojn, la pedagogian rigoron, la gvidokapablon de la lernejo, la partoprenadon de la komunumo, kaj la demokratecon de la lerneja regado, kaj la taŭgecon de la strukturoj kaj materialoj<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=en|aŭtoro=Unterhalter, E. et Brighouse, H.|titolo=Distribution of what for social justice in education ? The case of Education for All|passage=67 - 86|loko=New York|eldoninto=Amartya Sen’s capability approach and social justice in educatio Palgrave Macmillan|dato=2007|isbn=978-0-230-60481-0|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9781403975041}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * Programo [[PISA]] ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Edukado]] cadnebjwe1t8dqfw6q6d883zr1w9gzn 0 953183 9475161 9472453 2026-09-14T11:15:41Z Kani 670 9475161 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Sentimental''''' (en hispana ''Sentimentala'') estas hispana [[komedia filmo]] de 2020 reĝisorita de [[Cesc Gay]]. Ĝi estas adaptaĵo de lia teatraĵo ''Los vecinos de arriba'' (La najbaroj supretaĝaj).<ref>[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-sentimental-cesc-gay-60273/ 'Sentimental': Los vecinos de arriba] en ecartelera.es</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Julio ([[Javier Cámara]]) kaj Ana (Griselda Siciliani) estas kriza paro kiu ege kverelas. Iun nokton Ana invitis al verpermanĝo iliajn najbarojn supretaĝajn, Salva ([[Alberto San Juan]]) kaj Laura ([[Belén Cuesta]]), kvankam Julio ne bone opinias pri ili kaj estas ĝenata pro la bruo kiun ili faras dum [[seksumado]]. Laŭlonge de la babilado, montriĝas sekretoj de ambaŭ paroj. La najbaroj supretaĝaj fakte deziras inviti ilin al iu tipo de seksa sperto. Dum Julio kaj Ana montras tute kontraŭajn sintenojn inter si. Laura, kiel psikologino, klopodas analizi la konduton de siaj najbaroj, ĉefe de Julio. Tiu ĉi defendas sin per konstanta [[sarkasmo]]. Ana montras deziron ŝanĝi sian rutinan vivon. Kaj Salva sian emon al seksaj spertoj. {{Intrigofino}} ==Roloj kaj geaktoroj== * Julio ([[Javier Cámara]]) * Ana (Griselda Siciliani) * Salva ([[Alberto San Juan]]) * Laura ([[Belén Cuesta]]) == Adaptaĵoj == La filmo estis adaptita en Italio kiel ''Vicini di casa'' en 2022,<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/global/cesc-gay-people-upstairs-italian-remake-1235087886/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=13a de Oktobro 2021|title=Italy's 'Vicini di Casa,' the First Big Remake of Cesc Gay Hit 'The People Upstairs,' Wraps in Rome (Exclusive)|first=Emiliano|last=De Pablos}}</ref> en Svisio kiel ''Die Nachbarn von oben'' en 2023,<ref>{{Cite web|url=https://www.blickpunktfilm.de/produktion/remake-die-nachbarn-von-oben-im-dreh-0f6363a8c314a4b3a6fb3f6d1d92e5d6 |title=Remake "Die Nachbarn von oben" im Dreh }}</ref> en Francio kiel ''Et plus si affinités'' en 2024. En decembro 2025 premieris sudkorea adaptaĵo, titole ''윗집 사람들; Witjip saramdeul'' reĝisorita de Ha Jung-woo lkaj ĉefrolulita de li mem kun Gong Hyo-jin, Kim Dong-wook kaj Lee Ha-nee. Ĝi sukcesis, kun pli ol duonmiliono da spektantoj en ties tri unuaj montrosemajnoj.<ref>Mo Shin-jeong [https://sports.hankooki.com/news/articleView.html?idxno=6918989 "영화 '윗집 사람들', 포복절도할 19禁 코미디 속 놀라운 성찰력 [리뷰] ", "La supretaĝaj najbaroj: Surpriza cerbumado en komedio por plenkreskuloj kiu ridindigos vin [Rezenco]", alirita en 2026/1/3; 2025/12/14 en retejo Sports Hankook </ref><ref>Kim Bo-young [https://www.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03027446642399504&mediaCodeNo=257 하정우 '윗집 사람들' 외화 대작 속 韓영화 1위 굳건...개싸라기 흥행 조짐] "La supretaĝuloj" de Ha Jung-woo plifortigas sian pozicion kiel pli sukcesa korea filmo inter eksterlandaj sukcesoj... Signaloj de biletvenda sukceso. Alirita en 2026-01-03. 2025-12-17 en retejo E Daily</ref> En Usono ĝi estis adaptita kiel ''The Invite'' en 2026, reĝisorita de [[Olivia Wilde]] kun geaktorado de ŝi mem kun Seth Rogen, [[Penélope Cruz]], kaj [[Edward Norton]].<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/seth-rogen-penelope-cruz-olivia-wilde-the-invite-1236375822/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=23a de Aprilo 2025|title=Seth Rogen, Penélope Cruz and Edward Norton to Star in Olivia Wilde's Date Night Comedy 'The Invite' (EXCLUSIVE)|first=Brent|last=Langi}}</ref> Belga adaptaĵo titolita ''De bovenburen'' aperos en 2027.<ref>https://elevenfilm.nl/portfolio_page/cold-copy/</ref><ref>https://www.filmvandaag.nl/film/151010-de-bovenburen</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Trad|es|Sentimental (película de 2020)|175247566}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de dramoj]] er0cly5wxqunt8y1k17i1nyzirp2vy3 0 953215 9475164 9473974 2026-09-14T11:21:29Z Kani 670 9475164 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Mimozo |dosiero = Starr_040209-0119_Mimosa_pudica.jpg |dosiero larĝo=300px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Fabaloj]] ''Fabales'' |familio = [[Fabacoj]] ''Fabaceae'' |subfamilio = [[Mimozedoj]] ''Mimosoideae'' |genro = '''Mimozo''' ''Mimosa'' |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Mimozo''' estas [[genro (biologio)|genro]] de [[planto]]j. Ĝi havas proksimume 590 speciojn de herboj kaj arbustoj. Ĝi estas klasifikita en la subfamilio Mimosoideae de la [[legomo|legom]]familio Fabacoj . La vorto "mimozo" venas de la greka vorto "μιμος", kiu signifas "imiti". La plej konataj specioj de mimozo estas [[Sensitivo]] (''Mimosa pudica'') kaj [[Nigra ĵuremo]] (''Mimosa tenuiflora''). ''Mimosa pudica'' troviĝas en Centra kaj Suda Ameriko. Kiam oni tuŝas ĝin aŭ varmigas ĝin, ĝi faldiĝas. ''Mimosa tenuiflora'' estas uzata de [[ŝamano]]j (tradiciaj magiaj kuracistoj). Ĝi estas uzata en [[ajaŭasko]]-aĵoj (magia trinkaĵo) pro la psikedela medikamento N,N-[[Dimetiltriptamino]] DMT en ĝiaj radikoj. Ĝenerale, la produktado de tia kemiaĵo estas defendo kontraŭ [[herbovorulo]]j. [[Kategorio:Plantoj]] [[Kategorio:Mimozedoj]] ry4mq97lb8wtustm6gvzkrol33s1fay 0 953226 9475166 9473238 2026-09-14T11:23:44Z Kani 670 9475166 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Mulleripicus'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Ashy Woodpeckers (Mulleripicus fulvus) on tree trunk.jpg |priskribo de dosiero = Paro de [[Cindra pego|Cindraj pegoj]] (''Mulleripicus fulvus'') |grando de dosiero = 220ra |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |familio aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] [[1758]] |genro = '''''Mulleripicus''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 |specio = |specio aŭtoritato = }} '''''Mulleripicus''''' estas [[genro]] de [[birdo]]j de [[familio (biologio)|familio]] [[pegedoj]]. Ili troviĝas en [[Suda Azio|Suda]] kaj [[Sudorienta Azio]]. La genro formas parton de la pegeda subfamilio ''[[Picinae]]'' kaj havas [[frata taksono|fratajn]] rilatojn kun la genro ''[[Dryocopus]]'' kies specioj estas vaste distribuataj en Eŭrazio kaj Ameriko. ==Taksonomio== La genron ''Mulleripicus'' starigis la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] por inkluzivi la [[Ardeza pego|ardezan pegon]] (''Mulleripicus pulverulentus'').<ref>{{ cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1854 | chapter=Quadro dei volucri zigodattili ossia passeri a piedi scansori | language=it | editor1-last=de Luca | editor1-first=Serafino | editor2-last=Müller | editor2-first=D. | title=L'Ateneo Italiano; raccolta di documenti e memorie relative al progresso delle scienze fisiche | volume=2 | location=Parigi [Paris] | publisher=Victor Masson | pages=116–129 [122] | chapter-url=https://books.google.com/books?id=BR1pAAAAcAAJ&pg=PA122 }}</ref> La genronomo honoras la germanan naturscienciston [[Salomon Müller]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n261 261] }}</ref> La genro apartenas al la tribo ''Picini'' kaj estas membro de klado, kiu enhavas la kvin genrojn: ''[[Colaptes]]'', ''[[Piculus]]'', ''Mulleripicus'', ''Dryocopus'' kaj ''[[Celeus|Celeus]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | year=2020 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 10.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Majo 2020 }}</ref> * [[Cindra pego]], ''Mulleripicus fulvus'' (Quoy & Gaimard, 1832) Sulaveso kaj ĉirkaŭaj insuloj en Indonezio. LC * [[Funebra pego]], ''Mulleripicus funebris'' (Valenciennes, 1826) Luzono, Marinduko, Katanduanoj kaj Polillo en Filipinoj. NT * [[Fulga pego]], ''Mulleripicus fuliginosus'' (Tweeddale, 1877) Mindanao, Lejteo, kaj Samaro. VU * [[Ardeza pego]], ''Mulleripicus pulverulentus'' (Temminck, 1826) Bangladeŝo, Butano, Brunejo, Kamboĝo, Barato, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Nepalo, Filipinoj, Singapuro, Tajlando kaj Vjetnamio. VU == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * Mullarney, Svensson, Zetterstrom kaj Grant, ''Collins Bird Guide'' ISBN 0-00-219728-6 {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] ceathtu58iuqql52b0crvhh7j0uwroc 0 953246 9475167 9473166 2026-09-14T11:26:22Z Kani 670 9475167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IT|situo sur mapo=Romo|zomo=13}} {{Kursiva titolo}}La '''Akademio ''Vivarium Novum''''' (aŭ ''Accademia'' en la [[Itala lingvo|itala]]) estas altlernejo en [[Romo]] fondita en 1998. Studentoj povas pasigi unu aŭ plurajn jarojn mergiĝante en [[Latina lingvo|la latina]] kaj [[Antikva greka lingvo|antikva greka lingvoj]], kiuj estas parolataj kaj ene kaj ekster la klasĉambro. <ref name=":12">{{Cite web|title=Hephestion Bolaris, BA 2016, attends the Accademia Vivarium Novum in Rome {{!}} Department of Classics {{!}} Illinois|url=https://classics.illinois.edu/news/2016-07-01t153500/hephestion-bolaris-ba-2016-attends-accademia-vivarium-novum-rome|access-date=2026-05-20|website=classics.illinois.edu|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vivariumnovum.net/eng/index.htm|title=Vivarium Novum|accessdate=2011-06-17|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111116232817/http://www.vivariumnovum.net/eng/index.htm|archivedate=2011-11-16}}</ref> La Akademio ''Vivarium Novum'' estis fondita kun la intenco konservi la tradicion de [[Renesanco|renesancaj]] lernejoj kaj iliajn instrumetodojn. Ĝi volas stimuli renaskiĝon de la homaj sciencoj <ref name="l'espresso_4february 20202">{{cite news|url=https://espresso.repubblica.it/visioni/cultura/2020/02/04/news/accademia-ragazzi-parlano-in-latino-1.343603/|title=In collegio con i nerd dell'umanesimo che parlano in latino da mattina a sera|language=Italian|journal=[[L'Espresso]]|author=Angiola Codacci-Pisanelli|author2=Alessandro Penso|date=February 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205162329/https://espresso.repubblica.it/visioni/cultura/2020/02/04/news/accademia-ragazzi-parlano-in-latino-1.343603|archive-date=February 5, 2020|url-status=live}}</ref> bazitan sur la kredo, ke digno (''dignitas hominis'') atingeblas nur per kontinua memesploro. <ref>{{Cite web|url=https://vivariumnovum.net/en/academy/mission|title=Our mission {{!}} Accademia Vivarium novum|website=vivariumnovum.net|access-date=2020-03-01}}</ref> Studentoj estas trejnitaj por lerni la latinan kaj antikvan grekan lingvojn. <ref name="viv2">{{cite web|url=http://www.vivariumnovum.net/eng/academy/theacademy.htm|title=Vivarium Novum|accessdate=2011-06-17|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301031913/http://www.vivariumnovum.net/eng/academy/theacademy.htm|archivedate=2012-03-01}}</ref> La aktiva uzado de klasikaj lingvoj estas vidata kiel metodo por pli rapida kaj pli profunda kompreno de la [[klasikaĵoj]].<ref>Enzo Argante: ''[https://forbes.it/2021/03/09/accademia-vivarium-novum-riscoprire-latino-vincere-sfide-futuro Retrovante la latinan lingvon por la vizio de Vincere pri teknologia transformo: la nova modelo Vivarium].'' En: ''Forbes Italia.'' 9-a de marto 2021&#x2C;&#x20;alirita la 3-an de decembro 2025 (itale).</ref> Oni ankaŭ pensas, ke ĝi helpas superi barojn inter popoloj, ĉar la latina lingvo estas "komuna heredaĵo, kiu apartenas al neniu kaj apartenas al ĉiuj", tiel metante studentojn el iu ajn deveno sur egalan bazon. <ref>''[https://www.raicultura.it/filosofia/articoli/2021/01/Luigi-Miraglia-LAccademia-Vivarium-novum--7562d8f9-64c4-46f2-bb9f-c0d6d35e337e.html Luigi Miraglia. L'Accademia Vivarium Novum].''&#x20;RAI Cultura,&#x20;januaro 2021&#x20;&#x2C;&#x20;alirita la &nbsp;3-an de decembro 2025&#x20;(itale).</ref> La nomo ''Vivarium Novum'' memorigas pri la prahumanisma komunumo de [[Kasiodoro]], la ''magister officiorum'' de Teodoriko. ''Vivarium'' estis loko, kie la [[liberalaj artoj]] kaj altaj aspiroj konverĝis; samtempe, ĝi elvokas la insulon Vivara en la [[Golfo de Napolo]], kie la ideo pri lernejo preta oferti altnivelan edukadon al estontaj generacioj unue estis elpensita. <ref>[https://web.archive.org/web/20120301031913/http://www.vivariumnovum.net/eng/academy/theacademy.htm "Arkivita kopio"] . Originala Arkivita la 1-an de marto 2012. Prenita la 17-an de junio 2011 .</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Latina lingvo]] [[Kategorio:Frascati]] s3bwj160vzm6x7uimszi4s17bsimc6n 0 953283 9475174 9473684 2026-09-14T11:34:57Z Kani 670 /* Ekologio */ 9475174 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ardeza pego |koloro = pink |dosiero = Great Slaty Woodpecker Kaladhungi Nainital Uttarakhand India 07.10.2014.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = ''Mulleripicus pulverulentus mohun'' (♂) <br> el malsupra Himalajo de Kaladhungi, [[Utarakando]], [[Barato]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Mulleripicus]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 |specio = '''Ardeza pego''' ''M. pulverulentus'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2023 |title=''Mulleripicus pulverulentus'' |article-number=e.T22681585A241500854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T22681585A241500854.en}}</ref> |dunomo = ''Mulleripicus pulverulentus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1826) |sinonimo= |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = Mulleripicus pulverulentus distr.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Ardeza pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Mulleripicus pulverulentus'') estas [[specio]] de [[pegoforma birdo]], nome unu el la kvar specioj de la genro ''[[Mulleripicus]]''. Ĝi troviĝas tra la [[Hinda subkontinento] kaj [[Sudorienta Azio]]. Unika kaj esence nekonfuzebla birdo, ĝi estas la plej granda konfirmita vivanta specio de pegedo, post la verŝajne formortintaj [[imperia pego]] kaj [[eburbeka pego]]. ==Teritorio== Ĝi troviĝas en la [[Hinda Subkontinento]] kaj [[Sudorienta Azio]], etendiĝante tra [[Bangladeŝo]], [[Butano]], [[Brunejo]], [[Kamboĝo]], [[Barato]], [[Indonezio]], [[Laoso]], [[Malajzio]], [[Birmo]], [[Nepalo]], [[Filipinoj]], [[Singapuro]], Tajlando kaj [[Vjetnamio]]. Ĝi troviĝas en la [[Grandaj Sundaj Insuloj]], sed ne loĝas en [[Balio]].<ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2023 |title=''Mulleripicus pulverulentus'' |article-number=e.T22681585A241500854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T22681585A241500854.en}}</ref><ref name=b1/> ==Habitato== [[File:Great Slaty Woodpecker - Mulleripicus pulverulentus - P1100509.jpg|thumb|left|La ardeza pego dependas de densa, [[praarbaro]], precipe de foliarbaroj.]] Ĉi tiu specio preferas loĝi en areoj de praa duonmalferma, humida falfolia kaj tropika [[ĉiamverda arbaro]], kvankam ĝi povas foje vagadi en apudajn duarangajn arbarojn, malfermejojn kun disaj altaj arboj kaj similajn preskaŭ parkecajn areojn, sed ĝenerale ne vizitas forte perturbitajn zonojn. Loke, la ardeza pego preferas vastajn arbarerojn de [[dipterokarpo]]j kaj [[Tectona grandis|teko]]-arboj. Ĝi ankaŭ troviĝas en maturaj [[Shorea robusta|sal-arbaroj]], marĉarbaroj kaj mangrovejoj kun altaj, maturaj arboj. La specio kutime vivas sub alteco de 600 m, sed ankaŭ surloke en montaraj regionoj ĝis 1 100 m, foje atingante altecojn ĝis 2 000 m.<ref name=b1/> ==Aspekto== [[File:Great slaty woodpecker.jpg|thumb|right|La Ardeza pego estas unu el la plej grandaj pegoj kaj certe la plej granda nuntempe.]] Pro la verŝajna formorto de la imperia pego kaj la eburbeka pego, ĉi tiu specio – kun longo de 45–55 cm kaj pezo de 360–563 g – estas la plej granda pego en la mondo, kvankam la nord-eŭrazia [[nigra pego]] estas preskaŭ same granda, kun iom da koincido pri grandeco.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref><ref name="HBW">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2002 |isbn=84-87334-37-7 |volume=7 Jacamars to Woodpeckers |pages=527, 555 }}</ref> Unu studo indikis mezan pezon de 430 g.<ref>Styring, A. R., & bin Hussin, M. Z. (2004). ''Foraging ecology of woodpeckers in lowland Malaysian rain forests''. Journal of Tropical Ecology, 20(5), 487-494.</ref> Inter la normaj mezuroj, la flugillongo (de la karpo ĝis la pinto de la plej longa flugilplumo) estas 21,5–25 cm, la vosto longas 13,4–16,2 cm, la beko 6–6,5 cm, kaj la tarso 3,6–4,1 cm. Ĉi tiu unike aspektanta pego havas plurajn klare distingajn trajtojn: tre longan, fortan bekon kun ĉizilforma pinto, longegan kolon kaj longan voston. Foje povas esti videbla eta kresto. La plumaro estas preskaŭ tute malhelgriza aŭ nigrece ardezgriza, kun etaj blankaj makuloj sur la kapo kaj kolo. La gorĝo estas pli helgriza aŭ flaveca, kaj maskloj havas etan ruĝan "mustaĉon". La grandeco kaj strukturo facile distingas ĉi tiun birdon de preskaŭ ĉiu alia specio, inkluzive de aliaj pegoj. Foje, unuavide, oni povas konfuzi la ardezan pegon kun [[bucero]], sed tia simileco estas evidente tre eta.<ref name=b1/><ref name="HBW"/> Malgraŭ sia granda korpograndeco, la ardeza pego havas malfortan, silentecan voĉon, precipe kompare kun aliaj grandaj pegoj, kiuj emas havi laŭtajn, resonajn voĉojn. La alvoko de la specio estas hinhinanta krakado konsistanta el 2 ĝis 5 (kutime 4) notoj — ''ŭoikŭoikŭoikŭoik'' — ĉe kio la unua noto estas pli altatona kaj la meza noto rimarkeble pli malaltatona. Izolitaj alvokoj de la tipo ''dŭot'' — variaj laŭ sono, intenseco kaj daŭro — estas foje aŭdataj dum la birdoj ripozas aŭ flugas. Oni aŭdis reproduktantajn parojn de tiuj pegoj mallaŭte miaŭi unu al la alia. En pli malamikemaj situacioj, akraj alvokoj kiel "taŭ-ŭit" aŭ "djŭ-it" estas elsendataj dum la birdoj svingas la kapon tien kaj reen.<ref name=b1/> ===Subspecioj=== Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=2026-07-12 }}</ref> *''Mulleripicus pulverulentus mohun'' Ripley, SD, 1950 — norda Barato kaj Nepalo ĝis norda Arunaĉal Pradeŝ *''Mulleripicus pulverulentus harterti'' Hesse, E, 1911 — nordorienta Barato sude de rivero [[Brahmaputra]], ĝis norda Birmo, sudokcidenta Ĉinio, kaj Hindoĉinio *''Mulleripicus pulverulentus pulverulentus'' (Temminck, CJ, 1826) — Malaja Duoninsulo ĝis Sumatro, Javo, Borneo, kaj Palavano Kutime, la nomiga subspecio estas la plej malhela, plej ardezgriza raso. ''M. p. harterti'' havas pli palan gorĝon kun pli granda kvanto da blankecaj plumpintoj formantaj etajn makulojn, kaj estas iomete pli pala sube ol la nomiga subspecio, foje aspektante preskaŭ blankeca ĉe la ventro.<ref name="HBW"/> ==Ekologio== [[File:Greatslatywoodpecker.jpg|thumb|left|La Ardeza pego estas iome aparta specio pro sia kutimo moviĝi laŭ manĝogrupoj.]] Ardezaj pegoj estas plej ofte vidataj en grupoj de 3 ĝis 6 individuoj, konsistantaj el reprodukta paro kaj iliaj idoj el antaŭaj jaroj. Tiuj grupoj ofte serĉas manĝaĵon ĉe komunaj manĝlokoj, kiaj nestoj de sociaj insektoj kiel [[formiko]]j, [[termito]]j, lignotruantaj [[skarabo]]j kaj senpikilaj [[abelo]]j. Formikoj ŝajnas esti ĝenerale preferataj en la dieto, kvankam ankaŭ [[larvo]]j de aliaj specioj povas esti manĝataj sufiĉe regule. Foje, malgrandaj fruktoj povas kompletigi la dieton. Inoj pasigas pli da tempo serĉante manĝofontojn, dum maskloj – kiuj havas iomete pli grandajn bekojn – pasigas pli da tempo malfermante tiujn fontojn. Preferataj manĝofontoj troviĝas plejparte en grandaj branĉoj aŭ trunkegoj de grandaj, vivantaj arboj. La grupoj vojaĝas konsiderindan distancon por atingi tiujn arbojn, kaj sekve la teritorioj de la specio estas sufiĉe vastaj. Tamen, foje ili manĝas ĉe pli malaltaj niveloj de la arboj aŭ eĉ inter junaj arboj. Kutime, manĝantaj grupoj de tiuj pegoj ne restas longe en iu ajn difinita areo. Foje ĉi tiu specio asociiĝas kun iomete pli malgrandaj [[Blankventra nigropego|blankventraj pegoj]] kaj konsiderinde pli malgrandaj [[granda flampego|grandaj flampegoj]]; la manĝoserĉaj metodoj de tiuj tre malsamaj pegoj minimumigas konkuradon inter la specioj. Eble pli rimarkinda konkurado pri manĝofontoj venas ĝenerale de [[buceroj]] kaj arbaj mamuloj. La ardeza pego kutime esploras arbon suprenirante kaj, kvankam kapabla je pli rapidaj movoj, estas priskribita dum manĝoserĉado kvazaŭ moviĝanta en "malrapida moviĝo". Ĝi serĉas manĝaĵon per kolektado sur surfacaj eroj, sondado, bekado, forlevado de ŝelo kaj martelado per fortaj kaj laŭtaj batoj por elfosi la lignon. Surfaca kolektado estas la plej grava manĝoserĉa metodo por la specio; ĝiaj longaj kolo kaj beko ebligas al ĝi atingi konsiderindan distancon en la fendojn kaj truojn de arboj. Ĉi tiu specio ofte flugas alte super la arboj trans grandaj distancoj inter sukcesaj manĝoserĉaj lokoj. Dumfluge, ĝiaj plumoj brueme susuras. La ardeza pego kutime malpli ofte faras la tipan ondan flugmanieron de aliaj pegoj kaj flugas per miksita stilo priskribita kiel sufiĉe korvecan.<ref name=b1/> Kiel ĉe ĉiuj pegoj, reproduktantaj paroj ripozas en apartaj arbokavoj, sed regule vokas unu la alian por konservi kontakton. La parligo ŝajnas daŭri dum la tuta vivo. Tiuj pegoj plenumas ceremoniajn agojn, ĉefe por defendi sian teritorion. Tiaj agoj inkluzivas svingadon de la kapo (dum kiu la kapo ŝajnas postresti la korpon en la svinga movo), hinhinajn vokojn, kaj konsiderindan disetendon de la flugiloj kaj vosto. Oni detale priskribis malmultajn nestojn de tiu specio, sed almenaŭ foje grupoj kunlaboras por zorgi la idojn.<ref name=jstor>{{cite journal|title=Grouping and Cooperative Breeding in the Great Slaty Woodpecker|author=Martjan Lammertink|journal=The Condor|volume=106|issue= 2|year= 2004|pages= 309–319|jstor=1370638|doi=10.1650/7433|s2cid=86059150|doi-access=free}}</ref> Konataj nestoj troviĝas en tre grandaj arboj, je altecoj inter 9 kaj 45 metroj. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la elfosado de la nestokavo, kvankam laŭdire la masklo plenumas la plejparton de la laboro. La enirejo de la nestokavo havas diametron de ĉirkaŭ 10 cm, sed la interno de la kavo estas multe pli vasta. La paro uzas neston el antaŭa jaro nur se la konkurenco pri nove konstruita kavo estas tro intensa. La reprodukta sezono, almenaŭ en Malajzio, ŝajne daŭras de marto ĝis aŭgusto. Laŭdire la ovaro konsistas el du ĝis kvar ovoj, kiujn kovas ambaŭ gepatroj. Ambaŭ gepatroj ankaŭ nutras kaj ĝenerale kovas la idojn. La junuloj de la ardeza pego verŝajne restas kun siaj gepatroj ĝis la sekva reprodukta sezono.<ref name=b1>Hans Winkler, David A. Christie & David Nurney (1995) ''Woodpeckers: An Identification Guide to the Woodpeckers of the World''. Houghton Mifflin, {{ISBN|978-0395720431}}.</ref> ==Statuso== [[File:Mulleripicus pulverulentus.jpg|thumb|right|Kiel multaj arbaraj birdoj de Suda kaj Sudorienta Azio, la ardeza pego malpliiĝas pro [[senarbarigo]] kaj tial estas nun konsiderata vundebla je formorto fare de la IUCN.]] Verŝajne pro sia dependeco de grandaj, malnovaj arboj por nutrado kaj reproduktado, la ardezaj pegoj estas plej oftaj en [[praarbaro]]j kaj montras redukton de denseco je pli ol 80 % en arbaroj ekspluatataj por [[lignoproduktado]].<ref name="meij">{{cite book |last1=Meijaard |first1=Erik |title=Life after logging: Reconciling wildlife conservation and production forestry in Indonesian Borneo |date=2005 |publisher=CIFOR (Center for International Forestry Research) |isbn=979-3361-56-5 |url=https://www.cifor.org/mla/download/publication/BMeijaard0501E0.pdf |access-date=10a de Septembro 2018}}</ref> La tutmonda populacio malkreskas pro la perdo de arbara kovraĵo kaj la hakado de praarbaroj tra sia tuta disvastiĝa areo; la [[perdo de vivejo]] estas precipe rapida en Birmo, Kamboĝo kaj Indonezio – landoj, kiuj ankoraŭ gastigas la plimulton de la tutmonda populacio. En 2010, la ardeza pego estis inkluzivita en la Ruĝan Liston de [[IUCN]] en la kategorio "[[Vundebla]]".<ref name="iucn" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Cite web |author= International Ornithological Congress |author-link=International Ornithological Congress |title= IOC World Bird List |date=25a de Julio, 2020 |url=https://www.worldbirdnames.org/the-project/ |access-date= 25a de Julio, 2020 }} ==Eksteraj ligiloj== {{commons category|Mulleripicus pulverulentus|''Mulleripicus pulverulentus''}} * BirdLife International 2011. Species factsheet: Great slaty woodpecker [http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=754] Elŝutita la 1an de Novembro 2011. {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] 78zrvgoglm47di167nbo17961kf1elc 11 953301 9474671 9474516 2026-09-13T14:27:30Z Arbarulo 135469 9474671 wikitext text/x-wiki {{re|Kani|ThomasPusch|Sj1mor|Baba79|Moldur|Dominik|Verdulo}} Dum Arbarulo daŭre defendas ekziston de iuj ajn ruĝaj ligiloj, negrave kiom sencaj aŭ nesencaj ili povus esti en esperanta enciklopedio, mi antaŭ ses tagoj iniciatis tiun navigilon pri la 27 aktualaj ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU, pensante ke tiuj biografioj gravas kaj estu prioritataj en Esperanto, kie laŭ mi ne sufiĉas nur Esperantaj tekstoj pri Lavrov kaj Rubio, pri la rusia kaj usona ministroj pri ekstero. Do mi konfesas ke mi kreis 19 ruĝajn ligilojn, kiuj nun estas en 8 paĝoj, do kulpas pri 152 novaj ruĝaj ligiloj en artikoloj. Sed mia intenco kompreneble estas laŭeble rapide tute ne havi ruĝajn ligilojn tie, kaj por tion atingi mi petas vian kunlaboron. Nun estas 8 biografioj kaj mankas 19: la 8 estas de Hungario (Crosstor), Italio kaj Portugalio (baba79), Luksemburgio (Sj1mor), Svedio (Moldur), Finnlando (anonima finno), Germanio (Thomas) kaj Danio (mi). Se ĉiu el ni ankoraŭ farus 4-5 paĝojn de artikolaj ĝermoj, la temo estus rapide farita kaj eĉ ne estus laboro por ĉiu. Pri tio mi volas peti. La 27 ministroj pri ekstero estas daŭre en la novaĵoj, kompreneble la ministro pri Ukrainio, Ĉinio, Barato, en Eŭropo pri Norvegio, Britio, Svislando ankaŭ bonvenus, sed tiuj 19 estus bona komenco pri aktualeco de la e-lingva vikio. Bonvolu kunhelpi atingi tiujn 19 paĝojn, aŭ eble varbu pliajn volontulojn - kvankam, anstataŭ konvinki Petr ke estus lia patriota devo fari tekston pri la ĉeĥa ministro aŭ Super Nabla je endas plenigi la truon pri la itala posteno, aŭ LiMR pri la slovaka posteno, probable pli sencas simple mem komencis tekston .. jes ampleksigi la komencitan tekston povas ĉiu ajn ĉiam ajn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:48, 12 sep. 2026 (UTC) :Ankaŭ mi kontraŭas amasigon de ruĝaj ligiloj, sed ne nepre kontraŭas ruĝajn ligilojn mem. Do ne urĝas bluigi tiujn. Mi eble iam bluigos unu el tiuj, sed oni ne sentu sin tuj devigitaj fari tion. Ankaŭ mi laboras en artikoloj plenplenaj je ruĝaj ligiloj kaj mi bluigas ilin unu post alia malrapide. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:58, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ne petas bluigi tiujn miajn ruĝajn ligilojn pro tio ke ili estas ruĝaj ligiloj (mi jam vidis amason da ruĝaj ligiloj kiuj polviĝas ekde 20 jaroj kaj tute klaras ke la kvanto de novaj artikoloj neniam sufiĉos por bluigi eĉ nur trionon), sed mi jus kreis tiujn ligilojn kaj la navigilon ĉar laŭ mia persona konvinko la biografioj devus esti prioritataj. Kaj kompreneble mi scias ke plej multaj ministroj nur oficas kelkajn jarojn. Tial mi malpaciencas kaj juĝas ke teksto pri 2026 aparte bonvenas en 2026 - kaj en 2036 aŭ 2042 jam multe malpli urĝas... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:30, 12 sep. 2026 (UTC) :Bone. Dankon pro la iniciativo kaj instigo. Efektive gravas. Mi jam plenigis la vikidatumaĵojn por ĉiuj el ill. :Mi sugestas aldoni propran kategorion por ĉiu nacia eksterafera ministro (Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de XX). Laŭ la ekzemplo de la sveda [[Maria Malmer Stenergard]]: Ĉu ankaŭ Kategorio:XXaj politikistoj Kategorio:XXaj ministroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:25, 12 sep. 2026 (UTC) :: Kategorio ĉiam tiam gravas kiam jam estas almenaŭ 3 aŭ 5 aŭ pli da tekstoj. Kiam farigas la unua teksto pri ekstera ministro de iuj lando, oni jes rajtas por tiu ministro fari "propran kabanon", propran kategorion nur por ĝi, sed tiam la unua teksto pli gravas ol la kategorio... Sed sincere dirite mi ne havas superrigardon kiom da tekstoj pri historiaj ministroj ni jam havas en la unuopaj landoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:38, 12 sep. 2026 (UTC) :::Cetere, Sj1mor, koran koran dankon ke vi jam ene de la malmulta tempo kreis tiom da novaj paĝoj. Nu. Estas 8 pli ol kiam mi petus, ke mi supozas ke ĉiuj estas de vi. Super! Ankoraŭ etan noton: Pri la ministrino de Irlando vi skribis ke ŝi "estis" ministrino "ekde novembro 2025". Iam estontece tiu pasinta formo kompreneble estos ĝusta, sed ankoraŭ ŝi "estas" la aktuala postenulo. Bonvolu skribi "estas", aŭ vi povas skribi ke ŝi "iĝis" aŭ "elektiĝis" postenulo - tiam la frazo jam povas eterne resti tiel. Sed ĉiukaze oni devos redakteti la paĝon kiam elektiĝos tute nova ministro, do ne tiom gravas jam havis vortumon kiu restos tia eterne...[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::::Mi pardonpetas ke mi iel superfortis la taskon de iuj aliaj per preni la kreadon/ekadon de ĉiuj artikol(et)ojn en la listo. Mi simple estis arda en la laboro, kaj kiam oni komencas ion indas fini ĝin, ĉu ne? Eble konsilindas ke aliaj povus investi iliajn energiojn en iujn aliajn temojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 13 sep. 2026 (UTC) :Do bone, ĉiuj ekitaj/faritaj kun propra kategorio pri la nacia eksterafera ministro. Tiuj estas nur komencoj/ekoj do oni tute rajtas kaj estas bonvenaj disvolvi ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ĵus ankoraŭ rapidis por krei la tekston pri Litovio, antaŭ ol Sj1mor havis pretaj ĉiujn aliajn 18. Vere rekorda paĝokreado. Koran dankon ankaŭ de mi. Mi ankaŭ vidis ke Sj1mor efektive kreis ĉiun mankan el la 27 koncernaj kategorioj. Ekzemple pri [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovenio|Slovenio]] tie vere nun nur estas unu paĝeto, sed tio ne estas problemo - nur tute malplena kategorio estas forpreninda. Nur necesas atenti ke ekzemple [[:Kategorio:Slovenaj ministroj]] ankoraŭ mankas - pri aliaj landoj supozeble same... Sed kion scias mi - eble Sj1mor jam faras la novan kategorion dum mi ankoraŭ skribas tiun ĉi noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 sep. 2026 (UTC) :::Pri la kategoio naciaj ministroj meritas nur tiuj kiuj havas alia(j)n ministeran postenon ol la eksterafera, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:39, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi aldonis Informkesteron sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la Informkesto politikisto por ĉiu en la listo. Tiel mi jam ĝisdatigis la liston dufoje kun la malta kaj la slovena enpostenulo. Nun mi kredas (almenaŭ laŭ la anglalingva vikipedio) ke la listo estas ĝisdatigata. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:37, 12 sep. 2026 (UTC) :Pri la aludo al ruĝemo: ĉu vi ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉi tiu temo oni rajtus fari artikolon?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:21, 12 sep. 2026 (UTC) ::Certe ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉiu temo oni rajtus fari artikolon - ne necesas ke iu alia antaŭe faris ruĝan ligilon por doni al uzanto la permeson fari artikolon." Estas nur iuj minimumaj kondiĉoj: atenti ke estas almenaŭ tri frazoj kaj meti ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}, aŭ fari signife pli kaj ne meti ŝablonon, atenti ke post la kreado almenaŭ 4-5 tekstoj ligas al la teksto aŭ aliel, malpreferinde, meti memkritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, kaj ligi la novan tekston al vikidatuma ero aŭ krei tian. Tial, se oni konvinkiĝas ke tekstoj estos bonaj por esperantlingva enciklopedio, kiel ĉi tie pri la 27 aktualaj eksteraj ministroj, estas tre bonvene fari ruĝajn ligilojn - kompreneble se dezirindas tekstoj estas preferinde peni rapide ekhavi tekstojn, ĉar ĉiu ruĝa ligilo estas nekomencita projekto, sed se tio ne eblas, eblas ankaŭ atendi ĉu iu alia aŭ oni mem havos tempon por paĝokreo post tago, monato, jaro aŭ post 20 jaroj. Nur: temo kiun iu uzanto origine opiniis nepre bezonita ke kreiĝis alvoka ruĝa ligilo por ĝi en iu teksto, eble post 20 jaroj ne plu estas tiom aktuala, aŭ la origina metinto de la ligilo intertempe longe mortis aŭ ne plu interesiĝas. Se aliaj uzantoj dum tiuj 20 jaroj interesiĝis, la ligilo longe bluiĝis - se ne, tio estas forta indiko ke simple neniu interesiĝas. Punkto. Do fari ruĝajn ligilojn kaj aktive varbi por komuna bluigo estas multe pli konstrua ago ol meti simple ruĝajn ligilojn kaj fidi ke "la aliaj ŝiukaze farops paĝokreojn". ::Sed alia temo, {{re|Sj1mor}} la informkestero sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la informkesto politikisto estas certe ĉiam bonvena, ankaŭ kun samaj informoj en la teksto mem. Sed se estas tiom magra artikola ĝermo ke la informoj ankoraŭ mankas, tio ne estas katastrifa manko - sed jes, estas manko. Pri la kategorio naciaj "ikslandaj ministroj" mi ĵus kalkulis ke en 23 pri la 27 EU-landoj jam estas tiaj kategorioj, ili nur mankas por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio. Principe, se jam estas unu teksto pri ministro, kategorio jam eblas, kvankam pli sencas kompreneble, se estas pli da paĝoj aŭ subkategrorioj. Sed kiel montras la ekzemplo por Slovenio: ĉiam estos 27 kategorioj "ikslandaj ĈEFministroj" kaj (ekde hieraŭ) "ikslandaj ministroj pri eksteraj rilatoj" - do nepre bonas ankaŭ havi la 4 mankajn kategorion "ikslandaj ministroj", kaj kiel montras la ekzemplo pri la [[:kategorio:litovaj ministroj|litovoj]]: sencas ĉiun ministron meti en la superan kategorion "ikslandaj ministroj", ne nur en la subkategorion "ikslandaj ministroj pri sano, ... transporto, ... agrikulturo aŭ ... eksteraj rilatoj", ĉar alfabete ple bone eblas trovi nomon, kaj krome multaj ministroj sinsekve havas plurajn, foje multajn fakojn. Do ĉiukaze mi faros la kategoriojn "ikslandaj ministroj" por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio (se ne iu alia pli rapidas ol mi). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bone, dankon. Mi konektis la kategoriojn en vikidatumoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 13 sep. 2026 (UTC) :::La ideo, ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, estas rekte kontraŭa al [[Vikipedio:Menciindeco]] kaj [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 13 sep. 2026 (UTC) == Ĝisdatigado == Kiam [[ŝtatestro]] aŭ eĉ [[ĉefministro]] ŝanĝiĝas estas sufiĉe grava novaĵo en la mondo kaj oni povas esti sciita sufiĉe ĝustatempe, sed pri ministro estas tute alia afero. Kiel oni povas mastrumi la ĝisdatigan staton de tiu ĉi listo? Kiel oni scias ke iu eksterafera ministro en iu EU lando elposteniĝis kaŭ iu alia nova ĵus enposteniĝas? Kiam mi kreis la tiam mankantajn artikolojn (bluigis la ligilojn) mi ĝisdatigis la liston dufoje kun la nuntempa enpostenulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:28, 12 sep. 2026 (UTC) mazs63lzrj7633w8oxrodfmxjpitds9 9474688 9474671 2026-09-13T14:51:50Z Arbarulo 135469 9474688 wikitext text/x-wiki {{re|Kani|ThomasPusch|Sj1mor|Baba79|Moldur|Dominik|Verdulo}} Dum Arbarulo daŭre defendas ekziston de iuj ajn ruĝaj ligiloj, negrave kiom sencaj aŭ nesencaj ili povus esti en esperanta enciklopedio, mi antaŭ ses tagoj iniciatis tiun navigilon pri la 27 aktualaj ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU, pensante ke tiuj biografioj gravas kaj estu prioritataj en Esperanto, kie laŭ mi ne sufiĉas nur Esperantaj tekstoj pri Lavrov kaj Rubio, pri la rusia kaj usona ministroj pri ekstero. Do mi konfesas ke mi kreis 19 ruĝajn ligilojn, kiuj nun estas en 8 paĝoj, do kulpas pri 152 novaj ruĝaj ligiloj en artikoloj. Sed mia intenco kompreneble estas laŭeble rapide tute ne havi ruĝajn ligilojn tie, kaj por tion atingi mi petas vian kunlaboron. Nun estas 8 biografioj kaj mankas 19: la 8 estas de Hungario (Crosstor), Italio kaj Portugalio (baba79), Luksemburgio (Sj1mor), Svedio (Moldur), Finnlando (anonima finno), Germanio (Thomas) kaj Danio (mi). Se ĉiu el ni ankoraŭ farus 4-5 paĝojn de artikolaj ĝermoj, la temo estus rapide farita kaj eĉ ne estus laboro por ĉiu. Pri tio mi volas peti. La 27 ministroj pri ekstero estas daŭre en la novaĵoj, kompreneble la ministro pri Ukrainio, Ĉinio, Barato, en Eŭropo pri Norvegio, Britio, Svislando ankaŭ bonvenus, sed tiuj 19 estus bona komenco pri aktualeco de la e-lingva vikio. Bonvolu kunhelpi atingi tiujn 19 paĝojn, aŭ eble varbu pliajn volontulojn - kvankam, anstataŭ konvinki Petr ke estus lia patriota devo fari tekston pri la ĉeĥa ministro aŭ Super Nabla je endas plenigi la truon pri la itala posteno, aŭ LiMR pri la slovaka posteno, probable pli sencas simple mem komencis tekston .. jes ampleksigi la komencitan tekston povas ĉiu ajn ĉiam ajn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:48, 12 sep. 2026 (UTC) :Ankaŭ mi kontraŭas amasigon de ruĝaj ligiloj, sed ne nepre kontraŭas ruĝajn ligilojn mem. Do ne urĝas bluigi tiujn. Mi eble iam bluigos unu el tiuj, sed oni ne sentu sin tuj devigitaj fari tion. Ankaŭ mi laboras en artikoloj plenplenaj je ruĝaj ligiloj kaj mi bluigas ilin unu post alia malrapide. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:58, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ne petas bluigi tiujn miajn ruĝajn ligilojn pro tio ke ili estas ruĝaj ligiloj (mi jam vidis amason da ruĝaj ligiloj kiuj polviĝas ekde 20 jaroj kaj tute klaras ke la kvanto de novaj artikoloj neniam sufiĉos por bluigi eĉ nur trionon), sed mi jus kreis tiujn ligilojn kaj la navigilon ĉar laŭ mia persona konvinko la biografioj devus esti prioritataj. Kaj kompreneble mi scias ke plej multaj ministroj nur oficas kelkajn jarojn. Tial mi malpaciencas kaj juĝas ke teksto pri 2026 aparte bonvenas en 2026 - kaj en 2036 aŭ 2042 jam multe malpli urĝas... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:30, 12 sep. 2026 (UTC) :Bone. Dankon pro la iniciativo kaj instigo. Efektive gravas. Mi jam plenigis la vikidatumaĵojn por ĉiuj el ill. :Mi sugestas aldoni propran kategorion por ĉiu nacia eksterafera ministro (Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de XX). Laŭ la ekzemplo de la sveda [[Maria Malmer Stenergard]]: Ĉu ankaŭ Kategorio:XXaj politikistoj Kategorio:XXaj ministroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:25, 12 sep. 2026 (UTC) :: Kategorio ĉiam tiam gravas kiam jam estas almenaŭ 3 aŭ 5 aŭ pli da tekstoj. Kiam farigas la unua teksto pri ekstera ministro de iuj lando, oni jes rajtas por tiu ministro fari "propran kabanon", propran kategorion nur por ĝi, sed tiam la unua teksto pli gravas ol la kategorio... Sed sincere dirite mi ne havas superrigardon kiom da tekstoj pri historiaj ministroj ni jam havas en la unuopaj landoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:38, 12 sep. 2026 (UTC) :::Cetere, Sj1mor, koran koran dankon ke vi jam ene de la malmulta tempo kreis tiom da novaj paĝoj. Nu. Estas 8 pli ol kiam mi petus, ke mi supozas ke ĉiuj estas de vi. Super! Ankoraŭ etan noton: Pri la ministrino de Irlando vi skribis ke ŝi "estis" ministrino "ekde novembro 2025". Iam estontece tiu pasinta formo kompreneble estos ĝusta, sed ankoraŭ ŝi "estas" la aktuala postenulo. Bonvolu skribi "estas", aŭ vi povas skribi ke ŝi "iĝis" aŭ "elektiĝis" postenulo - tiam la frazo jam povas eterne resti tiel. Sed ĉiukaze oni devos redakteti la paĝon kiam elektiĝos tute nova ministro, do ne tiom gravas jam havis vortumon kiu restos tia eterne...[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::::Mi pardonpetas ke mi iel superfortis la taskon de iuj aliaj per preni la kreadon/ekadon de ĉiuj artikol(et)ojn en la listo. Mi simple estis arda en la laboro, kaj kiam oni komencas ion indas fini ĝin, ĉu ne? Eble konsilindas ke aliaj povus investi iliajn energiojn en iujn aliajn temojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 13 sep. 2026 (UTC) :Do bone, ĉiuj ekitaj/faritaj kun propra kategorio pri la nacia eksterafera ministro. Tiuj estas nur komencoj/ekoj do oni tute rajtas kaj estas bonvenaj disvolvi ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ĵus ankoraŭ rapidis por krei la tekston pri Litovio, antaŭ ol Sj1mor havis pretaj ĉiujn aliajn 18. Vere rekorda paĝokreado. Koran dankon ankaŭ de mi. Mi ankaŭ vidis ke Sj1mor efektive kreis ĉiun mankan el la 27 koncernaj kategorioj. Ekzemple pri [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovenio|Slovenio]] tie vere nun nur estas unu paĝeto, sed tio ne estas problemo - nur tute malplena kategorio estas forpreninda. Nur necesas atenti ke ekzemple [[:Kategorio:Slovenaj ministroj]] ankoraŭ mankas - pri aliaj landoj supozeble same... Sed kion scias mi - eble Sj1mor jam faras la novan kategorion dum mi ankoraŭ skribas tiun ĉi noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 sep. 2026 (UTC) :::Pri la kategoio naciaj ministroj meritas nur tiuj kiuj havas alia(j)n ministeran postenon ol la eksterafera, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:39, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi aldonis Informkesteron sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la Informkesto politikisto por ĉiu en la listo. Tiel mi jam ĝisdatigis la liston dufoje kun la malta kaj la slovena enpostenulo. Nun mi kredas (almenaŭ laŭ la anglalingva vikipedio) ke la listo estas ĝisdatigata. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:37, 12 sep. 2026 (UTC) :Pri la aludo al ruĝemo: ĉu vi ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉi tiu temo oni rajtus fari artikolon?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:21, 12 sep. 2026 (UTC) ::Certe ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉiu temo oni rajtus fari artikolon - ne necesas ke iu alia antaŭe faris ruĝan ligilon por doni al uzanto la permeson fari artikolon." Estas nur iuj minimumaj kondiĉoj: atenti ke estas almenaŭ tri frazoj kaj meti ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}, aŭ fari signife pli kaj ne meti ŝablonon, atenti ke post la kreado almenaŭ 4-5 tekstoj ligas al la teksto aŭ aliel, malpreferinde, meti memkritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, kaj ligi la novan tekston al vikidatuma ero aŭ krei tian. Tial, se oni konvinkiĝas ke tekstoj estos bonaj por esperantlingva enciklopedio, kiel ĉi tie pri la 27 aktualaj eksteraj ministroj, estas tre bonvene fari ruĝajn ligilojn - kompreneble se dezirindas tekstoj estas preferinde peni rapide ekhavi tekstojn, ĉar ĉiu ruĝa ligilo estas nekomencita projekto, sed se tio ne eblas, eblas ankaŭ atendi ĉu iu alia aŭ oni mem havos tempon por paĝokreo post tago, monato, jaro aŭ post 20 jaroj. Nur: temo kiun iu uzanto origine opiniis nepre bezonita ke kreiĝis alvoka ruĝa ligilo por ĝi en iu teksto, eble post 20 jaroj ne plu estas tiom aktuala, aŭ la origina metinto de la ligilo intertempe longe mortis aŭ ne plu interesiĝas. Se aliaj uzantoj dum tiuj 20 jaroj interesiĝis, la ligilo longe bluiĝis - se ne, tio estas forta indiko ke simple neniu interesiĝas. Punkto. Do fari ruĝajn ligilojn kaj aktive varbi por komuna bluigo estas multe pli konstrua ago ol meti simple ruĝajn ligilojn kaj fidi ke "la aliaj ŝiukaze farops paĝokreojn". ::Sed alia temo, {{re|Sj1mor}} la informkestero sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la informkesto politikisto estas certe ĉiam bonvena, ankaŭ kun samaj informoj en la teksto mem. Sed se estas tiom magra artikola ĝermo ke la informoj ankoraŭ mankas, tio ne estas katastrifa manko - sed jes, estas manko. Pri la kategorio naciaj "ikslandaj ministroj" mi ĵus kalkulis ke en 23 pri la 27 EU-landoj jam estas tiaj kategorioj, ili nur mankas por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio. Principe, se jam estas unu teksto pri ministro, kategorio jam eblas, kvankam pli sencas kompreneble, se estas pli da paĝoj aŭ subkategrorioj. Sed kiel montras la ekzemplo por Slovenio: ĉiam estos 27 kategorioj "ikslandaj ĈEFministroj" kaj (ekde hieraŭ) "ikslandaj ministroj pri eksteraj rilatoj" - do nepre bonas ankaŭ havi la 4 mankajn kategorion "ikslandaj ministroj", kaj kiel montras la ekzemplo pri la [[:kategorio:litovaj ministroj|litovoj]]: sencas ĉiun ministron meti en la superan kategorion "ikslandaj ministroj", ne nur en la subkategorion "ikslandaj ministroj pri sano, ... transporto, ... agrikulturo aŭ ... eksteraj rilatoj", ĉar alfabete ple bone eblas trovi nomon, kaj krome multaj ministroj sinsekve havas plurajn, foje multajn fakojn. Do ĉiukaze mi faros la kategoriojn "ikslandaj ministroj" por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio (se ne iu alia pli rapidas ol mi). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bone, dankon. Mi konektis la kategoriojn en vikidatumoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 13 sep. 2026 (UTC) :::La ideo, ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, estas rekte kontraŭa al [[Vikipedio:Menciindeco]] kaj [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 13 sep. 2026 (UTC) :::Kaj se vi efektive kredas ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, kial vi voĉdonis por forigi ekzemple "Seroje Fioletovoje" kaj "Esperanto Eksport'" ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 13 sep. 2026 (UTC) == Ĝisdatigado == Kiam [[ŝtatestro]] aŭ eĉ [[ĉefministro]] ŝanĝiĝas estas sufiĉe grava novaĵo en la mondo kaj oni povas esti sciita sufiĉe ĝustatempe, sed pri ministro estas tute alia afero. Kiel oni povas mastrumi la ĝisdatigan staton de tiu ĉi listo? Kiel oni scias ke iu eksterafera ministro en iu EU lando elposteniĝis kaŭ iu alia nova ĵus enposteniĝas? Kiam mi kreis la tiam mankantajn artikolojn (bluigis la ligilojn) mi ĝisdatigis la liston dufoje kun la nuntempa enpostenulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:28, 12 sep. 2026 (UTC) haj5h7gliasf5qkqqui7ljpyirvb54e 9474858 9474688 2026-09-13T19:10:41Z ThomasPusch 1869 /* */ Respondo 9474858 wikitext text/x-wiki {{re|Kani|ThomasPusch|Sj1mor|Baba79|Moldur|Dominik|Verdulo}} Dum Arbarulo daŭre defendas ekziston de iuj ajn ruĝaj ligiloj, negrave kiom sencaj aŭ nesencaj ili povus esti en esperanta enciklopedio, mi antaŭ ses tagoj iniciatis tiun navigilon pri la 27 aktualaj ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU, pensante ke tiuj biografioj gravas kaj estu prioritataj en Esperanto, kie laŭ mi ne sufiĉas nur Esperantaj tekstoj pri Lavrov kaj Rubio, pri la rusia kaj usona ministroj pri ekstero. Do mi konfesas ke mi kreis 19 ruĝajn ligilojn, kiuj nun estas en 8 paĝoj, do kulpas pri 152 novaj ruĝaj ligiloj en artikoloj. Sed mia intenco kompreneble estas laŭeble rapide tute ne havi ruĝajn ligilojn tie, kaj por tion atingi mi petas vian kunlaboron. Nun estas 8 biografioj kaj mankas 19: la 8 estas de Hungario (Crosstor), Italio kaj Portugalio (baba79), Luksemburgio (Sj1mor), Svedio (Moldur), Finnlando (anonima finno), Germanio (Thomas) kaj Danio (mi). Se ĉiu el ni ankoraŭ farus 4-5 paĝojn de artikolaj ĝermoj, la temo estus rapide farita kaj eĉ ne estus laboro por ĉiu. Pri tio mi volas peti. La 27 ministroj pri ekstero estas daŭre en la novaĵoj, kompreneble la ministro pri Ukrainio, Ĉinio, Barato, en Eŭropo pri Norvegio, Britio, Svislando ankaŭ bonvenus, sed tiuj 19 estus bona komenco pri aktualeco de la e-lingva vikio. Bonvolu kunhelpi atingi tiujn 19 paĝojn, aŭ eble varbu pliajn volontulojn - kvankam, anstataŭ konvinki Petr ke estus lia patriota devo fari tekston pri la ĉeĥa ministro aŭ Super Nabla je endas plenigi la truon pri la itala posteno, aŭ LiMR pri la slovaka posteno, probable pli sencas simple mem komencis tekston .. jes ampleksigi la komencitan tekston povas ĉiu ajn ĉiam ajn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:48, 12 sep. 2026 (UTC) :Ankaŭ mi kontraŭas amasigon de ruĝaj ligiloj, sed ne nepre kontraŭas ruĝajn ligilojn mem. Do ne urĝas bluigi tiujn. Mi eble iam bluigos unu el tiuj, sed oni ne sentu sin tuj devigitaj fari tion. Ankaŭ mi laboras en artikoloj plenplenaj je ruĝaj ligiloj kaj mi bluigas ilin unu post alia malrapide. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:58, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ne petas bluigi tiujn miajn ruĝajn ligilojn pro tio ke ili estas ruĝaj ligiloj (mi jam vidis amason da ruĝaj ligiloj kiuj polviĝas ekde 20 jaroj kaj tute klaras ke la kvanto de novaj artikoloj neniam sufiĉos por bluigi eĉ nur trionon), sed mi jus kreis tiujn ligilojn kaj la navigilon ĉar laŭ mia persona konvinko la biografioj devus esti prioritataj. Kaj kompreneble mi scias ke plej multaj ministroj nur oficas kelkajn jarojn. Tial mi malpaciencas kaj juĝas ke teksto pri 2026 aparte bonvenas en 2026 - kaj en 2036 aŭ 2042 jam multe malpli urĝas... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:30, 12 sep. 2026 (UTC) :Bone. Dankon pro la iniciativo kaj instigo. Efektive gravas. Mi jam plenigis la vikidatumaĵojn por ĉiuj el ill. :Mi sugestas aldoni propran kategorion por ĉiu nacia eksterafera ministro (Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de XX). Laŭ la ekzemplo de la sveda [[Maria Malmer Stenergard]]: Ĉu ankaŭ Kategorio:XXaj politikistoj Kategorio:XXaj ministroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:25, 12 sep. 2026 (UTC) :: Kategorio ĉiam tiam gravas kiam jam estas almenaŭ 3 aŭ 5 aŭ pli da tekstoj. Kiam farigas la unua teksto pri ekstera ministro de iuj lando, oni jes rajtas por tiu ministro fari "propran kabanon", propran kategorion nur por ĝi, sed tiam la unua teksto pli gravas ol la kategorio... Sed sincere dirite mi ne havas superrigardon kiom da tekstoj pri historiaj ministroj ni jam havas en la unuopaj landoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:38, 12 sep. 2026 (UTC) :::Cetere, Sj1mor, koran koran dankon ke vi jam ene de la malmulta tempo kreis tiom da novaj paĝoj. Nu. Estas 8 pli ol kiam mi petus, ke mi supozas ke ĉiuj estas de vi. Super! Ankoraŭ etan noton: Pri la ministrino de Irlando vi skribis ke ŝi "estis" ministrino "ekde novembro 2025". Iam estontece tiu pasinta formo kompreneble estos ĝusta, sed ankoraŭ ŝi "estas" la aktuala postenulo. Bonvolu skribi "estas", aŭ vi povas skribi ke ŝi "iĝis" aŭ "elektiĝis" postenulo - tiam la frazo jam povas eterne resti tiel. Sed ĉiukaze oni devos redakteti la paĝon kiam elektiĝos tute nova ministro, do ne tiom gravas jam havis vortumon kiu restos tia eterne...[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::::Mi pardonpetas ke mi iel superfortis la taskon de iuj aliaj per preni la kreadon/ekadon de ĉiuj artikol(et)ojn en la listo. Mi simple estis arda en la laboro, kaj kiam oni komencas ion indas fini ĝin, ĉu ne? Eble konsilindas ke aliaj povus investi iliajn energiojn en iujn aliajn temojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 13 sep. 2026 (UTC) :Do bone, ĉiuj ekitaj/faritaj kun propra kategorio pri la nacia eksterafera ministro. Tiuj estas nur komencoj/ekoj do oni tute rajtas kaj estas bonvenaj disvolvi ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ĵus ankoraŭ rapidis por krei la tekston pri Litovio, antaŭ ol Sj1mor havis pretaj ĉiujn aliajn 18. Vere rekorda paĝokreado. Koran dankon ankaŭ de mi. Mi ankaŭ vidis ke Sj1mor efektive kreis ĉiun mankan el la 27 koncernaj kategorioj. Ekzemple pri [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovenio|Slovenio]] tie vere nun nur estas unu paĝeto, sed tio ne estas problemo - nur tute malplena kategorio estas forpreninda. Nur necesas atenti ke ekzemple [[:Kategorio:Slovenaj ministroj]] ankoraŭ mankas - pri aliaj landoj supozeble same... Sed kion scias mi - eble Sj1mor jam faras la novan kategorion dum mi ankoraŭ skribas tiun ĉi noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 sep. 2026 (UTC) :::Pri la kategoio naciaj ministroj meritas nur tiuj kiuj havas alia(j)n ministeran postenon ol la eksterafera, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:39, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi aldonis Informkesteron sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la Informkesto politikisto por ĉiu en la listo. Tiel mi jam ĝisdatigis la liston dufoje kun la malta kaj la slovena enpostenulo. Nun mi kredas (almenaŭ laŭ la anglalingva vikipedio) ke la listo estas ĝisdatigata. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:37, 12 sep. 2026 (UTC) :Pri la aludo al ruĝemo: ĉu vi ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉi tiu temo oni rajtus fari artikolon?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:21, 12 sep. 2026 (UTC) ::Certe ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉiu temo oni rajtus fari artikolon - ne necesas ke iu alia antaŭe faris ruĝan ligilon por doni al uzanto la permeson fari artikolon." Estas nur iuj minimumaj kondiĉoj: atenti ke estas almenaŭ tri frazoj kaj meti ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}, aŭ fari signife pli kaj ne meti ŝablonon, atenti ke post la kreado almenaŭ 4-5 tekstoj ligas al la teksto aŭ aliel, malpreferinde, meti memkritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, kaj ligi la novan tekston al vikidatuma ero aŭ krei tian. Tial, se oni konvinkiĝas ke tekstoj estos bonaj por esperantlingva enciklopedio, kiel ĉi tie pri la 27 aktualaj eksteraj ministroj, estas tre bonvene fari ruĝajn ligilojn - kompreneble se dezirindas tekstoj estas preferinde peni rapide ekhavi tekstojn, ĉar ĉiu ruĝa ligilo estas nekomencita projekto, sed se tio ne eblas, eblas ankaŭ atendi ĉu iu alia aŭ oni mem havos tempon por paĝokreo post tago, monato, jaro aŭ post 20 jaroj. Nur: temo kiun iu uzanto origine opiniis nepre bezonita ke kreiĝis alvoka ruĝa ligilo por ĝi en iu teksto, eble post 20 jaroj ne plu estas tiom aktuala, aŭ la origina metinto de la ligilo intertempe longe mortis aŭ ne plu interesiĝas. Se aliaj uzantoj dum tiuj 20 jaroj interesiĝis, la ligilo longe bluiĝis - se ne, tio estas forta indiko ke simple neniu interesiĝas. Punkto. Do fari ruĝajn ligilojn kaj aktive varbi por komuna bluigo estas multe pli konstrua ago ol meti simple ruĝajn ligilojn kaj fidi ke "la aliaj ŝiukaze farops paĝokreojn". ::Sed alia temo, {{re|Sj1mor}} la informkestero sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la informkesto politikisto estas certe ĉiam bonvena, ankaŭ kun samaj informoj en la teksto mem. Sed se estas tiom magra artikola ĝermo ke la informoj ankoraŭ mankas, tio ne estas katastrifa manko - sed jes, estas manko. Pri la kategorio naciaj "ikslandaj ministroj" mi ĵus kalkulis ke en 23 pri la 27 EU-landoj jam estas tiaj kategorioj, ili nur mankas por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio. Principe, se jam estas unu teksto pri ministro, kategorio jam eblas, kvankam pli sencas kompreneble, se estas pli da paĝoj aŭ subkategrorioj. Sed kiel montras la ekzemplo por Slovenio: ĉiam estos 27 kategorioj "ikslandaj ĈEFministroj" kaj (ekde hieraŭ) "ikslandaj ministroj pri eksteraj rilatoj" - do nepre bonas ankaŭ havi la 4 mankajn kategorion "ikslandaj ministroj", kaj kiel montras la ekzemplo pri la [[:kategorio:litovaj ministroj|litovoj]]: sencas ĉiun ministron meti en la superan kategorion "ikslandaj ministroj", ne nur en la subkategorion "ikslandaj ministroj pri sano, ... transporto, ... agrikulturo aŭ ... eksteraj rilatoj", ĉar alfabete ple bone eblas trovi nomon, kaj krome multaj ministroj sinsekve havas plurajn, foje multajn fakojn. Do ĉiukaze mi faros la kategoriojn "ikslandaj ministroj" por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio (se ne iu alia pli rapidas ol mi). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bone, dankon. Mi konektis la kategoriojn en vikidatumoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 13 sep. 2026 (UTC) :::La ideo, ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, estas rekte kontraŭa al [[Vikipedio:Menciindeco]] kaj [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 13 sep. 2026 (UTC) :::Kaj se vi efektive kredas ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, kial vi voĉdonis por forigi ekzemple "Seroje Fioletovoje" kaj "Esperanto Eksport'" ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 13 sep. 2026 (UTC) ::::Mi ofte voĉdonas por forigo de teksto, se la teksto estas malkvalite farita, kaj ne eblis trovi esperantistan volontulon kiu estus preta investi eksterordinaran liberan tempon por levi la tekston al kontentiga nivelo. Kaj mi ne estas konvinkita ke se pri iu urbo tute mankas ankoraŭ teksto (ekzemple en Francio estas multaj truoj, sed ankaŭ en multaj aliaj mondopartoj), ke tiam samtempe jam sencas planti multajn ruĝajn ligilojn pri unuopaj kvartaletoj aŭ domoj de tiu urbo - sed se kapabla esperantisto faras enhave bonan artikolon pri unuopa kvartaleto aŭ domo, tiam mi ne estas kontraŭ tiu teksto. Do: neniel necesas ke iu esperantisto unue faras ruĝajn ligilojn kaj alia esperantisto tiam kun permeso rajtas ekfari tekston. Kompreneble oni atentu pri [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]], kaj en unuopaj kazoj eble oni devas diskuti ĉu temo estas sufiĉe menciinda. Sed ĝenerale esperantistoj verkas pri tendence menciindaj temoj - estas precipe neesperantistoj, kiuj per Google-translate fabrikas kvalite dubindajn ĝermetojn pri dubinde menciindaj temoj - tiam gravas [[Vikipedio:Menciindeco]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:10, 13 sep. 2026 (UTC) == Ĝisdatigado == Kiam [[ŝtatestro]] aŭ eĉ [[ĉefministro]] ŝanĝiĝas estas sufiĉe grava novaĵo en la mondo kaj oni povas esti sciita sufiĉe ĝustatempe, sed pri ministro estas tute alia afero. Kiel oni povas mastrumi la ĝisdatigan staton de tiu ĉi listo? Kiel oni scias ke iu eksterafera ministro en iu EU lando elposteniĝis kaŭ iu alia nova ĵus enposteniĝas? Kiam mi kreis la tiam mankantajn artikolojn (bluigis la ligilojn) mi ĝisdatigis la liston dufoje kun la nuntempa enpostenulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:28, 12 sep. 2026 (UTC) 6gjcergp0zbumtgjvgblvoonomh1arw 9474862 9474858 2026-09-13T19:16:17Z ThomasPusch 1869 9474862 wikitext text/x-wiki {{re|Kani|ThomasPusch|Sj1mor|Baba79|Moldur|Dominik|Verdulo}} Dum Arbarulo daŭre defendas ekziston de iuj ajn ruĝaj ligiloj, negrave kiom sencaj aŭ nesencaj ili povus esti en esperanta enciklopedio, mi antaŭ ses tagoj iniciatis tiun navigilon pri la 27 aktualaj ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU, pensante ke tiuj biografioj gravas kaj estu prioritataj en Esperanto, kie laŭ mi ne sufiĉas nur Esperantaj tekstoj pri Lavrov kaj Rubio, pri la rusia kaj usona ministroj pri ekstero. Do mi konfesas ke mi kreis 19 ruĝajn ligilojn, kiuj nun estas en 8 paĝoj, do kulpas pri 152 novaj ruĝaj ligiloj en artikoloj. Sed mia intenco kompreneble estas laŭeble rapide tute ne havi ruĝajn ligilojn tie, kaj por tion atingi mi petas vian kunlaboron. Nun estas 8 biografioj kaj mankas 19: la 8 estas de Hungario (Crosstor), Italio kaj Portugalio (baba79), Luksemburgio (Sj1mor), Svedio (Moldur), Finnlando (anonima finno), Germanio (Thomas) kaj Danio (mi). Se ĉiu el ni ankoraŭ farus 4-5 paĝojn de artikolaj ĝermoj, la temo estus rapide farita kaj eĉ ne estus laboro por ĉiu. Pri tio mi volas peti. La 27 ministroj pri ekstero estas daŭre en la novaĵoj, kompreneble la ministro pri Ukrainio, Ĉinio, Barato, en Eŭropo pri Norvegio, Britio, Svislando ankaŭ bonvenus, sed tiuj 19 estus bona komenco pri aktualeco de la e-lingva vikio. Bonvolu kunhelpi atingi tiujn 19 paĝojn, aŭ eble varbu pliajn volontulojn - kvankam, anstataŭ konvinki Petr ke estus lia patriota devo fari tekston pri la ĉeĥa ministro aŭ Super Nabla je endas plenigi la truon pri la itala posteno, aŭ LiMR pri la slovaka posteno, probable pli sencas simple mem komencis tekston .. jes ampleksigi la komencitan tekston povas ĉiu ajn ĉiam ajn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:48, 12 sep. 2026 (UTC) :Ankaŭ mi kontraŭas amasigon de ruĝaj ligiloj, sed ne nepre kontraŭas ruĝajn ligilojn mem. Do ne urĝas bluigi tiujn. Mi eble iam bluigos unu el tiuj, sed oni ne sentu sin tuj devigitaj fari tion. Ankaŭ mi laboras en artikoloj plenplenaj je ruĝaj ligiloj kaj mi bluigas ilin unu post alia malrapide. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:58, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ne petas bluigi tiujn miajn ruĝajn ligilojn pro tio ke ili estas ruĝaj ligiloj (mi jam vidis amason da ruĝaj ligiloj kiuj polviĝas ekde 20 jaroj kaj tute klaras ke la kvanto de novaj artikoloj neniam sufiĉos por bluigi eĉ nur trionon), sed mi jus kreis tiujn ligilojn kaj la navigilon ĉar laŭ mia persona konvinko la biografioj devus esti prioritataj. Kaj kompreneble mi scias ke plej multaj ministroj nur oficas kelkajn jarojn. Tial mi malpaciencas kaj juĝas ke teksto pri 2026 aparte bonvenas en 2026 - kaj en 2036 aŭ 2042 jam multe malpli urĝas... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:30, 12 sep. 2026 (UTC) :Bone. Dankon pro la iniciativo kaj instigo. Efektive gravas. Mi jam plenigis la vikidatumaĵojn por ĉiuj el ill. :Mi sugestas aldoni propran kategorion por ĉiu nacia eksterafera ministro (Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de XX). Laŭ la ekzemplo de la sveda [[Maria Malmer Stenergard]]: Ĉu ankaŭ Kategorio:XXaj politikistoj Kategorio:XXaj ministroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:25, 12 sep. 2026 (UTC) :: Kategorio ĉiam tiam gravas kiam jam estas almenaŭ 3 aŭ 5 aŭ pli da tekstoj. Kiam farigas la unua teksto pri ekstera ministro de iuj lando, oni jes rajtas por tiu ministro fari "propran kabanon", propran kategorion nur por ĝi, sed tiam la unua teksto pli gravas ol la kategorio... Sed sincere dirite mi ne havas superrigardon kiom da tekstoj pri historiaj ministroj ni jam havas en la unuopaj landoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:38, 12 sep. 2026 (UTC) :::Cetere, Sj1mor, koran koran dankon ke vi jam ene de la malmulta tempo kreis tiom da novaj paĝoj. Nu. Estas 8 pli ol kiam mi petus, ke mi supozas ke ĉiuj estas de vi. Super! Ankoraŭ etan noton: Pri la ministrino de Irlando vi skribis ke ŝi "estis" ministrino "ekde novembro 2025". Iam estontece tiu pasinta formo kompreneble estos ĝusta, sed ankoraŭ ŝi "estas" la aktuala postenulo. Bonvolu skribi "estas", aŭ vi povas skribi ke ŝi "iĝis" aŭ "elektiĝis" postenulo - tiam la frazo jam povas eterne resti tiel. Sed ĉiukaze oni devos redakteti la paĝon kiam elektiĝos tute nova ministro, do ne tiom gravas jam havis vortumon kiu restos tia eterne...[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::::Mi pardonpetas ke mi iel superfortis la taskon de iuj aliaj per preni la kreadon/ekadon de ĉiuj artikol(et)ojn en la listo. Mi simple estis arda en la laboro, kaj kiam oni komencas ion indas fini ĝin, ĉu ne? Eble konsilindas ke aliaj povus investi iliajn energiojn en iujn aliajn temojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 13 sep. 2026 (UTC) :Do bone, ĉiuj ekitaj/faritaj kun propra kategorio pri la nacia eksterafera ministro. Tiuj estas nur komencoj/ekoj do oni tute rajtas kaj estas bonvenaj disvolvi ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ĵus ankoraŭ rapidis por krei la tekston pri Litovio, antaŭ ol Sj1mor havis pretaj ĉiujn aliajn 18. Vere rekorda paĝokreado. Koran dankon ankaŭ de mi. Mi ankaŭ vidis ke Sj1mor efektive kreis ĉiun mankan el la 27 koncernaj kategorioj. Ekzemple pri [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovenio|Slovenio]] tie vere nun nur estas unu paĝeto, sed tio ne estas problemo - nur tute malplena kategorio estas forpreninda. Nur necesas atenti ke ekzemple [[:Kategorio:Slovenaj ministroj]] ankoraŭ mankas - pri aliaj landoj supozeble same... Sed kion scias mi - eble Sj1mor jam faras la novan kategorion dum mi ankoraŭ skribas tiun ĉi noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 sep. 2026 (UTC) :::Pri la kategoio naciaj ministroj meritas nur tiuj kiuj havas alia(j)n ministeran postenon ol la eksterafera, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:39, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi aldonis Informkesteron sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la Informkesto politikisto por ĉiu en la listo. Tiel mi jam ĝisdatigis la liston dufoje kun la malta kaj la slovena enpostenulo. Nun mi kredas (almenaŭ laŭ la anglalingva vikipedio) ke la listo estas ĝisdatigata. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:37, 12 sep. 2026 (UTC) :Pri la aludo al ruĝemo: ĉu vi ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉi tiu temo oni rajtus fari artikolon?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:21, 12 sep. 2026 (UTC) ::Certe ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉiu temo oni rajtus fari artikolon - ne necesas ke iu alia antaŭe faris ruĝan ligilon por doni al uzanto la permeson fari artikolon." Estas nur iuj minimumaj kondiĉoj: atenti ke estas almenaŭ tri frazoj kaj meti ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}, aŭ fari signife pli kaj ne meti ŝablonon, atenti ke post la kreado almenaŭ 4-5 tekstoj ligas al la teksto aŭ aliel, malpreferinde, meti memkritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, kaj ligi la novan tekston al vikidatuma ero aŭ krei tian. Tial, se oni konvinkiĝas ke tekstoj estos bonaj por esperantlingva enciklopedio, kiel ĉi tie pri la 27 aktualaj eksteraj ministroj, estas tre bonvene fari ruĝajn ligilojn - kompreneble se dezirindas tekstoj estas preferinde peni rapide ekhavi tekstojn, ĉar ĉiu ruĝa ligilo estas nekomencita projekto, sed se tio ne eblas, eblas ankaŭ atendi ĉu iu alia aŭ oni mem havos tempon por paĝokreo post tago, monato, jaro aŭ post 20 jaroj. Nur: temo kiun iu uzanto origine opiniis nepre bezonita ke kreiĝis alvoka ruĝa ligilo por ĝi en iu teksto, eble post 20 jaroj ne plu estas tiom aktuala, aŭ la origina metinto de la ligilo intertempe longe mortis aŭ ne plu interesiĝas. Se aliaj uzantoj dum tiuj 20 jaroj interesiĝis, la ligilo longe bluiĝis - se ne, tio estas forta indiko ke simple neniu interesiĝas. Punkto. Do fari ruĝajn ligilojn kaj aktive varbi por komuna bluigo estas multe pli konstrua ago ol meti simple ruĝajn ligilojn kaj fidi ke "la aliaj ŝiukaze farops paĝokreojn". ::Sed alia temo, {{re|Sj1mor}} la informkestero sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la informkesto politikisto estas certe ĉiam bonvena, ankaŭ kun samaj informoj en la teksto mem. Sed se estas tiom magra artikola ĝermo ke la informoj ankoraŭ mankas, tio ne estas katastrifa manko - sed jes, estas manko. Pri la kategorio naciaj "ikslandaj ministroj" mi ĵus kalkulis ke en 23 pri la 27 EU-landoj jam estas tiaj kategorioj, ili nur mankas por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio. Principe, se jam estas unu teksto pri ministro, kategorio jam eblas, kvankam pli sencas kompreneble, se estas pli da paĝoj aŭ subkategrorioj. Sed kiel montras la ekzemplo por Slovenio: ĉiam estos 27 kategorioj "ikslandaj ĈEFministroj" kaj (ekde hieraŭ) "ikslandaj ministroj pri eksteraj rilatoj" - do nepre bonas ankaŭ havi la 4 mankajn kategorion "ikslandaj ministroj", kaj kiel montras la ekzemplo pri la [[:kategorio:litovaj ministroj|litovoj]]: sencas ĉiun ministron meti en la superan kategorion "ikslandaj ministroj", ne nur en la subkategorion "ikslandaj ministroj pri sano, ... transporto, ... agrikulturo aŭ ... eksteraj rilatoj", ĉar alfabete ple bone eblas trovi nomon, kaj krome multaj ministroj sinsekve havas plurajn, foje multajn fakojn. Do ĉiukaze mi faros la kategoriojn "ikslandaj ministroj" por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio (se ne iu alia pli rapidas ol mi). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bone, dankon. Mi konektis la kategoriojn en vikidatumoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 13 sep. 2026 (UTC) :::La ideo, ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, estas rekte kontraŭa al [[Vikipedio:Menciindeco]] kaj [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 13 sep. 2026 (UTC) :::Kaj se vi efektive kredas ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, kial vi voĉdonis por forigi ekzemple "Seroje Fioletovoje" kaj "Esperanto Eksport'" ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 13 sep. 2026 (UTC) ::::Mi ofte voĉdonas por forigo de teksto, se la teksto estas malkvalite farita, kaj ne eblis trovi esperantistan volontulon kiu estus preta investi eksterordinaran liberan tempon por levi la tekston al kontentiga nivelo. Kaj mi ne estas konvinkita ke se pri iu urbo tute mankas ankoraŭ teksto (ekzemple en Francio estas multaj truoj, sed ankaŭ en multaj aliaj mondopartoj), ke tiam samtempe jam sencas planti multajn ruĝajn ligilojn pri unuopaj kvartaletoj aŭ domoj de tiu urbo - sed se kapabla esperantisto faras enhave bonan artikolon pri unuopa kvartaleto aŭ domo, tiam mi ne estas kontraŭ tiu teksto. Do: neniel necesas ke iu esperantisto unue faras ruĝajn ligilojn kaj alia esperantisto tiam kun permeso rajtas ekfari tekston. Kompreneble oni atentu pri [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]], kaj en unuopaj kazoj eble oni devas diskuti ĉu temo estas sufiĉe menciinda. Sed ĝenerale esperantistoj verkas pri tendence menciindaj temoj - estas precipe neesperantistoj, kiuj per Google-translate fabrikas kvalite dubindajn ĝermetojn pri dubinde menciindaj temoj - tiam gravas [[Vikipedio:Menciindeco]]. Ree: la 27 ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU estas menciindaj, por ili la ruĝaj ligiloj estis tute pravigitaj, kaj ankaŭ estintus teknike tolereble atendi 10 jarojn ĝis ekestus teksto, sed estus bedaŭrinde tiel, ĉar post dek jaroj la postenuloj delonge ne plu estos aktualaj kaj interesas havi la tekstojn nun. Tiel estas nun, kaj bonas. Mi multe redaktis pri lka ministroj de Luksemburgio kaj devos ankoraŭ revizii la ministrajn paĝojn pri Slovakio, Ĉeĥio kaj Kipro. Povas esti ke tie ne estas pli da paĝoj, sed povas esti ke simple la taŭgaj kategorioj ankoraŭ ne metiĝis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:10, 13 sep. 2026 (UTC) == Ĝisdatigado == Kiam [[ŝtatestro]] aŭ eĉ [[ĉefministro]] ŝanĝiĝas estas sufiĉe grava novaĵo en la mondo kaj oni povas esti sciita sufiĉe ĝustatempe, sed pri ministro estas tute alia afero. Kiel oni povas mastrumi la ĝisdatigan staton de tiu ĉi listo? Kiel oni scias ke iu eksterafera ministro en iu EU lando elposteniĝis kaŭ iu alia nova ĵus enposteniĝas? Kiam mi kreis la tiam mankantajn artikolojn (bluigis la ligilojn) mi ĝisdatigis la liston dufoje kun la nuntempa enpostenulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:28, 12 sep. 2026 (UTC) 9zhk11qvw1ax372zt7v1xewp684du6j 9474978 9474862 2026-09-13T22:22:14Z Arbarulo 135469 9474978 wikitext text/x-wiki {{re|Kani|ThomasPusch|Sj1mor|Baba79|Moldur|Dominik|Verdulo}} Dum Arbarulo daŭre defendas ekziston de iuj ajn ruĝaj ligiloj, negrave kiom sencaj aŭ nesencaj ili povus esti en esperanta enciklopedio, mi antaŭ ses tagoj iniciatis tiun navigilon pri la 27 aktualaj ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU, pensante ke tiuj biografioj gravas kaj estu prioritataj en Esperanto, kie laŭ mi ne sufiĉas nur Esperantaj tekstoj pri Lavrov kaj Rubio, pri la rusia kaj usona ministroj pri ekstero. Do mi konfesas ke mi kreis 19 ruĝajn ligilojn, kiuj nun estas en 8 paĝoj, do kulpas pri 152 novaj ruĝaj ligiloj en artikoloj. Sed mia intenco kompreneble estas laŭeble rapide tute ne havi ruĝajn ligilojn tie, kaj por tion atingi mi petas vian kunlaboron. Nun estas 8 biografioj kaj mankas 19: la 8 estas de Hungario (Crosstor), Italio kaj Portugalio (baba79), Luksemburgio (Sj1mor), Svedio (Moldur), Finnlando (anonima finno), Germanio (Thomas) kaj Danio (mi). Se ĉiu el ni ankoraŭ farus 4-5 paĝojn de artikolaj ĝermoj, la temo estus rapide farita kaj eĉ ne estus laboro por ĉiu. Pri tio mi volas peti. La 27 ministroj pri ekstero estas daŭre en la novaĵoj, kompreneble la ministro pri Ukrainio, Ĉinio, Barato, en Eŭropo pri Norvegio, Britio, Svislando ankaŭ bonvenus, sed tiuj 19 estus bona komenco pri aktualeco de la e-lingva vikio. Bonvolu kunhelpi atingi tiujn 19 paĝojn, aŭ eble varbu pliajn volontulojn - kvankam, anstataŭ konvinki Petr ke estus lia patriota devo fari tekston pri la ĉeĥa ministro aŭ Super Nabla je endas plenigi la truon pri la itala posteno, aŭ LiMR pri la slovaka posteno, probable pli sencas simple mem komencis tekston .. jes ampleksigi la komencitan tekston povas ĉiu ajn ĉiam ajn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:48, 12 sep. 2026 (UTC) :Ankaŭ mi kontraŭas amasigon de ruĝaj ligiloj, sed ne nepre kontraŭas ruĝajn ligilojn mem. Do ne urĝas bluigi tiujn. Mi eble iam bluigos unu el tiuj, sed oni ne sentu sin tuj devigitaj fari tion. Ankaŭ mi laboras en artikoloj plenplenaj je ruĝaj ligiloj kaj mi bluigas ilin unu post alia malrapide. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:58, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ne petas bluigi tiujn miajn ruĝajn ligilojn pro tio ke ili estas ruĝaj ligiloj (mi jam vidis amason da ruĝaj ligiloj kiuj polviĝas ekde 20 jaroj kaj tute klaras ke la kvanto de novaj artikoloj neniam sufiĉos por bluigi eĉ nur trionon), sed mi jus kreis tiujn ligilojn kaj la navigilon ĉar laŭ mia persona konvinko la biografioj devus esti prioritataj. Kaj kompreneble mi scias ke plej multaj ministroj nur oficas kelkajn jarojn. Tial mi malpaciencas kaj juĝas ke teksto pri 2026 aparte bonvenas en 2026 - kaj en 2036 aŭ 2042 jam multe malpli urĝas... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:30, 12 sep. 2026 (UTC) :Bone. Dankon pro la iniciativo kaj instigo. Efektive gravas. Mi jam plenigis la vikidatumaĵojn por ĉiuj el ill. :Mi sugestas aldoni propran kategorion por ĉiu nacia eksterafera ministro (Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de XX). Laŭ la ekzemplo de la sveda [[Maria Malmer Stenergard]]: Ĉu ankaŭ Kategorio:XXaj politikistoj Kategorio:XXaj ministroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:25, 12 sep. 2026 (UTC) :: Kategorio ĉiam tiam gravas kiam jam estas almenaŭ 3 aŭ 5 aŭ pli da tekstoj. Kiam farigas la unua teksto pri ekstera ministro de iuj lando, oni jes rajtas por tiu ministro fari "propran kabanon", propran kategorion nur por ĝi, sed tiam la unua teksto pli gravas ol la kategorio... Sed sincere dirite mi ne havas superrigardon kiom da tekstoj pri historiaj ministroj ni jam havas en la unuopaj landoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:38, 12 sep. 2026 (UTC) :::Cetere, Sj1mor, koran koran dankon ke vi jam ene de la malmulta tempo kreis tiom da novaj paĝoj. Nu. Estas 8 pli ol kiam mi petus, ke mi supozas ke ĉiuj estas de vi. Super! Ankoraŭ etan noton: Pri la ministrino de Irlando vi skribis ke ŝi "estis" ministrino "ekde novembro 2025". Iam estontece tiu pasinta formo kompreneble estos ĝusta, sed ankoraŭ ŝi "estas" la aktuala postenulo. Bonvolu skribi "estas", aŭ vi povas skribi ke ŝi "iĝis" aŭ "elektiĝis" postenulo - tiam la frazo jam povas eterne resti tiel. Sed ĉiukaze oni devos redakteti la paĝon kiam elektiĝos tute nova ministro, do ne tiom gravas jam havis vortumon kiu restos tia eterne...[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::::Mi pardonpetas ke mi iel superfortis la taskon de iuj aliaj per preni la kreadon/ekadon de ĉiuj artikol(et)ojn en la listo. Mi simple estis arda en la laboro, kaj kiam oni komencas ion indas fini ĝin, ĉu ne? Eble konsilindas ke aliaj povus investi iliajn energiojn en iujn aliajn temojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 13 sep. 2026 (UTC) :Do bone, ĉiuj ekitaj/faritaj kun propra kategorio pri la nacia eksterafera ministro. Tiuj estas nur komencoj/ekoj do oni tute rajtas kaj estas bonvenaj disvolvi ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:41, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi ĵus ankoraŭ rapidis por krei la tekston pri Litovio, antaŭ ol Sj1mor havis pretaj ĉiujn aliajn 18. Vere rekorda paĝokreado. Koran dankon ankaŭ de mi. Mi ankaŭ vidis ke Sj1mor efektive kreis ĉiun mankan el la 27 koncernaj kategorioj. Ekzemple pri [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovenio|Slovenio]] tie vere nun nur estas unu paĝeto, sed tio ne estas problemo - nur tute malplena kategorio estas forpreninda. Nur necesas atenti ke ekzemple [[:Kategorio:Slovenaj ministroj]] ankoraŭ mankas - pri aliaj landoj supozeble same... Sed kion scias mi - eble Sj1mor jam faras la novan kategorion dum mi ankoraŭ skribas tiun ĉi noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 sep. 2026 (UTC) :::Pri la kategoio naciaj ministroj meritas nur tiuj kiuj havas alia(j)n ministeran postenon ol la eksterafera, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:39, 12 sep. 2026 (UTC) ::Mi aldonis Informkesteron sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la Informkesto politikisto por ĉiu en la listo. Tiel mi jam ĝisdatigis la liston dufoje kun la malta kaj la slovena enpostenulo. Nun mi kredas (almenaŭ laŭ la anglalingva vikipedio) ke la listo estas ĝisdatigata. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:37, 12 sep. 2026 (UTC) :Pri la aludo al ruĝemo: ĉu vi ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉi tiu temo oni rajtus fari artikolon?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:21, 12 sep. 2026 (UTC) ::Certe ĉiuj komprenas la frazon "Pri ĉiu temo oni rajtus fari artikolon - ne necesas ke iu alia antaŭe faris ruĝan ligilon por doni al uzanto la permeson fari artikolon." Estas nur iuj minimumaj kondiĉoj: atenti ke estas almenaŭ tri frazoj kaj meti ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}, aŭ fari signife pli kaj ne meti ŝablonon, atenti ke post la kreado almenaŭ 4-5 tekstoj ligas al la teksto aŭ aliel, malpreferinde, meti memkritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, kaj ligi la novan tekston al vikidatuma ero aŭ krei tian. Tial, se oni konvinkiĝas ke tekstoj estos bonaj por esperantlingva enciklopedio, kiel ĉi tie pri la 27 aktualaj eksteraj ministroj, estas tre bonvene fari ruĝajn ligilojn - kompreneble se dezirindas tekstoj estas preferinde peni rapide ekhavi tekstojn, ĉar ĉiu ruĝa ligilo estas nekomencita projekto, sed se tio ne eblas, eblas ankaŭ atendi ĉu iu alia aŭ oni mem havos tempon por paĝokreo post tago, monato, jaro aŭ post 20 jaroj. Nur: temo kiun iu uzanto origine opiniis nepre bezonita ke kreiĝis alvoka ruĝa ligilo por ĝi en iu teksto, eble post 20 jaroj ne plu estas tiom aktuala, aŭ la origina metinto de la ligilo intertempe longe mortis aŭ ne plu interesiĝas. Se aliaj uzantoj dum tiuj 20 jaroj interesiĝis, la ligilo longe bluiĝis - se ne, tio estas forta indiko ke simple neniu interesiĝas. Punkto. Do fari ruĝajn ligilojn kaj aktive varbi por komuna bluigo estas multe pli konstrua ago ol meti simple ruĝajn ligilojn kaj fidi ke "la aliaj ŝiukaze farops paĝokreojn". ::Sed alia temo, {{re|Sj1mor}} la informkestero sinsekvo (kun jaroj en ofico kaj antaŭulo) al la informkesto politikisto estas certe ĉiam bonvena, ankaŭ kun samaj informoj en la teksto mem. Sed se estas tiom magra artikola ĝermo ke la informoj ankoraŭ mankas, tio ne estas katastrifa manko - sed jes, estas manko. Pri la kategorio naciaj "ikslandaj ministroj" mi ĵus kalkulis ke en 23 pri la 27 EU-landoj jam estas tiaj kategorioj, ili nur mankas por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio. Principe, se jam estas unu teksto pri ministro, kategorio jam eblas, kvankam pli sencas kompreneble, se estas pli da paĝoj aŭ subkategrorioj. Sed kiel montras la ekzemplo por Slovenio: ĉiam estos 27 kategorioj "ikslandaj ĈEFministroj" kaj (ekde hieraŭ) "ikslandaj ministroj pri eksteraj rilatoj" - do nepre bonas ankaŭ havi la 4 mankajn kategorion "ikslandaj ministroj", kaj kiel montras la ekzemplo pri la [[:kategorio:litovaj ministroj|litovoj]]: sencas ĉiun ministron meti en la superan kategorion "ikslandaj ministroj", ne nur en la subkategorion "ikslandaj ministroj pri sano, ... transporto, ... agrikulturo aŭ ... eksteraj rilatoj", ĉar alfabete ple bone eblas trovi nomon, kaj krome multaj ministroj sinsekve havas plurajn, foje multajn fakojn. Do ĉiukaze mi faros la kategoriojn "ikslandaj ministroj" por Ĉeĥio, Kipro, Luksemburgio kaj Slovakio (se ne iu alia pli rapidas ol mi). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 13 sep. 2026 (UTC) :::Bone, dankon. Mi konektis la kategoriojn en vikidatumoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 13 sep. 2026 (UTC) :::La ideo, ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, estas rekte kontraŭa al [[Vikipedio:Menciindeco]] kaj [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:27, 13 sep. 2026 (UTC) :::Kaj se vi efektive kredas ke pri ĉiu temo oni rajtas fari artikolon, kial vi voĉdonis por forigi ekzemple "Seroje Fioletovoje" kaj "Esperanto Eksport'" ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 13 sep. 2026 (UTC) ::::Mi ofte voĉdonas por forigo de teksto, se la teksto estas malkvalite farita, kaj ne eblis trovi esperantistan volontulon kiu estus preta investi eksterordinaran liberan tempon por levi la tekston al kontentiga nivelo. Kaj mi ne estas konvinkita ke se pri iu urbo tute mankas ankoraŭ teksto (ekzemple en Francio estas multaj truoj, sed ankaŭ en multaj aliaj mondopartoj), ke tiam samtempe jam sencas planti multajn ruĝajn ligilojn pri unuopaj kvartaletoj aŭ domoj de tiu urbo - sed se kapabla esperantisto faras enhave bonan artikolon pri unuopa kvartaleto aŭ domo, tiam mi ne estas kontraŭ tiu teksto. Do: neniel necesas ke iu esperantisto unue faras ruĝajn ligilojn kaj alia esperantisto tiam kun permeso rajtas ekfari tekston. Kompreneble oni atentu pri [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]], kaj en unuopaj kazoj eble oni devas diskuti ĉu temo estas sufiĉe menciinda. Sed ĝenerale esperantistoj verkas pri tendence menciindaj temoj - estas precipe neesperantistoj, kiuj per Google-translate fabrikas kvalite dubindajn ĝermetojn pri dubinde menciindaj temoj - tiam gravas [[Vikipedio:Menciindeco]]. Ree: la 27 ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU estas menciindaj, por ili la ruĝaj ligiloj estis tute pravigitaj, kaj ankaŭ estintus teknike tolereble atendi 10 jarojn ĝis ekestus teksto, sed estus bedaŭrinde tiel, ĉar post dek jaroj la postenuloj delonge ne plu estos aktualaj kaj interesas havi la tekstojn nun. Tiel estas nun, kaj bonas. Mi multe redaktis pri lka ministroj de Luksemburgio kaj devos ankoraŭ revizii la ministrajn paĝojn pri Slovakio, Ĉeĥio kaj Kipro. Povas esti ke tie ne estas pli da paĝoj, sed povas esti ke simple la taŭgaj kategorioj ankoraŭ ne metiĝis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:10, 13 sep. 2026 (UTC) :::::Ĉu vi vidas, ke [[Vikipedio:Menciindeco]] diras, ke "Temo estas supozeble menciinda kiel propra artikolo, ''se ekzistas pri ĝi gravaj skribitaĵoj en fidindaj fontoj''"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:22, 13 sep. 2026 (UTC) == Ĝisdatigado == Kiam [[ŝtatestro]] aŭ eĉ [[ĉefministro]] ŝanĝiĝas estas sufiĉe grava novaĵo en la mondo kaj oni povas esti sciita sufiĉe ĝustatempe, sed pri ministro estas tute alia afero. Kiel oni povas mastrumi la ĝisdatigan staton de tiu ĉi listo? Kiel oni scias ke iu eksterafera ministro en iu EU lando elposteniĝis kaŭ iu alia nova ĵus enposteniĝas? Kiam mi kreis la tiam mankantajn artikolojn (bluigis la ligilojn) mi ĝisdatigis la liston dufoje kun la nuntempa enpostenulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:28, 12 sep. 2026 (UTC) j10z20nqprqkq8hj1hzc3cj1uqwqbqg 0 953302 9475176 9473589 2026-09-14T11:40:22Z Kani 670 9475176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''NAZA''''' estas brita [[dokumenta filmo]] el 2026 verkita kaj reĝisorita de Yuval Abraham kaj Rachel Szor. Ĝi sekvas la daŭrantan [[Gazaa genocido|genocidon en Gazao]] faritan de israelaj fortoj. La filmo havis sian mondpremieron en la ĉefa konkurso de la 83-a Internacia [[Filmfestivalo de Venecio]] la 10-an de septembro 2026, kie ĝi konkuris pri la [[Ora Leono]] kaj ricevis la specialan premion de la ĵurio. Tial la israela registaro postulis nuligon de la ŝtataneco de ambaŭ aŭtoroj.<ref>EFE [https://www.publico.es/internacional/gobierno-israeli-pide-revocar-ciudadania-directores-naza-victoria-venecia.html El Gobierno israelí pide revocar la ciudadanía a los directores de 'Naza' tras su victoria en Venecia] [[Público]] 14/09/2026, alirita en 14/09/2026</ref> La filmo sekvas la daŭrantan [[Gazaa genocido|Gazaan genocidon]] faritan de israelaj fortoj.<ref name=":12">{{Cite news|last=office|first=GNM press|date=2026-08-24|title=NAZA - a new film directed by Yuval Abraham and Rachel Szor, produced by the Guardian|url=https://www.theguardian.com/gnm-press-office/2026/aug/24/naza-a-new-film-directed-by-yuval-abraham-and-rachel-szor-produced-by-the-guardian|access-date=2026-08-24|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wiseman|first=Andreas|date=2026-08-24|title=Venice Adds Palestine-Israel Film From 'No Other Land' Directors|url=https://deadline.com/2026/08/venice-adds-competition-film-naza-no-other-land-directors-1237048583/|access-date=2026-08-24|website=Deadline|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Roxborough|first=Scott|date=2026-08-24|title=Venice Adds Gaza Doc ‘Naza’ to Competition|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/venice-adds-gaza-doc-naza-to-competition-line-up-1236679565/|access-date=2026-08-24|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> NAZA estas milita akronimo derivita de la hebrea termino ''nezek agavi'', <ref name="n4322">{{cite web|last=Mouriquand|first=David|title=Gaza documentary 'NAZA' wows Venice and breaks standing ovation record|publisher=euronews|date=11 September 2026|url=https://www.euronews.com/culture/2026/09/11/gaza-documentary-naza-wows-venice-and-breaks-standing-ovation-record|access-date=11 September 2026}}</ref> kaj uzata de [[Israelaj Defendaj Fortoj|la Israela Defendtrupo]] kiel [[Eŭfemismo|eŭfemismon]] por indiki la nombron da civiluloj atendataj esti mortigitaj en [[Bombardo|aviadila atako]] kiel "kroma damaĝo". La filmo uzas nombrojn de viktimoj bazitajn sur raportoj de israelaj aktivistaj amaskomunikiloj ''+972 Magazine'' kaj Local Call, kune kun raportoj de la brita gazeto ''[[The Guardian]]'', publikigitaj inter 2023 ĝis 2025.<ref name=":12" /><ref name=":2">{{Cite web|title=Yuval Abraham and Rachel Szor's NAZA Added to 64th New York Film Festival Main Slate|url=https://www.filmlinc.org/nyff2026/daily/yuval-abraham-and-rachel-szors-naza-added-to-64th-new-york-film-festival-main-slate/|access-date=2026-08-25|website=Film at Lincoln Center|language=en}}</ref> La filmo estis filmita en [[Tel-Avivo]] dum la daŭranta [[Israel-hamasa milito de 2023|milito en Gazao]], kaj malkaŝas la rolon de israelaj registaraj oficistoj en la [[Gazaa genocido|amasmortigo de palestinaj civiluloj]] dum la konflikto.<ref name=":0">{{Cite web|date=2026-08-24|title=Biennale Cinema 2026 {{!}} A new film has been added to the program for the 83rd Venice Film Festival|url=https://www.labiennale.org/en/news/new-film-has-been-added-program-83rd-venice-film-festival|access-date=2026-08-24|website=La Biennale di Venezia|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo|id=tt44766123}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2026]] [[Kategorio:Dokumentaj filmoj]] iuy2j3st1r83f8tpin57xsbelsqtds0 0 953317 9474893 9473769 2026-09-13T19:29:51Z ThomasPusch 1869 9474893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Kipro]] | dosiero = Flago-de-Kipro.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Ioannis Kasoulides | post = }} }} [[File:Secretary_Blinken_Meets_with_Republic_of_Cyprus_Foreign_Minister_-_53797782971.jpg|eta| Kombos kun la Usona Sekretario de Ŝtato [[Antony Blinken]] en Vaŝingtono, la 17-an de junio 2024]] '''Konstantinos KOMBOS''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κόμπος}}; naskita la 17-an de oktobro 1976 en [[Limasolo]]) estas kipra juristo, akademiulo kaj politikisto, kiu funkciis kiel Ministro pri Eksterlandaj Aferoj ekde la 1-a de marto 2023. Kombos estis priskribita kiel la plej "protektita" membro de la cipra registaro fare de la verkisto Stavros Christodoulou . <ref>{{Cite web|last=Christodoulou|first=Stavros|date=November 4, 2024|title=The unassuming Constantinos Kombos|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/comment/opinion/the-unassuming-constantinos-kombos|access-date=2025-06-20|website=knews.com.cy}}</ref> Kombos estas suspektita de la turka ministro pri eksterlandaj aferoj Hakan Fidan, kiu sugestas, ke Kipro fariĝis centro de operacioj por subteni Israelon, kion Kombos neis. <ref>{{Cite web|date=2024-06-25|title=Government spokesman says Turkish claims of Cyprus' support for Israel are 'baseless'|url=https://cyprus-mail.com/2024/06/25/fm-restates-cypruss-neutrality-while-turkey-warns-against-islands-use-as-military-support-base|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref> En 2025, vizito de Kombos al Sirio vekis zorgojn de turkaj amaskomunikiloj. <ref>{{Cite web|date=February 21, 2025|title=Turkish media: Discontent over Cypriot Foreign Minister's visit to Syria|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/turkish-media-discontent-over-cypriot-foreign-minister-s-visit-to-syria|access-date=2025-06-20|website=Knews}}</ref> Komence de la [[Iran-Israela milito (2025)|Dekdu-Taga Milito]], Kombos pritraktis petojn evakui ciprajn kaj eŭropajn civitanojn el la Proksima Oriento trafita de la konflikto.<ref>{{Cite news|date=2025-06-16|title=Cyprus receives requests to help evacuate Portugal, Slovakia citizens from Middle East|url=https://www.reuters.com/world/europe/cyprus-receives-requests-help-evacuate-portugal-slovakia-citizens-middle-east-2025-06-16/|access-date=2025-06-20|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title='Efforts continuing' to repatriate Cypriots from Middle East|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/18/efforts-continuing-to-repatriate-cypriots-from-middle-east|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref>Dum la konflikto disvolviĝis, Kombos esprimis la rolon de Kipro kiel "pure humanitaran". <ref>{{Cite web|date=2025-06-14|title=Cyprus' role in Middle East conflict 'purely humanitarian'|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/14/cyprus-role-in-middle-east-conflict-purely-humanitarian|access-date=2025-06-20|website=Cyprus Mail|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> {{projektoj}} {{Ĝermo|Kipro|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kompos, Konstantinos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] 5kifi9ve15734dl1l69ngkgjmpp46p4 9474896 9474893 2026-09-13T19:31:07Z ThomasPusch 1869 9474896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Kipro]] | dosiero = Flago-de-Kipro.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Ioannis Kasoulides | post = }} }} '''Konstantinos KOMBOS''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κόμπος}}; naskita la 17-an de oktobro 1976 en [[Limasolo]]) estas kipra juristo, akademiulo kaj politikisto, kiu funkciis kiel Ministro pri Eksterlandaj Aferoj ekde la 1-a de marto 2023. Kombos estis priskribita kiel la plej "protektita" membro de la cipra registaro fare de la verkisto Stavros Christodoulou . <ref>{{Cite web|last=Christodoulou|first=Stavros|date=November 4, 2024|title=The unassuming Constantinos Kombos|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/comment/opinion/the-unassuming-constantinos-kombos|access-date=2025-06-20|website=knews.com.cy}}</ref> Kombos estas suspektita de la turka ministro pri eksterlandaj aferoj Hakan Fidan, kiu sugestas, ke Kipro fariĝis centro de operacioj por subteni Israelon, kion Kombos neis. <ref>{{Cite web|date=2024-06-25|title=Government spokesman says Turkish claims of Cyprus' support for Israel are 'baseless'|url=https://cyprus-mail.com/2024/06/25/fm-restates-cypruss-neutrality-while-turkey-warns-against-islands-use-as-military-support-base|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref> En 2025, vizito de Kombos al Sirio vekis zorgojn de turkaj amaskomunikiloj. <ref>{{Cite web|date=February 21, 2025|title=Turkish media: Discontent over Cypriot Foreign Minister's visit to Syria|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/turkish-media-discontent-over-cypriot-foreign-minister-s-visit-to-syria|access-date=2025-06-20|website=Knews}}</ref> Komence de la [[Iran-Israela milito (2025)|Dekdu-Taga Milito]], Kombos pritraktis petojn evakui ciprajn kaj eŭropajn civitanojn el la Proksima Oriento trafita de la konflikto.<ref>{{Cite news|date=2025-06-16|title=Cyprus receives requests to help evacuate Portugal, Slovakia citizens from Middle East|url=https://www.reuters.com/world/europe/cyprus-receives-requests-help-evacuate-portugal-slovakia-citizens-middle-east-2025-06-16/|access-date=2025-06-20|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title='Efforts continuing' to repatriate Cypriots from Middle East|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/18/efforts-continuing-to-repatriate-cypriots-from-middle-east|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref>Dum la konflikto disvolviĝis, Kombos esprimis la rolon de Kipro kiel "pure humanitaran". <ref>{{Cite web|date=2025-06-14|title=Cyprus' role in Middle East conflict 'purely humanitarian'|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/14/cyprus-role-in-middle-east-conflict-purely-humanitarian|access-date=2025-06-20|website=Cyprus Mail|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> {{projektoj}} [[dosiero:Secretary_Blinken_Meets_with_Republic_of_Cyprus_Foreign_Minister_-_53797782971.jpg|eta|260ra|{{centre|Kombos kun la Usona Sekretario de Ŝtato [[Antony Blinken]] en Vaŝingtono, la 17-an de junio 2024}}]] {{Ĝermo|Kipro|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kompos, Konstantinos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] 4chlhkj394g1iky37nui6wd6cdcd35g 9474897 9474896 2026-09-13T19:31:35Z ThomasPusch 1869 9474897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Kipro]] | dosiero = Flago-de-Kipro.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Ioannis Kasoulides | post = }} }} '''Konstantinos KOMBOS''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κόμπος}}; naskita la 17-an de oktobro 1976 en [[Limasolo]]) estas kipra juristo, akademiulo kaj politikisto, kiu funkciis kiel Ministro pri Eksterlandaj Aferoj ekde la 1-a de marto 2023. Kombos estis priskribita kiel la plej "protektita" membro de la cipra registaro fare de la verkisto Stavros Christodoulou . <ref>{{Cite web|last=Christodoulou|first=Stavros|date=November 4, 2024|title=The unassuming Constantinos Kombos|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/comment/opinion/the-unassuming-constantinos-kombos|access-date=2025-06-20|website=knews.com.cy}}</ref> Kombos estas suspektita de la turka ministro pri eksterlandaj aferoj Hakan Fidan, kiu sugestas, ke Kipro fariĝis centro de operacioj por subteni Israelon, kion Kombos neis. <ref>{{Cite web|date=2024-06-25|title=Government spokesman says Turkish claims of Cyprus' support for Israel are 'baseless'|url=https://cyprus-mail.com/2024/06/25/fm-restates-cypruss-neutrality-while-turkey-warns-against-islands-use-as-military-support-base|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref> En 2025, vizito de Kombos al Sirio vekis zorgojn de turkaj amaskomunikiloj. <ref>{{Cite web|date=February 21, 2025|title=Turkish media: Discontent over Cypriot Foreign Minister's visit to Syria|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/turkish-media-discontent-over-cypriot-foreign-minister-s-visit-to-syria|access-date=2025-06-20|website=Knews}}</ref> Komence de la [[Iran-Israela milito (2025)|Dekdu-Taga Milito]], Kombos pritraktis petojn evakui ciprajn kaj eŭropajn civitanojn el la Proksima Oriento trafita de la konflikto.<ref>{{Cite news|date=2025-06-16|title=Cyprus receives requests to help evacuate Portugal, Slovakia citizens from Middle East|url=https://www.reuters.com/world/europe/cyprus-receives-requests-help-evacuate-portugal-slovakia-citizens-middle-east-2025-06-16/|access-date=2025-06-20|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title='Efforts continuing' to repatriate Cypriots from Middle East|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/18/efforts-continuing-to-repatriate-cypriots-from-middle-east|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref>Dum la konflikto disvolviĝis, Kombos esprimis la rolon de Kipro kiel "pure humanitaran". <ref>{{Cite web|date=2025-06-14|title=Cyprus' role in Middle East conflict 'purely humanitarian'|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/14/cyprus-role-in-middle-east-conflict-purely-humanitarian|access-date=2025-06-20|website=Cyprus Mail|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> {{projektoj}} [[dosiero:Secretary_Blinken_Meets_with_Republic_of_Cyprus_Foreign_Minister_-_53797782971.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|Kombos kun la Usona Sekretario de Ŝtato [[Antony Blinken]] en Vaŝingtono, la 17-an de junio 2024}}]] {{Ĝermo|Kipro|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kompos, Konstantinos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] gjd6va4igc2efxh0wohq487cwe3exsl 9474899 9474897 2026-09-13T19:32:03Z ThomasPusch 1869 9474899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Kipro]] | dosiero = Flago-de-Kipro.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Ioannis Kasoulides | post = }} }} '''Konstantinos KOMBOS''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κόμπος}}; naskita la 17-an de oktobro 1976 en [[Limasolo]]) estas kipra juristo, akademiulo kaj politikisto, kiu funkciis kiel Ministro pri Eksterlandaj Aferoj ekde la 1-a de marto 2023. Kombos estis priskribita kiel la plej "protektita" membro de la cipra registaro fare de la verkisto Stavros Christodoulou . <ref>{{Cite web|last=Christodoulou|first=Stavros|date=November 4, 2024|title=The unassuming Constantinos Kombos|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/comment/opinion/the-unassuming-constantinos-kombos|access-date=2025-06-20|website=knews.com.cy}}</ref> Kombos estas suspektita de la turka ministro pri eksterlandaj aferoj Hakan Fidan, kiu sugestas, ke Kipro fariĝis centro de operacioj por subteni Israelon, kion Kombos neis. <ref>{{Cite web|date=2024-06-25|title=Government spokesman says Turkish claims of Cyprus' support for Israel are 'baseless'|url=https://cyprus-mail.com/2024/06/25/fm-restates-cypruss-neutrality-while-turkey-warns-against-islands-use-as-military-support-base|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref> En 2025, vizito de Kombos al Sirio vekis zorgojn de turkaj amaskomunikiloj. <ref>{{Cite web|date=February 21, 2025|title=Turkish media: Discontent over Cypriot Foreign Minister's visit to Syria|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/turkish-media-discontent-over-cypriot-foreign-minister-s-visit-to-syria|access-date=2025-06-20|website=Knews}}</ref> Komence de la [[Iran-Israela milito (2025)|Dekdu-Taga Milito]], Kombos pritraktis petojn evakui ciprajn kaj eŭropajn civitanojn el la Proksima Oriento trafita de la konflikto.<ref>{{Cite news|date=2025-06-16|title=Cyprus receives requests to help evacuate Portugal, Slovakia citizens from Middle East|url=https://www.reuters.com/world/europe/cyprus-receives-requests-help-evacuate-portugal-slovakia-citizens-middle-east-2025-06-16/|access-date=2025-06-20|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title='Efforts continuing' to repatriate Cypriots from Middle East|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/18/efforts-continuing-to-repatriate-cypriots-from-middle-east|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref>Dum la konflikto disvolviĝis, Kombos esprimis la rolon de Kipro kiel "pure humanitaran". <ref>{{Cite web|date=2025-06-14|title=Cyprus' role in Middle East conflict 'purely humanitarian'|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/14/cyprus-role-in-middle-east-conflict-purely-humanitarian|access-date=2025-06-20|website=Cyprus Mail|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> [[dosiero:Secretary_Blinken_Meets_with_Republic_of_Cyprus_Foreign_Minister_-_53797782971.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|Kombos kun la Usona Sekretario de Ŝtato [[Antony Blinken]] en Vaŝingtono, la 17-an de junio 2024}}]] {{projektoj}} {{Ĝermo|Kipro|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kompos, Konstantinos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] b44fhj6u8i4dr47tkps21jbepco7c0g 9474901 9474899 2026-09-13T19:34:09Z ThomasPusch 1869 9474901 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Kipro]] | dosiero = Flago-de-Kipro.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Ioannis Kasoulides | post = }} }} '''Konstantinos KOMBOS''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κόμπος}}; naskita la 17-an de oktobro 1976 en [[Limasolo]]) estas kipra juristo, akademiulo kaj politikisto, kiu funkciis kiel [[ministro pri eksteraj rilatoj]] de Kipro ekde la 1-a de marto 2023. Kombos estis priskribita kiel la plej "protektita" membro de la cipra registaro fare de la verkisto Stavros Christodoulou . <ref>{{Cite web|last=Christodoulou|first=Stavros|date=November 4, 2024|title=The unassuming Constantinos Kombos|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/comment/opinion/the-unassuming-constantinos-kombos|access-date=2025-06-20|website=knews.com.cy}}</ref> Kombos estas suspektita de la turka ministro pri eksterlandaj aferoj Hakan Fidan, kiu sugestas, ke Kipro fariĝis centro de operacioj por subteni Israelon, kion Kombos neis. <ref>{{Cite web|date=2024-06-25|title=Government spokesman says Turkish claims of Cyprus' support for Israel are 'baseless'|url=https://cyprus-mail.com/2024/06/25/fm-restates-cypruss-neutrality-while-turkey-warns-against-islands-use-as-military-support-base|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref> En 2025, vizito de Kombos al Sirio vekis zorgojn de turkaj amaskomunikiloj. <ref>{{Cite web|date=February 21, 2025|title=Turkish media: Discontent over Cypriot Foreign Minister's visit to Syria|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/turkish-media-discontent-over-cypriot-foreign-minister-s-visit-to-syria|access-date=2025-06-20|website=Knews}}</ref> Komence de la [[Iran-Israela milito (2025)|Dekdu-Taga Milito]], Kombos pritraktis petojn evakui ciprajn kaj eŭropajn civitanojn el la Proksima Oriento trafita de la konflikto.<ref>{{Cite news|date=2025-06-16|title=Cyprus receives requests to help evacuate Portugal, Slovakia citizens from Middle East|url=https://www.reuters.com/world/europe/cyprus-receives-requests-help-evacuate-portugal-slovakia-citizens-middle-east-2025-06-16/|access-date=2025-06-20|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title='Efforts continuing' to repatriate Cypriots from Middle East|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/18/efforts-continuing-to-repatriate-cypriots-from-middle-east|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref>Dum la konflikto disvolviĝis, Kombos esprimis la rolon de Kipro kiel "pure humanitaran". <ref>{{Cite web|date=2025-06-14|title=Cyprus' role in Middle East conflict 'purely humanitarian'|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/14/cyprus-role-in-middle-east-conflict-purely-humanitarian|access-date=2025-06-20|website=Cyprus Mail|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> [[dosiero:Secretary_Blinken_Meets_with_Republic_of_Cyprus_Foreign_Minister_-_53797782971.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|Kombos kun la Usona Sekretario de Ŝtato [[Antony Blinken]] en Vaŝingtono, la 17-an de junio 2024}}]] {{projektoj}} {{Ĝermo|Kipro|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kompos, Konstantinos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] nkkrxcgg4rjtmrfnrsqg1x5gppfcavr 9474902 9474901 2026-09-13T19:36:23Z ThomasPusch 1869 + ligilo Nikos Ĥristodulidis 9474902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Kipro]] | dosiero = Flago-de-Kipro.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Ioannis Kasoulides | post = }} }} '''Konstantinos KOMBOS''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κόμπος}}; naskita la 17-an de oktobro 1976 en [[Limasolo]]) estas kipra juristo, akademiulo kaj politikisto, kiu funkciis kiel [[ministro pri eksteraj rilatoj]] de Kipro ekde la 1-a de marto 2023. Kombos estis priskribita kiel la plej "protektita" membro de la cipra registaro fare de la verkisto [[Nikos Ĥristodulidis]].<ref>{{Cite web|last=Christodoulou|first=Stavros|date=4-a de novembro 2024|title=The unassuming Constantinos Kombos|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/comment/opinion/the-unassuming-constantinos-kombos|access-date=2025-06-20|website=knews.com.cy}}</ref> Kombos estas suspektita de la turka ministro pri eksterlandaj aferoj Hakan Fidan, kiu sugestas, ke Kipro fariĝis centro de operacioj por subteni Israelon, kion Kombos neis.<ref>{{Cite web|date=2024-06-25|title=Government spokesman says Turkish claims of Cyprus' support for Israel are 'baseless'|url=https://cyprus-mail.com/2024/06/25/fm-restates-cypruss-neutrality-while-turkey-warns-against-islands-use-as-military-support-base|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref> En 2025, vizito de Kombos al Sirio vekis zorgojn de turkaj amaskomunikiloj. <ref>{{Cite web|date=February 21, 2025|title=Turkish media: Discontent over Cypriot Foreign Minister's visit to Syria|url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/turkish-media-discontent-over-cypriot-foreign-minister-s-visit-to-syria|access-date=2025-06-20|website=Knews}}</ref> Komence de la [[Iran-Israela milito (2025)|Dekdu-Taga Milito]], Kombos pritraktis petojn evakui ciprajn kaj eŭropajn civitanojn el la Proksima Oriento trafita de la konflikto.<ref>{{Cite news|date=2025-06-16|title=Cyprus receives requests to help evacuate Portugal, Slovakia citizens from Middle East|url=https://www.reuters.com/world/europe/cyprus-receives-requests-help-evacuate-portugal-slovakia-citizens-middle-east-2025-06-16/|access-date=2025-06-20|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title='Efforts continuing' to repatriate Cypriots from Middle East|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/18/efforts-continuing-to-repatriate-cypriots-from-middle-east|access-date=2025-06-20|website=cyprus-mail.com|language=en}}</ref>Dum la konflikto disvolviĝis, Kombos esprimis la rolon de Kipro kiel "pure humanitaran". <ref>{{Cite web|date=2025-06-14|title=Cyprus' role in Middle East conflict 'purely humanitarian'|url=https://cyprus-mail.com/2025/06/14/cyprus-role-in-middle-east-conflict-purely-humanitarian|access-date=2025-06-20|website=Cyprus Mail|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!--== Eksteraj ligiloj ==--> [[dosiero:Secretary_Blinken_Meets_with_Republic_of_Cyprus_Foreign_Minister_-_53797782971.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|Kombos kun la Usona Sekretario de Ŝtato [[Antony Blinken]] en Vaŝingtono, la 17-an de junio 2024}}]] {{projektoj}} {{Ĝermo|Kipro|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kompos, Konstantinos}} [[Kategorio:Kipraj politikistoj]] [[Kategorio:Kipraj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Kipro]] 137oi949vhivy1z7doleisf0rpyhuxn 14 953319 9474791 9473654 2026-09-13T18:13:40Z ThomasPusch 1869 + Kategorio:Ekstera politiko de Kipro 9474791 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kipraj ministroj|Eksteraj rilatoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj laŭ landoj|Kipro]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Kipro]] h0c08pkw0882euov8cuhmdnrhthpizy 9474792 9474791 2026-09-13T18:14:00Z ThomasPusch 1869 9474792 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kipraj ministroj|Eksteraj rilatoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj laŭ landoj|Kipro]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Kipro]] c6klzs5h6re1zstodssllay2bdm85lq 0 953328 9475177 9473788 2026-09-14T11:44:07Z Kani 670 9475177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Malto]] | dosiero = Flago-de-Malto.svg | periodo = [[2022]]-[[2026]] | antaŭ = Evarist Bartolo | post = [[Chris Fearne]] }} }} '''Ian BORG''' (naskita la 28-an de februaro 1986) estas malta [[politikisto]] kaj estis membro de la Parlamento de Malto ekde 2013. Li funkciis kiel Ministro pri Eksterlandaj kaj Eŭropaj Aferoj kaj Komerco de marto 2022 ĝis junio 2026, kaj estis Vicĉefministro ekde septembro 2024 kaj Ministro pri Sano ekde junio 2026. {{ĝermo|Malto}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Twitter|DeputyPMIanBorg}} {{Ĝermo|Maltano|politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Borg, Ian}} [[Kategorio:Maltaj politikistoj]] [[Kategorio:Maltaj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Malto]] 4fm0cvk373evsqqz2k1revkr11mdeun 0 953334 9474905 9473800 2026-09-13T19:40:25Z ThomasPusch 1869 9474905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Slovakio]] | dosiero = Flago-de-Slovakio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Miroslav Wlachovský | post = }} }} '''Juraj BLANÁR''' (naskita la 16-an de majo 1966 en [[Žilina]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estas [[Slovakio|slovaka]] politikisto. Li estas nuntempe la [[inistroj pri eksteraj rilatoj|ministro pri eksterlandaj kaj eŭropaj aferoj]] de la Respubliko [[Slovakio]]. Li funkciis kiel [[Parlamentano|membro]] de la Nacia Konsilio de 2002 ĝis 2006 kaj denove de 2010 ĝis 2023. Blanár estis vicprezidanto de la Nacia Konsilio de 2020 ĝis 2023. <ref>{{Cite web|title=Poslanci zvolili Blanára za podpredsedu parlamentu|url=https://spravy.pravda.sk/domace/clanok/566432-poslanci-zvolili-blanara-za-podpredsedu-parlamentu/|website=[[Pravda (Slovakia)|Pravda]]|date=21 October 2020|access-date=28 October 2023|language=sk}}</ref> Inter 2005 kaj 2017 li funkciis kiel guberniestro de la [[Regiono Žilina]]. <ref>{{Cite web|title=Blanár v Žiline skončil, kraj povedie historicky prvá županka|url=https://www.ta3.com/clanok/114746/blanar-v-ziline-skoncil-kraj-povedie-historicky-prva-zupanka|website=[[TA3 (news channel)|TA3]]|date=5 November 2017|language=sk}}</ref> Li estas membro de la partio Direkto - Sociala Demokratio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Slovako|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blanar, Juraj}} [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovakio]] 952quzva178yt6nx1v8fzrb39mlowdu 9474906 9474905 2026-09-13T19:40:44Z ThomasPusch 1869 9474906 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Slovakio]] | dosiero = Flago-de-Slovakio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Miroslav Wlachovský | post = }} }} '''Juraj BLANÁR''' (naskita la 16-an de majo 1966 en [[Žilina]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estas [[Slovakio|slovaka]] politikisto. Li estas nuntempe la [[ministro pri eksteraj rilatoj|ministro pri eksterlandaj kaj eŭropaj aferoj]] de la Respubliko [[Slovakio]]. Li funkciis kiel [[Parlamentano|membro]] de la Nacia Konsilio de 2002 ĝis 2006 kaj denove de 2010 ĝis 2023. Blanár estis vicprezidanto de la Nacia Konsilio de 2020 ĝis 2023. <ref>{{Cite web|title=Poslanci zvolili Blanára za podpredsedu parlamentu|url=https://spravy.pravda.sk/domace/clanok/566432-poslanci-zvolili-blanara-za-podpredsedu-parlamentu/|website=[[Pravda (Slovakia)|Pravda]]|date=21 October 2020|access-date=28 October 2023|language=sk}}</ref> Inter 2005 kaj 2017 li funkciis kiel guberniestro de la [[Regiono Žilina]]. <ref>{{Cite web|title=Blanár v Žiline skončil, kraj povedie historicky prvá županka|url=https://www.ta3.com/clanok/114746/blanar-v-ziline-skoncil-kraj-povedie-historicky-prva-zupanka|website=[[TA3 (news channel)|TA3]]|date=5 November 2017|language=sk}}</ref> Li estas membro de la partio Direkto - Sociala Demokratio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Slovako|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blanar, Juraj}} [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovakio]] t8ax7zxmx7pq7wx83r9tf8v547eghq7 9474944 9474906 2026-09-13T20:20:45Z ThomasPusch 1869 + Kategorio:Slovakaj ministroj 9474944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] de [[Slovakio]] | dosiero = Flago-de-Slovakio.svg | periodo = [[2023]]-[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = Miroslav Wlachovský | post = }} }} '''Juraj BLANÁR''' (naskita la 16-an de majo 1966 en [[Žilina]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estas [[Slovakio|slovaka]] politikisto. Li estas nuntempe la [[ministro pri eksteraj rilatoj|ministro pri eksterlandaj kaj eŭropaj aferoj]] de la Respubliko [[Slovakio]]. Li funkciis kiel [[Parlamentano|membro]] de la Nacia Konsilio de 2002 ĝis 2006 kaj denove de 2010 ĝis 2023. Blanár estis vicprezidanto de la Nacia Konsilio de 2020 ĝis 2023. <ref>{{Cite web|title=Poslanci zvolili Blanára za podpredsedu parlamentu|url=https://spravy.pravda.sk/domace/clanok/566432-poslanci-zvolili-blanara-za-podpredsedu-parlamentu/|website=[[Pravda (Slovakia)|Pravda]]|date=21 October 2020|access-date=28 October 2023|language=sk}}</ref> Inter 2005 kaj 2017 li funkciis kiel guberniestro de la [[Regiono Žilina]]. <ref>{{Cite web|title=Blanár v Žiline skončil, kraj povedie historicky prvá županka|url=https://www.ta3.com/clanok/114746/blanar-v-ziline-skoncil-kraj-povedie-historicky-prva-zupanka|website=[[TA3 (news channel)|TA3]]|date=5 November 2017|language=sk}}</ref> Li estas membro de la partio Direkto - Sociala Demokratio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Slovako|politikisto}} {{Ministroj pri eksteraj rilatoj de la EU}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blanar, Juraj}} [[Kategorio:Slovakaj politikistoj]] [[Kategorio:Slovakaj ministroj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Slovakio]] 38ktmhxfv5ndihrp2f8gq36q02zrigl 14 953335 9474907 9473709 2026-09-13T19:42:26Z ThomasPusch 1869 9474907 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Slovakaj ministroj|Eksteraj rilatoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj laŭ landoj|Slovakio]] tca6gn5vuoj87qcvn37pjlk31pt944j 0 953367 9474718 9474173 2026-09-13T16:40:41Z Arbarulo 135469 bibliografiero, eble inda je artikolo se bulgarlingvano serĉos fontojn 9474718 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Happy boy face close up.jpg|eta|upright=1.6|Infano ekzamenas [[papilio]]n.]] '''Fruinfana evoluigo''' estas la sociala subteno de [[fruinfana evoluo]]. Ĝi inkludas {{N|antaŭbaza edukado}}, [[pediatrio|infanan sanon]], infanan [[nutrado]]n, [[infanprotekto]]n, kaj {{N|sociala protekto}} kaj havas fortajn ligojn kun subteno de [[gepatrozorgo]], [[speciala eduko]], kaj {{J|kontraŭmalriĉeca programo}}.<ref>Monda Banko. 2013. ''SABER - Early Childhood Development Data Collection Instrument''. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/239581496818660907/pdf/115702-WP-PUBLIC-Questionnaire-ECD.pdf]</ref> Ĝi celas sekurigi la [[fizika disvolviĝo|fizikan]], [[kogna disvolviĝo|kognan]], [[lingva disvolviĝo|lingvan]] kaj [[emocia disvolviĝo|emocian evoluon]] de infano tiel, ke li aŭ ŝi estas kiel eble plej lernokapabla kiam li aŭ ŝi komencas la bazan edukadon.<ref name="Monda Banko">Neuman, Michelle J., kaj Devercelli, Amanda E. 2013. ''What Matters Most for Early Childhood Development: A Framework Paper''. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/359991468331202884/pdf/901830NWP0no5000Box385307B00PUBLIC0.pdf]</ref> La [[Celoj por Daŭripova Evoluigo]] alvokas por garantii bonkvalitan fruinfanan evoluigon al ĉiuj infanoj antaŭ 2030<ref>[https://sdgs.un.org/goals/goal4#targets_and_indicators]</ref> kaj la [[Monda Banko]] priskribas investojn en ĝi kiel aparte efikajn kompare al samkostaj investoj en postaj etapoj de persona disvolviĝo. Tamen, subteno al fruinfana edukado estas politike komplika ĉar ĝi bezonas kunordigon de diversaj ministerioj, kutime [[ministerio pri sano]], [[ministerio pri edukado]] kaj [[ministerio pri sociala protekto]]. Kutime unu institucio kunordigas la agadon de la aliaj, ĉu ministerio aŭ interministeria komisiono aŭ memstara ŝtata organismo. Infanĝardenoj kutime ricevas malpli da mono en ŝtataj buĝetoj ol la postaj niveloj de edukado. Privata provizado de fruinfanaj evoluigaj servoj estas signifa en preskaŭ ĉiuj regionoj de la mondo kaj aparte altproporcia en [[Karibio]] kaj la [[araba mondo|arabaj landoj]] (respektive 85% kaj 75% en 2011), sed preskaŭ nula en Meza-[[Orienta Eŭropo]] kaj [[Centra Azio]]. [[Dosiero:SAKURAKO reading. (3891827585).jpg|eta|upright=1.6|Juna infano lernas legi.]] La alireblo de [[infanĝardeno]]j estas tre malegala laŭ landoj kaj riĉeco de la gepatroj, kaj ofte estas malalta eĉ en landoj kie [[bazlernejo|baza edukado]] estas universala. La partopreno laŭ [[sekso]] de la infano estas proksimume egala en la plej multaj landoj. En iuj kuntekstoj la provizado de fruinfanaj servoj malrekte malpliigas [[seksismo|seksan malegalecon]] en pli altaj edukniveloj ĉar ĝi anstataŭas familian prizorgadon de la infano, kiun faras plejparte virinoj.<ref name="Monda Banko"/> ==Referencoj== <references/> ==Literaturo== *Тотко Татьозов. 1995. Въздействие чрез взаимодействие. Програма за възпитателна работа с деца до 3-годишна възраст. [[Kategorio:Lernogradoj]] [[Kategorio:Infanoj]] qtznl83pa70dzt9n2r39t6guhex1u5a 1 953381 9474881 9474363 2026-09-13T19:25:17Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Ekzisto antaŭas esencon]] 9474881 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Ekzisto antaŭas esencon]] idmoturqwzhegwt4dzzq9rvl8ob2ycm 0 953388 9475179 9474442 2026-09-14T11:50:06Z Kani 670 9475179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je 1525-1530,<br> [[tempero]] sur papero muntita sur ligno}} '''Domenico di Pace Beccafumi''', nomata '''il Mecherino''' (1486 apud [[Sieno]], probable en Montaperti (nun parto de la municipo [[Castelnuovo Berardenga]]{{Streketo}}la 18-an de majo 1551 en Sieno) estis itala [[Renesanco|renesanca]] - [[Manierismo|manierista]] [[Pentrarto|pentristo]] aktiva ĉefe en [[Sieno]]. Li estas konsiderata unu el la lastaj nediluitaj reprezentantoj de la siena skolo de pentrarto. Li iniciatis Manierismon per siaj plilongigitaj figuroj, sentrankvilaj komponaĵoj kaj flagranta lumludo, kaj estis studento de [[Rafaelo]]. Lia kolorekspresionismo allogas la publikon nuntempe. [[File:Domenico_Beccafumi_009.jpg|eta| La senkapigo de [[Spurio Kasjo Vecelino|Spurio Cassius Vecellinus]], [[fresko]] (1532-1535), [[Publika Palaco (Sieno)|Palazzo Pubblico]], [[Sieno]]]] [[File:Domenico_Beccafumi_024.jpg|eta| ''Sankta Familio kun Sankta Johano'']] [[File:St_lucy_1521_Domenico_Beccafumi.jpg|eta| [[Lucia de Sirakuzo|Sankta Lucia]], 1521.]] [[File:Domenico_Beccafumi_-_Madonna_and_child_with_infant_John_the_Baptist_-_Google_Art_Project.jpg|eta| ''Madono kaj infano kun bebo Johano la Baptisto'']] [[File:Beccafumi_-_culto_di_Vesta,_1397977,_Museo_di_Casa_Martelli.jpg|eta| Kulto de Vesta]]Li estas precipe konata pro la dizajno de la planka [[mozaiko]] en la [[Katedralo de Sieno]], pri kiu li laboris dum multaj jaroj kaj kiu daŭris pli ol jarcenton por kompletigi. En siaj pli postaj jaroj, Beccafumi laboris plejparte kiel skulptisto. Liaj verkoj havas stilon, kiu inspiriĝas de siatempaj florencaj verkoj. Beccafumi ankaŭ estis influita de la pli malnova stilo de pentrado disvolvita en Sieno, kies plej elstara reprezentanto estis [[Duccio]]. Li poste imitis [[Michelangelo]]-n, kiun li studis en Romo. ''La Naskiĝo de la Virgulino'' el ĉirkaŭ 1543 estas eble lia plej konata pentraĵo. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Beccafumi_Palazzo_Pubblico_02.JPG|alternative=Frescoes at Palazzo Pubblico in Siena| Freskoj ĉe Palazzo Pubblico en Sieno File:Domenico_Beccafumi_001.jpg|alternative=Allegory of Concord (1532–1535)| ''Alegorio de Konkordo'' (1532–1535) File:Domenico_Beccafumi_002.jpg| ''Caritas'' (1532–1535) File:Domenico_Beccafumi_-_Penelope_-_WGA01540.jpg|alternative=Penelope (1514)| ''Penelopo'' (1514) File:Domenico_Beccafumi_-_Public_Virtues_of_Greek_and_Roman_Heroes-_The_Sacrifice_of_King_Codron_of_Athens_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Sacrifice of King Codrus of Athens (1529 – 1535)| ''La Ofero de Reĝo Kodro de Ateno'' (1529-1535) File:Domenico_Beccafumi_008.jpg|alternative=Tribune Publius Mucius Scaevola sends his allies to the stake (1532–1535)| ''Tribuno Publius Mucius Scaevola sendas siajn aliancanojn al la intereso'' (1532-1535) File:Domenico_Beccafumi_048.jpg|alternative=Birth of Christ (1523–1524)| ''Naskiĝo de Kristo'' (1523–1524) File:Domenico_Beccafumi_-_The_Annunciation_-_WGA01551.jpg|alternative=The Annunciation (1545)| [[Anunciacio|''La Dianonco'']] (1545) File:Domenico_Beccafumi_-_De_heilige_Catharina_ontvangt_de_stigmata_-_2898_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|alternative=Saint Catherine receives the stigmata (1545)| ''[[Katarina de Aleksandrio|Sankta Katarino]] ricevas la [[Stigmato|stigmatojn]]'' (1545) File:Domenico_Beccafumi_-_Stigmatization_of_St_Catherine_of_Siena_-_WGA01536.jpg|alternative=Stigmatization of St Catherine of Siena (1515)| ''Stigmatizado de Sankta Katarino de Sieno'' (1515) File:Beccafumi_-_Natività_di_Gesù,_Museo_Diocesano.jpg|alternative=Nativity of Jesus, Diocesan Museum| ''Naskiĝo de Jesuo'', Dioceza Muzeo File:Beccafumi_-_Madonna_col_Bambino,_1514.jpg|alternative=Madonna and Child (1514)| ''Madono kaj Infano'' (1514) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.all-art.org/early_renaissance/beccafumi1.html Domenico Beccafumi en la "Monda Historio de Arto"] * [http://www.art-drawing.ru/gallery/category/80-beccafumi-domenico Domenico di Pace Beccafumi.] [http://www.art-drawing.ru/gallery/category/80-beccafumi-domenico pentraĵoj] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beccafumi, Dominico}} [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] axjohhilpqblr8d5oo1cqzx3ir3epra 0 953398 9474588 9474586 2026-09-13T12:06:38Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9474588 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== ''Celeus'' filled an [[ecological niche]] of ant and termite foraging.<ref name= Molec /> Most are [[diurnality|diurnal]] foragers whilst the helmeted woodpecker (''C. galeatus'') has been noted to be [[crepuscular]].<ref name=strike /> Diet varies between species but may include [[arthropods]], [[larvae]] of wood boring insects, ants and termites, plant material, fruit and berries, nectar and sap. Some species of ''Celeus'' will sympatrically forage, with other species, as competition for their food is limited due to their specialised foraging strategies.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> The [[rufous-headed woodpecker]] ('' C. spectabilis'') and [[Kaempfer's woodpecker]] (''C. obrieni'') feed on ants from bamboo canes.<ref name=strike /> Finding prey is by optical cues or sounds made by probing taps. ''Celeus'' are similar to other ''Picidae'' genera in their use of [[anvils]] and tools for food preparation. Forks in trees (anvils) have been used by this genus to hold food for preparation e.g. removal of stones from cherries. Some [[Hoarding (animal behavior)|cache]] food in the anvil area.<ref name=Winkler /> Feeding maneuvers include probing using the beak and tongue, pecking for exploration and excavation, chiseling, prying or levering to obtain food. ''Celeus'' will use body maneuvers such as gleaning, reaching and hanging to access food. Hammering or continuous pecking may be associated with food finding. Weather protected cavity roosts, and, a stable supply of ants and bark insects make feeding throughout the year possible.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Some ''Celeus'' will feed terrestrially and this is considered a secondary evolutionary adaptation.<ref name=For /> Faeces is typically hook shaped. ''Celeus'' are frequent drinkers obtaining water mainly from small puddles in tree forks but are also known to go to the ground for water.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|[[Cream-colored woodpecker]] (''Celeus flavus'')]] Females of the genus ''Celeus'' are the instigators of mating courtship which usually occurs near to the nest. Courtship may commence before completion of the nest with breeding season (notably different for each species) and can range between 2–6 months.<ref name=Winkler /> ''Celeus'' are [[indeterminate growth|indeterminate]] layers. Male contribution to nest making and brood rearing has made multi-nest [[Animal sexual behaviour#Polygamy|polygamy]] difficult for this genus that is essentially [[Monogamy in animals|monogamous]]. Some species of ''Celeus'' will construct nests in the nests of arboreal insects. Eggs are usually white in colour, laid daily and can be elongated or spherical. Some species shells are thinner than others. Clutch size ranges between 2-7 eggs with hatched young blind and naked. Males usually tend to the young overnight with both parents sharing care during daylight hours. Incubation is short, usually 15 – 20 days and chicks can remain in the nest for periods of up to 30 days after hatching.<ref name=Winkler /> Nestlings of the genus species cannot be sexed.<ref name="paleon"/> Young will stay with parents until the following years breeding season, some remaining to help with new brood. === Truoj kaj nestoj === Most ''Celeus'', like others in the woodpecker family, have the key feature of being able to excavate a hole, for a nest, from living or newly dead hard wood trees with soft centres.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14 March 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> This process can take up to 2 weeks. Some species excavate bamboo whilst others will nest in arboreal ant or termite nests.<ref name=nests/> Trees are chosen for position, habitat and weather conditions. Funneling is commenced on the outer hard wood of the tree leading to chipping away inside the soft wood to create a cylinder. Chips of wood are either removed, from the inside of the tree, or left as nest material being removed as needed when soiled.<ref name=Winkler/> Previously constructed nests will be revisited for nesting or retreating. Nest dimension information is limited but a 50&nbsp;mm hole diameter with cavity depth 150–300&nbsp;mm has been reported.<ref name=nests /> Nests heights have been recorded at 0.9&nbsp;m to 30&nbsp;m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] fhu4u8p730slvjd2wj8youdb637i4ed 9474589 9474588 2026-09-13T12:07:03Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9474589 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== ''Celeus'' filled an [[ecological niche]] of ant and termite foraging.<ref name= Molec /> Most are [[diurnality|diurnal]] foragers whilst the helmeted woodpecker (''C. galeatus'') has been noted to be [[crepuscular]].<ref name=strike /> Diet varies between species but may include [[arthropods]], [[larvae]] of wood boring insects, ants and termites, plant material, fruit and berries, nectar and sap. Some species of ''Celeus'' will sympatrically forage, with other species, as competition for their food is limited due to their specialised foraging strategies.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> The [[rufous-headed woodpecker]] ('' C. spectabilis'') and [[Kaempfer's woodpecker]] (''C. obrieni'') feed on ants from bamboo canes.<ref name=strike /> Finding prey is by optical cues or sounds made by probing taps. ''Celeus'' are similar to other ''Picidae'' genera in their use of [[anvils]] and tools for food preparation. Forks in trees (anvils) have been used by this genus to hold food for preparation e.g. removal of stones from cherries. Some [[Hoarding (animal behavior)|cache]] food in the anvil area.<ref name=Winkler /> Feeding maneuvers include probing using the beak and tongue, pecking for exploration and excavation, chiseling, prying or levering to obtain food. ''Celeus'' will use body maneuvers such as gleaning, reaching and hanging to access food. Hammering or continuous pecking may be associated with food finding. Weather protected cavity roosts, and, a stable supply of ants and bark insects make feeding throughout the year possible.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Some ''Celeus'' will feed terrestrially and this is considered a secondary evolutionary adaptation.<ref name=For /> Faeces is typically hook shaped. ''Celeus'' are frequent drinkers obtaining water mainly from small puddles in tree forks but are also known to go to the ground for water.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Cream-colored woodpecker]] (''Celeus flavus'')]] Females of the genus ''Celeus'' are the instigators of mating courtship which usually occurs near to the nest. Courtship may commence before completion of the nest with breeding season (notably different for each species) and can range between 2–6 months.<ref name=Winkler /> ''Celeus'' are [[indeterminate growth|indeterminate]] layers. Male contribution to nest making and brood rearing has made multi-nest [[Animal sexual behaviour#Polygamy|polygamy]] difficult for this genus that is essentially [[Monogamy in animals|monogamous]]. Some species of ''Celeus'' will construct nests in the nests of arboreal insects. Eggs are usually white in colour, laid daily and can be elongated or spherical. Some species shells are thinner than others. Clutch size ranges between 2-7 eggs with hatched young blind and naked. Males usually tend to the young overnight with both parents sharing care during daylight hours. Incubation is short, usually 15 – 20 days and chicks can remain in the nest for periods of up to 30 days after hatching.<ref name=Winkler /> Nestlings of the genus species cannot be sexed.<ref name="paleon"/> Young will stay with parents until the following years breeding season, some remaining to help with new brood. === Truoj kaj nestoj === Most ''Celeus'', like others in the woodpecker family, have the key feature of being able to excavate a hole, for a nest, from living or newly dead hard wood trees with soft centres.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14 March 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> This process can take up to 2 weeks. Some species excavate bamboo whilst others will nest in arboreal ant or termite nests.<ref name=nests/> Trees are chosen for position, habitat and weather conditions. Funneling is commenced on the outer hard wood of the tree leading to chipping away inside the soft wood to create a cylinder. Chips of wood are either removed, from the inside of the tree, or left as nest material being removed as needed when soiled.<ref name=Winkler/> Previously constructed nests will be revisited for nesting or retreating. Nest dimension information is limited but a 50&nbsp;mm hole diameter with cavity depth 150–300&nbsp;mm has been reported.<ref name=nests /> Nests heights have been recorded at 0.9&nbsp;m to 30&nbsp;m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] go24lwnd287ht61q5jmnns0ntug1b4a 9474594 9474589 2026-09-13T12:21:41Z Kani 670 /* Manĝado */ 9474594 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Cream-colored woodpecker]] (''Celeus flavus'')]] Females of the genus ''Celeus'' are the instigators of mating courtship which usually occurs near to the nest. Courtship may commence before completion of the nest with breeding season (notably different for each species) and can range between 2–6 months.<ref name=Winkler /> ''Celeus'' are [[indeterminate growth|indeterminate]] layers. Male contribution to nest making and brood rearing has made multi-nest [[Animal sexual behaviour#Polygamy|polygamy]] difficult for this genus that is essentially [[Monogamy in animals|monogamous]]. Some species of ''Celeus'' will construct nests in the nests of arboreal insects. Eggs are usually white in colour, laid daily and can be elongated or spherical. Some species shells are thinner than others. Clutch size ranges between 2-7 eggs with hatched young blind and naked. Males usually tend to the young overnight with both parents sharing care during daylight hours. Incubation is short, usually 15 – 20 days and chicks can remain in the nest for periods of up to 30 days after hatching.<ref name=Winkler /> Nestlings of the genus species cannot be sexed.<ref name="paleon"/> Young will stay with parents until the following years breeding season, some remaining to help with new brood. === Truoj kaj nestoj === Most ''Celeus'', like others in the woodpecker family, have the key feature of being able to excavate a hole, for a nest, from living or newly dead hard wood trees with soft centres.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14 March 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> This process can take up to 2 weeks. Some species excavate bamboo whilst others will nest in arboreal ant or termite nests.<ref name=nests/> Trees are chosen for position, habitat and weather conditions. Funneling is commenced on the outer hard wood of the tree leading to chipping away inside the soft wood to create a cylinder. Chips of wood are either removed, from the inside of the tree, or left as nest material being removed as needed when soiled.<ref name=Winkler/> Previously constructed nests will be revisited for nesting or retreating. Nest dimension information is limited but a 50&nbsp;mm hole diameter with cavity depth 150–300&nbsp;mm has been reported.<ref name=nests /> Nests heights have been recorded at 0.9&nbsp;m to 30&nbsp;m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 3jttn07x2cu43ublecgtlahmywlfd89 9474597 9474594 2026-09-13T12:28:39Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9474597 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === Most ''Celeus'', like others in the woodpecker family, have the key feature of being able to excavate a hole, for a nest, from living or newly dead hard wood trees with soft centres.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14 March 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> This process can take up to 2 weeks. Some species excavate bamboo whilst others will nest in arboreal ant or termite nests.<ref name=nests/> Trees are chosen for position, habitat and weather conditions. Funneling is commenced on the outer hard wood of the tree leading to chipping away inside the soft wood to create a cylinder. Chips of wood are either removed, from the inside of the tree, or left as nest material being removed as needed when soiled.<ref name=Winkler/> Previously constructed nests will be revisited for nesting or retreating. Nest dimension information is limited but a 50&nbsp;mm hole diameter with cavity depth 150–300&nbsp;mm has been reported.<ref name=nests /> Nests heights have been recorded at 0.9&nbsp;m to 30&nbsp;m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] gmc1ylu9em78q98luze7wiaq4v0gdcc 9474598 9474597 2026-09-13T12:29:11Z Kani 670 /* Referencoj */ 9474598 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === Most ''Celeus'', like others in the woodpecker family, have the key feature of being able to excavate a hole, for a nest, from living or newly dead hard wood trees with soft centres.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14 March 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> This process can take up to 2 weeks. Some species excavate bamboo whilst others will nest in arboreal ant or termite nests.<ref name=nests/> Trees are chosen for position, habitat and weather conditions. Funneling is commenced on the outer hard wood of the tree leading to chipping away inside the soft wood to create a cylinder. Chips of wood are either removed, from the inside of the tree, or left as nest material being removed as needed when soiled.<ref name=Winkler/> Previously constructed nests will be revisited for nesting or retreating. Nest dimension information is limited but a 50&nbsp;mm hole diameter with cavity depth 150–300&nbsp;mm has been reported.<ref name=nests /> Nests heights have been recorded at 0.9&nbsp;m to 30&nbsp;m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 20a3w15sol4c4hr9yp0btn1mcojkrii 9474601 9474598 2026-09-13T12:34:06Z Kani 670 /* Truoj kaj nestoj */ 9474601 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] so7n27gphqdbtoedrotn7ggkz93xbs5 9474602 9474601 2026-09-13T12:42:23Z Kani 670 /* Memmontrado kaj plumaranĝado */ 9474602 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj lanugas plumojn dum dormado. Brilado estas ĉiutaga kun oleo uzata de la oleoglando por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plumakaroj. Piedfingroj estas flegitaj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva formikado estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.[3] ''Celeus'' display displacement movements such as tapping, pecking and drumming, intention of movement displays (e.g. looking to the side before moving away) and territorial and sexual displays. [[Arboreal]] rest and use of nest holes for retreat is common. Water bathing and sunbathing has been observed but dust bathing is rare. ''Celeus'' fluff feathers when dozing or sleeping. [[Preening (bird)|preening]] is daily with oil used from the oil gland for weather proofing feathers and protecting from skin and feather mites. Toes are groomed, and trees are used for bill cleaning. Passive and active [[anting]] has been noted in some species.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] l8zomjntze464mwa9mk0cemw6bbvbat 9474603 9474602 2026-09-13T12:47:02Z Kani 670 /* Memmontrado kaj plumaranĝado */ 9474603 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la [[oleoglando]] por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-[[akaro]]j. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva formikbanado estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 5y61t8wl0abm6jai9qvlkbavcz22ega 9474604 9474603 2026-09-13T12:47:52Z Kani 670 /* Memmontrado kaj plumaranĝado */ 9474604 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la [[oleglando]] por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-[[akaro]]j. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva [[formikumo]] estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 2rin4k20oqjh3b3ncsjyjvlc9a1o73k 9474606 9474604 2026-09-13T12:49:11Z Kani 670 /* Memmontrado kaj plumaranĝado */ 9474606 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la [[Uropiga glando|oleglando]] por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-[[akaro]]j. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva [[formikumo]] estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Woodpeckers are usually [[amicable]] around humans, adapting to manmade environments mainly for nesting and feeding. They can be considered a nuisance when nesting activities involve agricultural damage. Utility poles, housing insulation, wood cabins, wooden houses and shutters are used by this genus often resulting in structural damage. Humans have had a large impact on this genus through extensive habitat degradation and loss and early specimen collections which may have led to declining populations.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Provision of nest boxes for this species has been unsuccessful.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] iicb4y2k2btyffgsne8vixg2d201pdp 9474609 9474606 2026-09-13T12:52:17Z Kani 670 /* Rilato kun homoj */ 9474609 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la [[Uropiga glando|oleglando]] por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-[[akaro]]j. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva [[formikumo]] estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Pegoj kutime estas amikemaj ĉe homoj, adaptiĝante al homfaritaj medioj ĉefe por nestado kaj manĝado. Ili povas esti konsiderataj ĝenaĵo kiam nestagadoj implikas agrikulturajn damaĝojn. Elektrostangoj, loĝejizolado, lignaj kabanoj, lignaj domoj kaj ŝutroj estas uzataj de ĉi tiu genro ofte rezultante en struktura damaĝo. Homoj havis grandan efikon sur ĉi tiu genro per ampleksa vivejaj degenero kaj perdo kaj fruaj specimenkolektoj, kiuj eble kondukis al malkreskantaj populacioj.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Havigo de nestokestoj por ĉi tiu specio malsukcesis.<ref name=Winkler /> == Statuso == Four species in the genus are on the [[IUCN Red List]] accounting for 27% of the woodpecker family.<ref name=strike /> Red listed species are ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' and ''C. galeatus''. All are threatened due to [[deforestation]], habitat degradation and fragmentation.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> Conservation actions are limited to surveys and some habitat protection. The helmeted woodpecker (''C. galeatus'') protected by law and is a [[flagship species]] for educating school children.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15 March 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] onm35p8tabjblqkx4zrz9d6upc8rgi5 9474613 9474609 2026-09-13T12:56:57Z Kani 670 /* Statuso */ 9474613 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Celeus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Celeus''''' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]] (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.<ref name=":3">{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}</ref><ref name=":1">{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}</ref> La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.<ref name="Winkler">{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}</ref> [[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]] == Taksonomio== La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}</ref> La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}</ref> La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas "verda pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}</ref> Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]]. Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.<ref name=shakya>{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.<ref name="Molec">{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}</ref> Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.<ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').<ref name="Cheklist">{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''. La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- |[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |- |[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |- |[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |- |[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |- |[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |- |[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |- |[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo. |- |[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |- |[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |- |[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo. |- |[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |- |[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |- |} La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}</ref> Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],<ref>{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref> nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].<ref>{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}</ref><ref>{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}</ref> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']] La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.<ref name= Winkler /> La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko<ref>{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.<ref name=Winkler /><ref>{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}</ref> La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.<ref name= Winkler /> La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.<ref name=Winkler /> [[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]] Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.<ref name="Funct">{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}</ref> Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.<ref name= Winkler /> <ref name="Cornell">{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}</ref> La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.<ref name=Winkler /> Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.<ref>{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}</ref><ref name="strike">{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]] La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.<ref name=Molec /> Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.<ref name=Molec /><ref name=Winkler /> Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.<ref name=Winkler /> == Kutimaro kaj ekologio== === Manĝado=== La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).<ref name= Molec /> La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].<ref name=strike /> La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.<ref name=Winkler /><ref name=strike/> La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.<ref name=strike /> Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de "[[amboso]]j" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.<ref name=Winkler /> Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.<ref name="For">{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}</ref> Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.<ref name=For /> Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.<ref name=Winkler /> === Reproduktado === [[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]] Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.<ref name=Winkler /> Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj. La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.<ref name=Winkler /> Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.<ref name="paleon"> Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.</ref> La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro. === Truoj kaj nestoj === La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.<ref name="nests">{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}</ref> Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.<ref name=nests/> Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.<ref name=Winkler/> Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.<ref name=nests /> Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.<ref name=Winkler /> === Memmontrado kaj plumaranĝado === ''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.<ref>{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}</ref> [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la [[Uropiga glando|oleglando]] por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-[[akaro]]j. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva [[formikumo]] estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.<ref name=Winkler /> == Rilato kun homoj == [[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]] Pegoj kutime estas amikemaj ĉe homoj, adaptiĝante al homfaritaj medioj ĉefe por nestado kaj manĝado. Ili povas esti konsiderataj ĝenaĵo kiam nestagadoj implikas agrikulturajn damaĝojn. Elektrostangoj, loĝejizolado, lignaj kabanoj, lignaj domoj kaj ŝutroj estas uzataj de ĉi tiu genro ofte rezultante en struktura damaĝo. Homoj havis grandan efikon sur ĉi tiu genro per ampleksa vivejaj degenero kaj perdo kaj fruaj specimenkolektoj, kiuj eble kondukis al malkreskantaj populacioj.<ref>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}</ref> Havigo de nestokestoj por ĉi tiu specio malsukcesis.<ref name=Winkler /> == Statuso == Kvar specioj de la genro troviĝas en la [[Ruĝa Listo de IUCN]], kio reprezentas 27 % de la familio de pegedoj.<ref name=strike /> La specioj en la Ruĝa Listo estas ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' kaj ''C. galeatus''. Ĉiuj estas minacataj pro [[senarbarigo]], degradado de vivejo kaj fragmentiĝo.<ref>{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> Konservaj agoj limiĝas al esploroj kaj iom da protektado de vivejoj. La kaska pego (''C. galeatus'') estas leĝe protektata kaj servas kiel [[flagospecio]] aŭ emblema specio por edukado de lernejanoj.<ref name="bird">{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> <ref>{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15a de Marto 2016}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} *{{Cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 978-0-8014-9792-6 }} *{{Cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 978-0-7136-6418-8 }} * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] o59n7v95ebh5qnye4xirsxulj4d95wr 0 953406 9475102 9474560 2026-09-14T09:01:30Z Tirolischleioans 254019 9475102 wikitext text/x-wiki [[File:Balduin Mollhausen 1883 Hermann Selle Selle Hermann btv1b84508021 (cropped).jpg|thumb|Balduin Möllhausen, 1883]] '''Balduin MÖLLHAUSEN''' (naskiĝinta la {{daton|27|1|1825}} en [[Bonn]]o, mortinta la {{daton|28|5|1905}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] vojaĝa kaj romana verkisto. Post trejniĝo farmista je [[Pomerio]] li iris an 1850 [[Ameriko]]n, kie li jaron poste aliĝis al ekspedicio de duko Paŭlo Vilhelmo de [[Virtembergo]] al la [[Roka Montaro]]. Tie ĉi li troviĝis ĉe la tribo de la Omaha-[[indianoj]] dum kvin monatoj. Poste li laŭvale de [[Misisipo]] iris al [[Nov-Orleano]]. Pli malfrue li fariĝis, danke al perado de [[Alexander von Humboldt]], membro de amerika ekspedicio al la ekstrema uesto, kiel topografo kaj desegnisto. En 1854 Möllhausen reiris tra [[San-Francisko]] kaj la [[Panama kanalo]] ree patrujen. En Germanujo reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)]] igis lin kuratoro de la bibliotekoj de la kasteloj je [[Pocdamo]]. Nova vojaĝo al Norda Ameriko en 1857-58 kun la inĝeniero kaj leŭtenanto Joseph Christmas Ives al la ankoraŭ nekonataj regionoj ĉe la meza [[kolorado (rivero)|Kolorado]]. De 1886 Möllhausen vivis Berline. Li ade gastis ĉe kutimtabloj de princo Frederiko Karlo de Prusujo, al kiu li dediĉis »Dreilinden-Lieder« (Berlino 1896). Siajn vojaĝspertojn kaj -travivaĵojn li surpaperigis je: »Tagebuch einer Reise vom Mississippi nach den Küsten der Südsee« (Lepsiko 1858; dua eldono refarita sub al titolo »Wanderungen durch die Prärien und Wüsten des westlichen Nordamerika etc.«, Lepsiko 1860) kaj »Reisen in die Felsengebirge Nordamerikas« (Lepsiko 1861). Krome li verkis multaj romanojn kaj novelojn kies intrigoj estas en la Nova Mondo, ekz. »Die Halbindianer« (1861), »Der Flüchtling« (1862), »Der Mayordomo« (1863), »Das Mormonenmädchen« (1861), »Reliquien« (1865), »Der Meerkönig« (1867), »Der Hochlandpfeifer« (1868), »Der Piratenleutnant« (1870), »Der Fanatiker« (1883), »Der Trader« (1884), »Wildes Blut« (1886), »Das Geheimnis des Hulks« (1889), »Der Fährmann am Kanadian« (1890), »Haus Montague« (1891), »Die beiden Jachten« (1891), »Die Söldlinge« (1892), »Der Spion« (1893), »Kaptein Meerrose und ihre Kinder« (1894), »Welche von beiden?« (1897), »Der alte Korpsbursche« (1898), »Das Fegefeuer in Frappes Wigwam« (1900). Möllhausen oni povas kompari kun [[Friedrich Gerstäcker]]. Tamen li ne sukcesis atingi ties majstran prezento de cirkonstancoj kaj karakteroj. Kion Möllhausen bonege kapablis fari estis priskribi la naturon. ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007102615 "Möllhausen"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 41-42 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Balduin_M%C3%B6llhausen Vikifontaro] *[http://www.zeno.org/Literatur/M/M%C3%B6llhausen,+Balduin verkoj ĉe Zeno.org] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118784412 ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Mollhausen, Balduin}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1825]] [[kategorio:Mortintoj en 1905]] [[kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] [[kategorio:Vojaĝliteraturo]] 1bkev6hv64o9velfaxgvpp4ja70b6oh 9475180 9475102 2026-09-14T11:51:33Z Kani 670 9475180 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Balduin Mollhausen 1883 Hermann Selle Selle Hermann btv1b84508021 (cropped).jpg|thumb|Balduin Möllhausen, 1883]] '''Balduin MÖLLHAUSEN''' (naskiĝinta la {{daton|27|1|1825}} en [[Bonn]]o, mortinta la {{daton|28|5|1905}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] vojaĝa kaj romana verkisto. == Biografio == Post trejniĝo farmista je [[Pomerio]] li iris an 1850 [[Ameriko]]n, kie li jaron poste aliĝis al ekspedicio de duko Paŭlo Vilhelmo de [[Virtembergo]] al la [[Roka Montaro]]. Tie ĉi li troviĝis ĉe la tribo de la Omaha-[[indianoj]] dum kvin monatoj. Poste li laŭvale de [[Misisipo]] iris al [[Nov-Orleano]]. Pli malfrue li fariĝis, danke al perado de [[Alexander von Humboldt]], membro de amerika ekspedicio al la ekstrema uesto, kiel topografo kaj desegnisto. En 1854 Möllhausen reiris tra [[San-Francisko]] kaj la [[Panama kanalo]] ree patrujen. En Germanujo reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)]] igis lin kuratoro de la bibliotekoj de la kasteloj je [[Pocdamo]]. Nova vojaĝo al Norda Ameriko en 1857-58 kun la inĝeniero kaj leŭtenanto Joseph Christmas Ives al la ankoraŭ nekonataj regionoj ĉe la meza [[kolorado (rivero)|Kolorado]]. De 1886 Möllhausen vivis Berline. Li ade gastis ĉe kutimtabloj de princo Frederiko Karlo de Prusujo, al kiu li dediĉis »Dreilinden-Lieder« (Berlino 1896). Siajn vojaĝspertojn kaj -travivaĵojn li surpaperigis je: »Tagebuch einer Reise vom Mississippi nach den Küsten der Südsee« (Lepsiko 1858; dua eldono refarita sub al titolo »Wanderungen durch die Prärien und Wüsten des westlichen Nordamerika etc.«, Lepsiko 1860) kaj »Reisen in die Felsengebirge Nordamerikas« (Lepsiko 1861). Krome li verkis multaj romanojn kaj novelojn kies intrigoj estas en la Nova Mondo, ekz. »Die Halbindianer« (1861), »Der Flüchtling« (1862), »Der Mayordomo« (1863), »Das Mormonenmädchen« (1861), »Reliquien« (1865), »Der Meerkönig« (1867), »Der Hochlandpfeifer« (1868), »Der Piratenleutnant« (1870), »Der Fanatiker« (1883), »Der Trader« (1884), »Wildes Blut« (1886), »Das Geheimnis des Hulks« (1889), »Der Fährmann am Kanadian« (1890), »Haus Montague« (1891), »Die beiden Jachten« (1891), »Die Söldlinge« (1892), »Der Spion« (1893), »Kaptein Meerrose und ihre Kinder« (1894), »Welche von beiden?« (1897), »Der alte Korpsbursche« (1898), »Das Fegefeuer in Frappes Wigwam« (1900). Möllhausen oni povas kompari kun [[Friedrich Gerstäcker]]. Tamen li ne sukcesis atingi ties majstran prezento de cirkonstancoj kaj karakteroj. Kion Möllhausen bonege kapablis fari estis priskribi la naturon. ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007102615 "Möllhausen"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 41-42 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Balduin_M%C3%B6llhausen Vikifontaro] *[http://www.zeno.org/Literatur/M/M%C3%B6llhausen,+Balduin verkoj ĉe Zeno.org] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118784412 ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Mollhausen, Balduin}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1825]] [[kategorio:Mortintoj en 1905]] [[kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] [[kategorio:Vojaĝliteraturo]] qdwmetjm8mbpzrudpwq4cqazcrd454n 9475181 9475180 2026-09-14T11:52:56Z Kani 670 9475181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Balduin MÖLLHAUSEN''' (naskiĝinta la {{daton|27|1|1825}} en [[Bonn]]o, mortinta la {{daton|28|5|1905}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] vojaĝa kaj romana verkisto. == Biografio == [[File:Balduin Mollhausen 1883 Hermann Selle Selle Hermann btv1b84508021 (cropped).jpg|thumb|maldekstre|Balduin Möllhausen, 1883]] Post trejniĝo farmista je [[Pomerio]] li iris an 1850 [[Ameriko]]n, kie li jaron poste aliĝis al ekspedicio de duko Paŭlo Vilhelmo de [[Virtembergo]] al la [[Roka Montaro]]. Tie ĉi li troviĝis ĉe la tribo de la Omaha-[[indianoj]] dum kvin monatoj. Poste li laŭvale de [[Misisipo]] iris al [[Nov-Orleano]]. Pli malfrue li fariĝis, danke al perado de [[Alexander von Humboldt]], membro de amerika ekspedicio al la ekstrema uesto, kiel topografo kaj desegnisto. En 1854 Möllhausen reiris tra [[San-Francisko]] kaj la [[Panama kanalo]] ree patrujen. En Germanujo reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)]] igis lin kuratoro de la bibliotekoj de la kasteloj je [[Pocdamo]]. Nova vojaĝo al Norda Ameriko en 1857-58 kun la inĝeniero kaj leŭtenanto Joseph Christmas Ives al la ankoraŭ nekonataj regionoj ĉe la meza [[kolorado (rivero)|Kolorado]]. De 1886 Möllhausen vivis Berline. Li ade gastis ĉe kutimtabloj de princo Frederiko Karlo de Prusujo, al kiu li dediĉis »Dreilinden-Lieder« (Berlino 1896). Siajn vojaĝspertojn kaj -travivaĵojn li surpaperigis je: »Tagebuch einer Reise vom Mississippi nach den Küsten der Südsee« (Lepsiko 1858; dua eldono refarita sub al titolo »Wanderungen durch die Prärien und Wüsten des westlichen Nordamerika etc.«, Lepsiko 1860) kaj »Reisen in die Felsengebirge Nordamerikas« (Lepsiko 1861). Krome li verkis multaj romanojn kaj novelojn kies intrigoj estas en la Nova Mondo, ekz. »Die Halbindianer« (1861), »Der Flüchtling« (1862), »Der Mayordomo« (1863), »Das Mormonenmädchen« (1861), »Reliquien« (1865), »Der Meerkönig« (1867), »Der Hochlandpfeifer« (1868), »Der Piratenleutnant« (1870), »Der Fanatiker« (1883), »Der Trader« (1884), »Wildes Blut« (1886), »Das Geheimnis des Hulks« (1889), »Der Fährmann am Kanadian« (1890), »Haus Montague« (1891), »Die beiden Jachten« (1891), »Die Söldlinge« (1892), »Der Spion« (1893), »Kaptein Meerrose und ihre Kinder« (1894), »Welche von beiden?« (1897), »Der alte Korpsbursche« (1898), »Das Fegefeuer in Frappes Wigwam« (1900). Möllhausen oni povas kompari kun [[Friedrich Gerstäcker]]. Tamen li ne sukcesis atingi ties majstran prezento de cirkonstancoj kaj karakteroj. Kion Möllhausen bonege kapablis fari estis priskribi la naturon. ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007102615 "Möllhausen"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 41-42 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Balduin_M%C3%B6llhausen Vikifontaro] *[http://www.zeno.org/Literatur/M/M%C3%B6llhausen,+Balduin verkoj ĉe Zeno.org] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118784412 ligiloj ĉe DDB] {{DEFAULTSORT:Mollhausen, Balduin}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1825]] [[kategorio:Mortintoj en 1905]] [[kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bonn]] [[kategorio:Vojaĝliteraturo]] r3wtvk6ff87q2nxc09owhlfuql4lk8z 0 953410 9474614 9474584 2026-09-13T12:59:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de iranaj esperantistoj]] 9474614 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de iranaj esperantistoj]] 0qixieebb5vx280qp7gegxx37htai2p 0 953412 9474595 2026-09-13T12:22:36Z Kani 670 Alidirektigis al [[Krepuskulo]] 9474595 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Krepuskulo]] gdc0pdzx6o7h6qxbwj9ozp6wkgw2258 0 953413 9474607 2026-09-13T12:51:25Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9474607 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] liivgyuf1ws6a15i2jo741t7nl3eccp 0 953414 9474622 2026-09-13T13:11:03Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 9474622 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 6enphnct3apg5uo6gdifvtdq4vcp6hk 0 953415 9474623 2026-09-13T13:12:11Z Crosstor 3176 urbanizisto 9474623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [percel], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Perczel Anna''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], [[urbanizisto]]. Ŝia origina nomo estis laŭ la franca sistemo ''Anique Preiser'' [prejzer], ŝiaj gepatroj estis [[Károly Perczel]] kaj [[Erzsébet Perczel]], ŝia [[frato]] estis [[István Perczel]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM644376/891a020e-a5b0-4af9-bc86-a39e3bef3f50/solr/0/24/0/7/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1632952&date=2026-09-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1942|11|18}} en [[Parizo]], ŝi mortis {{mortotago|2021|6|13}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. La familio Preiser revenis al Hungario post la dua mondmilito, ili vivis plu jam sub nomo ''Perczel''. Ŝi akiris arkitekturan diplomon en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]] en [[1967]]. Post la diplomo ŝi laboris en ŝtata arkitektura instituto sub gvidado de [[György Vadász]]. Tiutempe ŝi partoprenis en renovigaj laboroj de banejo Gellért kaj urbocentro de [[Zalaegerszeg]], krome ŝi laboris en [[Alĝerio]] (1975-1977) kaj [[Mozambiko]] (1980-1982). Baldaŭ ŝi partoprenis en renovigaj laboroj de ĉefurbaj distriktoj. Ŝi ricevis [[premio]]jn ekde 1996. == Ŝia libro == * ''Védtelen örökség. Lakóházak a zsidó negyedben'' (2007) == Memorigiloj == * [[memortabulo]] en Budapeŝto (2026) == Fontoj == * [https://urbanistak.mek.hu/urbanista/perczel-anna biografio hungare kun foto] * [https://epiteszforum.hu/elhunyt-perczel-anna-epitesz-urbanista biografio hungare kun foto] * [https://meonline.hu/magyar-epitomuveszet-hirek/bucsu/perczel-anna-1942-2021/ biografio hungare kun foto] * [https://hvg.hu/kultura/20210614_Meghalt_Perczel_Anna_epiteszurbanista biografio hungare] * [https://epa.oszk.hu/02900/02971/00066/pdf/EPA02971_octogon_2021_04_152-153.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Perczel Anna}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj urbanizistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} n64avptsjc7k8w5pw5srcxq1bnm8b4b 1 953416 9474629 2026-09-13T13:15:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 1 frazon, tio estis maltro... ~~~~" 9474629 wikitext text/x-wiki Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 1 frazon, tio estis maltro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 13 sep. 2026 (UTC) 4bqkero5z5hijyu48axdz7x234o8pbh 9474630 9474629 2026-09-13T13:15:31Z ThomasPusch 1869 9474630 wikitext text/x-wiki Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 1 frazon, tio estis maltro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 13 sep. 2026 (UTC) Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 1 frazon, tio estis maltro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 13 sep. 2026 (UTC) 4qz77jge6knj6cjdo064vutoynr9rkp 9474631 9474630 2026-09-13T13:16:00Z ThomasPusch 1869 ? 9474631 wikitext text/x-wiki Eĉ artikola ĝermo bezonas almenaŭ tri frazojn, prefere iom pli da. Tiu ĉi teksto havis 1 frazon, tio estis maltro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 13 sep. 2026 (UTC) 4bqkero5z5hijyu48axdz7x234o8pbh 0 953417 9474633 2026-09-13T13:16:47Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĉefministro de Luksemburgo]] 9474633 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĉefministro de Luksemburgo]] g9jf841cpdcvxu61np837z2o834e74j 9474660 9474633 2026-09-13T14:14:53Z ThomasPusch 1869 Forigis alidirektigilon al [[Ĉefministro de Luksemburgo]] 9474660 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greater coat of arms of the grand-duchy of Luxembourg.svg|eta|250ra]] [[Dosiero:Refuge Sankt Maximin - Luxembourg City - DSC05991.JPG|eta|{{centre|Oficiala rezidejo de la ĉefministro}}]] La '''ĉefministro de Luksemburgio''' - {{l-fr|Premier ministre du Luxembourg}}, [[luksemburge]] ''Premierminister vu Lëtzebuerg'', {{l-de|Premierminister von Luxemburg}} estas la [[registarestro]] de la [[grandduklando Luksemburgio]] ankaŭ - samkiel la ĉefurbo [[Luksemburgo (urbo)]] nomata [[Luksemburgo (lando)]]. Lia rolo estas kunordigi kaj kontroli la laboron de la [[registaro]] aŭ [[kabineto]] (do la grupo de ŝtataj [[ministro]]j) kaj, en sia rolo kiel [[ĉefministro]], akordigi la solvojn ([[leĝprojekto]]jn, [[dekreto]]jn, [[regularo]]jn) prilaboritajn en la parlamento, la Deputita Ĉambro ([[luksemburge]] ''Chamber'', {{l-fr|Chambre des Députés}}, {{l-de|Abgeordnetenkammer}}) kun la Registara Konsilio (kiu nur konsistas el la registaro kaj la [[ŝtatestro]], la grandduko de Luksemburgio). Ekde la 17-a de novembro 2023, la ofico de ĉefministro estas okupata de [[Luc Frieden]] (Kristana Sociala Popola Partio, CSV aŭ PCS, Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei, Parti Chrétien-Social resp. Christlich-Soziale Volkspartei, parto de la [[Eŭropa Popola Partio]]).<ref>Thomas Gutschker, Bruselo: [https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/luxemburgs-neuer-ministerpraesident-luc-frieden-polarisiert-19321935.html artikolo ''Luxemburgs neuer Ministerpräsident Luc Frieden polarisiert'' (La nova ĉefministro de Luksemburgo Luc Frieden polarizas)] en la germana gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', [[ISSN]] 0174-4909, la 17-a de novembro 2023 ({{de}})</ref> Krom pri [[Luc Frieden]], jam estas esperantaj artikoloj pri la sekvaj antaŭaj ĉefministroj de Luksemburgio: * [[Pierre Werner]] (1959–1974 kaj 1979–1984) ... * [[Jean-Claude Junck]] (1995-2013) * [[Xavier Bettel]] (2013-2023) == Referencoj == {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgio]] 79tqrwtz7l0b3iwaajzcszzr6qwm0ux 9474674 9474660 2026-09-13T14:38:48Z ThomasPusch 1869 9474674 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greater coat of arms of the grand-duchy of Luxembourg.svg|eta|250ra]] [[Dosiero:Refuge Sankt Maximin - Luxembourg City - DSC05991.JPG|eta|{{centre|Oficiala rezidejo de la ĉefministro}}]] La '''ĉefministro de Luksemburgio''' - {{l-fr|Premier ministre du Luxembourg}}, [[luksemburge]] ''Premierminister vu Lëtzebuerg'', {{l-de|Premierminister von Luxemburg}} estas la [[registarestro]] de la [[grandduklando Luksemburgio]] ankaŭ - samkiel la ĉefurbo [[Luksemburgo (urbo)]] nomata [[Luksemburgo (lando)]]. Lia rolo estas kunordigi kaj kontroli la laboron de la [[registaro]] aŭ [[kabineto]] (do la grupo de ŝtataj [[ministro]]j) kaj, en sia rolo kiel [[ĉefministro]], akordigi la solvojn ([[leĝprojekto]]jn, [[dekreto]]jn, [[regularo]]jn) prilaboritajn en la parlamento, la Deputita Ĉambro ([[luksemburge]] ''Chamber'', {{l-fr|Chambre des Députés}}, {{l-de|Abgeordnetenkammer}}) kun la Registara Konsilio (kiu nur konsistas el la registaro kaj la [[ŝtatestro]], la grandduko de Luksemburgio). Ekde la 17-a de novembro 2023, la ofico de ĉefministro estas okupata de [[Luc Frieden]] (Kristana Sociala Popola Partio, CSV aŭ PCS, Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei, Parti Chrétien-Social resp. Christlich-Soziale Volkspartei, parto de la [[Eŭropa Popola Partio]]).<ref>Thomas Gutschker, Bruselo: [https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/luxemburgs-neuer-ministerpraesident-luc-frieden-polarisiert-19321935.html artikolo ''Luxemburgs neuer Ministerpräsident Luc Frieden polarisiert'' (La nova ĉefministro de Luksemburgo Luc Frieden polarizas)] en la germana gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', [[ISSN]] 0174-4909, la 17-a de novembro 2023 ({{de}})</ref> Krom pri [[Luc Frieden]], jam estas esperantaj artikoloj pri la sekvaj antaŭaj ĉefministroj de Luksemburgio: * [[Pierre Werner]] (1959–1974 kaj 1979–1984) * [[Gaston Thorn]] (1974-1979) * [[Jacques Santer]] (1984–1995) * [[Jean-Claude Juncker]] (1995-2013) * [[Xavier Bettel]] (2013-2023) == Referencoj == {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgio]] 6y5bnxuajcq0wdlxl430rxo6hp051l5 9474675 9474674 2026-09-13T14:39:25Z ThomasPusch 1869 9474675 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greater coat of arms of the grand-duchy of Luxembourg.svg|eta|250ra]] [[Dosiero:Refuge Sankt Maximin - Luxembourg City - DSC05991.JPG|eta|{{centre|Oficiala rezidejo de la ĉefministro}}]] La '''ĉefministro de Luksemburgio''' - {{l-fr|Premier ministre du Luxembourg}}, [[luksemburge]] ''Premierminister vu Lëtzebuerg'', {{l-de|Premierminister von Luxemburg}} estas la [[registarestro]] de la [[grandduklando Luksemburgio]] ankaŭ - samkiel la ĉefurbo [[Luksemburgo (urbo)]] nomata [[Luksemburgo (lando)]]. Lia rolo estas kunordigi kaj kontroli la laboron de la [[registaro]] aŭ [[kabineto]] (do la grupo de ŝtataj [[ministro]]j) kaj, en sia rolo kiel [[ĉefministro]], akordigi la solvojn ([[leĝo|leĝprojekto]]jn, [[dekreto]]jn, [[regularo]]jn) prilaboritajn en la parlamento, la Deputita Ĉambro ([[luksemburge]] ''Chamber'', {{l-fr|Chambre des Députés}}, {{l-de|Abgeordnetenkammer}}) kun la Registara Konsilio (kiu nur konsistas el la registaro kaj la [[ŝtatestro]], la grandduko de Luksemburgio). Ekde la 17-a de novembro 2023, la ofico de ĉefministro estas okupata de [[Luc Frieden]] (Kristana Sociala Popola Partio, CSV aŭ PCS, Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei, Parti Chrétien-Social resp. Christlich-Soziale Volkspartei, parto de la [[Eŭropa Popola Partio]]).<ref>Thomas Gutschker, Bruselo: [https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/luxemburgs-neuer-ministerpraesident-luc-frieden-polarisiert-19321935.html artikolo ''Luxemburgs neuer Ministerpräsident Luc Frieden polarisiert'' (La nova ĉefministro de Luksemburgo Luc Frieden polarizas)] en la germana gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', [[ISSN]] 0174-4909, la 17-a de novembro 2023 ({{de}})</ref> Krom pri [[Luc Frieden]], jam estas esperantaj artikoloj pri la sekvaj antaŭaj ĉefministroj de Luksemburgio: * [[Pierre Werner]] (1959–1974 kaj 1979–1984) * [[Gaston Thorn]] (1974-1979) * [[Jacques Santer]] (1984–1995) * [[Jean-Claude Juncker]] (1995-2013) * [[Xavier Bettel]] (2013-2023) == Referencoj == {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgio]] ld4wlok9ycegbiny55kcv8we5jtzkfs 9474676 9474675 2026-09-13T14:39:47Z ThomasPusch 1869 9474676 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greater coat of arms of the grand-duchy of Luxembourg.svg|eta|250ra]] [[Dosiero:Refuge Sankt Maximin - Luxembourg City - DSC05991.JPG|eta|{{centre|Oficiala rezidejo de la ĉefministro}}]] La '''ĉefministro de Luksemburgio''' - {{l-fr|Premier ministre du Luxembourg}}, [[luksemburge]] ''Premierminister vu Lëtzebuerg'', {{l-de|Premierminister von Luxemburg}} estas la [[registarestro]] de la [[grandduklando Luksemburgio]] ankaŭ - samkiel la ĉefurbo [[Luksemburgo (urbo)]] nomata [[Luksemburgo (lando)]]. Lia rolo estas kunordigi kaj kontroli la laboron de la [[registaro]] aŭ [[kabineto]] (do la grupo de ŝtataj [[ministro]]j) kaj, en sia rolo kiel [[ĉefministro]], akordigi la solvojn ([[leĝo|leĝprojekto]]jn, [[dekreto]]jn, [[regularo]]jn) prilaboritajn en la parlamento, la Deputita Ĉambro ([[luksemburge]] ''Chamber'', {{l-fr|Chambre des Députés}}, {{l-de|Abgeordnetenkammer}}) kun la Registara Konsilio (kiu nur konsistas el la registaro kaj la [[ŝtatestro]], la grandduko de Luksemburgio). Ekde la 17-a de novembro 2023, la ofico de ĉefministro estas okupata de [[Luc Frieden]] (Kristana Sociala Popola Partio, CSV aŭ PCS, Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei, Parti Chrétien-Social resp. Christlich-Soziale Volkspartei, parto de la [[Eŭropa Popola Partio]]).<ref>Thomas Gutschker, Bruselo: [https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/luxemburgs-neuer-ministerpraesident-luc-frieden-polarisiert-19321935.html artikolo ''Luxemburgs neuer Ministerpräsident Luc Frieden polarisiert'' (La nova ĉefministro de Luksemburgo Luc Frieden polarizas)] en la germana gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', [[ISSN]] 0174-4909, la 17-a de novembro 2023 ({{de}})</ref> Krom pri [[Luc Frieden]], jam estas esperantaj artikoloj pri la sekvaj antaŭaj ĉefministroj de Luksemburgio: * [[Pierre Werner]] (1959–1974 kaj 1979–1984) * [[Gaston Thorn]] (1974-1979) * [[Jacques Santer]] (1984–1995) * [[Jean-Claude Juncker]] (1995-2013) * [[Xavier Bettel]] (2013-2023) == Referencoj == {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo]] jbdegs7wn4vp21ekbq2wtpw9blz8hz2 9474677 9474676 2026-09-13T14:40:46Z ThomasPusch 1869 9474677 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greater coat of arms of the grand-duchy of Luxembourg.svg|dekstra|250ra]] [[Dosiero:Refuge Sankt Maximin - Luxembourg City - DSC05991.JPG|eta|{{centre|Oficiala rezidejo de la ĉefministro}}]] La '''ĉefministro de Luksemburgio''' - {{l-fr|Premier ministre du Luxembourg}}, [[luksemburge]] ''Premierminister vu Lëtzebuerg'', {{l-de|Premierminister von Luxemburg}} estas la [[registarestro]] de la [[grandduklando Luksemburgio]] ankaŭ - samkiel la ĉefurbo [[Luksemburgo (urbo)]] nomata [[Luksemburgo (lando)]]. Lia rolo estas kunordigi kaj kontroli la laboron de la [[registaro]] aŭ [[kabineto]] (do la grupo de ŝtataj [[ministro]]j) kaj, en sia rolo kiel [[ĉefministro]], akordigi la solvojn ([[leĝo|leĝprojekto]]jn, [[dekreto]]jn, [[regularo]]jn) prilaboritajn en la parlamento, la Deputita Ĉambro ([[luksemburge]] ''Chamber'', {{l-fr|Chambre des Députés}}, {{l-de|Abgeordnetenkammer}}) kun la Registara Konsilio (kiu nur konsistas el la registaro kaj la [[ŝtatestro]], la grandduko de Luksemburgio). Ekde la 17-a de novembro 2023, la ofico de ĉefministro estas okupata de [[Luc Frieden]] (Kristana Sociala Popola Partio, CSV aŭ PCS, Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei, Parti Chrétien-Social resp. Christlich-Soziale Volkspartei, parto de la [[Eŭropa Popola Partio]]).<ref>Thomas Gutschker, Bruselo: [https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/luxemburgs-neuer-ministerpraesident-luc-frieden-polarisiert-19321935.html artikolo ''Luxemburgs neuer Ministerpräsident Luc Frieden polarisiert'' (La nova ĉefministro de Luksemburgo Luc Frieden polarizas)] en la germana gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', [[ISSN]] 0174-4909, la 17-a de novembro 2023 ({{de}})</ref> Krom pri [[Luc Frieden]], jam estas esperantaj artikoloj pri la sekvaj antaŭaj ĉefministroj de Luksemburgio: * [[Pierre Werner]] (1959–1974 kaj 1979–1984) * [[Gaston Thorn]] (1974-1979) * [[Jacques Santer]] (1984–1995) * [[Jean-Claude Juncker]] (1995-2013) * [[Xavier Bettel]] (2013-2023) == Referencoj == {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Luksemburgo| ]] r5106c4ud1nyc6f5v36zn65pqps14am 1 953418 9474647 2026-09-13T14:03:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi estas konvinkita, ke la multaj ruĝaj ligiloj ĉi tie pri la naciaj kristandemokratiaj partioj de Eŭropo estas bonaj ruĝaj ligiloj. Bonaj en la senco ke ili fakte meritus esti prioritataj temoj por la esperantlingva enciklopedio, sed ne bonaj en la senco ke preskaŭ ĉiuj jam atendas paĝokreon ekde novembro 2007, do ekde preskaŭ du jardekoj, kiam mi mem faris ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj tiam propramane mem bluigis multajn ligilojn per paĝokreoj. Sed kompren..." 9474647 wikitext text/x-wiki Mi estas konvinkita, ke la multaj ruĝaj ligiloj ĉi tie pri la naciaj kristandemokratiaj partioj de Eŭropo estas bonaj ruĝaj ligiloj. Bonaj en la senco ke ili fakte meritus esti prioritataj temoj por la esperantlingva enciklopedio, sed ne bonaj en la senco ke preskaŭ ĉiuj jam atendas paĝokreon ekde novembro 2007, do ekde preskaŭ du jardekoj, kiam mi mem faris ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj tiam propramane mem bluigis multajn ligilojn per paĝokreoj. Sed kompreneble mi ne faris sole ĉiujn paĝojn pri naciaj partioj, kaj post novembro 2007 ne multo okazis. Iom da tamen okazis: ekzemple en marto 2013 ekestis paĝo pri la hungara partio <big>'''[[Fidesz]]'''</big>, sed ĉi tie neniu atentis ke daŭre la ligilo <big>'''[[Fidesz-Magyar Polgári Szövetség]]'''</big> atendas paĝokreon, kvankam ekde pli ol 13 jaroj la paĝo jam ekzistas. Tial mi skeptikas intertempe pri fakte ĉiuj ruĝaj ligiloj - tre ofte okazas al mi, ke mi renkontas ruĝajn ligilojn kiuj krias pri mankanta temo, kaj ili simple ne uzas la ĝustan literumon. Mi nun adaptas la paĝon pri la partio [[Fidesz]], sed tre alvokas ke iu uzanto foje kontrolu ĉiujn ruĝajn ligilojn ... povus esti ke kaŝiĝas pliaj miskomprenoj kiel tiu pri la partio [[Fidesz]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:03, 13 sep. 2026 (UTC) qhrl0rpj6yhhj9eht5almbqfbx9xn3t 9474654 9474647 2026-09-13T14:09:20Z ThomasPusch 1869 9474654 wikitext text/x-wiki Mi estas konvinkita, ke la multaj ruĝaj ligiloj ĉi tie pri la naciaj kristandemokratiaj partioj de Eŭropo estas bonaj ruĝaj ligiloj. Bonaj en la senco ke ili fakte meritus esti prioritataj temoj por la esperantlingva enciklopedio, sed ne bonaj en la senco ke preskaŭ ĉiuj jam atendas paĝokreon ekde novembro 2007, do ekde preskaŭ du jardekoj, kiam mi mem faris ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj tiam propramane mem bluigis multajn ligilojn per paĝokreoj. Sed kompreneble mi ne faris sole ĉiujn paĝojn pri naciaj partioj, kaj post novembro 2007 ne multo okazis. Iom da tamen okazis: ekzemple en marto 2013 ekestis paĝo pri la hungara partio <big>'''[[Fidesz]]'''</big>, sed ĉi tie neniu atentis ke daŭre la ligilo <big>'''[[Fidesz-Magyar Polgári Szövetség]]'''</big> atendas paĝokreon, kvankam ekde pli ol 13 jaroj la paĝo jam ekzistas. Tial mi skeptikas intertempe pri fakte ĉiuj ruĝaj ligiloj - tre ofte okazas al mi, ke mi renkontas ruĝajn ligilojn kiuj krias pri mankanta temo, kaj ili simple ne uzas la ĝustan literumon. Mi nun adaptas la paĝon pri la partio [[Fidesz]], sed tre alvokas ke iu uzanto foje kontrolu ĉiujn ruĝajn ligilojn ... povus esti ke kaŝiĝas pliaj miskomprenoj kiel tiu pri la partio [[Fidesz]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:03, 13 sep. 2026 (UTC) :PS: Kvankam mi ne havas tempon nun sondi la tutan listoin, mi tuj ankoraŭ trovis duan ekzemplon: la bulgara partio kun ruĝa ligilo <big>'''[[Demokrati za Silna Balgarija]]'''</big> intertempe havas paĝon kun bona esperantlingva titolo <big>'''[[Demokratoj por forta Bulgario]]'''</big>. Mi preskaŭ garantias ke en la listo ankoraŭ estas pliaj ekzemploj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:09, 13 sep. 2026 (UTC) idopob7p1i42jwc6szm1c6rqfcucgma 0 953419 9474653 2026-09-13T14:08:16Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de litovaj esperantistoj]] 9474653 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de litovaj esperantistoj]] 03olsa2h1v74qyjs98w3nldza2rch79 0 953420 9474657 2026-09-13T14:12:40Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9474657 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 5chppv1899hjgh43wdpnchovxykjwzz 1 953421 9474662 2026-09-13T14:15:40Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Nigremo== Mankas multegaj ligiloj al menciindaj temoj. --~~~~" 9474662 wikitext text/x-wiki ==Nigremo== Mankas multegaj ligiloj al menciindaj temoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:15, 13 sep. 2026 (UTC) jarbokp9gczxvn0vuhreyq0e7bxnwxb 0 953422 9474664 2026-09-13T14:17:15Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de rusaj esperantistoj]] 9474664 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de rusaj esperantistoj]] 1emdtgryw8q2r4watfylmr1y7cpb6v9 15 953423 9474691 2026-09-13T14:55:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Aidas}} Mi mem "proponis diskutigi ĉu forigi ĉi tiun kategorion, ĉar malplena, neuzata" kaj vi "kiel farinto mem petas pri forigo". Bone, sed kvankam nin estas la uzata kategorio "Luksemburgiaj ministroj", mi supozas ke certe foje iuj homoj atendos kategorion "Luksemburgaj ministroj" kaj miros se tiu kategorio ne estas. Tial mi proponas anstataŭ forigon kategorian alidirektilon. ~~~~" 9474691 wikitext text/x-wiki {{re|Aidas}} Mi mem "proponis diskutigi ĉu forigi ĉi tiun kategorion, ĉar malplena, neuzata" kaj vi "kiel farinto mem petas pri forigo". Bone, sed kvankam nin estas la uzata kategorio "Luksemburgiaj ministroj", mi supozas ke certe foje iuj homoj atendos kategorion "Luksemburgaj ministroj" kaj miros se tiu kategorio ne estas. Tial mi proponas anstataŭ forigon kategorian alidirektilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 13 sep. 2026 (UTC) azgxwqfw0y5r9d6o2qv3s9prhe020el 9474692 9474691 2026-09-13T14:56:22Z ThomasPusch 1869 9474692 wikitext text/x-wiki {{re|Aidas}} Vi "proponis diskutigi ĉu forigi ĉi tiun kategorion, ĉar malplena, neuzata" kaj vi "kiel farinto mem petas pri forigo". Bone, sed kvankam nun estas la uzata kategorio "Luksemburgiaj ministroj", mi supozas ke certe foje iuj homoj atendos kategorion "Luksemburgaj ministroj" sen la -i- kaj miros se tiu kategorio ne estas. Tial mi proponas anstataŭ forigon kategorian alidirektilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 13 sep. 2026 (UTC) l5r05n3qp1jw1dujtl9vf1oqtdawk8b 9474694 9474692 2026-09-13T14:57:31Z ThomasPusch 1869 9474694 wikitext text/x-wiki {{re|Aidas}} Vi "proponis diskutigi ĉu forigi ĉi tiun kategorion, ĉar malplena, neuzata" kaj vi "kiel farinto mem petas pri forigo". Bone, sed kvankam nun estas la uzata kategorio "Luksemburgiaj ministroj", mi supozas ke certe foje iuj homoj atendos kategorion "Luksemburgaj ministroj" sen la -i- kaj miros se tiu kategorio ne estas. Tial mi proponas anstataŭ forigon kategorian alidirektilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 13 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 13 sep. 2026 (UTC) 8tzsabrxf31nl2roz8zati74w659loj 9474707 9474694 2026-09-13T15:54:55Z Aidas 3488 9474707 wikitext text/x-wiki {{re|Aidas}} Vi "proponis diskutigi ĉu forigi ĉi tiun kategorion, ĉar malplena, neuzata" kaj vi "kiel farinto mem petas pri forigo". Bone, sed kvankam nun estas la uzata kategorio "Luksemburgiaj ministroj", mi supozas ke certe foje iuj homoj atendos kategorion "Luksemburgaj ministroj" sen la -i- kaj miros se tiu kategorio ne estas. Tial mi proponas anstataŭ forigon kategorian alidirektilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 13 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 13 sep. 2026 (UTC) :: Konsentite, kompreneble. pks45r69dyrd34i1ierdfu0hbnn3ihe 9474708 9474707 2026-09-13T15:55:12Z Aidas 3488 9474708 wikitext text/x-wiki {{re|Aidas}} Vi "proponis diskutigi ĉu forigi ĉi tiun kategorion, ĉar malplena, neuzata" kaj vi "kiel farinto mem petas pri forigo". Bone, sed kvankam nun estas la uzata kategorio "Luksemburgiaj ministroj", mi supozas ke certe foje iuj homoj atendos kategorion "Luksemburgaj ministroj" sen la -i- kaj miros se tiu kategorio ne estas. Tial mi proponas anstataŭ forigon kategorian alidirektilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 13 sep. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:57, 13 sep. 2026 (UTC) :: Konsentite, kompreneble. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:55, 13 sep. 2026 (UTC) ixmfwx89w24bwqwzfgkhhuxv8f0ym4u 0 953424 9474698 2026-09-13T15:22:13Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] 9474698 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] nksltno00p3xlplbb9xccy2v54f4llz 14 953425 9474746 2026-09-13T17:28:04Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Germanoj laŭ urboj|Zwickau]] [[Kategorio:Zwickau]]" 9474746 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Germanoj laŭ urboj|Zwickau]] [[Kategorio:Zwickau]] fz1y81agaccijbelio5x5sbgvkjdk7h 0 953426 9474747 2026-09-13T17:28:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1372419897|Rhun ap Iorwerth]]" 9474747 wikitext text/x-wiki '''Rhun ap Iorwerth''' {{IPA|r̥ɨːn ap ˈjɔrwɛrθ}}<ref>{{Cite web|date=2026-05-09|title=Senedd election 2026: How do you pronounce name of Plaid Cymru leader Rhun ap Iorwerth?|url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5y84r34wd0o|access-date=2026-07-06|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> (naskita la 27-an de aŭgusto 1972 en Tonteg, [[Glamorgan]]) estas kimra politikisto kaj iama dissendanto, kiu funkciis kiel Unua Ministro de Kimrio ekde 2026 kaj [[Partio de Kimrujo|Gvidanto de Plaid Cymru]] ekde 2023. Li funkciis kiel Membro de la Senedd (MS) por Bangor Conwy Môn, antaŭe Ynys Môn, ekde 2013. Li estas la unua parlamentano kiu reprezentas partion krom [[Kimra Laborista Partio|la Kimra Laborista Partio]] aŭ la Kooperativa Partio, lia nomumo finante la seninterrompan permanentan oficon de la partio en [[Kimra Asemblea Registaro|la Kimra Registaro]] ekde la transdono de potenco en 1999. [[Kategorio:Kimraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] lrt3y30c2ua46pnlwnek9p4s3h53sj0 9474748 9474747 2026-09-13T17:29:10Z Sj1mor 12103 9474748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Rhun ap Iorwerth''' {{IPA|r̥ɨːn ap ˈjɔrwɛrθ}}<ref>{{Cite web|date=2026-05-09|title=Senedd election 2026: How do you pronounce name of Plaid Cymru leader Rhun ap Iorwerth?|url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5y84r34wd0o|access-date=2026-07-06|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> (naskita la 27-an de aŭgusto 1972 en Tonteg, [[Glamorgan]]) estas kimra politikisto kaj iama dissendanto, kiu funkciis kiel Unua Ministro de Kimrio ekde 2026 kaj [[Partio de Kimrujo|Gvidanto de Plaid Cymru]] ekde 2023. Li funkciis kiel Membro de la Senedd (MS) por Bangor Conwy Môn, antaŭe Ynys Môn, ekde 2013. Li estas la unua parlamentano kiu reprezentas partion krom [[Kimra Laborista Partio|la Kimra Laborista Partio]] aŭ la Kooperativa Partio, lia nomumo finante la seninterrompan permanentan oficon de la partio en [[Kimra Asemblea Registaro|la Kimra Registaro]] ekde la transdono de potenco en 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Iorwerth ap, Rhun}} [[Kategorio:Kimraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] rxn7axtmv6sgf0v8l6ha1zs0g9lwurx 9474750 9474748 2026-09-13T17:30:22Z Sj1mor 12103 9474750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Rhun ap Iorwerth''' {{IPA|r̥ɨːn ap ˈjɔrwɛrθ}}<ref>{{Cite web|date=2026-05-09|title=Senedd election 2026: How do you pronounce name of Plaid Cymru leader Rhun ap Iorwerth?|url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5y84r34wd0o|access-date=2026-07-06|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> (naskita la 27-an de aŭgusto 1972 en Tonteg, Glamorgan) estas kimra politikisto kaj iama dissendanto, kiu funkciis kiel Unua Ministro de Kimrio ekde 2026 kaj [[Partio de Kimrujo|Gvidanto de Plaid Cymru]] ekde 2023. Li funkciis kiel Membro de la Senedd (MS) por Bangor Conwy Môn, antaŭe Ynys Môn, ekde 2013. Li estas la unua parlamentano kiu reprezentas partion krom [[Kimra Laborista Partio|la Kimra Laborista Partio]] aŭ la Kooperativa Partio, lia nomumo finante la seninterrompan permanentan oficon de la partio en [[Kimra Asemblea Registaro|la Kimra Registaro]] ekde la transdono de potenco en 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Iorwerth ap, Rhun}} [[Kategorio:Kimraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] 22a81ep5339vwp4icsjt5y41tmzfzwe 9474752 9474750 2026-09-13T17:32:00Z Sj1mor 12103 9474752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Rhun ap Iorwerth''' {{IPA|r̥ɨːn ap ˈjɔrwɛrθ}}<ref>{{Cite web|date=2026-05-09|title=Senedd election 2026: How do you pronounce name of Plaid Cymru leader Rhun ap Iorwerth?|url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5y84r34wd0o|access-date=2026-07-06|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> (naskita la 27-an de aŭgusto 1972 en Tonteg, Glamorgan) estas kimra politikisto kaj iama dissendanto, kiu funkciis kiel Unua Ministro de Kimrio ekde 2026 kaj [[Partio de Kimrujo|Gvidanto de Plaid Cymru]] ekde 2023. Li funkciis kiel Membro de la Senedd (MS) por Bangor Conwy Môn, antaŭe Ynys Môn, ekde 2013. Li estas la unua parlamentano kiu reprezentas partion krom [[Kimra Laborista Partio|la Kimra Laborista Partio]] aŭ la Kooperativa Partio, lia nomumo finante la seninterrompan permanentan oficon de la partio en [[Kimra Asemblea Registaro|la Kimra Registaro]] ekde la transdono de potenco en 1999. Li estas aligita kun la ĉeftendenco de Plaid Cymru, kiu subtenas la vastiĝon de kimra aŭtonomeco kaj la eblecon de sendependeco en la estonteco. Samtempe, ĝi emfazas sociajn kaj ekonomiajn aferojn, inkluzive de vastigado de sanservoj, plibonigo de aliro al familiaj kuracistoj, vastigado de infanprizorgaj servoj, kaj traktado de la loĝejkrizo == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Iorwerth ap, Rhun}} [[Kategorio:Kimraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] 6xayrc8f5rl062qoo9jo588wjf8lgzh 9474754 9474752 2026-09-13T17:33:34Z Sj1mor 12103 9474754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Rhun ap Iorwerth''' {{IPA|r̥ɨːn ap ˈjɔrwɛrθ}}<ref>{{Cite web|date=2026-05-09|title=Senedd election 2026: How do you pronounce name of Plaid Cymru leader Rhun ap Iorwerth?|url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5y84r34wd0o|access-date=2026-07-06|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> (naskita la 27-an de aŭgusto 1972 en Tonteg, Glamorgan) estas kimra politikisto kaj iama dissendanto, kiu funkciis kiel Unua Ministro de Kimrio ekde 2026 kaj [[Partio de Kimrujo|Gvidanto de Plaid Cymru]] ekde 2023. Li funkciis kiel Membro de la Senedd (MS) por Bangor Conwy Môn, antaŭe Ynys Môn, ekde 2013. Li estas la unua parlamentano kiu reprezentas partion krom [[Kimra Laborista Partio|la Kimra Laborista Partio]] aŭ la Kooperativa Partio, lia nomumo finante la seninterrompan permanentan oficon de la partio en [[Kimra Asemblea Registaro|la Kimra Registaro]] ekde la transdono de potenco en 1999. Li estas aligita kun la ĉeftendenco de Plaid Cymru, kiu subtenas la vastiĝon de kimra aŭtonomeco kaj la eblecon de sendependeco en la estonteco. Samtempe, ĝi emfazas sociajn kaj ekonomiajn aferojn, inkluzive de vastigado de sanservoj, plibonigo de aliro al familiaj kuracistoj, vastigado de infanprizorgaj servoj, kaj traktado de la loĝejkrizo. Antaŭ ol dediĉi sin plene al politiko, ŝi havis ampleksan karieron en [[ĵurnalismo]] kaj dissendado ĉe la [[BBC]] kaj kimraj publikaj amaskomunikiloj, fariĝante konata figuro en kaj kimra kaj anglalingva televido. Lia publika kariero estis precipe ligita al la defendo de la [[kimra lingvo]], kimra [[aŭtonomio]], kaj la institucia fortigo de la kimra parlamento. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Iorwerth ap, Rhun}} [[Kategorio:Kimraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] k5he2tcq22ql1s9e2nctppimxuo3h1d 9475182 9474754 2026-09-14T11:53:58Z Kani 670 9475182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Rhun ap Iorwerth''' {{IPA|r̥ɨːn ap ˈjɔrwɛrθ}}<ref>{{Cite web|date=2026-05-09|title=Senedd election 2026: How do you pronounce name of Plaid Cymru leader Rhun ap Iorwerth?|url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5y84r34wd0o|access-date=2026-07-06|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> (naskita la 27-an de aŭgusto 1972 en Tonteg, Glamorgan) estas kimra politikisto kaj iama dissendanto, kiu funkciis kiel Ĉefministro de Kimrio ekde 2026 kaj [[Partio de Kimrujo|Gvidanto de Plaid Cymru]] ekde 2023. Li funkciis kiel Membro de la Senedd (MS) por Bangor Conwy Môn, antaŭe Ynys Môn, ekde 2013. Li estas la unua parlamentano kiu reprezentas partion krom [[Kimra Laborista Partio|la Kimra Laborista Partio]] aŭ la Kooperativa Partio, lia nomumo finante la seninterrompan permanentan oficon de la partio en [[Kimra Asemblea Registaro|la Kimra Registaro]] ekde la transdono de potenco en 1999. Li estas aligita kun la ĉeftendenco de Plaid Cymru, kiu subtenas la vastiĝon de kimra aŭtonomeco kaj la eblecon de sendependeco en la estonteco. Samtempe, ĝi emfazas sociajn kaj ekonomiajn aferojn, inkluzive de vastigado de sanservoj, plibonigo de aliro al familiaj kuracistoj, vastigado de infanprizorgaj servoj, kaj traktado de la loĝejkrizo. Antaŭ ol dediĉi sin plene al politiko, ŝi havis ampleksan karieron en [[ĵurnalismo]] kaj dissendado ĉe la [[BBC]] kaj kimraj publikaj amaskomunikiloj, fariĝante konata figuro en kaj kimra kaj anglalingva televido. Lia publika kariero estis precipe ligita al la defendo de la [[kimra lingvo]], kimra [[aŭtonomio]], kaj la institucia fortigo de la kimra parlamento. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Iorwerth ap, Rhun}} [[Kategorio:Kimraj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] p9nd1rxjmnsq0gnn9ml54zkr62e5fxh 0 953427 9474761 2026-09-13T17:38:44Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1373779067|Michelle O'Neill]]" 9474761 wikitext text/x-wiki '''Michelle O'Neill''' (naskita '''Doris'''; la 10-an de januaro 1977 en [[Fermoy]], [[Graflando Cork]], [[Respubliko Irlando]]) <ref name="bbc2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|title=Michelle O'Neill: Who is Sinn Féin's new Northern leader?|date=23 January 2017|publisher=BBC News|access-date=25 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125153621/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|archive-date=25 January 2017}}</ref> estas irlanda politikistino, kiu estas la Unua Ministro de Nord-Irlando ekde februaro 2024 kaj Vicprezidanto de Sinn Féin ekde 2018. <ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Brendan|last2=Fox|first2=Matt|title=Stormont: Michelle O'Neill makes history as nationalist first minister|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-68180505|url-status=live|publisher=[[BBC News]]|date=3 February 2024|access-date=4 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204021454/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-68180505|archive-date=4 February 2024}}</ref> Ŝi estas parlamentano por Meza Ulstero en la Asembleo de Nord-Irlanda ekde 2007. O'Neill antaŭe estis vicĉefministro de Nord-Irlando de 2020 ĝis 2022. Ekde la 3a de februaro 2024, ŝi estas la unua respublikana, romkatolika Ĉefministro en la historio de Nord-Irlando kaj gvidas la registaron kune kun [[Emma Little-Pengelly]] . * {{Oficiala retejo|sinnfein.ie/contents/14972}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] p6fqhd5k50cgajxv1gezqq1i5ak1h6r 9474762 9474761 2026-09-13T17:39:17Z Sj1mor 12103 9474762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Michelle O'Neill''' (naskita '''Doris'''; la 10-an de januaro 1977 en [[Fermoy]], [[Graflando Cork]], [[Respubliko Irlando]]) <ref name="bbc2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|title=Michelle O'Neill: Who is Sinn Féin's new Northern leader?|date=23 January 2017|publisher=BBC News|access-date=25 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125153621/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|archive-date=25 January 2017}}</ref> estas irlanda politikistino, kiu estas la Unua Ministro de Nord-Irlando ekde februaro 2024 kaj Vicprezidanto de Sinn Féin ekde 2018. <ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Brendan|last2=Fox|first2=Matt|title=Stormont: Michelle O'Neill makes history as nationalist first minister|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-68180505|url-status=live|publisher=[[BBC News]]|date=3 February 2024|access-date=4 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204021454/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-68180505|archive-date=4 February 2024}}</ref> Ŝi estas parlamentano por Meza Ulstero en la Asembleo de Nord-Irlanda ekde 2007. O'Neill antaŭe estis vicĉefministro de Nord-Irlando de 2020 ĝis 2022. Ekde la 3a de februaro 2024, ŝi estas la unua respublikana, romkatolika Ĉefministro en la historio de Nord-Irlando kaj gvidas la registaron kune kun [[Emma Little-Pengelly]] . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|sinnfein.ie/contents/14972}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|O'Neill, Michelle}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] aqi446pulo8jvhpkg9ax6asdt2rfo7q 9474764 9474762 2026-09-13T17:40:07Z Sj1mor 12103 9474764 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Michelle O'Neill''' (naskita '''Doris'''; la 10-an de januaro 1977 en [[Fermoy]], [[Graflando Cork]], [[Respubliko Irlando]]) <ref name="bbc2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|title=Michelle O'Neill: Who is Sinn Féin's new Northern leader?|date=23 January 2017|publisher=BBC News|access-date=25 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125153621/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-38715441|archive-date=25 January 2017}}</ref> estas irlanda politikistino, kiu estas la Unua Ministro de Nord-Irlando ekde februaro 2024 kaj Vicprezidanto de Sinn Féin ekde 2018. <ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Brendan|last2=Fox|first2=Matt|title=Stormont: Michelle O'Neill makes history as nationalist first minister|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-68180505|url-status=live|publisher=[[BBC News]]|date=3 February 2024|access-date=4 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204021454/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-68180505|archive-date=4 February 2024}}</ref> Ŝi estas parlamentano por Meza Ulstero en la Asembleo de Nord-Irlanda ekde 2007. O'Neill antaŭe estis vicĉefministro de Nord-Irlando de 2020 ĝis 2022. Ekde la 3a de februaro 2024, ŝi estas la unua respublikana kaj romkatolika Ĉefministro en la historio de Nord-Irlando kaj gvidas la registaron kune kun [[Emma Little-Pengelly]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|sinnfein.ie/contents/14972}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|O'Neill, Michelle}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj]] 7czjs2tt2805unt32p1gnnqh5x1akys 14 953428 9474770 2026-09-13T17:42:46Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Nordirlandanoj laŭ profesioj|politikistoj]] [[Kategorio:Nordirlandaj politikuloj|politikistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]]" 9474770 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Nordirlandanoj laŭ profesioj|politikistoj]] [[Kategorio:Nordirlandaj politikuloj|politikistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] pvolfddl3ag4uo8v6fp5jn9534x17cy 9474772 9474770 2026-09-13T17:43:16Z Sj1mor 12103 9474772 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Nord-irlandanoj|politikistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] 50d7t6elj7dgdgcdszyxhutkulazm19 0 953429 9474777 2026-09-13T17:49:09Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1368261079|Bernadette Devlin McAliskey]]" 9474777 wikitext text/x-wiki '''Josephine Bernadette McAliskey''' (denaske '''Devlin'''; naskiĝis la 23-an de aprilo 1947), kutime konata kiel '''Bernadette Devlin''' aŭ '''Bernadette McAliskey''', estas irlanda gvidanto por civitanrajtoj kaj iama politikisto.<ref>{{Cite web|title=Miss Bernadette Devlin (Hansard)|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/people/miss-bernadette-devlin/index.html|access-date=2021-05-11|website=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]]|archive-date=18 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618075847/https://api.parliament.uk/historic-hansard/people/miss-bernadette-devlin/index.html|url-status=live}}</ref> Ŝi funkciis kiel parlamentano (MP) por Meza Ulstero en [[Nord-Irlando]] de kromelekto en 1969 ĝis februaro 1974. McAliskey venis al nacia kaj internacia eminenteco en la aĝo de 21 kiam ŝi fariĝis la plej juna virino iam ajn (tiam) iĝanta brita parlamentano. McAliskey rompis kun la tradicia irlanda respublikana politiko de sindetenismo kaj prenis ŝian sidlokon en Westminster. Ŝi estas konata pro ŝia ŝtorma humoro. [[קובץ:Ulster.ogv|dekstra|eta|250x250ra|Devlin en novaĵraporto de 1970]] * [https://play.acast.com/s/blindboy/9264e6a2-c5c5-43ac-8b73-229b56c48d08 Podkasta intervjuo kun Bernadette Devlin McAliskey] . La podkasto de Blindboy . 2018 * [https://www.youtube.com/watch?v=42yJcDQSsRQ Publika prelego de Bernadette Devlin McAliskey. 'Terura Stato de Ĉasio', Derry, 2016 (51-minuta filmeto)], Kampa Tago, 30-a de septembro 2016. * McAliskey, Bernadette Devlin. [http://cain.ulst.ac.uk/events/crights/devlin69.htm ''La Prezo de Mia Animo'' (Antaŭparolo kaj Ĉapitro Dek Du)], cain.ulst.ac.uk; alirita la 8an de aŭgusto 2015. * McIntyre, Antonio. [https://web.archive.org/web/20041228194925/http://lark.phoblacht.net/deportee.html "Sciante Tro Multe kaj Dirante Ĝin Tro Bone: Bernadette McAliskey Malpermesita de Usono"], lark.phoblacht.net, 23-a de februaro 2003; alirita la 8-an de aŭgusto 2015. * [https://web.archive.org/web/20070930190540/http://news.independent.co.uk/uk/politics/article2807094.ece Intervjuo kun Peter Stanford], Independent.co.uk, 29-a de julio 2007. [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Britaj socialistoj]] 4hfb34tvlrjxqjc5q096zn8rrxw56j1 9474780 9474777 2026-09-13T17:50:25Z Sj1mor 12103 9474780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Josephine Bernadette McAliskey''' (denaske '''Devlin'''; naskiĝis la 23-an de aprilo 1947 en Cookstown, [[Nord-Irlando]]), kutime konata kiel '''Bernadette Devlin''' aŭ '''Bernadette McAliskey''', estas irlanda gvidanto por civitanrajtoj kaj iama politikisto.<ref>{{Cite web|title=Miss Bernadette Devlin (Hansard)|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/people/miss-bernadette-devlin/index.html|access-date=2021-05-11|website=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]]|archive-date=18 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618075847/https://api.parliament.uk/historic-hansard/people/miss-bernadette-devlin/index.html|url-status=live}}</ref> Ŝi funkciis kiel parlamentano (MP) por Meza Ulstero en [[Nord-Irlando]] de kromelekto en 1969 ĝis februaro 1974. McAliskey venis al nacia kaj internacia eminenteco en la aĝo de 21 kiam ŝi fariĝis la plej juna virino iam ajn (tiam) iĝanta brita parlamentano. McAliskey rompis kun la tradicia irlanda respublikana politiko de sindetenismo kaj prenis ŝian sidlokon en Westminster. Ŝi estas konata pro ŝia ŝtorma humoro. [[Dosiero:Ulster.ogv|dekstra|eta|250x250ra|Devlin en novaĵraporto de 1970]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://play.acast.com/s/blindboy/9264e6a2-c5c5-43ac-8b73-229b56c48d08 Podkasta intervjuo kun Bernadette Devlin McAliskey] . La podkasto de Blindboy . 2018 * [https://www.youtube.com/watch?v=42yJcDQSsRQ Publika prelego de Bernadette Devlin McAliskey. 'Terura Stato de Ĉasio', Derry, 2016 (51-minuta filmeto)], Kampa Tago, 30-a de septembro 2016. * McAliskey, Bernadette Devlin. [http://cain.ulst.ac.uk/events/crights/devlin69.htm ''La Prezo de Mia Animo'' (Antaŭparolo kaj Ĉapitro Dek Du)], cain.ulst.ac.uk; alirita la 8an de aŭgusto 2015. * McIntyre, Antonio. [https://web.archive.org/web/20041228194925/http://lark.phoblacht.net/deportee.html "Sciante Tro Multe kaj Dirante Ĝin Tro Bone: Bernadette McAliskey Malpermesita de Usono"], lark.phoblacht.net, 23-a de februaro 2003; alirita la 8-an de aŭgusto 2015. * [https://web.archive.org/web/20070930190540/http://news.independent.co.uk/uk/politics/article2807094.ece Intervjuo kun Peter Stanford], Independent.co.uk, 29-a de julio 2007. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Devlin McAliskey, Bernadette}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Britaj socialistoj]] auooy9y9v1oz8q859x27a1e4zkgmuro 14 953430 9474779 2026-09-13T17:50:12Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{PliPri}} [[Dosiero:Flago-de-Kipro.svg|dekstra|border|90px]] {{projektoj}} [[Kategorio:Politiko de Kipro]] [[Kategorio:Registaroj laŭ landoj|Kipro]]" 9474779 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} [[Dosiero:Flago-de-Kipro.svg|dekstra|border|90px]] {{projektoj}} [[Kategorio:Politiko de Kipro]] [[Kategorio:Registaroj laŭ landoj|Kipro]] 8md3cq4hl2cgl1yol89nrgepbbls87v 9474781 9474779 2026-09-13T17:50:34Z ThomasPusch 1869 9474781 wikitext text/x-wiki <!--{{PliPri}}--> [[Dosiero:Flago-de-Kipro.svg|dekstra|border|90px]] {{projektoj}} [[Kategorio:Politiko de Kipro]] [[Kategorio:Registaroj laŭ landoj|Kipro]] 6l2e47jf93ef4dt52tkgn64eoh6a91o 14 953431 9474793 2026-09-13T18:15:04Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj|Eksteraj rilatoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj laŭ landoj|Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Ĉeĥio]]" 9474793 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Ĉeĥaj ministroj|Eksteraj rilatoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj laŭ landoj|Ĉeĥio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Ĉeĥio]] do66kjax7e9m4crzz64pdtw3riiutq8 0 953432 9474803 2026-09-13T18:19:32Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1372556678|Emma Little-Pengelly]]" 9474803 wikitext text/x-wiki '''Emma Little-Pengelly''' ( née '''Little''' ; la 31-an de decembro 1979 en Markethill, [[Graflando Armagh]], [[Nord-Irlando]]) <ref>{{cite web|title=MLA Details: Mrs Emma Little Pengelly|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=11669&per=5333&sel=1&ind=0&prv=0|publisher=[[Northern Ireland Assembly]]|date=4 March 2017}}</ref> estas nordirlanda advokatino kaj politikistino de la Demokrata Uniista Partio (DUP) <ref name="BelfastTelegraph2">{{cite news|last=Staff writer|title=DUP appoint Emma Pengelly to succeed Jimmy Spratt as South Belfast MLA|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/politics/dup-appoint-emma-pengelly-to-succeed-jimmy-spratt-as-south-belfast-mla-31564190.html|work=[[Belfast Telegraph]]|date=28 September 2015|access-date=29 September 2015}}</ref> servanta kiel vicĉefministro de Nord-Irlando ekde februaro 2024. Ŝi estas Membro de la Leĝdona Asembleo (MLA) por Lagan Valley ekde majo 2022, kiam ŝi estis kooptita (nomumita) por anstataŭigi la tiaman DUP-partiestron Jeffrey Donaldson, kiu rifuzis okupi sian sidlokon post la elektoj de 2022.<ref>{{Cite web|title=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|url=http://www.eoni.org.uk/News/Declaration-of-Return-of-new-MLA-Lagan-Valley-(1)|access-date=2022-05-12|website=www.eoni.org.uk}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-05-12|title=Emma Little-Pengelly to take Donaldson's MLA seat|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61399657|access-date=2022-05-12}}</ref> [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] a0gftak3nhisk498z0dncsht0r2e1ft 9474804 9474803 2026-09-13T18:20:51Z Sj1mor 12103 9474804 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Emma Little-Pengelly''' (naskita '''Little''' ; la 31-an de decembro 1979 en Markethill, [[Graflando Armagh]], [[Nord-Irlando]]) <ref>{{cite web|title=MLA Details: Mrs Emma Little Pengelly|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=11669&per=5333&sel=1&ind=0&prv=0|publisher=[[Northern Ireland Assembly]]|date=4 March 2017}}</ref> estas nordirlanda advokatino kaj politikistino de la Demokrata Uniista Partio (DUP) <ref name="BelfastTelegraph2">{{cite news|last=Staff writer|title=DUP appoint Emma Pengelly to succeed Jimmy Spratt as South Belfast MLA|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/politics/dup-appoint-emma-pengelly-to-succeed-jimmy-spratt-as-south-belfast-mla-31564190.html|work=[[Belfast Telegraph]]|date=28 September 2015|access-date=29 September 2015}}</ref> servanta kiel vicĉefministro de Nord-Irlando ekde februaro 2024. Ŝi estas Membro de la Leĝdona Asembleo (MLA) por Lagan Valley ekde majo 2022, kiam ŝi estis kooptita (nomumita) por anstataŭigi la tiaman DUP-partiestron Jeffrey Donaldson, kiu rifuzis okupi sian sidlokon post la elektoj de 2022.<ref>{{Cite web|title=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|url=http://www.eoni.org.uk/News/Declaration-of-Return-of-new-MLA-Lagan-Valley-(1)|access-date=2022-05-12|website=www.eoni.org.uk}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-05-12|title=Emma Little-Pengelly to take Donaldson's MLA seat|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61399657|access-date=2022-05-12}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Little-Pengelly, Emma}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] 7e7b82wl5qay7ad5a627g63kjksop54 9474805 9474804 2026-09-13T18:21:31Z Sj1mor 12103 9474805 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Emma Little-Pengelly''' (naskita '''Little''' ; la 31-an de decembro 1979 en Markethill, [[Graflando Armagh]], [[Nord-Irlando]]) <ref>{{cite web|title=MLA Details: Mrs Emma Little Pengelly|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=11669&per=5333&sel=1&ind=0&prv=0|publisher=Northern Ireland Assembly|date=4 March 2017}}</ref> estas nordirlanda advokatino kaj politikistino de la Demokrata Uniista Partio (DUP) <ref name="BelfastTelegraph2">{{cite news|last=Staff writer|title=DUP appoint Emma Pengelly to succeed Jimmy Spratt as South Belfast MLA|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/politics/dup-appoint-emma-pengelly-to-succeed-jimmy-spratt-as-south-belfast-mla-31564190.html|work=Belfast Telegraph|date=28 September 2015|access-date=29 September 2015}}</ref> servanta kiel vicĉefministro de Nord-Irlando ekde februaro 2024. Ŝi estas Membro de la Leĝdona Asembleo (MLA) por Lagan Valley ekde majo 2022, kiam ŝi estis kooptita (nomumita) por anstataŭigi la tiaman DUP-partiestron Jeffrey Donaldson, kiu rifuzis okupi sian sidlokon post la elektoj de 2022.<ref>{{Cite web|title=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|url=http://www.eoni.org.uk/News/Declaration-of-Return-of-new-MLA-Lagan-Valley-(1)|access-date=2022-05-12|website=www.eoni.org.uk}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-05-12|title=Emma Little-Pengelly to take Donaldson's MLA seat|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61399657|access-date=2022-05-12}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Little-Pengelly, Emma}} [[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]] qhhl28834e9d5vyb2pxm7lc52uk5z1k 0 953433 9474808 2026-09-13T18:28:48Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Dua Resurtronigo (Francio)]] 9474808 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Dua Resurtronigo (Francio)]] b2brk2o2w49ied7t1bk3plluojvqyvi 0 953434 9474848 2026-09-13T19:02:13Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1349047195|Iliana Ivanova]]" 9474848 wikitext text/x-wiki '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{langx|bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. Ŝi antaŭe funkciis kiel Eŭropa Komisaro pri Novigado, Esploro, Kulturo, Edukado kaj Junularo inter 2023 kaj 2024. * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/|date=2007-10-12}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] 3oyv5rwwa9lmrcev9sd3i84rpxzp4qi 9474849 9474848 2026-09-13T19:02:46Z Sj1mor 12103 9474849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{lang-bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. Ŝi antaŭe funkciis kiel Eŭropa Komisaro pri Novigado, Esploro, Kulturo, Edukado kaj Junularo inter 2023 kaj 2024. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/|date=2007-10-12}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ivanova, Iliana}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] opzqvtbnni3duhomvhrttc7k5gv0iar 9474851 9474849 2026-09-13T19:03:59Z Sj1mor 12103 9474851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{lang-bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. De 2023 ĝis 2024, ŝi estis la Eŭropa Komisaro pri Novigado kaj Junularo. Antaŭe, ŝi estis membro de la Eŭropa Revizora Kortumo de 2013 ĝis 2023 kaj Membro de la [[Eŭropa Parlamento]] de 2009 ĝis 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/|date=2007-10-12}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ivanova, Iliana}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] fng3dohbn42wfhb58kviw7k6w7ohaie 9474852 9474851 2026-09-13T19:06:17Z Sj1mor 12103 9474852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{AUT}} | periodo = [[2024]]–nun | antaŭ = | post = }} }} '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{lang-bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. De 2023 ĝis 2024, ŝi estis la Eŭropa Komisaro pri Novigado kaj Junularo. Antaŭe, ŝi estis membro de la Eŭropa Revizora Kortumo de 2013 ĝis 2023 kaj Membro de la [[Eŭropa Parlamento]] de 2009 ĝis 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Komisiono von der Leyen}} == Eksteraj ligiloj == {{ĝermo|Eŭropa Komisiono}} {{projektoj}} * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/|date=2007-10-12}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ivanova, Iliana}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] tasn9tgnp7lrfztk1s28i1knxrseht4 9474853 9474852 2026-09-13T19:06:37Z Sj1mor 12103 9474853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{AUT}} | periodo = [[2024]]–nun | antaŭ = | post = }} }} '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{lang-bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. De 2023 ĝis 2024, ŝi estis la Eŭropa Komisaro pri Novigado kaj Junularo. Antaŭe, ŝi estis membro de la Eŭropa Revizora Kortumo de 2013 ĝis 2023 kaj Membro de la [[Eŭropa Parlamento]] de 2009 ĝis 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/|date=2007-10-12}} {{ĝermo|Eŭropa Komisiono}} {{Bibliotekoj}} {{Komisiono von der Leyen}} {{Vivtempo|Ivanova, Iliana}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] ewugmym8ubn07chdsf32dbkrxsko04r 9474854 9474853 2026-09-13T19:07:06Z Sj1mor 12103 9474854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{BUL}} | periodo = [[2023]]–nun | antaŭ = | post = }} }} '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{lang-bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. De 2023 ĝis 2024, ŝi estis la Eŭropa Komisaro pri Novigado kaj Junularo. Antaŭe, ŝi estis membro de la Eŭropa Revizora Kortumo de 2013 ĝis 2023 kaj Membro de la [[Eŭropa Parlamento]] de 2009 ĝis 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/|date=2007-10-12}} {{ĝermo|Eŭropa Komisiono}} {{Bibliotekoj}} {{Komisiono von der Leyen}} {{Vivtempo|Ivanova, Iliana}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] nfi38q9iwnl6lknw5g9lsg3aoiq2508 9475023 9474854 2026-09-14T01:03:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9475023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{BUL}} | periodo = [[2023]]–nun | antaŭ = | post = }} }} '''Iliana Naydenova IVANOVA''' ({{lang-bg|Илиана Найденова Иванова}}; naskita la 14-an de septembro 1975) estas membro de la [[Eŭropa Revizora Kortumo]] ekde 2025. De 2023 ĝis 2024, ŝi estis la Eŭropa Komisaro pri Novigado kaj Junularo. Antaŭe, ŝi estis membro de la Eŭropa Revizora Kortumo de 2013 ĝis 2023 kaj Membro de la [[Eŭropa Parlamento]] de 2009 ĝis 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Eŭropa Revizora Kortumo [http://www.eca.europa.eu/ Eŭropa Revizora Kortumo - Elektu vian lingvon]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012000000/https://web.archive.org/web/20071012234638/http://eca.europa.eu/ |date=2007-10-12 }} {{ĝermo|Eŭropa Komisiono}} {{Bibliotekoj}} {{Komisiono von der Leyen}} {{Vivtempo|Ivanova, Iliana}} [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] [[Kategorio:Bulgaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono von der Leyen]] emo968ikl966ywk6ozuh3b3dlrb38xp 0 953435 9474856 2026-09-13T19:08:54Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de portugalaj esperantistoj]] 9474856 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de portugalaj esperantistoj]] djty4jev0kg4my7md7idjsog24zny9k 0 953436 9474867 2026-09-13T19:18:30Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de portugalaj esperantistoj]] 9474867 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de portugalaj esperantistoj]] djty4jev0kg4my7md7idjsog24zny9k 0 953437 9474868 2026-09-13T19:19:43Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de rusaj esperantistoj]] 9474868 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de rusaj esperantistoj]] 1emdtgryw8q2r4watfylmr1y7cpb6v9 15 953438 9474903 2026-09-13T19:38:39Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Atentu ke Kipro ne havas ĉefministrojn. La [[registarestro]] estas la ŝtata prezidanto, kiu tamen ne konsideriĝas ministro. ~~~~" 9474903 wikitext text/x-wiki Atentu ke Kipro ne havas ĉefministrojn. La [[registarestro]] estas la ŝtata prezidanto, kiu tamen ne konsideriĝas ministro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:38, 13 sep. 2026 (UTC) lojkacjaof5ptz7zx0xm7wegq0nm72b 0 953439 9474914 2026-09-13T19:51:35Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:ru:Special:Redirect/revision/147010457|Биоробототехника]]" 9474914 wikitext text/x-wiki '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierartoj]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologion]] kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>. Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de bio-inspirita [[dezajno]] kzj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj, [ 1 ] inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics'') '''Vidu ankaŭ''' [[Androido]] [[Kiborgo]] == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] 6ocltz18fbhnzxatpxgpjzcxfc4fjrp 9474916 9474914 2026-09-13T19:53:07Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Biologia robotiko]] al [[Robotiko biologia]]: Pli facile retrovebla komencante kun la vorto robotiko 9474914 wikitext text/x-wiki '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierartoj]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologion]] kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>. Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de bio-inspirita [[dezajno]] kzj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj, [ 1 ] inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics'') '''Vidu ankaŭ''' [[Androido]] [[Kiborgo]] == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] 6ocltz18fbhnzxatpxgpjzcxfc4fjrp 9474935 9474916 2026-09-13T20:15:08Z Alifono 114488 Barbara Mazzolai 9474935 wikitext text/x-wiki '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierartoj]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologion]] kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>.Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. == Biologie inspirita dezajno == Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de biologie inspirita [[Fasonado|dezajno]] kaj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj<ref>(en) Ghosh, Shampa; Bhaskar, Rakesh; Mishra, Richa; Arockia Babu, M.; Abomughaid, Mosleh Mohammad; Jha, Niraj Kumar; Sinha, Jitendra Kumar (2024-09-01). "''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1359644624002307 Neurological insights into brain-targeted cancer therapy and bioinspired microrobots]''". Drug Discovery Today. 29 (9) 104105. doi:10.1016/j.drudis.2024.104105. ISSN 1359-6446.</ref>, inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics''). [[Barbara Mazzolai]]''',''' itala [[Biologo|biologiisto]], kunordigis en [[2012]] eŭropan projekton, kiu kreis la unuan plantosimilan roboton en la mondo, ''Plantoid'', kapablan reprodukti la konduton de radikoj. Hodiaŭ, ŝi gvidas la projekton GrownBot, kiu celas krei robotojn kapablajn grimpi kaj adaptiĝi al sia ĉirkaŭaĵo, same kiel plantoj faras. En [[2015]], Robot Hub, la plej granda internacia scienca komunumo de robotikfakuloj, inkluzivis ŝin inter la 25 plej brilaj virinoj en la kampo de robotiko<ref>(it) ''[https://www.donnenellascienza.it/news/interviste/barbara-mazzolai/ La signora dei robot: progettiamo robot che imitano la natura per salvaguardarla]'' (La Robota Sinjorino: Ni desegnas robotojn, kiuj imitas la naturon por protekti ĝin),100 Donne per la Scienza (100 virinoj per la scienco).</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Androido]] * [[Kiborgo]] * [https://it.vikidia.org/wiki/Barbara_Mazzolai Barbara Mazzolai] (it.vikidia.org) == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] n5b54hjdqv917ros1r4pi7w6iixscxc 9474940 9474935 2026-09-13T20:17:53Z Alifono 114488 FET (Estontaj kaj Aperantaj Teknologioj) 9474940 wikitext text/x-wiki '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierartoj]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologion]] kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>.Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. == Biologie inspirita dezajno == Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de biologie inspirita [[Fasonado|dezajno]] kaj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj<ref>(en) Ghosh, Shampa; Bhaskar, Rakesh; Mishra, Richa; Arockia Babu, M.; Abomughaid, Mosleh Mohammad; Jha, Niraj Kumar; Sinha, Jitendra Kumar (2024-09-01). "''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1359644624002307 Neurological insights into brain-targeted cancer therapy and bioinspired microrobots]''". Drug Discovery Today. 29 (9) 104105. doi:10.1016/j.drudis.2024.104105. ISSN 1359-6446.</ref>, inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics''). [[Barbara Mazzolai]]''',''' itala [[Biologo|biologiisto]], kunordigis en [[2012]] la eŭropan projekton FET (Estontaj kaj Aperantaj Teknologioj), kiu kreis la unuan plantosimilan roboton en la mondo, ''Plantoid'', kapablan reprodukti la konduton de radikoj. Hodiaŭ, ŝi gvidas la projekton GrownBot, kiu celas krei robotojn kapablajn grimpi kaj adaptiĝi al sia ĉirkaŭaĵo, same kiel plantoj faras. En [[2015]], Robot Hub, la plej granda internacia scienca komunumo de robotikfakuloj, inkluzivis ŝin inter la 25 plej brilaj virinoj en la kampo de robotiko<ref>(it) ''[https://www.donnenellascienza.it/news/interviste/barbara-mazzolai/ La signora dei robot: progettiamo robot che imitano la natura per salvaguardarla]'' (La Robota Sinjorino: Ni desegnas robotojn, kiuj imitas la naturon por protekti ĝin),100 Donne per la Scienza (100 virinoj per la scienco).</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Androido]] * [[Kiborgo]] * [https://it.vikidia.org/wiki/Barbara_Mazzolai Barbara Mazzolai] (it.vikidia.org) == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] pwmshz1f7u4ya7pqxtt535tvau140me 9475041 9474940 2026-09-14T05:16:12Z Sj1mor 12103 9475041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierartoj]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologion]] kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>.Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. == Biologie inspirita dezajno == Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de biologie inspirita [[Fasonado|dezajno]] kaj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj<ref>(en) Ghosh, Shampa; Bhaskar, Rakesh; Mishra, Richa; Arockia Babu, M.; Abomughaid, Mosleh Mohammad; Jha, Niraj Kumar; Sinha, Jitendra Kumar (2024-09-01). "''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1359644624002307 Neurological insights into brain-targeted cancer therapy and bioinspired microrobots]''". Drug Discovery Today. 29 (9) 104105. doi:10.1016/j.drudis.2024.104105. ISSN 1359-6446.</ref>, inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics''). [[Barbara Mazzolai]]''',''' itala [[Biologo|biologiisto]], kunordigis en [[2012]] la eŭropan projekton FET (Estontaj kaj Aperantaj Teknologioj), kiu kreis la unuan plantosimilan roboton en la mondo, ''Plantoid'', kapablan reprodukti la konduton de radikoj. Hodiaŭ, ŝi gvidas la projekton GrownBot, kiu celas krei robotojn kapablajn grimpi kaj adaptiĝi al sia ĉirkaŭaĵo, same kiel plantoj faras. En [[2015]], Robot Hub, la plej granda internacia scienca komunumo de robotikfakuloj, inkluzivis ŝin inter la 25 plej brilaj virinoj en la kampo de robotiko<ref>(it) ''[https://www.donnenellascienza.it/news/interviste/barbara-mazzolai/ La signora dei robot: progettiamo robot che imitano la natura per salvaguardarla]'' (La Robota Sinjorino: Ni desegnas robotojn, kiuj imitas la naturon por protekti ĝin),100 Donne per la Scienza (100 virinoj per la scienco).</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Androido]] * [[Kiborgo]] * [https://it.vikidia.org/wiki/Barbara_Mazzolai Barbara Mazzolai] (it.vikidia.org) == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] 10ki8piay0h22n2rowfv41e769vsdly 9475183 9475041 2026-09-14T11:54:34Z Kani 670 9475183 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierarto]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologion]] kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>.Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. == Biologie inspirita dezajno == Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de biologie inspirita [[Fasonado|dezajno]] kaj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj<ref>(en) Ghosh, Shampa; Bhaskar, Rakesh; Mishra, Richa; Arockia Babu, M.; Abomughaid, Mosleh Mohammad; Jha, Niraj Kumar; Sinha, Jitendra Kumar (2024-09-01). "''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1359644624002307 Neurological insights into brain-targeted cancer therapy and bioinspired microrobots]''". Drug Discovery Today. 29 (9) 104105. doi:10.1016/j.drudis.2024.104105. ISSN 1359-6446.</ref>, inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics''). [[Barbara Mazzolai]]''',''' itala [[Biologo|biologiisto]], kunordigis en [[2012]] la eŭropan projekton FET (Estontaj kaj Aperantaj Teknologioj), kiu kreis la unuan plantosimilan roboton en la mondo, ''Plantoid'', kapablan reprodukti la konduton de radikoj. Hodiaŭ, ŝi gvidas la projekton GrownBot, kiu celas krei robotojn kapablajn grimpi kaj adaptiĝi al sia ĉirkaŭaĵo, same kiel plantoj faras. En [[2015]], Robot Hub, la plej granda internacia scienca komunumo de robotikfakuloj, inkluzivis ŝin inter la 25 plej brilaj virinoj en la kampo de robotiko<ref>(it) ''[https://www.donnenellascienza.it/news/interviste/barbara-mazzolai/ La signora dei robot: progettiamo robot che imitano la natura per salvaguardarla]'' (La Robota Sinjorino: Ni desegnas robotojn, kiuj imitas la naturon por protekti ĝin),100 Donne per la Scienza (100 virinoj per la scienco).</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Androido]] * [[Kiborgo]] * [https://it.vikidia.org/wiki/Barbara_Mazzolai Barbara Mazzolai] (it.vikidia.org) == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] kffvgvn7fceps4bvrcovgzppcyzrx2j 9475184 9475183 2026-09-14T11:54:55Z Kani 670 9475184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Robotiko biologia''', ankaŭ '''biorobotiko''', estas interfaka scienco kiu kombinas la kampojn de [[bioniko]] kaj mikrosistema<ref name="bio">(ru) IA Kaljaev, SG Kapustjan, AA Burikov, NA Negieviĉ''. [http://www.iai.dn.ua/public/JournalAI_2001_3/Razdel7/07_KalyaevKapustyanBurikovNegievich.pdf Биоробототехника – современное направление робототехники] (Biorobotiko - moderna direkto de robotiko).'' Штучний інтелект. - 2001. n-ro 3, paĝoj 633-637. Arkivita de la originalo je la 17-a de oktobro 2019 </ref> [[Inĝenierarto|inĝenierarto]], [[kibernetiko]] kaj [[robotiko]] por disvolvi novajn teknologiojn kiuj integras [[biologio]]n kun mekanikaj sistemoj por disvolvi pli efikan komunikadon, ŝanĝi genetikan informon kaj krei maŝinojn kiuj imitas biologiajn sistemojn<ref>(en) Dario, Paolo (2005). "''[[doi:10.7210/jrsj.23.552|Biorobotics]]''". Journal of the Robotics Society of Japan. 23 (5): 552–554. doi:10.7210/jrsj.23.552.</ref>.Unu el ĝiaj celoj estas la kreado de biorobotoj (biologiaj mikrorobotoj), kiuj estas vivantaj organismoj - insektoj aŭ malgrandaj bestoj, en kiujn oni enkonstruis elektronikajn aparatojn por kontroli ilian konduton kaj por ricevi kaj transdoni informojn. Regado de vivanta estaĵo atingeblas per influado de ĝia nerva sistemo. Biologiaj robotoj povus esti nemalhaveblaj en situacioj kie homa vivo estas en danĝero: * kemia kaj radia sciigo, * manipulado de eksplodaĵoj, * respondo al akcidentoj kaj katastrofoj; kaj kie homa ĉeesto estas malfacila: sekureco, sekreta gvatado kaj serĉado de homoj sub rubo. La uzo de vivanta organismo kiel bazo de mikroroboto solvas la problemojn de energiprovizado kaj mikromotoroj<ref name="bio" />. == Biologie inspirita dezajno == Flanka fako estas la robotiko inspirita de la biologio kiu estas subkategorio de biologie inspirita [[Fasonado|dezajno]] kaj kiu temas pri lernado de konceptoj el la naturo kaj ilia apliko al la dezajno de realmondaj inĝenieritaj sistemoj. Pli specife, ĉi tiu kampo temas pri kreado de robotoj inspiritaj de biologiaj sistemoj<ref>(en) Ghosh, Shampa; Bhaskar, Rakesh; Mishra, Richa; Arockia Babu, M.; Abomughaid, Mosleh Mohammad; Jha, Niraj Kumar; Sinha, Jitendra Kumar (2024-09-01). "''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1359644624002307 Neurological insights into brain-targeted cancer therapy and bioinspired microrobots]''". Drug Discovery Today. 29 (9) 104105. doi:10.1016/j.drudis.2024.104105. ISSN 1359-6446.</ref>, inkluzive de [[biomimetiko]]. Biomimetiko estas kopiado el la naturo, dum biologie inspirita dezajno estas lernado el la naturo kaj kreado de mekanismo pli simpla kaj pli efika ol la sistemo observita en la naturo. Biomimetiko kondukis al la disvolviĝo de malsama branĉo de robotiko nomata [[mola robotiko]] (angle: ''soft robotics''). [[Barbara Mazzolai]]''',''' itala [[Biologo|biologiisto]], kunordigis en [[2012]] la eŭropan projekton FET (Estontaj kaj Aperantaj Teknologioj), kiu kreis la unuan plantosimilan roboton en la mondo, ''Plantoid'', kapablan reprodukti la konduton de radikoj. Hodiaŭ, ŝi gvidas la projekton GrownBot, kiu celas krei robotojn kapablajn grimpi kaj adaptiĝi al sia ĉirkaŭaĵo, same kiel plantoj faras. En [[2015]], Robot Hub, la plej granda internacia scienca komunumo de robotikfakuloj, inkluzivis ŝin inter la 25 plej brilaj virinoj en la kampo de robotiko<ref>(it) ''[https://www.donnenellascienza.it/news/interviste/barbara-mazzolai/ La signora dei robot: progettiamo robot che imitano la natura per salvaguardarla]'' (La Robota Sinjorino: Ni desegnas robotojn, kiuj imitas la naturon por protekti ĝin),100 Donne per la Scienza (100 virinoj per la scienco).</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Androido]] * [[Kiborgo]] * [https://it.vikidia.org/wiki/Barbara_Mazzolai Barbara Mazzolai] (it.vikidia.org) == Referencoj == [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Robotiko]] 7270tfjuoleoi7e68fexg07s0mqlmjy 14 953440 9474915 2026-09-13T19:51:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{PliPri}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1990]] [[Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1921]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1992]]" 9474915 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1990]] [[Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1921]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1992]] 4bb87si59mw3adfu1g8x9p5ht934lv9 9474918 9474915 2026-09-13T19:53:12Z ThomasPusch 1869 9474918 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Projektoj}} [[Dosiero:Flag of the KSC.svg|dekstra|90ra]] [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1990]] [[Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1921]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1992]] lm9qfvlrzhyi9w7odzs02rbv6cvgcz3 9474919 9474918 2026-09-13T19:53:24Z ThomasPusch 1869 9474919 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Projektoj}} [[Dosiero:Flag of the KSC.svg|dekstra|200ra]] [[Kategorio:Malpermesitaj komunismaj partioj]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1990]] [[Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1921]] [[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1992]] btxsvujdqn65gzi40gbrsp58fs2625i 0 953441 9474917 2026-09-13T19:53:07Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Biologia robotiko]] al [[Robotiko biologia]]: Pli facile retrovebla komencante kun la vorto robotiko 9474917 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Robotiko biologia]] l955h4l0u0aezjznfyv4dfyvhk4pz8k 0 953442 9474921 2026-09-13T19:54:09Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Robotiko biologia]] 9474921 wikitext text/x-wiki #alidirekti [[Robotiko biologia]] q5hra7wbegza4tcuctrr8k5tnmoneis 11 953443 9474938 2026-09-13T20:16:43Z Stefangrotz 91903 /* Rompitaj ligiloj al la ŝablono */ nova sekcio 9474938 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzempleen [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) a456hzkicmvd3tmek405oldp0yl52ai 9474946 9474938 2026-09-13T20:28:45Z ThomasPusch 1869 /* Rompitaj ligiloj al la ŝablono */ Respondo 9474946 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzempleen [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) :Mi kreis kaj uzis la ŝablonom {{ŝ|distrikto Altenkirchen}} kaj multajn similajn. Sed la eksa uzanto kaj administranto Pino, kiu volis helpi faris tekstojn pri la eksterordinare muiltegaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato, insistis pri uzado de la de li inventita ŝablono {{ŝ|distriktonomo}}, kiu fakte ofte funkciis, sed neniel ĉiam. Baze la ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} ofte konfuziĝis kaj el vikidatumaro suĉis nomon de komunumaro, misinterpretante tion kvazaŭ "distrikto". Sed tio estis eraro. Ĉiam kiam mi vidis la ŝablonon {{ŝ|distriktonomo}} en teksto, mi ŝanĝis ĝin al la "vera" navigilo, ĉi tie la ŝablono {{ŝ|distrikto Altenkirchen}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 13 sep. 2026 (UTC) 2yb6mj5xh52qllqqcrc0ap7pfo5u7z1 9474947 9474946 2026-09-13T20:33:40Z ThomasPusch 1869 /* Rompitaj ligiloj al la ŝablono */ 9474947 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzempleen [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) :{{re|Stefangrotz}} Mi kreis kaj uzis la ŝablonom {{ŝ|distrikto Altenkirchen}} kaj multajn similajn. Sed la eksa uzanto kaj administranto Pino, kiu volis helpi faris tekstojn pri la eksterordinare muiltegaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato, insistis pri uzado de la de li inventita ŝablono {{ŝ|distriktonomo}}, kiu fakte ofte funkciis, sed neniel ĉiam. Baze la ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} ofte konfuziĝis kaj el vikidatumaro suĉis nomon de komunumaro, misinterpretante tion kvazaŭ "distrikto". Sed tio estis eraro. Ĉiam kiam mi vidis la ŝablonon {{ŝ|distriktonomo}} en teksto, mi ŝanĝis ĝin al la "vera" navigilo, ĉi tie la ŝablono {{ŝ|distrikto Altenkirchen}}. La uzanto kaj administranto Pino estis principe bonkora homo, kiu kapablis uzi roboton, kaj li certe pretintus revizii sian originan trukon, kiun li intencis havi kiel eleganta ŝparvojo... sed bedaurinde li tre malsaniĝis fine de 2016 kaj mortis en januaro 2017. Pri lia ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} mi tute ne orientiĝas, kaj nur anstataŭigis ĝin al la "normala" navigilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 13 sep. 2026 (UTC) adhpgujp0u46awzfj4s90rhx07ifsut 9474949 9474947 2026-09-13T20:36:50Z ThomasPusch 1869 9474949 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzemple en [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) :{{re|Stefangrotz}} Mi kreis kaj uzis la ŝablonon {{ŝ|distrikto Altenkirchen}} kaj multajn similajn kiuj ĉiam estas por unu distrikto, estas bone vikie interligitaj, havas bonordan vikidatuman eron kaj plurajn alilingvajn ekvivalentojn. Sed la eksa uzanto kaj administranto Pino, kiu volis helpi fari tekstojn pri la eksterordinare multegaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato, insistis pri uzado de la de li inventita ŝablono {{ŝ|distriktonomo}}, kiu fakte ofte funkciis, sed neniel ĉiam. Baze la ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} ofte konfuziĝis kaj el vikidatumaro suĉis nomon de komunumaro, misinterpretante tion kvazaŭ "distrikto". Sed tio estas eraro. Ĉiam kiam mi vidis la ŝablonon {{ŝ|distriktonomo}} en teksto, mi ŝanĝis ĝin al la "vera" navigilo, kio ĉi tie estus la ŝablono {{ŝ|distrikto Altenkirchen}}. La uzanto kaj administranto Pino estis principe bonkora homo, kiu kapablis uzi roboton, kaj li certe pretintus revizii sian originan trukon, kiun li intencis havi kiel eleganta ŝparvojo... sed bedaurinde li tre malsaniĝis fine de 2016 kaj mortis en januaro 2017. Pri lia ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} mi tute ne orientiĝas, kaj nur anstataŭigis ĝin al la "normala" navigilo. Ĉu tio estas helpa unua respondo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 13 sep. 2026 (UTC) dopyookd3ob0en85mdwwzrabofazq30 9474950 9474949 2026-09-13T20:38:03Z ThomasPusch 1869 9474950 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzemple en [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) :{{re|Stefangrotz}} Mi kreis kaj uzis la ŝablonon {{ŝ|distrikto Altenkirchen}} kaj multajn similajn kiuj ĉiam estas por unu distrikto, estas bone vikie interligitaj, havas bonordan vikidatuman eron kaj plurajn alilingvajn ekvivalentojn. Sed la eksa uzanto kaj administranto Pino, kiu volis helpi fari tekstojn pri la eksterordinare multegaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato, insistis pri uzado de la de li inventita ŝablono {{ŝ|distriktonomo}}, kiu fakte ofte funkciis, sed neniel ĉiam. Baze la ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} ofte konfuziĝis kaj el vikidatumaro suĉis nomon de komunumaro, misinterpretante tion kvazaŭ "distrikto". Sed tio estas eraro. Ĉiam kiam mi vidis la ŝablonon {{ŝ|distriktonomo}} en teksto, mi ŝanĝis ĝin al la "vera" navigilo, kio ĉi tie estus la ŝablono {{ŝ|distrikto Altenkirchen}}. La uzanto kaj administranto Pino estis principe bonkora homo, kiu kapablis uzi roboton, kaj li certe pretintus revizii sian originan trukon, kiun li intencis havi kiel eleganta ŝparvojo... sed bedaurinde li tre malsaniĝis fine de 2016 kaj mortis en januaro 2017. Pri lia ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} mi tute ne orientiĝas, kaj nur anstataŭigis ĝin al la "normala" navigilo. Sed la paĝon [[Almersbach]] evidente ankoraŭ neniam vidis kaj ne redaktis. Ĉu tio estas helpa unua respondo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 13 sep. 2026 (UTC) qijv9n5a5zo1p789thp8n16l60hjzmh 9474951 9474950 2026-09-13T20:38:20Z ThomasPusch 1869 /* Rompitaj ligiloj al la ŝablono */ 9474951 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzemple en [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) :{{re|Stefangrotz}} Mi kreis kaj uzis la ŝablonon {{ŝ|distrikto Altenkirchen}} kaj multajn similajn kiuj ĉiam estas por unu distrikto, estas bone vikie interligitaj, havas bonordan vikidatuman eron kaj plurajn alilingvajn ekvivalentojn. Sed la eksa uzanto kaj administranto Pino, kiu volis helpi fari tekstojn pri la eksterordinare multegaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato, insistis pri uzado de la de li inventita ŝablono {{ŝ|distriktonomo}}, kiu fakte ofte funkciis, sed neniel ĉiam. Baze la ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} ofte konfuziĝis kaj el vikidatumaro suĉis nomon de komunumaro, misinterpretante tion kvazaŭ "distrikto". Sed tio estas eraro. Ĉiam kiam mi vidis la ŝablonon {{ŝ|distriktonomo}} en teksto, mi ŝanĝis ĝin al la "vera" navigilo, kio ĉi tie estus la ŝablono {{ŝ|distrikto Altenkirchen}}. La uzanto kaj administranto Pino estis principe bonkora homo, kiu kapablis uzi roboton, kaj li certe pretintus revizii sian originan trukon, kiun li intencis havi kiel eleganta ŝparvojo... sed bedaurinde li tre malsaniĝis fine de 2016 kaj mortis en januaro 2017. Pri lia ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} mi tute ne orientiĝas, kaj nur anstataŭigis ĝin al la "normala" navigilo. Sed la paĝon [[Almersbach]] mi evidente ankoraŭ neniam vidis kaj ne redaktis. Ĉu tio estas helpa unua respondo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 13 sep. 2026 (UTC) k5067j85u1m4f4h3hga310u01y8f4cn 9474952 9474951 2026-09-13T20:40:25Z ThomasPusch 1869 9474952 wikitext text/x-wiki == Rompitaj ligiloj al la ŝablono == Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], vi kreis tiun ĉi ŝablonon en 2016. ĉu vi ankaŭ aldonis ĝin al multaj paĝoj uzante la ŝablonon {{ŝ|Distriktonomo}}? ĉar tio kreas earojn, mi trovas multege da tiajn erarojn en [[Specialaĵo:Dezirataj_ŝablonoj]]. Ekzemple en [[Almersbach]]. Dum la lastaj jaroj mi forigis multajn ŝablonojn tiajn, sed nun mi komprenas ke ja ekzistas ŝablonon, nur la nomo en vikidatumoj ŝanĝiĝis. Kiel ni povas solvi tion? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:16, 13 sep. 2026 (UTC) :{{re|Stefangrotz}} Mi kreis kaj uzis la ŝablonon {{ŝ|distrikto Altenkirchen}} kaj multajn similajn kiuj ĉiam estas por unu distrikto, estas bone vikie interligitaj, havas bonordan vikidatuman eron kaj plurajn alilingvajn ekvivalentojn. Sed la eksa uzanto kaj administranto Pino, kiu volis helpi fari tekstojn pri la eksterordinare multegaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato, insistis pri uzado de la de li inventita ŝablono {{ŝ|distriktonomo}}, kiu fakte ofte funkciis, sed neniel ĉiam. Baze la ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} ofte konfuziĝis kaj el vikidatumaro suĉis nomon de komunumaro, misinterpretante tion kvazaŭ "distrikto". Sed tio estas eraro. Ĉiam kiam mi vidis la ŝablonon {{ŝ|distriktonomo}} en teksto, mi ŝanĝis ĝin al la "vera" navigilo, kio ĉi tie estus la ŝablono {{ŝ|distrikto Altenkirchen}}. La uzanto kaj administranto Pino estis principe bonkora homo, kiu kapablis uzi roboton, kaj li certe pretintus revizii sian originan trukon, kiun li intencis havi kiel eleganta ŝparvojo... sed bedaurinde li tre malsaniĝis fine de 2016 kaj mortis en januaro 2017. Pri lia ŝablono {{ŝ|distriktonomo}} mi tute ne orientiĝas, kaj nur anstataŭigis ĝin al la "normala" navigilo. Sed la paĝon [[Almersbach]] mi evidente ankoraŭ neniam vidis kaj ne redaktis (entute estas komplete freneze, ke tiun paĝon ankoraŭ neniam iu ajn uzanto persone redaktis, ankaŭ Pino ne tuŝis ĝin, nur robotoj...). Ĉu tio estas helpa unua respondo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 13 sep. 2026 (UTC) 1tosue6wpl4s54cd54su8jl90qdcfr3 1 953444 9474955 2026-09-13T20:57:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La jena frazo de 2023 tendence estas problema: :Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servas kiel ĉefministroj. La nuntempa postenulo estas [...]. La duan frazo eblas bone aranĝi per "''La nuntempa postenulo estas <nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link}}</nowiki>.''" Sed la nombro post la komo ankoraŭ nun estas aktuala, sed ĝi ĉiam restos la nombro "9", ankaŭ se jam oficos la 15-a aŭ 20-a ĉefministro, se oni ne ĉiam pe..." 9474955 wikitext text/x-wiki La jena frazo de 2023 tendence estas problema: :Depost la sendependiĝo de Slovakio en 1993, 9 politikistoj servas kiel ĉefministroj. La nuntempa postenulo estas [...]. La duan frazo eblas bone aranĝi per "''La nuntempa postenulo estas <nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|P1308|parameter=link}}</nowiki>.''" Sed la nombro post la komo ankoraŭ nun estas aktuala, sed ĝi ĉiam restos la nombro "9", ankaŭ se jam oficos la 15-a aŭ 20-a ĉefministro, se oni ne ĉiam permane adaptos ĝin. Tial probable pli bonas elmeti tiun nombron kiam estos sekva postenulo, aŭ oni devus nomumi iun volontulon (ekzemple burokraton LiMR), kiu dum la sekvaj 20 jaroj ŝiam havos la taskon akutaligi la nombron se estas ŝanĝo de la ĉefministro, kio bonŝance en Slovakio dum la lastaj tri jardekoj ne estis tiom ofta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 13 sep. 2026 (UTC) ikvbdnpvnzi4kcwu3c9zammknojmez4 1 953445 9474980 2026-09-13T22:36:16Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Arbarulo}} Mi ne pensas ke iu alia vere povas helpi en evoluado de la artikolo. Almenaŭ al mi la plej multaj ruĝaj ligiloj estas vere kriptaj. Do, estos via tasko pluevoluigi ĝin. Vi jam interrompis vian redaktadon meze de marto, kaj de tiam pasis duonjaro. Vi certe konscias ke la teksto tiel ĉi ne donas bonan informon pri la temo. Aŭ vi devos mem plu redakti ĝin, aŭ devos serĉi aliajn uzantojn kiuj kunlaboros kun vi aŭ sendepende pluredaktos la teksto..." 9474980 wikitext text/x-wiki {{re|Arbarulo}} Mi ne pensas ke iu alia vere povas helpi en evoluado de la artikolo. Almenaŭ al mi la plej multaj ruĝaj ligiloj estas vere kriptaj. Do, estos via tasko pluevoluigi ĝin. Vi jam interrompis vian redaktadon meze de marto, kaj de tiam pasis duonjaro. Vi certe konscias ke la teksto tiel ĉi ne donas bonan informon pri la temo. Aŭ vi devos mem plu redakti ĝin, aŭ devos serĉi aliajn uzantojn kiuj kunlaboros kun vi aŭ sendepende pluredaktos la tekston. # Ekzemple vi ankaŭ konsideru la misan referencon 51 (vidu tekste). # Kaj ĉu vi povas klarigi kial la ruĝa ligilo ''"[[Al Jazeera English]]"'' en fremda lingvo en la referencoj dufoje pli bonus ol la ekzistanta esperanta interna ligilo [[Al-Ĝazira]]? # Kaj laste, eble vi tute ne rilatas al tio, sed: ĉu vi havas ideon, kio kaŭzas la fuŝajn kategoriojn [[:kategorio:CS1 errors: dates|CS1 errors: dates]] kaj [[:kategorio:CS1 angla-language sources (en )|CS1 angla-language sources (en)]] ?? Mi persone povus maksimume helpi en tio traduki la mislingvajn vortojn "''air offensive • warfare and armed conflicts • crime of aggression''" el vikidatumoj en la informkesto al ĝusta lingvo. Ĉu mi faru tion aŭ ĉu vi riparos tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 13 sep. 2026 (UTC) pjs7v1mmgq6ujb4emqa26k3bi5eo5wf 9475017 9474980 2026-09-14T00:26:37Z Arbarulo 135469 9475017 wikitext text/x-wiki {{re|Arbarulo}} Mi ne pensas ke iu alia vere povas helpi en evoluado de la artikolo. Almenaŭ al mi la plej multaj ruĝaj ligiloj estas vere kriptaj. Do, estos via tasko pluevoluigi ĝin. Vi jam interrompis vian redaktadon meze de marto, kaj de tiam pasis duonjaro. Vi certe konscias ke la teksto tiel ĉi ne donas bonan informon pri la temo. Aŭ vi devos mem plu redakti ĝin, aŭ devos serĉi aliajn uzantojn kiuj kunlaboros kun vi aŭ sendepende pluredaktos la tekston. # Ekzemple vi ankaŭ konsideru la misan referencon 51 (vidu tekste). # Kaj ĉu vi povas klarigi kial la ruĝa ligilo ''"[[Al Jazeera English]]"'' en fremda lingvo en la referencoj dufoje pli bonus ol la ekzistanta esperanta interna ligilo [[Al-Ĝazira]]? # Kaj laste, eble vi tute ne rilatas al tio, sed: ĉu vi havas ideon, kio kaŭzas la fuŝajn kategoriojn [[:kategorio:CS1 errors: dates|CS1 errors: dates]] kaj [[:kategorio:CS1 angla-language sources (en )|CS1 angla-language sources (en)]] ?? Mi persone povus maksimume helpi en tio traduki la mislingvajn vortojn "''air offensive • warfare and armed conflicts • crime of aggression''" el vikidatumoj en la informkesto al ĝusta lingvo. Ĉu mi faru tion aŭ ĉu vi riparos tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 13 sep. 2026 (UTC) :Pri ligiloj en referencoj mi ne havas opinion. Farante laŭ via propono mi rimarkis ke la tuta artikolo [[Al-Ĝazira]] estis vandalita antaŭ monatoj kaj riparis tion. :La erarojn kaŭzas iu problemo en [[Ŝablono:Cite magazine]]. Vi pli kompetentas pri ŝablonoj ol mi, ĉar mi kompetentas preskaŭ nule. :Pri vikidatumoj mi ne okupiĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:26, 14 sep. 2026 (UTC) gl1lqj2b7x42gljdp75lj7v3c46sbo5 0 953446 9475038 2026-09-14T05:04:05Z Crosstor 3176 historiisto 9475038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Andrea Pető''' [petO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pető Andrea''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Ŝia [[pseŭdonimo]] estis ''Nina Stein''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM121381;jsessionid=CD827618C439EA89EA27E15B906ADC6A hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=687911&date=2026-09-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1964|3|23}} en [[Budapeŝto]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1982, poste ŝi akiris historiistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Budapeŝta Ekonomia Universitato]] sociologian diplomon. Inter 1987-1991 ŝi laboris en la politikhistoria instituto, poste ŝi instruis en [[Mez-Eŭropa Universitato]]. En 2005 ŝi estis levita [[docento]], en 2016 [[profesoro]]. Intertempe en 1992 ŝi doktoriĝis en la Universitato Loránd Eötvös kaj en 2000 ŝi akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Ŝia [[habilitiĝo]] okazis en 2005, ŝi doktoriĝis en 2014 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ŝiaj esplortemoj inkluzivas 20-jarcentan socion, konflikton kaj genran historion. Ŝi ricevis stipendion inter 2002–2005, [[premio]]jn inter 2005-2018. == Elektitaj libroj == * ''Nőhistóriák. A politizáló magyar nők történetéből (1945–1951)'' (1998) * ''A nők és a férfiak története Magyarországon a hosszú 20. században. Kiegészítő tananyag a középiskolák számára'' (2008) * ''Political Justice in Budapest after World War II'' (kunaŭtoro, 2015) * ''Árnyékban. Rajk Júlia élete'' (2-a tralaborita eldono: 2020) == Fontoj == * [https://moly.hu/alkotok/peto-andrea/wikipedia biografio hungare] * [https://epa.oszk.hu/00900/00997/00034/pdf/EPA00997_letunk_2015_01_194-196.pdf datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peto Andrea}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] g2kkg4jm9ta0osoqhnrvfm9f52s3bkg 0 953447 9475042 2026-09-14T05:30:27Z Townlets 263381 + 9475042 wikitext text/x-wiki '''Regina Tarín''' estas [[meksika]] [[miksbatalartisto]], kiu konkuras en la virina galeja divizio de la [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC). Ŝi antaŭe konkuris en [[Budo Sento Championship]], kie ŝi estis galeja ĉampiono kaj la unua virino.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://cagesidepress.com/2026/09/12/noche-ufc-decision-win-over-jj-aldrich-has-regina-tarin-dancing/|titolo=Noche UFC: Decision Win Over JJ Aldrich Has Regina Tarin Dancing|alirdato=2026-09-14|paĝoj=Cageside Press}}</ref> En 2024 la retejo ''Fight Matrix'' nomis ŝin "Novulo de la Jaro".<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.fightmatrix.com/fightmatrix-awards/|titolo=MMA Awards|alirdato=2026-09-14|paĝoj=Fight Matrix}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tarín, Regina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2004]] [[Kategorio:Meksikaj miksitaj luktosportistoj]] 56c3uy6za4fhsiwxbf9nhwm3effk2xl 9475043 9475042 2026-09-14T05:30:46Z Townlets 263381 9475043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo=Regina Tarín }} '''Regina TARÍN''' estas [[meksika]] [[miksbatalartisto]], kiu konkuras en la virina galeja divizio de la [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC). Ŝi antaŭe konkuris en [[Budo Sento Championship]], kie ŝi estis galeja ĉampiono kaj la unua virino.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://cagesidepress.com/2026/09/12/noche-ufc-decision-win-over-jj-aldrich-has-regina-tarin-dancing/|titolo=Noche UFC: Decision Win Over JJ Aldrich Has Regina Tarin Dancing|alirdato=2026-09-14|paĝoj=Cageside Press}}</ref> En 2024 la retejo ''Fight Matrix'' nomis ŝin "Novulo de la Jaro".<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.fightmatrix.com/fightmatrix-awards/|titolo=MMA Awards|alirdato=2026-09-14|paĝoj=Fight Matrix}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tarín, Regina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2004]] [[Kategorio:Meksikaj miksitaj luktosportistoj]] b0da15vvz6x1g6vyoto7z6xb1f9f57t 0 953448 9475046 2026-09-14T05:38:55Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354790965|Heliotropism]]" 9475046 wikitext text/x-wiki [[File:Bellis_perennis_-_Gaenseblume4.jpg|eta|400x400ra| Lekantetoj ( ''[[Lekanteto|Bellis perennis]]'' ) frontas la Sunon post malfermiĝo matene kaj sekvos la Sunon dum la tago.]] '''Heliotropismo''' (el la [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}}''{{lang|grc-Latn|hélios}}'' "suno" kaj {{lang|grc|τροπή}}''{{lang|grc-Latn|tropé}}'' "turniĝanta", signifanta "turniĝanta al la suno"), formo de [[Planta moviĝo|tropismo]], estas la tagnokta aŭ laŭsezona moviĝo de [[plantpartoj]] ([[floroj]] aŭ [[folioj]]) en respondo al la direkto de la [[Suno]]. Tiu fenomeno rilatas al la eco de [[plantoj]] kaj [[bestoj]] orienti sian kreskon kaj movadon al la suno. Kontraste, [[fototropismo]] priskribas la econ kreski en la direkto de lumo Negativa ''heliotropismo'' rilatas al la movo de la planto/besto for de la lumo. [[File:SunflowerSunset2.jpg|eta|300x300ra| Sunfloroj en plena florado ne estas heliotropaj, do ili ne sekvas la Sunon. La florkapoj frontas orienten la tutan tagon, do posttagmeze ili estas deantaŭe lumigitaj de la Suno.]] * [https://web.archive.org/web/20060830044120/http://www.wam.umd.edu/~iforseth/leafmovements.htm Animacio de Heliotropaj Folio-Movadoj en Plantoj] * [https://www.youtube.com/watch?v=3MYJEm99MYQ#t=0m10s 24-hora heliotropismo de arkta papavo eksponita al noktomeza suno] [[Kategorio:Suno]] [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Planta moviĝo]] ej3vsh0mi2bdargyo1eah3g1hzrc5pp 9475047 9475046 2026-09-14T05:46:15Z Sj1mor 12103 9475047 wikitext text/x-wiki [[File:Bellis_perennis_-_Gaenseblume4.jpg|eta|300x300px| Lekantetoj ( ''[[Lekanteto|Bellis perennis]]'' ) frontas la Sunon post malfermiĝo matene kaj sekvos la Sunon dum la tago.]] [[File:SunflowerSunset2.jpg|eta|300x300ra| Sunfloroj en plena florado ne estas heliotropaj, do ili ne sekvas la Sunon. La florkapoj frontas orienten la tutan tagon, do posttagmeze ili estas deantaŭe lumigitaj de la Suno.]]'''Heliotropismo''' (el la [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}}''{{lang|grc-Latn|hélios}}'' "suno" kaj {{lang|grc|τροπή}}''{{lang|grc-Latn|tropé}}'' "turniĝanta", signifanta "turniĝanta al la suno"), formo de [[Planta moviĝo|tropismo]], estas la tagnokta aŭ laŭsezona moviĝo de plantpartoj ([[Floro|floroj]] aŭ [[Folio|folioj]]) en respondo al la direkto de la [[Suno]]. Tiu fenomeno rilatas al la eco de [[plantoj]] kaj [[bestoj]] orienti sian kreskon kaj movadon al la suno. Negativa ''heliotropismo'' rilatas al la movo de la planto/besto for de la lumo. Heliotropismo estas tipo de [[fototropismo]] (la reago de organismo al lumfonto). Heliotropaj [[Floro|floroj]] moviĝas al la suno, trans la ĉielo, de oriento al okcidento. Kaj, dum la nokto, ili faras hazardajn movojn por kliniĝi, ĉe tagiĝo, denove orienten, kie la Suno leviĝas. Tiun ĉi konduton montras, ekzemple, [[Sunfloro|''Helianthus annuus'']] aŭ pli ofte konata kiel Sunfloro. La fenomenon de heliotropismo unue priskribis [[Leonardo da Vinci]] (kune kun geotropismo, {{Q|Q276985}}) en siaj botanikaj studoj. La nuna termino "heliotropismo" estis enkondukita en la 19-a jarcento fare de [[Augustin-Pyrame de Candolle|A. P. de Candolle]], por rilati al la kresko de la [[apekso]] de la [[tigo]] direkte al la lumo (kio nun nomiĝas fototropismo).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9T76HvJfH4AC&q=candolle|last=Hart|first=J.W.|title=Plant Tropisms: And other Growth Movements|page=36|publisher=Springer|year=1990|isbn=978-0412530807}}</ref> Tamen, la termino heliotropismo estas uzata nur por suna altiro, kiu diferencas de fototropismo (aŭ heliodirekta kresko), ĉar heliotropa movado rilatas al provizora ŝanĝo de orientiĝo, kiu inversiĝas dum la mallumo de la nokto. Ĝi estis renomita [[fototropismo]] en 1892 ĉar ĝi estas respondo al lumo prefere ol al la suno, kaj ĉar la fototropismo de [[Algo|algoj]] en laboratoriaj studoj tiutempe forte dependis de brileco (pozitive fototropa por malforta lumo, kaj negative fototropa por hela lumo, kiel sunlumo).<ref>{{cite web |url=http://www.ige.tohoku.ac.jp/outou/outou-e/Phototropism-e.html|title=Phototropism and photomorphogenesis of Vaucheria|access-date=2012-08-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003921/http://www.ige.tohoku.ac.jp/outou/outou-e/Phototropism-e.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Häder|first1=Donat-Peter|last2=Lebert|first2=Michael|url=https://books.google.com/books?id=2nevsljDiCYC&pg=PA673|title=Photomovement|page=676|publisher=Elsevier|year=2001|access-date=2012-08-08|isbn=978-0080538860}}</ref> La franca sciencisto Jean-Jacques d'Ortous de Mairan estis unu el la unuaj, kiuj studis heliotropismon, kiam li eksperimentis kun ''[[Sensitivo|Mimosa pudica]]'' (la "sentiva planto").<ref>{{cite journal |last1=Zordan|first1=Mauro|last2=Costa|first2=Rodolfo|last3=MacIno|first3=Giuseppe|last4=Fukuhara|first4=Chiaki|last5=Tosini|first5=Gianluca|title=Circadian Clocks: What Makes Them Tick?|url=http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1081/CBI-100101056|journal=Chronobiology International|volume=17|issue=4|pages=433–451|year=2000|doi=10.1081/CBI-100101056|pmid=10908122|s2cid=8035037|url-access=subscription}}</ref> Heliotropismon studis [[Charles Darwin]] kaj publikigis en lia libro de 1880 ''[[:en:The_Power_of_Movement_in_Plants|The Power of Movement in Plants (La povo de movado en plantoj)]]'', verko kiu inkluzivis aliajn stimulojn al plantmovado kiel ekzemple gravito, humideco kaj tuŝo. <ref>Pickard, Barbara Gillespie, pages v–xviii, preface to {{cite book|title=The Power of Movement in Plants|last=Darwin|first=Charles|year=1966|orig-year=1880|publisher=Da Capo Press}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060830044120/http://www.wam.umd.edu/~iforseth/leafmovements.htm Animacio de Heliotropaj Folio-Movadoj en Plantoj] * [https://www.youtube.com/watch?v=3MYJEm99MYQ#t=0m10s 24-hora heliotropismo de arkta papavo eksponita al noktomeza suno] [[Kategorio:Suno]] [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Planta moviĝo]] 5q6hxwy6h4ynw90aaxf2dxdjtj8kudo 9475048 9475047 2026-09-14T05:46:59Z Sj1mor 12103 9475048 wikitext text/x-wiki [[File:Bellis_perennis_-_Gaenseblume4.jpg|eta|300x300px| Lekantetoj ( ''[[Lekanteto|Bellis perennis]]'' ) frontas la Sunon post malfermiĝo matene kaj sekvos la Sunon dum la tago.]] [[File:SunflowerSunset2.jpg|eta|300x300ra| Sunfloroj en plena florado ne estas heliotropaj, do ili ne sekvas la Sunon. La florkapoj frontas orienten la tutan tagon, do posttagmeze ili estas deantaŭe lumigitaj de la Suno.]]'''Heliotropismo''' (el la [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}}''{{lang|grc-Latn|hélios}}'' "suno" kaj {{lang|grc|τροπή}}''{{lang|grc-Latn|tropé}}'' "turniĝanta", signifanta "turniĝanta al la suno"), formo de [[Planta moviĝo|tropismo]], estas la tagnokta aŭ laŭsezona moviĝo de plantpartoj ([[Floro|floroj]] aŭ [[Folio|folioj]]) en respondo al la direkto de la [[Suno]]. Tiu fenomeno rilatas al la eco de [[plantoj]] kaj [[bestoj]] orienti sian kreskon kaj movadon al la suno. Negativa ''heliotropismo'' rilatas al la movo de la planto/besto for de la lumo. Heliotropismo estas tipo de [[fototropismo]] (la reago de organismo al lumfonto). Heliotropaj [[Floro|floroj]] moviĝas al la suno, trans la ĉielo, de oriento al okcidento. Kaj, dum la nokto, ili faras hazardajn movojn por kliniĝi, ĉe tagiĝo, denove orienten, kie la Suno leviĝas. Tiun ĉi konduton montras, ekzemple, [[Sunfloro|''Helianthus annuus'']] aŭ pli ofte konata kiel Sunfloro. La fenomenon de heliotropismo unue priskribis [[Leonardo da Vinci]] (kune kun geotropismo, {{Q|Q276985}}) en siaj botanikaj studoj. La nuna termino "heliotropismo" estis enkondukita en la 19-a jarcento fare de [[Augustin-Pyrame de Candolle|A. P. de Candolle]], por rilati al la kresko de la [[apekso]] de la [[tigo]] direkte al la lumo (kio nun nomiĝas fototropismo).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9T76HvJfH4AC&q=candolle|last=Hart|first=J.W.|title=Plant Tropisms: And other Growth Movements|page=36|publisher=Springer|year=1990|isbn=978-0412530807}}</ref> Tamen, la termino heliotropismo estas uzata nur por suna altiro, kiu diferencas de fototropismo (aŭ heliodirekta kresko), ĉar heliotropa movado rilatas al provizora ŝanĝo de orientiĝo, kiu inversiĝas dum la mallumo de la nokto. Ĝi estis renomita [[fototropismo]] en 1892 ĉar ĝi estas respondo al lumo prefere ol al la suno, kaj ĉar la fototropismo de [[Algo|algoj]] en laboratoriaj studoj tiutempe forte dependis de brileco (pozitive fototropa por malforta lumo, kaj negative fototropa por hela lumo, kiel sunlumo).<ref>{{cite web |url=http://www.ige.tohoku.ac.jp/outou/outou-e/Phototropism-e.html|title=Phototropism and photomorphogenesis of Vaucheria|access-date=2012-08-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003921/http://www.ige.tohoku.ac.jp/outou/outou-e/Phototropism-e.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Häder|first1=Donat-Peter|last2=Lebert|first2=Michael|url=https://books.google.com/books?id=2nevsljDiCYC&pg=PA673|title=Photomovement|page=676|publisher=Elsevier|year=2001|access-date=2012-08-08|isbn=978-0080538860}}</ref> La franca sciencisto Jean-Jacques d'Ortous de Mairan estis unu el la unuaj, kiuj studis heliotropismon, kiam li eksperimentis kun ''[[Sensitivo|Mimosa pudica]]'' (la "sentiva planto").<ref>{{cite journal |last1=Zordan|first1=Mauro|last2=Costa|first2=Rodolfo|last3=MacIno|first3=Giuseppe|last4=Fukuhara|first4=Chiaki|last5=Tosini|first5=Gianluca|title=Circadian Clocks: What Makes Them Tick?|url=http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1081/CBI-100101056|journal=Chronobiology International|volume=17|issue=4|pages=433–451|year=2000|doi=10.1081/CBI-100101056|pmid=10908122|s2cid=8035037|url-access=subscription}}</ref> Heliotropismon studis [[Charles Darwin]] kaj publikigis en lia libro de 1880 ''[[:en:The_Power_of_Movement_in_Plants|The Power of Movement in Plants (La povo de movado en plantoj)]]'', verko kiu inkluzivis aliajn stimulojn al plantmovado kiel ekzemple gravito, humideco kaj tuŝo. <ref>Pickard, Barbara Gillespie, pages v–xviii, preface to {{cite book|title=The Power of Movement in Plants|last=Darwin|first=Charles|year=1966|orig-year=1880|publisher=Da Capo Press}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060830044120/http://www.wam.umd.edu/~iforseth/leafmovements.htm Animacio de Heliotropaj Folio-Movadoj en Plantoj] * [https://www.youtube.com/watch?v=3MYJEm99MYQ#t=0m10s 24-hora heliotropismo de arkta papavo eksponita al noktomeza suno] [[Kategorio:Suno]] [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Biologia terminologio]] [[Kategorio:Planta moviĝo]] so0sa2vjja575tvfj3rh60aod2owpeb 0 953449 9475057 2026-09-14T06:48:56Z Rei Momo 26338 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto televida serio}} '''Escolinha do Professor Raimundo''' estas komiksaĵo [[televida serio]] de [[Brazilo]]. Unuafoje montrata de [[1957]] ĝis [[1995]] per la [[Rede Globo]] kaj tio estas [[televida kanalo]]. La serio havas protagonistojn profesoron kaj diversajn studentojn, kiuj enkarnigas ĉiujn karikaturojn de la averaĝa civitano. == Teknikaj partoprenantoj == * [[Reĝisoro]]: Cininha de Paula kaj Paulo Ghelli * [[Muziko]]: Tim Rescala == Refere..." 9475057 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} '''Escolinha do Professor Raimundo''' estas komiksaĵo [[televida serio]] de [[Brazilo]]. Unuafoje montrata de [[1957]] ĝis [[1995]] per la [[Rede Globo]] kaj tio estas [[televida kanalo]]. La serio havas protagonistojn profesoron kaj diversajn studentojn, kiuj enkarnigas ĉiujn karikaturojn de la averaĝa civitano. == Teknikaj partoprenantoj == * [[Reĝisoro]]: Cininha de Paula kaj Paulo Ghelli * [[Muziko]]: Tim Rescala == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0315002/ Escolinha do Professor Raimundo en IMDB] {{bibliotekoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Brazilaj televidaj programoj‎]] [[Kategorio:Brazilaj televidaj serioj]] 12ko2eug6s04b8nxt3un5xyzgg57wud 9475169 9475057 2026-09-14T11:28:38Z Rei Momo 26338 9475169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} '''Escolinha do Professor Raimundo''' estas komiksaĵo [[televida serio]] de [[Brazilo]]. Unuafoje montrata de [[1957]] ĝis [[1995]] per la [[Rede Globo]] kaj tio estas [[televida kanalo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120326094617/http://natelinha.uol.com.br/noticias/2012/03/25/globo-reprisa-a-escolinha-do-professor-raimundo-para-homenagear-chico-anysio-001625.php Globo reprisa "A Escolinha do Professor Raimundo" para homenagear Chico Anysio]</ref>; <ref>[https://redeglobo.globo.com/novidades/noticia/2012/03/chico-anysio-globo-reapresenta-escolinha-do-professor-raimundo.html Chico Anysio: Globo reapresenta Escolinha do Professor Raimundo]</ref> La serio havas protagonistojn profesoron kaj diversajn studentojn, kiuj enkarnigas ĉiujn karikaturojn de la averaĝa civitano. == Teknikaj partoprenantoj == * [[Reĝisoro]]: Cininha de Paula kaj Paulo Ghelli * [[Muziko]]: Tim Rescala == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0315002/ Escolinha do Professor Raimundo en IMDB] {{bibliotekoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Brazilaj televidaj programoj‎]] [[Kategorio:Brazilaj televidaj serioj]] op1zvuuit1qhce9wzs6toxddxnwa8pu 9475170 9475169 2026-09-14T11:29:57Z Rei Momo 26338 9475170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} '''Escolinha do Professor Raimundo''' estas komiksaĵo [[televida serio]] de [[Brazilo]]. Unuafoje montrata de [[1957]] ĝis [[1995]] per la [[Rede Globo]] kaj tio estas [[televida kanalo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120326094617/http://natelinha.uol.com.br/noticias/2012/03/25/globo-reprisa-a-escolinha-do-professor-raimundo-para-homenagear-chico-anysio-001625.php Globo reprisa "A Escolinha do Professor Raimundo" para homenagear Chico Anysio]</ref>; <ref>[https://redeglobo.globo.com/novidades/noticia/2012/03/chico-anysio-globo-reapresenta-escolinha-do-professor-raimundo.html Chico Anysio: Globo reapresenta Escolinha do Professor Raimundo]</ref> La serio havas protagonistojn profesoron kaj diversajn studentojn, kiuj enkarnigas ĉiujn karikaturojn de la averaĝa civitano.<ref>[https://web.archive.org/web/20090130065803/http://memoriaglobo.globo.com/Memoriaglobo/0,27723,GYN0-5273-257953,00.html Escolinha do Professor Raimundo]</ref> == Teknikaj partoprenantoj == * [[Reĝisoro]]: Cininha de Paula kaj Paulo Ghelli * [[Muziko]]: Tim Rescala == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0315002/ Escolinha do Professor Raimundo en IMDB] {{bibliotekoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Brazilaj televidaj programoj‎]] [[Kategorio:Brazilaj televidaj serioj]] kuafw0ssahol8kj2n3gm6zptfwqjy73 0 953450 9475064 2026-09-14T07:58:26Z Crosstor 3176 pastro 9475064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Antonio|Antal]] Pezenhoffer,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pezenhoffer Antal''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[historiisto]], [[instruisto]], [[bibliotekisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM67742 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=658593&date=2026-09-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1893|5|21}} en [[Zalaszentgrót]], li mortis {{mortotago|1973|8|24}} en [[Esztergom]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[premonstratoj|premonstrata]] [[gimnazio]] en [[Keszthely]], poste li studis teologion en [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] kaj [[Pázmáneum]]. En 1916 li pastriĝis en Esztergom, poste li estis pastro en [[Érsekújvár]] kaj [[Štúrovo|Párkány]]. Inter 1919 kaj 1921 li estis katekisto, inter 1921-1949 li instruis en ĉefurba lernejo, poste ĝis sia pensiuliĝo en 1961 li estis ĉefbibliotekisto en Esztergom. == Elektitaj kontribuoj == * ''A demográfiai viszonyok befolyása a nép szaporodására. Államférfiaink figyelmébe ajánlva.'' (1922) * ''VI. Sándor meg Luther. Párhuzam a legrosszabb pápa és a hitújító között.'' (1937) * ''Magyarország sorsdöntő kérdése: a házasság''. (1942) * ''A magyar nemzet történelme (a mohácsi vésztől napjainkig). (13 volumoj, 1993–2006) * ''A katolikus hit igazsága. Hitvédelem. I–III. köt''. (3 volumoj, 2009) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/p-77238/pezenhoffer-antal-774A2/ biografio hungare] * [https://www.kshkonyvtar.hu/article/77/271/pezenhoffer-antal-1893-majus-21-1973-augusztus-24 biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/Pezenhoffer.html Katolika Leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pezenhoffer Antal}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} kiavepy8x86szp9302a9wpdzp9pqnn2 0 953451 9475075 2026-09-14T08:51:59Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475075 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953452 9475076 2026-09-14T08:52:08Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475076 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953453 9475077 2026-09-14T08:52:27Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475077 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953454 9475078 2026-09-14T08:52:35Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475078 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953455 9475079 2026-09-14T08:52:41Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475079 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953456 9475080 2026-09-14T08:52:47Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475080 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953457 9475081 2026-09-14T08:52:50Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] [[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]] [[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]] La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la goeta ĝarde..." 9475081 wikitext text/x-wiki [[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] [[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]] [[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]] La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la [[goeta ĝardendomo|Ĝardena domo]] je [[Ilm-parko]]. Temas pri globo kuŝanta sur [[kubo]] kaj pri unu el la unuaj nefiguraj monumentoj en Germanujo. Goethe kontaktis sian [[lepsiko|lepsikan]] instruiston [[Adam Friedrich Oeser]] invitante al kunlabaorado. Per tiu simbolo li imitis jam ekzistinajn tradiciojn. Dume kubo signifu stabilecon, la globo simbolas por la nekonstanto kaj ŝanceliĝanto. Eĉ la kuno de ili ambaŭ arthistorie ne novis.<ref>Donat de Chapeaurouge: ''Einführung in die Geschichte der christlichen Symbole'' (=Die Kunstwissenschaft), Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991, ISBN 3-534-01831-1, p. 115</ref> [[Tikeo]] povas esti signo kaj de bona kaj de malbona sortofrapo. Ĉi tie tamen la kubo igu la ŝanceleman diinon trankvila. Lau Timo John estis ĉi monumento ankaŭ esprimilo de la amo de Goethe por [[Charlotte von Stein]]. Krome ĝi estu signo de feliĉo por la domo kaj la ĉirkaŭanta ĝardeno kaj de dankemo por tioma bonstato. == Eksteraj ligiloj == * Timo John: [https://web.archive.org/web/20181201221544/http://www.goethezeitportal.de/digitale-bibliothek/forschungsbeitraege/autoren-kuenstler-denker/oeser-adam-friedrich/john-oeser/john-oeser-denkmale.html "IX. Oesers Denkmale im Dienst der bürgerlichen Aufklärung"] - ĉe: ''Goethezeitportal'' == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=50.97661|EW=11.33645|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Weimar]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[kategorio:Aperis en 1777]] d5cgtdn2om5ogvl0qfv78gv7fxbbfx6 9475088 9475081 2026-09-14T08:54:59Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9475088 wikitext text/x-wiki [[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] [[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]] [[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]] La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la [[goeta ĝardendomo|Ĝardena domo]] je [[Ilm-parko]]. Temas pri globo kuŝanta sur [[kubo]] kaj pri unu el la unuaj nefiguraj monumentoj en Germanujo. Goethe kontaktis sian [[lepsiko|lepsikan]] instruiston [[Adam Friedrich Oeser]] invitante al kunlabaorado. Per tiu simbolo li imitis jam ekzistinajn tradiciojn. Dume kubo signifu stabilecon, la globo simbolas por la nekonstanto kaj ŝanceliĝanto. Eĉ la kuno de ili ambaŭ arthistorie ne novis.<ref>Donat de Chapeaurouge: ''Einführung in die Geschichte der christlichen Symbole'' (=Die Kunstwissenschaft), Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991, ISBN 3-534-01831-1, p. 115</ref> [[Tikeo]] povas esti signo kaj de bona kaj de malbona sortofrapo. Ĉi tie tamen la kubo igu la ŝanceleman diinon trankvila. Lau Timo John estis ĉi monumento ankaŭ esprimilo de la amo de Goethe por [[Charlotte von Stein]]. Krome ĝi estu signo de feliĉo por la domo kaj la ĉirkaŭanta ĝardeno kaj de dankemo por tioma bonstato. == Eksteraj ligiloj == * Timo John: [https://web.archive.org/web/20181201221544/http://www.goethezeitportal.de/digitale-bibliothek/forschungsbeitraege/autoren-kuenstler-denker/oeser-adam-friedrich/john-oeser/john-oeser-denkmale.html "IX. Oesers Denkmale im Dienst der bürgerlichen Aufklärung"] - ĉe: ''Goethezeitportal'' ==Notoj== <references/> == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=50.97661|EW=11.33645|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Weimar]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[kategorio:Aperis en 1777]] fnhcsbrj2ou6to04z2gz69eh3ljqd10 9475089 9475088 2026-09-14T08:55:09Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9475089 wikitext text/x-wiki [[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] [[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]] [[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]] La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la [[goeta ĝardendomo|Ĝardena domo]] je [[Ilm-parko]]. Temas pri globo kuŝanta sur [[kubo]] kaj pri unu el la unuaj nefiguraj monumentoj en Germanujo. Goethe kontaktis sian [[lepsiko|lepsikan]] instruiston [[Adam Friedrich Oeser]] invitante al kunlabaorado. Per tiu simbolo li imitis jam ekzistinajn tradiciojn. Dume kubo signifu stabilecon, la globo simbolas por la nekonstanto kaj ŝanceliĝanto. Eĉ la kuno de ili ambaŭ arthistorie ne novis.<ref>Donat de Chapeaurouge: ''Einführung in die Geschichte der christlichen Symbole'' (=Die Kunstwissenschaft), Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991, ISBN 3-534-01831-1, p. 115</ref> [[Tikeo]] povas esti signo kaj de bona kaj de malbona sortofrapo. Ĉi tie tamen la kubo igu la ŝanceleman diinon trankvila. Lau Timo John estis ĉi monumento ankaŭ esprimilo de la amo de Goethe por [[Charlotte von Stein]]. Krome ĝi estu signo de feliĉo por la domo kaj la ĉirkaŭanta ĝardeno kaj de dankemo por tioma bonstato. == Eksteraj ligiloj == * Timo John: [https://web.archive.org/web/20181201221544/http://www.goethezeitportal.de/digitale-bibliothek/forschungsbeitraege/autoren-kuenstler-denker/oeser-adam-friedrich/john-oeser/john-oeser-denkmale.html "IX. Oesers Denkmale im Dienst der bürgerlichen Aufklärung"] - ĉe: ''Goethezeitportal'' ==Notoj== <references/> == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=50.97661|EW=11.33645|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[kategorio:Aperis en 1777]] fhxphjmkf5zj0uxy3ykv4nc8xygao8w 9475092 9475089 2026-09-14T08:55:23Z Tirolischleioans 254019 9475092 wikitext text/x-wiki [[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] [[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]] [[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]] La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la [[goeta ĝardendomo|Ĝardena domo]] je [[Ilm-parko]]. Temas pri globo kuŝanta sur [[kubo]] kaj pri unu el la unuaj nefiguraj monumentoj en Germanujo. Goethe kontaktis sian [[lepsiko|lepsikan]] instruiston [[Adam Friedrich Oeser]] invitante al kunlabaorado. Per tiu simbolo li imitis jam ekzistinajn tradiciojn. Dume kubo signifu stabilecon, la globo simbolas por la nekonstanto kaj ŝanceliĝanto. Eĉ la kuno de ili ambaŭ arthistorie ne novis.<ref>Donat de Chapeaurouge: ''Einführung in die Geschichte der christlichen Symbole'' (=Die Kunstwissenschaft), Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991, ISBN 3-534-01831-1, p. 115</ref> [[Tikeo]] povas esti signo kaj de bona kaj de malbona sortofrapo. Ĉi tie tamen la kubo igu la ŝanceleman diinon trankvila. Lau Timo John estis ĉi monumento ankaŭ esprimilo de la amo de Goethe por [[Charlotte von Stein]]. Krome ĝi estu signo de feliĉo por la domo kaj la ĉirkaŭanta ĝardeno kaj de dankemo por tioma bonstato. == Eksteraj ligiloj == * Timo John: [https://web.archive.org/web/20181201221544/http://www.goethezeitportal.de/digitale-bibliothek/forschungsbeitraege/autoren-kuenstler-denker/oeser-adam-friedrich/john-oeser/john-oeser-denkmale.html "IX. Oesers Denkmale im Dienst der bürgerlichen Aufklärung"] - ĉe: ''Goethezeitportal'' ==Notoj== <references/> {{bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=50.97661|EW=11.33645|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[kategorio:Aperis en 1777]] fm0rkk7kd4gsf1q4l08s1mwpgdo2giq 9475093 9475092 2026-09-14T08:55:45Z Tirolischleioans 254019 9475093 wikitext text/x-wiki [[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] [[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]] [[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]] La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la [[goeta ĝardendomo|Ĝardena domo]] je [[Ilm-parko]]. Temas pri globo kuŝanta sur [[kubo]] kaj pri unu el la unuaj nefiguraj monumentoj en Germanujo. Goethe kontaktis sian [[lepsiko|lepsikan]] instruiston [[Adam Friedrich Oeser]] invitante al kunlaborado. Per tiu simbolo li imitis jam ekzistinajn tradiciojn. Dume kubo signifu stabilecon, la globo simbolas por la nekonstanto kaj ŝanceliĝanto. Eĉ la kuno de ili ambaŭ arthistorie ne novis.<ref>Donat de Chapeaurouge: ''Einführung in die Geschichte der christlichen Symbole'' (=Die Kunstwissenschaft), Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991, ISBN 3-534-01831-1, p. 115</ref> [[Tikeo]] povas esti signo kaj de bona kaj de malbona sortofrapo. Ĉi tie tamen la kubo igu la ŝanceleman diinon trankvila. Lau Timo John estis ĉi monumento ankaŭ esprimilo de la amo de Goethe por [[Charlotte von Stein]]. Krome ĝi estu signo de feliĉo por la domo kaj la ĉirkaŭanta ĝardeno kaj de dankemo por tioma bonstato. == Eksteraj ligiloj == * Timo John: [https://web.archive.org/web/20181201221544/http://www.goethezeitportal.de/digitale-bibliothek/forschungsbeitraege/autoren-kuenstler-denker/oeser-adam-friedrich/john-oeser/john-oeser-denkmale.html "IX. Oesers Denkmale im Dienst der bürgerlichen Aufklärung"] - ĉe: ''Goethezeitportal'' ==Notoj== <references/> {{bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=50.97661|EW=11.33645|type=landmark|region=DE-TH}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[kategorio:Aperis en 1777]] ipxf81oqzvgvfyll956g0i8npgq1zi5 0 953458 9475082 2026-09-14T08:52:54Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475082 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953459 9475083 2026-09-14T08:53:03Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475083 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953460 9475084 2026-09-14T08:53:35Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475084 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953461 9475087 2026-09-14T08:54:58Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475087 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953462 9475090 2026-09-14T08:55:13Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475090 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953463 9475091 2026-09-14T08:55:20Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 9475091 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grandega fasciolo#La intergastigantoj de la grandega fasciolo]] 58ud9s7mqa0ybb1lwj9j1p5q5btsxfe 0 953464 9475113 2026-09-14T09:07:42Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Ĵazmuziko]] 9475113 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĵazmuziko]] 7k9s9ulpz1mwwrm4leg682tfahczw2l 9475114 9475113 2026-09-14T09:07:57Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĵazmuziko]] al [[Ĵazo]] 9475114 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĵazo]] p7ir06dob6ofsltf2ddu851qua7998h 0 953465 9475116 2026-09-14T09:10:17Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Araba muziko]] 9475116 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[araba muziko]] fhsztwzj8f3cficqk0oxjogj1txfezt 0 953466 9475120 2026-09-14T09:15:32Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Polifonio]] 9475120 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Polifonio]] hs2v5324k8t1w5ep18mrgo17ifhlbxs 0 953467 9475124 2026-09-14T10:02:46Z Crosstor 3176 historiisto 9475124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Francisko|Ferenc]] Piti,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Piti Ferenc''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM121444/52ecd432-efd6-4a71-85af-2802314cdce0/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=688006&date=2026-09-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1971|2|18}} en [[Szentes]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1989, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]] en [[1994]], sed en tiu jaro li ankaŭ studis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], krome li estis [[asistanto]] jaron en Universitato Attila József. Inter 1995–1998 li ricevis [[stipendio]]n, poste en 2001 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Ekde 1999 li esploris la mezepokan historion. Li ricevis pliajn stipendiojn (1999–2002, 2010–2013) kaj [[premio]]jn en 2000 kaj 2005. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Constantinus-i adománylevél.'' (1995) * ''Anjou-kori Oklevéltár XX. (1336)'' (2004) * ''Középkortörténeti tanulmányok, A VII. Medievisztikai PhD-konferencia (Szeged, 2011. június 1–3.) előadásai'' (2012) == Fontoj == * [https://mnl.gov.hu/piti_ferenc biografio hungare] * [https://regi.doktori.hu/index.php?menuid=192&lang=EN&sz_ID=28&popup=1 datenoj hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Piti Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} th7k61rr6bcc0cnfh4p629xa7oyar98 0 953468 9475147 2026-09-14T11:01:49Z Kani 670 Alidirektigis al [[Cichliformes]] 9475147 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cichliformes]] i6h8enx5gpxprknfrhy2xapiicapgdf 0 953469 9475152 2026-09-14T11:06:45Z Kani 670 Alidirektigis al [[Aktinopterigoj]] 9475152 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aktinopterigoj]] 3hgv1tfmfnio9qgsr1lcge383w73foq